Nicel araştırma makalesi incelemesi

Sanal Ekiplerde İletişim Tarzının Beliren Liderlik Atıfları Üzerindeki Etkisi ve Atanmış Liderlik ile İlişkisi

COVID-19 pandemisi sonrasında esnek ve sanal ekip yapılarının yaygınlaşması, örgütlerde liderlik dinamiklerinin yeniden değerlendirilmesini gerekli kılmıştır. Bu çalışma, önceden tanımlanmış hiyerarşik yapıya sahip bir profesyonel ağda sanal etkileşimlerin liderlik atıflarını nasıl şekillendirdiğini belirlemeyi amaçlamaktadır.

Makalenin anahtar kelimeleri

Yazar: Scott M. Rennie et al.
Yayın: Frontiers in Psychology
Tarih: 2023-03-24
DOI: 10.3389/fpsyg.2023.1095131

Makalenin Kapsamı ve Akademik İçeriği

Küreselleşme ve uzaktan çalışma teknolojilerinin hızla yaygınlaşması, modern örgütlerde karar alma süreçlerinin giderek artan bir şekilde sanal platformlara kaymasına yol açmıştır. Geleneksel örgüt yapılarında liderlik konumu büyük ölçüde resmi atamalar veya yüz yüze etkileşimlerde gelişen informal hiyerarşiler aracılığıyla biçimlenmektedir. Ancak telekonferans ortamlarının getirdiği kısıtlar ve dijital iletişim kanallarının yapısı, önceden tanımlanmış hiyerarşik statülerin sanal ekiplerde geçerliliğini koruyup korumadığını tartışmalı hale getirmiştir. Literatürde liderlik olgusu sıklıkla bireysel kişilik özellikleri veya sabit öncüller üzerinden incelenmiş, buna karşılık grup etkileşimi sırasında anlık olarak ortaya çıkan sözel ve sözel olmayan iletişim dinamiklerinin beliren liderlik atıfları üzerindeki göreli etkisi nicel olarak yeterince çözümlenmemiştir.

Bu doğrultuda yürütülen araştırmada, tıp kulübü üyesi olan ve önceden tanımlanmış hiyerarşik hiyerarşiye sahip 16 lisans öğrencisi ile dört tekrarlı grup karar verme görevi gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar her oturumda yenilenen dört kişilik gruplar halinde Zoom platformu üzerinden gizli profil görevini (Hidden Profile Task) tamamlamışlardır. Veri toplama sürecinde her bir katılımcının ses kayıtları MATLAB ortamında işlenerek konuşma süreleri, zamanlaması ve dinamikleri mantıksal vektörlere dönüştürülmüş; video kayıtları ise Affectiva yüz ifadesi tanıma motoruyla analiz edilerek duygusal dışavurum ve çiftler arası senkronizasyon değerleri hesaplanmıştır. Toplanan veriler hiyerarşik statü, konuşma oranları, yüz ifadesi çeşitliliği ve görev performansı değişkenlerini içerecek şekilde geriye dönük adım adım bayesyen bilgi kriteri kullanan genelleştirilmiş lineer model (GLM) ile analiz edilmiştir.

Araştırma bulguları, katılımcıların sanal etkileşimlerde yalnızca önceden tanımlanmış hiyerarşik statülere bağlı kalmadığını, bunun yerine dinamik iletişim tarzına dayalı yeni liderlik atıfları geliştirdiğini ortaya koymuştur. Modelleme sonuçlarına göre konuşma süresi oranı, konuşma sırasındaki ortalama yüz ifadesi çeşitliliği ve gerçek dünyadaki sosyal ağ statüsü beliren liderliği pozitif yönde anlamlı biçimde tahmin etmiştir. Yapılan model karşılaştırmaları, konuşma miktarının beliren liderlik atıflarında en baskın tahminci olduğunu, bunu atanmış liderlik ve ifade çeşitliliğinin izlediğini göstermiştir. Ayrıca beliren liderlerin tartışmanın ilk aşamalarında daha erken söz alarak konuşmayı başlattıkları ve doğru karar seçeneğine odaklanan yetkin görev iletişiminde atanmış liderlere kıyasla belirgin şekilde daha yüksek performans sergiledikleri saptanmıştır.

