Nicel araştırma · 2026
Study on the impact of climate physical risks on urban sustainability and resilience
Okur sorusu
İklimsel fiziksel riskler, kentsel sistemler üzerinde yerel düzeyde sınırlı bir savunma ve uyum mekanizmasını harekete geçirse de, komşu kentler üzerinde belirgin negatif mekânsal yayılma etkileri yaratarak bölgesel ölçekte net bir direnç kaybına yol açmaktadır.
Öne çıkanlar
Küresel iklim değişikliğinin ivme kazanmasıyla birlikte aşırı sıcaklar, şiddetli yağışlar, sel ve kuraklık gibi iklimsel fiziksel riskler kentsel sistemlerin sürdürülebilirliğini ve şoklara karşı dirençliliğini tehdit eden ana unsurlar haline gelmiştir. Kentlerin nüfus, sanayi ve altyapı yoğunlaşma merkezleri olması, iklim şoklarına karşı hassasiyetlerini artırmakta ve bu durum yalnızca kentin kendi uzun vadeli kalkınma patikasını değil, bölgesel sosyo-ekonomik güvenliği de şekillendirmektedir. Literatürde kentsel gelişimin kalitesi çoğunlukla tek boyutlu göstergelerle ele alınmış, sürdürülebilirlik ve dirençlilik kavramlarının bütünleşik analizi ile iklim risklerinin idari sınırları aşan mekânsal yayılma dinamikleri yeterince incelenmemiştir. Bu araştırmanın temel araştırma problemini, iklimsel fiziksel risklerin kentlerin kendi bünyelerinde yarattığı doğrudan etkiler ile komşu kentler üzerinde ortaya çıkardığı mekânsal dışsallıkların bütüncül bir yaklaşımla tespit edilmesi oluşturmaktadır.
Çalışma kapsamında 2000-2023 yılları arasında Çin'de bulunan 177 il düzeyindeki kentin panel verileri kullanılarak kapsamlı bir analiz gerçekleştirilmiştir. Kentsel sürdürülebilirlik ve dirençlilik düzeyi, ekonomik, sosyal ve ekolojik boyutlar ile risk direnci, uyum sağlama ve iyileşme potansiyelini içeren 21 alt gösterge üzerinden Entropi Ağırlıklı TOPSIS yöntemiyle hesaplanmıştır. İklimsel fiziksel risk verileri küresel iklim tehlikeleri veri setinden elde edilmiş; doğrudan ve dolaylı mekânsal etkileri çözümlemek amacıyla coğrafi-ekonomik yuvalanmış ağırlık matrisi ile Mekânsal Durbin Modeli (SDM) uygulanmıştır. Ayrıca, riskin kentsel dirençliliğe aktarım kanallarını belirlemek üzere robot kurulum yoğunluğu ile temsil edilen teknolojik yenilik ve genel bütçe harcamalarının GSYİH'ye oranı ile temsil edilen hükümet desteği değişkenleri dahil edilerek mekânsal aracılık modelleri sınanmıştır.
Elde edilen ampirik bulgular, iklimsel fiziksel risklerin kentsel sürdürülebilirlik ve dirençlilik üzerinde 'hafif yerel iyileşme fakat güçlü yayılma zayıflaması' olarak adlandırılan mekânsal bir örüntü sergilediğini göstermektedir. Mekânsal Durbin Modeli sonuçlarına göre iklim risklerinin yerel düzeydeki doğrudan etkisi pozitif çıkarken, komşu şehirler üzerindeki dolaylı yayılma etkisi yüksek düzeyde negatif gerçekleşmiş ve net toplam etki anlamlı şekilde negatif olarak belirlenmiştir. Yerel düzeydeki pozitif etki, iklim baskısı altındaki kentlerin altyapı güçlendirme ve acil durum hazırlığı gibi savunmacı uyum tedbirlerini artırmasından kaynaklanmakta, ancak bu savunmacı adımlar komşu kentlerin kaynaklarını ve uyum kapasitesini zayıflatarak bölgesel düzeyde olumsuz dışsallık üretmektedir. Bölgesel heterojenlik analizinde ise gelişmiş altyapı ve yüksek uyum kapasitesine sahip doğu ve orta bölgelerde etki anlamsız kalırken, ekonomik ve altyapı bakımından daha kırılgan olan batı kentlerinde iklim baskısının dirençlilik artırıcı tedbirleri belirgin biçimde tetiklediği saptanmıştır.
