Modern finans dünyasında, teknolojik yetkinlikleri ve sayısal üstünlükleri nedeniyle Z kuşağı, ekonomik kalkınmanın ve yatırım büyümesinin temel itici gücü olarak görülmektedir. Endonezya'nın en yoğun nüfuslu bölgesi olan Batı Cava, bu demografik avantajın merkezinde yer almasına rağmen, genel finansal endekslere kıyasla İslami finansal okuryazarlık ve kapsayıcılık oranlarının oldukça düşük seyretmesi ciddi bir risk unsuru oluşturmaktadır. Bireylerin yeterli finansal bilgiye sahip olmadan çeşitli finansal hizmetlere erişmesi, özellikle yatırım süreçlerinde telafisi güç kayıplara yol açabilmektedir. Bu durum, genç kuşağın dini prensiplerle uyumlu finansal araçlara yönelik kararlarını etkileyen faktörlerin derinlemesine incelenmesini zorunlu kılan temel araştırma problemini teşkil etmektedir.
Bu akademik çalışmanın temel gayesi, Batı Cava eyaletinde yaşayan Müslüman Z kuşağı bireylerinin İslami finansal okuryazarlık ve kapsayıcılık düzeylerini belirlemek ve bu unsurların finansal davranışlarla birlikte yatırım kararları üzerindeki etkisini çözümlemektir. Araştırmada nicel yöntem benimsenmiş olup, veriler 17-26 yaş aralığındaki 118 katılımcıdan amaçlı örnekleme tekniğiyle toplanmıştır. Elde edilen verilerin analizinde betimsel istatistiklerin yanı sıra karmaşık yapısal ilişkileri test etmeye olanak tanıyan Kısmi En Küçük Kareler Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM-PLS) kullanılmıştır. Analiz süreci hem ölçüm modelinin geçerlik ve güvenirlik testlerini hem de değişkenler arasındaki nedensel bağları ortaya koyan yapısal model değerlendirmelerini içermektedir.
Analiz sonuçları, Batı Cava'daki Z kuşağının İslami finansal okuryazarlık düzeyinin ortalama %77,9 ile iyi derecede okuryazar kategorisinde olduğunu, İslami finansal kapsayıcılık düzeyinin ise %80,5 ile yüksek bir seviyede seyrettiğini ortaya koymuştur. Değişkenler arası etkileşim incelendiğinde, İslami finansal okuryazarlık ve kapsayıcılığın yatırım kararları üzerinde pozitif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğu saptanmıştır. Buna karşın, bireylerin fatura ödeme ve kayıt tutma gibi rutinlerini kapsayan finansal davranışlarının yatırım kararları üzerinde doğrudan anlamlı bir etkisi gözlemlenmemiştir. Bu bulgu, yatırım motivasyonunun günlük para yönetiminden ziyade sistemik bilgi ve erişilebilirlik faktörlerine daha sıkı bağlı olduğunu göstermektedir.
Çalışma, elde ettiği bulgular ışığında Z kuşağının İslami finansal sistem içinde sadece birer tüketici değil, aynı zamanda toplumun geri kalanı için birer eğitim elçisi olma potansiyeline sahip olduğunu vurgulamaktadır. İslami okuryazarlık ve erişimin yatırım kararlarını doğrudan tetiklemesi, literatürdeki benzer çalışmalarla tutarlılık gösterirken, finansal davranışın etkisiz kalması bölgeye özgü sosyo-ekonomik dinamiklere işaret etmektedir. Sonuç olarak, hükümetlerin ve finansal kuruluşların sürdürülebilir İslami yatırım büyümesini desteklemek adına teknoloji odaklı stratejiler geliştirmesi ve gençlerin finansal sisteme katılımını teşvik eden yapıları güçlendirmesi önerilmektedir. Bu araştırma, Endonezya özelinde İslami finans literatürüne ampirik bir katkı sunarak gelecek çalışmalar için temel bir referans oluşturmaktadır.
Kuramsal ve kavramsal çerçeve
Çalışma, finansal karar verme süreçlerini açıklamak için okuryazarlık, kapsayıcılık ve davranış değişkenlerini birleştiren bütüncül bir model üzerine inşa edilmiştir. Literatürde finansal okuryazarlığın rasyonel kararlar için bir ön koşul olduğu, kapsayıcılığın ise bu kararların eyleme dökülmesi için gerekli erişimi sağladığı teorik olarak kabul edilmektedir. Araştırma, bu ilişkileri Müslüman Z kuşağı bağlamında test etmekte ve SEM-PLS yöntemiyle gizil değişkenler arasındaki nedensel bağları ölçmektedir.
Makalenin ele aldığı literatür
Çalışma, Otoritas Jasa Keuangan (OJK) tarafından yayımlanan ulusal finansal okuryazarlık endekslerini ve Endonezya Merkezi Menkul Kıymetler Depozitosu (KSEI) verilerini temel almaktadır. Literatür kısmında, finansal okuryazarlığın davranış üzerindeki etkisini inceleyen Kusumaningtyas ve Hakim (2022) ile yatırım kararlarında okuryazarlığın rolünü vurgulayan Putri ve Andayani (2020) gibi güncel çalışmalara atıfta bulunularak, İslami finans bağlamındaki boşluklara dikkat çekilmektedir.