Elde edilen sonuçlar, telekonferans ortamlarının hiyerarşik yapıları esnekleştirerek grup üyelerinin yetkinlik ve iletişim performansına dayalı liderlik seçimleri yapmalarına imkân tanıdığını göstermektedir. Bu bulgu, sanal ekiplerde e-liderlik becerilerinin ve dinamik etkileşim tarzının geleneksel unvanlardan daha kritik bir işlev üstlendiğini savunan çağdaş literatürle örtüşmektedir. Araştırma, dijital iş ortamlarında esnek liderlik modellerinin uygulanabilirliğine dair somut kanıtlar sunmakta ve örgüt içi statü haritalamasında iletişim içeriklerinin nicel analizinin önemini vurgulamaktadır. Literatür taramaları açısından bu çalışma, sanal grup dinamiği, çok modlu veri işleme ve e-liderlik araştırmalarında teorik ve yöntemsel bir referans noktası oluşturmaktadır.

Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın amacı, önceden atanmış hiyerarşik rollere sahip profesyonel bir sosyal ağ içerisindeki bireylerin sanal grup karar verme görevlerindeki iletişim tarzlarının, konuşma dinamiklerinin ve görev performanslarının sonradan gerçekleşen beliren liderlik atıfları üzerindeki etkisini incelemek ve bu değişkenlerin atanmış liderliğe kıyasla göreli önemini modellemektir(Rennie et al., 2023).

İnceleme ve modelleme yöntemi

Çalışmada ampirik Nicel Tasarım ve Deney/Görev Tabanlı Grup Karar Verme Yaklaşımı kullanılarak, sanal ortamdaki grup içi etkileşimler ve liderlik atıfları bilgisayarlı ses ve yüz ifadesi analizleriyle ölçülmüştür(Rennie et al., 2023).

Kuramsal ve kavramsal çerçeve

Çalışma, liderliğin tek taraflı statik kişilik özelliklerinden ziyade grup üyeleri arasındaki ilişki odaklı iletişim dinamikleri ve sözel/sözel olmayan işaretlerin etkileşimiyle inşa edildiğini savunan ilişkisel liderlik kuramı ve sosyal etkileşim yaklaşımlarına dayanmaktadır. Ayrıca gizli profil görevi kuramı çerçevesinde grupların paylaşılan ve gizli bilgileri işleme süreçleri ele alınmıştır.

Makalenin ele aldığı literatür

Çalışma, liderlik literatüründe yer alan statik kişilik özellikleri yaklaşımı, konuşma miktarı ve zamanlamasının liderlik algısındaki rolünü vurgulayan çalışmalar, yüz ifadeleri ve duygusal sinyallerin grup koordinasyonundaki işlevi ile sanal etkileşimlerde esnek hiyerarşi ve e-liderlik becerilerini inceleyen geniş literatürü ele almaktadır.

Araştırma Tasarımı

Evren veya inceleme alanı: Aynı profesyonel sosyal ağa (üniversite bünyesindeki tıp kulübü/kardeşlik örgütü) üye olan ve hiyerarşik statü dereceleri önceden tanımlanmış lisans öğrencileri evrenini oluşturmaktadır.
Örneklem veya araştırma materyali: Pensilvanya Üniversitesi öğrencisi olan ve resmi hiyerarşik statü puanları (1 ile 9 arasında) kodlanmış 16 katılımcı (ortalama yaş = 20, SS = 1,31) örneklemi oluşturmuştur.
Veri toplama süreci: Zoom telekonferans platformu üzerinden 4 tekrarlı gizli profil görevi (Hidden Profile Task) oturumları düzenlenmiş, eşzamanlı ses kayıtları MATLAB ile konuşma/sessizlik vektörlerine dönüştürülmüş ve video kayıtları Affectiva yüz ifadesi tanıma motoru (iMotions) ile işlenmiştir.
Veri analiz yöntemi: Liderlik seçimini tahmin etmek amacıyla logit bağlantı fonksiyonlu genel doğrusal model (GLM) kullanılmış, geriye dönük adım adım değişken seçimi Bayesian Bilgi Kriteri (BIC) ile gerçekleştirilmiş ve model karşılaştırmalarında bırakmalı (leave-one-out) olabilirlik oranı testleri uygulanmıştır.