Sonuç olarak çalışma, iklim risklerinin yönetiminde tekil belediye ölçeğindeki uygulamaların yetersiz kaldığını ve iklim uyum politikalarının bölgesel koordinasyon çerçevesinde yürütülmesi gerektiğini kanıtlamaktadır. Teknolojik yenilik ve hükümet desteğinin 'risk-teknoloji-yönetişim' kanalı üzerinden üstlendiği kısmi aracılık rolü, iklim şoklarına karşı dijital izleme, erken uyarı ve kamusal finansman mekanizmalarının hayati önem taşıdığını ortaya koymaktadır. Literatür taramaları açısından bu araştırma, iklim değişikliği ile kentsel dirençlilik arasındaki ilişkide mekânsal bağımlılığın dikkate alınmamasının tahmin yanlılığına yol açacağını göstermekte ve tez/makale çalışmalarında iklim politikalarının mekânsal ekonometrik yöntemlerle analiz edilmesine sağlam bir metodolojik zemin sunmaktadır.
Çalışma, iklim risklerinin kentsel sistemlere aktarımını açıklamak üzere 'risk-teknoloji-yönetişim' kuramsal aktarım mekanizmasını ve mekânsal dışsallıklar kuramını temel almaktadır. İklim baskısının yerel düzeyde savunmacı uyum yatırımlarını ve teknolojik yenilikleri tetiklediği, ancak kıt uyum kaynaklarının yüksek riskli kentlere kayması nedeniyle komşu kentlerde negatif mekânsal yayılma ürettiği varsayılmaktadır.
Mevcut literatür çoğunlukla iklim değişikliğinin kentsel ekonomik çıktı, karbon emisyonları veya çevre performansı gibi tekil boyutlarına odaklanmıştır. Bu çalışma ise sürdürülebilirlik ve dirençlilik kavramlarını bütünleştiren USR indeksini kurarak, iklim risklerinin mekânsal ekonometrik modeller (SDM) ve aracılık analizi çerçevesinde kentler arası dinamiklerini incelemekte, ampirik literatürdeki mekânsal bağımlılık ihmalini gidermektedir.
Bu çalışmanın amacı, 2000-2023 yılları arasında Çin'deki 177 il düzeyindeki şehir verilerini kullanarak iklimsel fiziksel risklerin kentsel sürdürülebilirlik ve dirençlilik üzerindeki yerel ve mekânsal yayılma etkilerini tespit etmek, teknolojik yenilik ile hükümet desteğinin bu süreçteki aracılık rollerini açıklamaktır (Wang et al., 2026).
Çalışma, iklimsel fiziksel risklerin kentsel sürdürülebilirlik ve dirençlilik üzerindeki mekânsal etkilerini ve aktarım mekanizmalarını incelemek üzere nicel-ampirik desende Mekânsal Durbin Modeli ve mekânsal aracılık analizi yaklaşımını benimsemiştir (Wang et al., 2026).
Mekânsal Durbin Modeli analiz sonuçları, iklimsel fiziksel risklerin şehirlerin kendi kentsel sürdürülebilirlik ve dirençlilik düzeyleri üzerinde sınırlı pozitif doğrudan etki yaptığını, ancak komşu şehirler üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve güçlü negatif mekânsal yayılma etkisi üreterek toplam etkiyi negatife dönüştürdüğünü göstermektedir (Wang et al., 2026).
Bölgesel heterojenlik analizleri, iklimsel fiziksel risklerin kentsel sürdürülebilirlik ve dirençlilik üzerindeki etkilerinin Çin'in doğu ve orta bölgelerinde istatistiksel olarak anlamsız kaldığını, buna karşın altyapı düzeyi daha zayıf olan batı bölgesindeki şehirlerde ise pozitif ve anlamlı bir uyum tepkisini tetiklediğini ortaya koymaktadır (Wang et al., 2026).
