Bozcaada Demirleme Sahasında Gemi Bekleme Sürelerinin Analizi

Deniz taşımacılığında gemilerin limanlarda ya da demirleme sahalarında geçirdikleri bekleme süreleri, lojistik etkinliğin, yakıt tüketiminin ve operasyonel maliyetlerin optimize edilmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Türk Boğazları Sistemi, özellikle Çanakkale Boğazı gibi dar ve yoğun seyrüsefer trafiğine sahip koridorlar, yüksek riskli geçiş yolları olarak bilinmektedir. Bu sistemin güney girişinde yer alan Bozcaada demirleme sahası, transit geçişi bekleyen ya da operasyonel/idari kararlar doğrultusunda geçici olarak beklemek durumunda kalan gemiler için kritik bir tampon bölge işlevine sahiptir. Mevcut literatür çoğunlukla transit geçişlerden kaynaklanan zorunlu bekleme sürelerine odaklanırken, gemilerin operasyonel planlama, ticari kararlar, teknik bakımlar veya şirket talimatları gibi nedenlerle kendi istekleriyle gerçekleştirdikleri uzun süreli demirleme davranışlarını ve bu dinamikleri şekillendiren yapısal belirleyicileri göz ardı etmiştir.

Bu boşluğu doldurmayı amaçlayan çalışmada, Bozcaada demirleme sahasında 2024 yılı boyunca kendi isteğiyle demirleyen gemilerin bekleme süreleri ve bu süreleri etkileyen faktörler nicel yöntemlerle çözümlenmiştir. Araştırmanın veri seti, Otomatik Tanımlama Sistemi (AIS) kayıtlarından ve liman başkanlığı verilerinden elde edilen, 72 saatten fazla demirleyen 186 geminin tam evren verilerinden oluşmaktadır. Çalışmada gemiler, kısa süreli (72-168 saat arası) ve uzun süreli (168 saat ve üzeri) olmak üzere iki farklı demirleme rejimine göre sınıflandırılmıştır. Elde edilen veriler üzerinde betimsel istatistiksel analizlerin yanı sıra, gemi tipi, gros tonaj, bayrak devleti, demirleme ücreti ve mevsimsel dönemlerin bekleme süreleri üzerindeki etkilerini tespit etmek amacıyla çoklu regresyon analizi uygulanmıştır.

Araştırmanın ampirik bulguları, kısa ve uzun süreli demirleme davranışları arasında son derece belirgin bir yapısal ayrım olduğunu ortaya koymaktadır. Kısa süreli demirleme rejiminde gemiler ortalama 4 ile 6 gün arasında istikrarlı ve sınırlı bir dağılım sergilerken, uzun süreli gruptaki gemilerin bekleme süreleri haftalarca sürmekte ve yüksek bir değişkenlik göstermektedir. Gemi tipleri bazında yapılan incelemede, petrol/kimyasal tankerlerin yaklaşık 43 gün, kuru yük gemilerinin ise 32 gün ile en uzun ortalama bekleme sürelerine sahip olduğu anlaşılmıştır. Çoklu regresyon analizi sonuçlarına göre, bekleme süresinin en güçlü belirleyicisinin uzun süreli demirleme kukla (dummy) değişkeni olduğu ve bu davranışın bekleme süresini ortalama 18,21 gün artırdığı saptanmıştır. Buna karşın, gemilerin gros tonajı ve gemi tipinin doğrudan açıklayıcı gücü sınırlı ve istatistiksel açıdan anlamsız kalmıştır.

Çalışmanın tartışma ve sonuç kısmında, Bozcaada demirleme sahasının salt bir transit bekleme alanı olmaktan ziyade, gemilerin lojistik ve ticari kararlarını yürüttükleri operasyonel ve ekonomik bir bekleme bölgesi olduğu vurgulanmaktadır. Panama ve Süveyş kanalları gibi küresel geçiş noktalarında bekleme süreleri genellikle saatler veya birkaç günle sınırlıyken, Bozcaada'da gözlemlenen çok haftalık bekleme süreleri bu sahanın küresel taşımacılık ağlarında stratejik bir duraklama noktası olarak konumlandığını göstermektedir. Ayrıca Vietnam, Sao Tome ve Principe gibi belirli bayrak devletlerine ait gemilerin idari ve bürokratik koordinasyon süreçleri nedeniyle daha uzun süre beklediği, yaz döneminde artan trafik yoğunluğunun da süreleri uzattığı belirlenmiştir. Bu bulgular, Türk Boğazları'ndaki deniz trafiğinin planlanmasında tek tip yönetim anlayışı yerine kısa ve uzun vadeli bekleme rejimlerini dikkate alan veri odaklı, farklılaştırılmış seyrüsefer ve demirleme politikalarının geliştirilmesi gerektiğini literatüre kazandırmaktadır.