Atanmış Liderlik (Assigned Leadership)Beliren Liderlik (Emergent Leadership)Konuşma Süresi Oranı (Speech Percentage)Yüz İfadesi Değişkenliği (Expressiveness)İfade Senkronizasyonu/Eşzamanlılığı (Expressiveness Mimicry/Synchrony)Görev Odaklı Konuşma (Task-Focused Communication)

Araştırmanın Bulguları

Sanal grup etkileşimlerinde katılımcılar yalnızca önceden var olan hiyerarşik liderlik statülerine dayanmak yerine, süreç içerisinde anlık iletişim performansına dayalı yeni beliren liderlik atıfları yapmıştır(Rennie et al., 2023).

Atanmış liderlik statüsü lider seçimini etkilemekle birlikte, konuşma süresi miktarı ve yüz ifadelerindeki değişkenlik gibi iletişim tarzı bileşenleri beliren liderlik atfında daha yüksek yordayıcı güce sahiptir(Rennie et al., 2023).

Beliren liderler, atanmış liderlere kıyasla müzakere oturumlarında daha erken konuşmaya başlamış, tartışmalara daha sık katılmış ve doğru karar seçeneğine odaklanan görev içeriğini daha yüksek oranda sunmuştur(Rennie et al., 2023).

Genelleştirilmiş lineer model analizine göre konuşma oranı, ortalama ifade değişkenliği ve gerçek dünyadaki statü liderlik belirmesini pozitif yönde yordarken, ifade senkronizasyonu zayıf negatif bir yordayıcı olmuştur(Rennie et al., 2023).

Bulguların Tartışılması ve Araştırmanın Sonucu

Bulguların Yazarlar Tarafından Yorumlanışı

Araştırma bulguları, sanal grup etkileşimlerinde liderlik atfının önceden belirlenmiş sabit statülerden ziyade anlık iletişim dinamiklerine bağlı olduğunu göstermektedir. Konuşma süresi oranı, konuşmaya erken başlama ve yüz ifadesi değişkenliği, grup üyelerinin liderlik algısını biçimlendiren temel unsurlar olarak öne çıkmaktadır.

Yazarlar bu durumu, telekonferans ortamlarının geleneksel hiyerarşik baskıları azaltması ve bireylerin anlık görev yetkinliklerini sergilemelerine daha elverişli bir zemin sunmasıyla açıklamaktadır. Çevrimiçi ortamlarda bilgi paylaşım dinamiklerinin değişmesi, grubun doğru karara ulaşmasında aktif rol oynayan bireylerin lider olarak algılanmasını kolaylaştırmaktadır.

Tartışma bölümünde elde edilen sonuçlar, yüz ifadesi çeşitliliğinin güvenilirlik ve liderlik algısını yükselttiğini belirten Slepian ve Carr (2019) ile sanal ortamların statü etkilerini zayıflattığını savunan Joshi ve Roh (2009) çalışmalarıyla ilişkilendirilmektedir. Araştırma, bireysel kişisel özelliklerden ziyade ilişkisel iletişim süreçlerinin liderlik belirmesindeki rolünü doğrulamaktadır.

Çalışmanın sunduğu genel kapsam, dijitalleşen çalışma hayatında sanal ekiplerin daha esnek ve akışkan hiyerarşik yapılar geliştirebildiğini ortaya koymaktadır. Telekonferans platformları, örgüt içi statü mobilitesini artırarak görev odaklı ve etkin iletişim kuran bireylerin liderlik rolünü üstlenmesine imkân tanımaktadır.

Bulguların Önceki Araştırmalarla Karşılaştırılması

Çalışmanın tartışma bölümünde, yüz ifadelerindeki duygusal değişkenliğin liderlik ve güvenilirlik algısını artırdığını gösteren Slepian ve Carr (2019) araştırmasıyla paralel şekilde, sanal etkileşimlerde de ortalama duygu şiddetinden ziyade yüz ifadesi değişkenliğinin beliren liderlik atıflarını pozitif yönde yordadığı vurgulanmaktadır(Rennie et al., 2023).

Yazarlar, sanal ortamların mevcut grup kimliği ve hiyerarşik statünün baskısını hafiflettiğini tespit eden Joshi ve Roh (2009) bulgularına atıfta bulunarak, telekonferans etkileşimlerinin daha esnek liderlik rollerine ve yatay hiyerarşilere olanak sağladığını ileri sürmektedir(Rennie et al., 2023).

