Nicel araştırma · 2022
IMPACT OF ENTREPRENEURSHIP ON EMPLOYMENT: AN ECONOMETRIC INVESTIGATION FOR TURKEY
Okur sorusu
Bu çalışmada Ocak 2009 - Aralık 2019 dönemi aylık verileriyle yapılan ARDL analizine göre, Türkiye'de girişimcilik düzeyindeki %1'lik artış uzun dönemde istihdamı %0,69 oranında artırmaktadır; buna karşın girişimciliğin işsizlik üzerindeki azaltıcı etkisi istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır.
Kaynak izi: (Karagöz, 2022)
Öne çıkanlar
Gelişmekte olan ekonomilerde işsizlikle mücadele ve istihdam olanaklarının artırılması, iktisat politikası yapıcılarının en temel hedefleri arasında yer almaktadır. Özellikle 1980 sonrası hız kazanan küreselleşme ve teknolojik ilerleme süreçleri, geleneksel emek-yoğun sektörlerde daralmaya yol açarak işsizliği yapısal bir sorun haline getirmiştir. Bu bağlamda hükümetler, özel sektöre sağlanan sübvansiyonlar, yatırım teşvikleri ve kendi işini kuranlara verilen destekler vasıtasıyla girişimcilik faaliyetlerini teşvik eden aktif politikalara öncelik vermektedir. Girişimciliğin yeni üretim alanları ve yenilikçi iş modelleri sunarak istihdama olumlu katkı yapması beklenmekle birlikte, ampirik literatürde girişimcilik artışının işsizlik üzerindeki etkilerine dair farklı bulgular mevcuttur. Türkiye ekonomisi de 1960'lardan bu yana yüksek işsizlik oranlarıyla mücadele eden ve güçlü girişimcilik potansiyeline rağmen istihdam yaratmada çeşitli engellerle karşılaşan bir yapı sergilemektedir.
Bu doğrultuda çalışmanın temel amacı, Türkiye'de girişimcilik faaliyetlerinin istihdam ve işsizlik üzerindeki dinamik yansımalarını ekonometrik yöntemlerle ampirik olarak ortaya koymaktır. Araştırmada Ocak 2009 ile Aralık 2019 dönemine ait aylık veriler kullanılmış; Covid-19 pandemisinin getirdiği olağanüstü yapısal kırılmaların analizi saptırmaması adına 2019 sonrası dönem örnekleme dahil edilmemiştir. Girişimcilik göstergesi olarak, literatürdeki kendi hesabına çalışanlar değişkeninin ücretsiz aile işçilerini içerme kısıtını aşmak amacıyla TOBB tarafından yayınlanan yeni kurulan şirket sayıları tercih edilmiştir. İstihdam değişkeni TÜİK aylık istihdam sayılarıyla temsil edilirken, kontrol değişkeni olarak kapanan şirket sayıları modele eklenmiş ve tüm seriler TRAMO-SEATS yöntemiyle mevsimsellikten arındırılmıştır. Değişkenler arasındaki uzun ve kısa dönemli ilişkiler ARDL sınır testi yaklaşımı, FMOLS ve DOLS yöntemleri ile Granger nedensellik analizi çerçevesinde sınanmıştır.
Ekonometrik analizden elde edilen ampirik bulgular, Türkiye'de girişimcilik faaliyetlerindeki artışın uzun dönemde toplam istihdam üzerinde istatistiki olarak anlamlı ve olumlu bir etki yarattığını göstermektedir. ARDL model tahminlerine göre girişimcilik seviyesindeki yüzde 1'lik artış uzun dönemde istihdamı yaklaşık yüzde 0,69 oranında artırırken, FMOLS ve DOLS tahminleri de bu olumlu etkiyi doğrulamaktadır. Buna karşın, girişimcilikteki artışın işsizlik seviyesi üzerinde uzun dönemde beklenen istatistiki olarak anlamlı azaltıcı etkiyi yaratmadığı tespit edilmiştir. Şirket kapanışlarının ise istihdam üzerinde beklenildiği üzere negatif etkisi bulunsa da kısa dönemde eşanlı veya gecikmeli anlamlı bir etki üretmediği görülmüştür. Ayrıca Hata Düzeltme Modeli katsayısı negatif ve anlamlı çıkmakla birlikte, uzun dönem dengesinden sapmaların oldukça yavaş bir hızla kapandığını ortaya koymaktadır.