Mekânsal aracılık analizi sonuçları, iklimsel fiziksel risklerin robot kurulum yoğunluğu ile ölçülen teknolojik yenilik seviyesini anlamlı şekilde artırdığını ve yükselen teknolojik yenilik kapasitesinin de kentsel sürdürülebilirlik ile dirençliliği doğrudan destekleyerek risk-teknoloji aktarım kanalını oluşturduğunu kanıtlamaktadır (Wang et al., 2026).
Kamu harcamalarının GSYH'ye oranıyla temsil edilen hükümet desteğinin, iklimsel fiziksel risklerin kentsel sürdürülebilirlik ve dirençlilik üzerindeki etkisinde kısmi aracılık rolü üstlendiği; artan iklim risklerinin yerel yönetimleri mali desteği artırmaya yönlendirerek kentsel dirençliliği yükselttiği ampirik olarak doğrulanmıştır (Wang et al., 2026).
Ampirik analiz sonuçları, iklimsel fiziksel risklerin şehirlerin kendi sürdürülebilirlik ve dirençlilik indeksleri üzerinde sınırlı düzeyde pozitif doğrudan etki üretirken, komşu kentler üzerinde baskın ve negatif bir mekânsal yayılma etkisi sergilediğini açıkça göstermektedir.
Yazarlar bu durumu, iklim şoklarına maruz kalan kentlerin kendi bünyelerinde kısa vadeli savunmacı altyapı ve acil durum yatırımlarını artırmalarına, ancak bu esnada kıt mali ve teknolojik kaynakları komşu bölgelerden kendi bünyelerine çekerek çevre kentlerin uyum kapasitesini zayıflatmalarına bağlamaktadır.
Tartışma bölümünde bu ampirik tablo, Nordhaus (2019) ve Rao vd. (2025) tarafından öne sürülen iklim uyumunun mekânsal olarak olumlu yayılma yerine sıfır veya negatif toplamlı bir kaynak rekabeti yarattığı yönündeki kuramsal çerçeveyle ilişkilendirilerek doğrulanmaktadır.
Sonuç olarak çalışma, iklim riskleriyle mücadelenin tekil belediye sınırlarını aşan bölgesel ölçekli bir yönetişim gerektirdiğini, batı gibi kırılgan bölgelere öncelik verilerek teknolojik yenilik ve mali destek kanallarının bölgesel iş birliğiyle yürütülmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Yazarlar, iklim değişikliğine uyum süreçlerinin teknolojik gelişmedeki gibi pozitif yayılma üretmek yerine kıt mali ve teknolojik kaynakların yüksek riskli kentlere kaydırılması nedeniyle mekânsal ölçekte sıfır veya negatif toplamlı bir rekabete yol açabileceği yönündeki Nordhaus (2019) teorik argümanını ampirik bulgularıyla doğrulamaktadır (Wang et al., 2026).
Bu çalışma, iklim değişikliğinin kentsel sistemler üzerindeki baskılarını yalnız tekil boyutlarıyla değil, kentsel sürdürülebilirlik ve dirençlilik kavramlarını bütünleştiren iki boyutlu bir indeks çerçevesinde ele almaktadır. Literatürde iklim uyum çalışmalarının komşu kentlere olumlu yansıyacağı yönündeki yaygın varsayımı sörgülayan araştırma, mekânsal Durbin modeli aracılığıyla iklim risklerinin yerel düzeyde sınırlı bir Uyum tepkisi oluştursa da bölgesel ölçekte kaynak rekabeti ve risk aktarımı nedeniyle negatif yayılma ürettiğini ampirik olarak kanıtlamaktadır.