Sonuç Bölümünün Sunduğu Çıkarımlar

Sanal iletişim ortamları, geleneksel hiyerarşik liderlik yapılarını esneterek ekiplerin anlık performans ve iletişim dinamiklerine dayalı esnek liderlik atıfları yapmasını sağlamaktadır. Telekonferans uygulamalarında bireyler yalnızca önceden tanımlanmış örgüt içi statülerine dayanmamakta, bunun yerine görev odaklı konuşma süresi, konuşmaya başlama zamanlaması ve yüz ifadesi değişkenliği gibi dinamik sosyal ipuçlarını değerlendirerek daha yetkin beliren liderler seçmektedir. Bu durum, dijitalleşen iş dünyasında statü hareketliliğini ve dinamik ekip uyumunu destekleyen esnek hiyerarşi yapılarına işaret etmektedir(Rennie et al., 2023).

Literatür Taraması İçin Sunduğu Çerçeve

Bu makale, e-liderlik ve sanal ekip dinamikleri literatüründe, önceden tanımlanmış hiyerarşik yapılar ile sanal etkileşimler sırasında anlık olarak ortaya çıkan beliren liderlik arasındaki ilişkiyi ampirik olarak nicelleştiren öncü bir işlev görmektedir. Geleneksel liderlik araştırmaları sıklıkla statik kişilik özelliklerine veya yüz yüze etkileşimlere odaklanırken, bu çalışma telekonferans ortamlarında konuşma dinamikleri ve yüz ifadesi değişkenliği gibi çok boyutlu iletişim tarzı ögelerinin liderlik atıflarındaki belirleyici rolünü ortaya koymaktadır. Yapılan analizler, çevrimiçi toplantı teknolojilerinin örgüt içi hiyerarşik yapıları esneterek yetkinlik ve görev odaklı iletişim kuran bireylerin lider olarak algılanmasını kolaylaştırdığını kanıtlar niteliktedir.

Çalışma, beliren liderliğin bir etkileşim ve iletişim süreci olduğunu savunan DeRue ve Ashford (2010) ile Gerpott ve arkadaşlarının (2018) kuramsal yaklaşımlarını ileriye taşımaktadır. İletişim miktarının ve zamanlamasının liderlik algısındaki rolünü inceleyen klasik literatürle (Morris ve Hackman, 1969; Sorrentino ve Boutillier, 1975) uyum gösterirken, bu ilişkileri bilgisayar destekli yüz ifadesi analizi ve ses işleme teknolojileriyle çok boyutlu bir nicel çerçeveye oturtmaktadır. İfade değişkenliğinin güvenilirlik üzerindeki etkisini vurgulayan Slepian ve Carr (2019) ile sanal bağlamların grup kimliği üzerindeki baskıyı azalttığını öne süren Joshi ve Roh (2009) çalışmalarına ampirik kanıtlar sunarak literatürdeki kuramsal boşlukları doldurmaktadır.

Literatür taraması yapan bir araştırmacı için bu eser, dijitalleşen çalışma hayatında liderlik seçimi ve ekip dinamiklerini bütüncül bir bakış açısıyla sentezleme imkânı vermektedir. Araştırma, geleneksel hiyerarşilerin sanal ortamlarda doğrudan sürdürülmediğini, bunun yerine görev odaklı konuşma süresi, ilk konuşma zamanlaması ve mimik çeşitliliği gibi davranışsal ögelerin liderlik atıflarında daha baskın hale geldiğini göstermektedir. Ayrıca, gizli profil görevi (HPT) ile biyometrik ses ve yüz ifadesi analizlerini birleştiren özgün metodolojisi sayesinde, e-liderlik literatürüne hem teorik açıklamalar hem de deneysel yöntem standardı kazandırmaktadır.

Kaynakça

Slepian, M. L., & Carr, E. W. (2019). Facial expressions of authenticity: emotion variability increases judgments of trustworthiness and leadership. Cognition, 183, 82-98. https://doi.org/10.1016/j.cognition.2018.10.009
Joshi, A., & Roh, H. (2009). The role of context in work team diversity research: a meta-analytic review. Academy of Management Journal, 52(3), 599-627. https://doi.org/10.5465/amj.2009.41331491

Tez ve Makale Araştırmalarında Kullanım

Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki üç araştırma taslağına dönüştürülmüştür.

