Çin Ormancılık Sektöründe Karbon Kapsayıcı Toplam Faktör Verimliliği Artışının Kaynakları: Luenberger Ayrıştırma Yaklaşımından Kanıtlar

İklim değişikliğiyle mücadelede orman ekosistemleri karbon yutağı işleviyle kritik bir role sahiptir. Çin, son yirmi yılda gerçekleştirdiği geniş ölçekli ağaçlandırma ve ekolojik koruma projeleriyle orman varlığını belirgin şekilde artırmış ve sektörün ekonomik çıktısını büyütmüştür. Ancak geleneksel ormancılık verimlilik analizleri yalnızca parasal ve ekonomik çıktılara odaklanmakta, ormanların sağladığı karbon tutum hizmetlerini ve üretim sürecinde ortaya çıkan karbon emisyonlarını eş zamanlı olarak hesaba katmamaktadır. Bu durum, ekolojik sürdürülebilirlik ile ekonomik gelişme arasındaki dengenin doğru değerlendirilmesini kısıtlamaktadır. Ormancılık sektörünün uzun biyolojik üretim döngüsü ve doğal koşullara bağımlılığı, ekolojik çıktılı bütüncül bir verimlilik analizi çerçevesini zorunlu kılmaktadır.

Bu araştırma, Çin'in 30 eyaletine ait 2000-2020 dönemi panel verilerini kullanarak ormancılık sektöründe karbon kapsayıcı toplam faktör verimliliğini (CTFP) ölçmeyi ve verimlilik artışının içsel kaynaklarını belirlemeyi amaçlamaktadır. Yöntem olarak, sermaye, işgücü ve orman alanı girdileri ile ormancılık GSYİH'si ve orman karbon stokunu arzulanan çıktı, sektörel CO2 emisyonlarını ise arzulanmayan çıktı kabul eden iki yıllık ışınsal olmayan yönlü uzaklık fonksiyonu (BNDDF) ve iki yıllık ışınsal olmayan Luenberger verimlilik indeksi (BLPI) kullanılmıştır. Bölgesel teknolojik heterojenliği dikkate almak amacıyla modele meta-sınır (meta-frontier) yaklaşımı eklenmiş, verimlilik değişimi etkinlik değişimi, teknolojik değişim ve girdi-çıktı bileşenlerine toplanabilir yapıda ayrıştırılmıştır.

Elde edilen ampirik bulgular, Çin ormancılık sektöründe CTFP'nin inceleme dönemi boyunca yıllık ortalama %1.6 oranında mütevazı ancak sürekli bir artış sergilediğini göstermektedir. Verimlilik artışının temel dinamiğini ortalama 0.024 değerine ulaşan teknolojik gelişme (MTC) oluştururken, teknik etkinlik değişimi (MEC) ortalama -0.009 ile olumsuz katkı sağlamıştır. Faktör düzeyindeki ayrıştırma sonuçları, verimlilik artışına en yüksek katkının ekonomik çıktıdan (0.009) geldiğini, işgücü (0.004) ve orman alanının (0.001) bunu desteklediğini, sermaye girdisinin (-0.002) ise henüz verimlilik kazancına dönüştürülemediğini ortaya koymaktadır. Karbon stoku (0.004) pozitif katkı sunarken emisyonlar (-0.002) kısıtlayıcı rol oynamıştır. Bölgesel analizde doğu bölgesi en yüksek verimlilik artışını (GBLPI=0.025) elde ederken batı bölgesi %1 (0.010) büyümüş, orta bölge ise teknolojik kısıtlar nedeniyle gerilemiştir (-0.012).

Araştırmanın sonuçları, Çin ormancılık sektöründe yeşil verimlilik artışının kaynak tahsis etkinliğinden ziyade teknolojik sınırın genişlemesine dayandığını ve ekolojik değerlerin ekonomik sisteme entegrasyonunun henüz tamamlanmadığını göstermektedir. Doğu bölgesinin hem ekonomik hem de karbon performansında yakaladığı koordineli büyüme, gelişmiş teknoloji ve kurumsal yapının önemini kanıtlamaktadır. Batı bölgesinde ekolojik avantajların verimliliği desteklediği, orta bölgede ise teknolojik yenilenme ihtiyacının öne çıktığı görülmektedir. Bu çalışma, literatür taraması yapacak araştırmacılar için ormancılıkta ekolojik çıktıların toplanabilir Luenberger indeksi ile nasıl modelleneceğine ve bölgesel heterojenliğin yeşil verimlilik üzerindeki etkilerine dair güçlü bir metodolojik ve ampirik referans sunmaktadır.

Çalışmadan elde edilen ampirik bulgular, Çin ormancılık sektöründe karbon kapsayıcı toplam faktör verimliliğinin (CTFP) incelenen yirmi yıllık süreçte yıllık ortalama yüzde 1,6 oranında istikrarlı ancak mütevazı bir artış kaydettiğini göstermektedir. Bu büyüme performansı, ormancılık faaliyetlerinin geleneksel hammadde üretiminden ekolojik hizmetleri de içeren bütünsel bir yapıya doğru evrildiğine işaret etmektedir.

Yazar bu olumlu gidişatı, Çin genelinde yürütülen geniş ölçekli ekolojik restorasyon projelerine, ağaçlandırma kampanyalarına ve ormancılık teknolojilerinde yaşanan niteliksel dönüşümlere bağlamaktadır. Teknolojik sınırın dışarıya doğru genişlemesi, çevre dostu üretim yöntemlerinin yaygınlaşması ve ormanların karbon yutak kapasitelerinin artırılması bu sürecin temel dinamikleridir.

