Türkiye'de KOBİ Kredileri ile Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişkinin Analizi (2007-2021)

Türkiye ekonomisinin üretim ve istihdam omurgasını oluşturan Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler (KOBİ), toplam işletme sayısının %99,76'sını oluşturarak ekonomik canlılığın en temel göstergelerinden biri olarak kabul edilmektedir. Ancak bu stratejik öneme sahip birimlerin profesyonel yönetim eksikliği, teknolojik yetersizlikler ve en önemlisi finansman kaynaklarına erişimde yaşadıkları zorluklar, makroekonomik büyüme hedefleri önünde bir risk teşkil etmektedir. Literatürde KOBİ kredilerinin büyümeyi tetikleyici rolü sıklıkla vurgulanırken, finansal piyasaların derinleşme biçiminin reel ekonomi üzerindeki yansımaları tartışmalı kalmaya devam etmektedir. Bu çalışma, söz konusu teorik tartışmaları Türkiye'nin son on beş yıllık verileri ışığında ampirik bir süzgeçten geçirmeyi hedeflemektedir.

Araştırmanın temel odağı, 2007 ile 2021 yılları arasındaki çeyreklik verileri kullanarak bankacılık sektörü tarafından sağlanan KOBİ kredilerinin gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) üzerindeki etkisini saptamaktır. Analiz modelinde GSYH bağımlı değişken olarak tanımlanırken; KOBİ kredileri, ticari kredi faiz oranları, finansal gelişme ölçütü ve diğer krediler bağımsız değişkenler olarak konumlandırılmıştır. Veri seti 2008 küresel finans krizi ve COVID-19 pandemisi gibi yapısal kırılma anlarını kapsadığı için, standart regresyon yöntemlerinin sapan değerlerden etkilenme riskini bertaraf etmek amacıyla Robust En Küçük Kareler Yöntemi (S-Tahmincisi) uygulanmıştır. Bu yöntem seçimi, ekstrem koşulların bulunduğu dönemlerde elde edilen katsayıların güvenilirliğini ve modelin açıklama gücünü maksimize etmiştir.

Ampirik analizden elde edilen bulgular, KOBİ kredileri ile ekonomik büyüme arasında beklentilere paralel olarak pozitif ve istatistiksel anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. Model sonuçlarına göre, KOBİ'lere sağlanan kredi hacmindeki artışlar GSYH büyümesini doğrudan desteklemektedir. Öte yandan, finansal gelişme göstergesi olarak kullanılan M2/GSYH oranının büyüme ile negatif yönlü bir ilişki sergilemesi, finansal genişlemenin her zaman reel büyümeyi beslemeyebileceği yönündeki literatür bulgularıyla örtüşmektedir. Kredi faiz oranlarının artışı ise ekonomik aktiviteyi daraltıcı bir etki yaratmaktadır. Ayrıca modele dahil edilen kukla değişken, küresel kriz ve pandemi süreçlerinin Türkiye ekonomisi üzerinde beklenen daraltıcı etkisini ampirik olarak kanıtlamış ve bu dönemlerde KOBİ desteklerinin kritik önemini teyit etmiştir.

Sonuç olarak çalışma, KOBİ'lerin sadece istihdam deposu değil, aynı zamanda finansal teşvikler yoluyla ekonominin genel büyüme performansını sırtlayan stratejik bir motor olduğunu doğrulamaktadır. Yazara göre, elde edilen bulgular Türkiye'de KOBİ'lerin finansal açıdan desteklenmesinin ekonomik verimlilik için bir tercih değil zorunluluk olduğunu göstermektedir. Önceki literatürle kurulan bağlamda, KOBİ odaklı kredi politikalarının sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle uyumlu olduğu ve ekonomik kriz anlarında bu işletmelerin can suyu niteliğindeki kredilere erişiminin korunması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu analiz, dirençli tahmin yöntemlerini kullanarak elde ettiği bulgularla, Türkiye'nin reel sektör-finans kesimi ilişkisini inceleyen araştırmacılar için güncel ve sağlam bir kanıt seti sunmaktadır.

Ampirik analiz sonuçları, Türkiye'de 2007-2021 yılları arasında KOBİ kredileri ile ekonomik büyüme (GSYH) arasında pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunduğunu göstermektedir. Elde edilen katsayılar, KOBİ'lere sağlanan finansman hacmi arttıkça ekonomik üretimin de yükseldiğini ortaya koymakta; benzer şekilde KOBİ dışındaki diğer ticari kredilerin de ekonomik büyümeye pozitif katkı sunduğunu doğrulamaktadır.

Yazar bu durumu, KOBİ'lerin Türkiye ekonomisindeki yüksek istihdam (%72) ve üretim (%42,75) paylarına bağlamakta ve bu işletmelerin ekonomik çarkların ana motoru niteliğinde olduğunu ifade etmektedir. Finansal gelişme göstergesi ile büyüme arasındaki negatif ilişki ise yazara göre finansal gelişme ölçütlerinin seçimine bağlı olarak değişkenlik gösterebilen ve iktisat literatüründe halen tartışılan karmaşık bir yapıya işaret etmektedir.

Yazar elde ettiği bulguları Türkiye literatüründeki Tutar ve Ünlüleblebici (2014) ile Demirci (2017) çalışmalarıyla karşılaştırmış ve KOBİ kredilerinin büyümeyi pozitif etkilediği yönündeki sonuçların bu çalışmalarla uyumlu olduğunu belirtmiştir. Ayrıca uluslararası literatürde Aris (2007), Gherghina ve diğerleri (2020) tarafından vurgulanan KOBİ-büyüme pozitif korelasyonuyla da tutarlılık sergilendiği gösterilmiştir.