Tez veya makalede kullanım · literatüre-review

Sanal ekiplerde liderlik atıfları önceden atanmış hiyerarşik statülerden ziyade anlık iletişim tarzı ve konuşma süresine dayanmaktadır.

Bu çalışma, telekonferans ortamlarında bireylerin atanmış statülerine bağlı kalmayıp görev odaklı konuşma süresini ve zamanlamasını dikkate alarak liderlik atfında bulunduklarını ampirik olarak desteklemek için kullanılır(Rennie et al., 2023).

Sanal Ekiplerde İletişim Zamanlaması ve Liderlik Algısı

Araştırma sorusu: Sanal karar alma toplantılarında ilk konuşma zamanlaması ve toplam konuşma süresi beliren liderlik seçimini nasıl etkilemektedir?
Yöntem taslağı: Sanal ekipler oluşturularak gizli profil görevi uygulanır. Katılımcıların konuşma süreleri ve ilk söze başlama anları ses işleme yazılımlarıyla kaydedilir. Örneklem büyüklüğü güç analiziyle belirlenir ve veriler lojistik regresyon modeliyle analiz edilir.

Makaleyle bağlantısı: Makalenin beliren liderlerin tartışmanın ilk quintile diliminde daha erken ve sık konuştuğuna ilişkin bulgusuna ve ses analiz metodolojisine dayanmaktadır(Rennie et al., 2023).

Tez veya makalede kullanım · Tartışma

Yüz ifadelerindeki değişkenlik ve duygu çeşitliliği sanal toplantılarda beliren liderlik algısını pozitif yönde etkilemektedir.

Tezin tartışma bölümünde, sözel olmayan iletişim dinamiklerinin ve mimik esnekliğinin sanal grup etkileşimlerindeki liderlik belirmesini yordamadaki önemini savunmak için bu bulgudan yararlanılır(Rennie et al., 2023).

Telekonferans Toplantılarında Yüz İfadesi Değişkenliği ve Güvenilirlik

Araştırma sorusu: Çevrimiçi etkileşimlerde bireylerin yüz ifadesi çeşitliliği ve mimik değişkenliği grup üyelerinin liderlik ve güven atıflarını ne düzeyde yordamaktadır?
Yöntem taslağı: Farklı kurumsal ekiplerle telekonferans oturumları düzenlenir. Katılımcıların kamera görüntüleri biyometrik yüz analiz yazılımı (Affectiva) ile işlenerek expressiveness skorları çıkarılır. Nitel doygunluk veya güç analizine göre belirlenen örneklem verileri genelleştirilmiş lineer karma modellerle incelenir.

Makaleyle bağlantısı: Yazarların ortalama ifade değişkenliğinin beliren liderliği pozitif yönde yordadığına dair GLM model bulgusundan türetilmiştir(Rennie et al., 2023).

Tez veya makalede kullanım · method

Sanal grup karar verme süreçlerinde davranışsal ve sözel iletişim verilerini nicelleştirmek için gizli profil görevi ile biyometrik ses/görüntü analizi bir arada kullanılabilir.

Yöntem bölümünde, çevrimiçi etkileşimlerdeki iletişim tarzı bileşenlerinin ve görev performansının objektif olarak ölçülmesini sağlayan deneysel paradigmaya atıfta bulunmak için tercih edilir(Rennie et al., 2023).

Atanmış Hiyerarşi ile Sanal Liderlik Esnekliği Karşılaştırması

Araştırma sorusu: Profesyonel örgütlerde önceden var olan hiyerarşik statü düzeyi, sanal toplantılarda sergilenen görev yetkinliği ve iletişim tarzı karşısında liderlik seçimini ne ölçüde sınırlamaktadır?
Yöntem taslağı: Farklı hiyerarşik kademelerdeki şirket çalışanları sanal grup görevlerine dahil edilir. Atanmış liderlik skorları ve görev esnasındaki doğru seçeneğe odaklanma süreleri nicel verilerle ölçülür. Güç analiziyle belirlenen örneklemde hiyerarşik regresyon analizi uygulanır.

Makaleyle bağlantısı: Makalenin beliren liderlerin atanmış liderlere kıyasla doğru çözüme daha fazla odaklandığı ve sanal ortamların esnek statü yapılarını desteklediği yönündeki çıkarımına dayanır(Rennie et al., 2023).