Çalışma, Nordhaus (2019) ile Rao ve arkadaşlarının (2025) kentsel iklim uyumu ve çevre kaygılarındaki mekânsal sıfır toplamlı kaynak rekabeti kuramına dayanmaktadır. Önceki araştırmalar genellikle kentsel büyüme, karbon emisyonu veya tekil altyapı dayanıklılığına odaklanırken, bu eser Guo ve arkadaşlarının (2024) iklimsel fiziksel risk veri setini 177 Çin şehri için Entropy-TOPSIS yöntemiyle harmanlayarak literatürdeki mekânsal bağımlılık ve saptırma yanılsamasını ortadan kaldırmaktadır.
Çalışma, literatür taraması yapacak araştırmacılara iklim risklerinin yönetişiminde yerel belediye sınırlarını aşan bölgesel koordinasyonun zorunluluğunu gösteren güçlü bir ampirik referans sunmaktadır. İklim risklerinin teknolojik yenilik (robot kurulum yoğunluğu) ve hükümet desteği (mali harcama oranı) üzerinden kentsel dirençliliğe nasıl aktarıldığını doğrulayarak risk-teknoloji-yönetişim aktarım zincirini literatüre kazandırmaktadır.
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki araştırma taslaklarına dönüştürülmüştür.
İklim değişikliği ve kentsel dirençlilik literatüründe uyum çalışmalarının olumlu yayılma yarattığı varsayımına karşı, mekânsal ekonometrik bulgularla kaynak rekabeti ve olumsuz dışsallık iddiasını desteklemek için kullanılır (Wang et al., 2026).
Makaleyle bağlantısı: Makalede Çin kentlerinde tespit edilen olumsuz mekânsal yayılma etkisinin Türkiye'deki büyükşehir alanları ve komşu iller arasındaki iklim uyum yatırımları çerçevesinde sınanması ihtiyacından türetilmiştir (Wang et al., 2026).
Kentsel iklim dirençliliği kuramsal modellerinde teknolojik otomasyon (robot yoğunluğu) ve kamu harcamalarının (GSYH'ye oran) aracı rolünü kavramsallaştırırken bu çalışmanın ampirik kanıtları referans verilir (Wang et al., 2026).
Makaleyle bağlantısı: Makalede kamu harcama oranının (GS) iklim riskleri ile kentsel sürdürülebilirlik ve dirençlilik arasında doğrulanmış olan kısmi aracılık rolü bulgusuna dayanmaktadır (Wang et al., 2026).
Gelişmekte olan veya altyapı kırılganlığı bulunan bölgelerde iklim risklerinin uyum politikalarını nasıl hızlandırdığını bölgesel heterojenlik tartışmasında vurgulamak için kullanılır (Wang et al., 2026).
Makaleyle bağlantısı: Makalenin batı, orta ve doğu kentlerinde tespit ettiği bölgesel heterojenlik ile robot kurulum yoğunluğu (TI) üzerinden açıklanan teknolojik adaptasyon mekanizmasından türetilmiştir (Wang et al., 2026).
İstanbul genelinde tüm istasyonlarda sıcaklık artış eğilimi tespit edilmiş, kentsel alanlardaki artışın kırsal alanlara kıyasla çok daha belirgin olduğu görülmüştür.
Metin Baykara · International Journal of Environment and Geoinformatics · Doğa Bilimleri
Guangzhou'da sıcak hava dalgaları (HWs) ile kentsel ısı adası (UHI) arasında belirgin bir etkileşim gözlemlenmiş olup, sıcak hava dalgalarının UHI yoğunluğunu (UHII) önemli ölçüde artırdığı, bu güçlendirici etkinin özellikle geceleri daha belirgin olduğu tespit edilmiştir.
Luo Fu ve 3 yazar · Frontiers in Environmental Science · Doğa Bilimleri
Mevcut yapılaşma koşullarında 15 Ağustos 2022 saat 14:00'te ölçülen hava sıcaklıklarının 31.56°C ile 33.12°C arasında değiştiği ve beton ile asfalt gibi sert yüzeylerin yoğun olduğu bölgelerde sıcaklığın 33°C'ye ulaştığı tespit edilmiştir.
Fatih Adıgüzel · International Journal of Environment and Geoinformatics · Doğa Bilimleri