Elde edilen ampirik sonuçlar, Türkiye'de girişimciliğin istihdam oluşturma kapasitesine sahip olduğunu ancak işsizliği doğrudan düşürmede tek başına yeterli olamadığını göstermektedir. Yazar, ortaya çıkan bu çelişkili durumu girişimcilik becerilerindeki yetersizlikler ve başarısız yatırım analizleri ile açıklamaktadır. Çalışma, Türkiye'de girişimciliği destekleyen politikaların sürdürülmesinin istihdam artışı açısından kritik bir politika aracı olduğunu teyit ederken, girişimcilerin pazar koşulları ve nitelikli iş planı hazırlama konusunda eğitilmesinin önemini vurgulamaktadır. Bu çerçevede araştırma, ulusal literatürdeki indicator kısıtlarını aşarak girişimcilik-istihdam ilişkisine yönelik sağlam ampirik kanıtlar sunmakta ve gelecekteki lisansüstü tez çalışmaları ile politika analizleri için yöntemsel ve kuramsal bir temel oluşturmaktadır.
Çalışma, girişimciliğin yeni firmalar aracılığıyla rekabeti artırarak yeni iş alanları yarattığını savunan Schumpetergil büyüme ve istihdam teorik çerçevesine dayanmaktadır. Ayrıca işsizlik artışının fırsat maliyetini düşürerek bireyleri kendi işini kurmaya yönelttiğini öne sürün zorunlu girişimcilik (necessity entrepreneurship / refugee effect) yaklaşımı ile Schumpeter etkisi arasındaki iki yönlü etkileşim teorik altyapıyı oluşturmaktadır.
Literatürde Oxenfeldt (1943), Birch (1979), Audretsch vd. (2001) ve Fritsch (2008) gibi çalışmalar girişimciliğin istihdam üzerindeki olumlu katkılarını vurgularken; Shane (2008) ve Haltiwanger vd. (2013) yeni kurulan küçük firmaların istihdama katkısının abartıldığını savunmaktadır. Türkiye literatüründe ise Özerkek ve Doğruel (2015) ile Apaydın (2018) kendi hesabına çalışanlar oranını kullanarak ilişkiyi incelemiş, bu çalışmada ise söz konusu ölçüm kısıtları giderilerek kurulan yeni şirket verileriyle analiz derinleştirilmiştir.
Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye ekonomisinde girişimcilik faaliyetlerindeki artışın istihdam ve işsizlik üzerindeki kısa ve uzun dönemli etkilerini modern zaman serileri analizi yöntemleriyle ampirik olarak incelemektir (Karagöz, 2022, s. 4436).
Çalışmada Türkiye ekonomisinde girişimcilik faaliyetlerinin istihdam ve işsizlik üzerindeki kısa ve uzun dönemli etkilerini ampirik olarak ortaya koymak amacıyla zaman serisi analizi yaklaşımı benimsenmiştir (Karagöz, 2022, s. 4436).
Türkiye ekonomisinde girişimcilik düzeyindeki artış uzun dönemde istihdam üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve olumlu bir etki yaratmaktadır (Karagöz, 2022).
Kısa dönemde girişimcilik düzeyi ve kapanan firma sayısının istihdam üzerinde eş anlı veya gecikmeli olarak istatistiksel açıdan anlamlı bir etkisi bulunmamaktadır (Karagöz, 2022).
Girişimcilik ile işsizlik arasında uzun dönemde beklenen negatif yönlü ilişki istatistiksel olarak anlamlılık kazanmamaktadır (Karagöz, 2022, s. 4436).
Hata düzeltme terimi katsayısı negatif ve anlamlı olup uzun dönem dengesinden sapmaların bir sonraki dönemde yaklaşık %3 oranında düzeltildiğini göstermektedir (Karagöz, 2022).