Elde edilen sonuçlar, çevreyle uyumlu verimlilik analizlerinde teknolojik ilerlemenin baskın rolünü vurgulayan Färe ve Oh gibi araştırmacıların kuramsal kabulleriyle tam bir uyum sergilemektedir. Öte yandan, etkinlik değişiminin negatif çıkması, Çin ormancılık sektöründeki girdi kullanımı ve sermaye tahsisindeki kurumsal verimsizliklerin sürdüğünü göstererek Song gibi yazarların bulgularından ayrışmaktadır.

Sonuç olarak, ormancılıkta sürdürülebilir bir büyüme patikasının yakalanabilmesi için yalnızca teknoloji transferine odaklanılması yeterli olmayıp, bölgesel düzeydeki yönetimsel verimsizliklerin de hızla giderilmesi gerekmektedir. Doğu, orta ve batı bölgelerinin kendilerine özgü orman varlığı ve teknolojik kapasiteleri göz önünde bulundurularak kurgulanacak esnek teşvik mekanizmaları verimliliği kalıcı kılacaktır.

Yazar, ormancılık sektöründeki yeşil verimlilik artışının esas olarak teknolojik ilerleme tarafından domine edildiğini ve etkinlik değişiminin negatif seyrettiğini ortaya koymuştur. Bu bulgu, Färe vd. (1994) ve Oh (2010) tarafından savunulan, çevreye duyarlı verimlilik artışlarında teknolojik ilerlemenin birincil sürükleyici güç olduğu teziyle paralellik göstermektedir (Jiang, 2026).

Çalışmada etkinlik değişiminin verimlilik artışına ortalamada negatif katkı sağladığı bulunmuştur. Bu sonuç, ormancılık verimliliğinde pozitif etkinlik etkileri rapor eden Song vd. (2020) gibi bazı önceki ampirik çalışmaların bulgularıyla çelişmektedir. Yazar bu farklılığı, kullanılan meta-sınır yönlü uzaklık modeli ve karbon bileşenlerinin eklenmesiyle değişen sınır yapısına bağlamaktadır (Jiang, 2026).

Bu çalışma, ormancılık sektöründe verimlilik analizini yalnızca geleneksel ekonomik çıktılarla sınırlayan anlayıştan sıyrılarak, ekolojik işlevleri ve karbon dinamiklerini üretim sürecinin merkezine koyan bütünsel bir literatür konumu üstlenmektedir. Orman ekosistemlerinin karbon tutum yeteneğini arzulanan pozitif bir çıktı, sektörden kaynaklanan karbon emisyonlarını ise arzulanamayan negatif bir çıktı olarak tanımlayan makale, çevre duyarlı verimlilik literatürüne önemli bir teorik ve yöntemsel genişletme sunmaktadır. Toplam faktör verimliliği dinamiklerinin ikili non-radyal Luenberger indeksi ve meta-sınır modeli ile incelenmesi, sektörün hem içsel girdi-çıktı bileşenlerini ayrıştırmasına hem de bölgesel teknolojik uçurumları görünür kılmasına imkân tanımaktadır. Böylece çalışma, çevresel iktisat ve ormancılık ekonomisi literatüründe ekolojik değerlerin üretim fonksiyonuna eklemlenmesi tartışmalarına metodolojik bir mihenk taşı kazandırmaktadır.

Çalışma, ormancılık sektöründe veri zarflama analizi ve Malmquist verimlilik indekslerini kullanan erken dönem araştırmaları temel almakla birlikte, çevresel kısıtları dışsal bir unsur olarak gören bu geleneksel yaklaşımı aşmaktadır. Chung ve arkadaşları tarafından geliştirilen yönlü mesafe fonksiyonları literatüründen faydalanan yazar, Malmquist-Luenberger indekslerinin çarpımsal yapısından kaynaklanan aşırı tahmin ve dönemler arası karşılaştırılabilirlik kısıtlarını Luenberger indeksinin toplanabilir yapısıyla çözmektedir. Song ve arkadaşlarının çalışmasında teknik etkinliğin verimliliği artırdığı yönündeki ampirik bulguların aksine, bu araştırma Çin ormancılık sektöründe verimlilik artışının temel kaynağının teknolojik ilerleme olduğunu, etkinlik değişiminin ise negatif bir etki yarattığını göstererek mevcut ampirik literatürle eleştirel bir diyalog kurmaktadır.

Literatür taraması hazırlayan araştırmacılar için bu çalışma, sürdürülebilir ormancılık yönetimi, yeşil toplam faktör verimliliği ve iklim politikalarının sektörel etkileri konularında zengin bir kuramsal ve ampirik kaynak sunmaktadır. Orman stoku değişimlerinin ve emisyon verilerinin sektörel bazda üretim fonksiyonuna nasıl dahil edileceğini aşamalı olarak gösteren makale, ekolojik iktisat alanında metodolojik bir rehber işlevi görmektedir. Çin'in Doğu, Orta ve Batı bölgeleri arasındaki belirgin verimlilik ve teknoloji açığını ortaya koyan meta-sınır bulguları, bölgesel kalkınma dinamikleri ve ekolojik modernleşme teorisi çerçevesinde yürütülecek literatür değerlendirmelerine doğrudan ampirik altyapı sağlamaktadır. Ayrıca, sermaye birikiminin verimliliğe her zaman pozitif yansımadığını göstermesiyle, sektörel yatırım politikalarının etkinliğini sörgülayan araştırmalara kavramsal bir zemin hazırlamaktadır.