Çalışmanın kapsadığı dönem küresel kriz ve COVID-19 pandemisi gibi uç şokları içerdiğinden, modele eklenen kukla değişkenin negatif çıkması krizlerin büyümeyi baskıladığını teyit etmektedir. Yazar, KOBİ'lerin yapısal dezavantajlarına ve kriz hassasiyetlerine dikkat çekerek, bu işletmelerin kriz dönemlerinde finansal olarak desteklenmesinin Türkiye ekonomisinin sürdürülebilir büyümesi açısından kritik bir zorunluluk olduğunu ifade etmektedir.

Yazar, KOBİ kredileri ile ekonomik büyüme arasındaki pozitif ve anlamlı ilişki bulgusunu Tutar ve Ünlüleblebici (2014) tarafından elde edilen sonuçlarla doğrudan ilişkilendirmekte ve KOBİ kredilerinin büyümeyi pozitif etkilediği yönündeki literatür birikimini desteklemektedir (Sarı, 2023).

Yazarın KOBİ kredilerinin büyüme üzerindeki olumlu etkisine dair ampirik bulgusu, Demirci (2017) tarafından mikro ölçekli işletme kredileri ile büyüme arasında tespit edilen uzun ve kısa dönemli nedensellik sonuçlarıyla kısmen örtüşmekte ve paralel bir tablo sunmaktadır (Sarı, 2023).

Çalışmada KOBİ sektörünün desteklenmesinin ekonomik büyümeye fayda sağladığı tespiti yapılırken, Beck ve diğerlerinin (2005) KOBİ büyüklüğü ile kişi başına GSYH arasındaki güçlü ilişkiyi vurgulayan uluslararası literatür bulgularıyla kavramsal ve ampirik uyum kurulmaktadır (Sarı, 2023).

Bu makale, Türkiye ekonomisinde KOBİ kredilerinin ekonomik büyüme üzerindeki etkisini ampirik olarak analiz ederek literatüre önemli bir katkı sağlamaktadır. Özellikle 2007-2021 gibi küresel krizleri ve pandemiyi içeren zorlu bir dönemi ele alması ve bu dönemdeki veri sapmalarını gidermek için Robust En Küçük Kareler S-Tahmincisi gibi sağlam bir ekonometrik yöntem kullanmasıyla öne çıkmaktadır. Çalışma, KOBİ'lerin Türkiye ekonomisindeki kritik rolünü vurgulayarak, bu işletmelere sağlanan finansal desteğin makroekonomik büyüme için stratejik önemini göstermektedir. Ayrıca finansal gelişme ve büyüme arasındaki tartışmalı ilişkiye dair Türkiye özelinde güncel bulgular sunarak bu alandaki mevcut literatürdeki boşluğu doldurmaktadır.

Makale, KOBİ'lerin ekonomik büyümedeki genel rolüne odaklanan önceki Türk literatür çalışmalarından (Özdemir ve diğerleri, 2007; Türkoğlu, 2002; Ay ve Talaşlı, 2007; Çatal, 2007; Iraz, 2006; Nurrachmi ve diğerleri, 2012) ayrışarak, spesifik olarak *KOBİ kredileri* ile büyüme arasındaki ilişkiye yoğunlaşmaktadır. Bu yönüyle Tutar ve Ünlüleblebici (2014) ile Demirci (2017) gibi KOBİ kredileri ve büyüme ilişkisini inceleyen çalışmalarla doğrudan bir ilişki kurarak benzer pozitif yönlü bulgularla tutarlılık sergilemektedir. Uluslararası literatürdeki Ming-Wen-Hu (2010) ve Beck ve diğerleri (2005) gibi KOBİ'lerin genel olarak büyümeye katkısını inceleyen çalışmaların kapsamını, KOBİ finansmanı özelinde genişletmekte ve bu alandaki bilgi birikimine özgün bir pencere açmaktadır. Finansal gelişme göstergeleri ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin yönüne dair literatürdeki tartışmaları (Özcan ve Arı, 2011; Altıntaş ve Ayrıçay, 2010) kendi negatif bulgusuyla destekleyerek bu alana yeni bir boyut katmaktadır. Çalışma, veri setindeki aşırı değerlere ve aykırı gözlemlere karşı daha dirençli sonuçlar üreten Robust En Küçük Kareler yöntemi S-Tahmincisini kullanmasıyla, geleneksel ekonometrik yaklaşımlardan farklılaşmaktadır.

Bu çalışma, KOBİ kredileri ile Türkiye'nin ekonomik büyümesi arasındaki ilişkiyi 2007-2021 gibi kapsayıcı ve dinamik bir dönemde analiz ederek literatür taramasına önemli bir güncellik ve derinlik katmaktadır. Özellikle Küresel Kriz ve COVID-19 Pandemisi gibi ekonomik şokların etkilerini kukla değişkenlerle modele dahil etmesi, kriz dönemlerinde KOBİ finansmanının büyüme üzerindeki etkisine dair somut kanıtlar sunmaktadır. Robust En Küçük Kareler S-Tahmincisi'nin kullanımı, bu tarz kriz dönemlerinden kaynaklanan veri sapmalarına rağmen elde edilen bulguların güvenilirliğini artırmaktadır. Makale, KOBİ'lerin Türkiye ekonomisindeki temel itici güç olduğu argümanını finansal bir perspektiften desteklemekte ve finansal gelişme göstergelerinin farklı sonuçlar verebileceği yönündeki tartışmalara ampirik bir örnek teşkil etmektedir. Bu analiz, politika yapıcılar için KOBİ'lere yönelik finansal destek mekanizmalarının ve kriz yönetim stratejilerinin önemine dair sağlam bir zemin oluşturmaktadır.