Erzurum İlindeki Bal Arılarında Karışık Virüs Enfeksiyonlarının RT-PCR ve Filogenetik Analizlerle Belirlenmesi

Bal arıları (Apis mellifera), küresel ölçekte tarımsal ekosistemlerin sürdürülebilirliği açısından kritik öneme sahip temel tozlaştırıcılardır ve ürettikleri bal, polen, propolis ve arı sütü gibi ürünlerle yüksek ekonomik değer yaratmaktadır. Türkiye, sahip olduğu zengin flora çeşitliliği ve dünya üzerindeki arı gen merkezlerinden biri olması nedeniyle arıcılık sektöründe stratejik bir konumda yer almaktadır. Buna karşın, koloni çöküş bozuklukları, toplu arı ölümleri ve bulaşıcı salgın hastalıklar arıcılık faaliyetlerinin verimliliğini ağır şekilde kısıtlamaktadır. Salgın hastalıklara ve ani koloni kayıplarına yol açan etkenlerin büyük bir bölümünü Dicistroviridae ve Iflaviridae familyalarına mensup RNA virüsleri oluşturmaktadır. Erzurum ili, Doğu Anadolu Bölgesi'nin geniş arıcılık alanlarına ve bal ormanlarına sahip olmasına karşın, bölgedeki bal arısı popülasyonlarında ölümlere sebep olan viral patojenlerin moleküler varlığı ve yaygınlığı daha önce araştırılmamıştır. Bu durum, bölgeye özgü moleküler epidemiyolojik verilerin eksikliğine ve viral hastalıklarla mücadelede yetersiz kalınmasına yol açmaktadır.

Bu çalışmanın temel amacı, Erzurum il merkezi ve bağlı ilçelerindeki arılıklardan toplanan bal arısı örneklerinde ölümcül viral patojenlerin varlığını moleküler düzeyde belirlemek ve tespit edilen izolatların filogenetik analizlerini gerçekleştirmektir. Çalışma kapsamında Erzurum'un 18 farklı lokalitesinde bulunan 48 arılıktan toplam 37 kraliçe arı ve 279 işçi arı örneği (toplam 316 birey) toplanmıştır. Laboratuvar ortamına getirilen örneklerden doku parçalama cihazı ve patojen izolasyon kiti kullanılarak RNA izole edilmiş, izole edilen RNA'ların kalitesi ve yoğunluğu spektrofotometrik yöntemlerle ölçülmüştür. Viral taramalar; CBPV, SBV, IAPV, BQCV, KBV, DWV ve ABPV patojenlerine özgü spesifik primer çiftleri kullanılarak tek aşamalı ters transkripsiyon polimeraz zincir reaksiyonu (RT-PCR) yöntemiyle yürütülmüştür. Elde edilen PCR ürünleri agarose jel elektroforezinde yürütülüp görüntülendikten sonra dizileme analizine tabi tutulmuş ve sekans verileri NCBI veritabanındaki kayıtlarla karşılaştırılarak MEGA 11 programında Neighbor-joining yöntemiyle filogenetik ağaçlar oluşturulmuştur.

Moleküler tarama sonuçlarına göre, incelenen altı farklı viral patojenden (CBPV, SBV, IAPV, KBV, ABPV) hiçbirine rastlanmazken, Erzurum arılıklarında deforme kanat virüsü (DWV) ve siyah kraliçe hücre virüsü (BQCV) varlığı tespit edilmiştir. Toplam 316 örnekten 10 tanesinde (%3) DWV, 5 tanesinde ise (%1.6) BQCV enfeksiyonu saptanmıştır. Söz konusu viral etkenler Çat, Pasinler, Pazaryolu ve Uzundere olmak üzere 4 ilçedeki 7 arılıkta belirlenmiştir. Özellikle Çat lokasyonundan alınan arı örneklerinde hem DWV hem de BQCV'nin aynı bireylerde bir arada bulunduğu karışık (mikst) enfeksiyon vakalarına rastlanmıştır. Sekans analizleri sonuçunda Erzurum izolatlarının veritabanı örnekleriyle sırasıyla DWV için %99 ve BQCV için %98 oranında yüksek nükleotid benzerliği gösterdiği doğrulanmıştır. Filogenetik değerlendirmeler ise Erzurum DWV izolatlarının Hakkari ve Litvanya izolatlarıyla yakın kümelendiğini, BQCV izolatlarının ise Türkiye'den daha önce bildirilen tüm BQCV izolatlarından oldukça uzak ve farklı bir kol üzerinde ayrıştığını göstermiştir.

Elde edilen bulgular, Türkiye'nin farklı bölgelerinde yürütülen ve DWV ile BQCV'nin en yaygın bal arısı virüsleri olduğunu gösteren önceki literatür verileriyle uyumluluk sergilemektedir. BQCV izolatlarının Türkiye'deki diğer illerden genetik olarak belirgin şekilde uzak kümelenmesi, Erzurum bölgesinde özgün veya farklı kökenli viral hatların varlığına işaret etmekte ve gezginci arıcılık ya da bölgesel genetik sürüklenmenin etkilerini tartışmaya açmaktadır. Çat bölgesinde tespit edilen mikst enfeksiyonlar, birden fazla viral etkenin etkileşime girerek koloni çöküşlerini ve ölümleri hızlandırabileceğini ortaya koymaktadır. Çalışma, Erzurum ve çevresindeki arı sağlığının korunması, viral epidemilerin önlenmesi, kovan hijyeni standartlarının geliştirilmesi ve gelecekteki aşı çalışmaları için ilk temel moleküler haritayı sunması bakımından literatüre kritik bir katkı sağlamaktadır.