Girişimcilik faaliyetlerindeki artışın uzun dönemde istihdam düzeyini artırdığı ampirik olarak kanıtlanmıştır; ARDL, FMOLS ve DOLS model tahminleri kurulan firma sayısı arttıkça toplam istihdamın da arttığını tutarlı biçimde ortaya koymaktadır.
Buna karşın girişimciliğin işsizlik üzerindeki azaltıcı etkisi uzun dönemde istatistiksel olarak anlamlı bulunamamıştır. Yazar bu çelişkili durumu girişimcilerin beceri düzeylerindeki zayıflıklar ve kuruluş aşamasındaki yetersiz yatırım analizleriyle açıklamaktadır.
Literatürde Özerkek ve Doğruel (2015) ile Apaydın (2018) tarafından yapılan çalışmalarda kendi hesabına çalışanlar girişimcilik göstergesi olarak kullanılırken, bu çalışmada tarımsal ücretsiz aile işçilerini hariç tutan kurulan firma sayısı tercih edilerek farklı ve dinamik bir perspektif sunulmuştur.
Sonuç olarak girişimciliği kolaylaştırıcı ve destekleyici politikaların sürdürülmesi istihdam artışı açısından kritik önem taşımaktadır; ancak yeni girişimcilerin pazar koşulları ve doğru yatırım analizi konusunda bilgilendirilmesi politikanın etkinliğini artıracaktır.
Özerkek ve Doğruel (2015), 1970-2013 dönemi verileriyle VECM modelini kullanarak kendi hesabına çalışanların oranını girişimcilik göstergesi almış ve işsizlikten girişimciliğe doğru ters yönlü etki bulmuştur; ancak yazar mevcut çalışmada kurulan firma sayısını tercih ederek uzun dönemde istihdama pozitif etki tespit etmiş, işsizlik üzerinde ise anlamlı bir etki bulamamıştır (Karagöz, 2022).
Bu çalışma, gelişmekte olan bir ülke ekonomisi olan Türkiye özelinde girişimcilik faaliyetlerinin istihdam ve işsizlik üzerindeki etkisini makroekonomik ve zaman serisi perspektifiyle ampirik olarak değerlendirmektedir. Literatürde girişimciliğin büyüme ve istihdam üzerindeki etkilerine dair var olan teorik ve ampirik tartışmalara Türkiye verileriyle katkı sunmaktadır. Özellikle kendi hesabına çalışanların yerine yeni kurulan şirket sayısını girişimcilik göstergesi olarak kullanarak veri kalitesi bakımından literatüre özgün bir metodolojik katkı sağlamaktadır.
Çalışma, Schumpeterci yenilikçi girişimcilik ile mülteci etkisi (refugee effect) olarak bilinen zorunlu girişimcilik teorik çerçevelerine dayanmaktadır. Literatürde Özerkek ve Doğruel (2015) ile Apaydın (2018) gibi Türkiye üzerine odaklanan önceki çalışmalardan metodolojik veri seçimi bakımından ayrılmaktadır. Önceki çalışmalar kendi hesabına çalışanları temel alırken, bu çalışma tarımsal ücretsiz aile işçilerinin yarattığı gizli işsizlik saptırmasını önlemek amacıyla TOBB tarafından yayımlanan kurulan firma sayılarını analiz merkezine yerleştirmiştir.
Bu makale, literatür taraması yapan araştırmacılara gelişmekte olan ülkelerde girişimcilik politikalarının doğrudan işsizliği çözmede tek başına yeterli olamayacağını gösteren ampirik kanıtlar sunmaktadır. Uzun dönemde girişimciliğin istihdamı artırdığı ancak işsizlik oranını istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşürmediği bulgusu, ampirik literatürdeki 'çelişkili bulgular' tartışmasına katkı vermektedir. Araştırmacılar için kamu desteklerinin sadece nicel firma kuruluşuna değil, nitelikli yatırım analizine ve girişimci becerilerinin geliştirilmesine odaklanması gerektiğini vurgulayan teorik bir dayanak sağlar.
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki araştırma taslaklarına dönüştürülmüştür.
Türkiye ekonomisinde girişimcilik desteğinin istihdam hacmini genişlettiğini teorik ve ampirik olarak desteklemek amacıyla kullanılabilir (Karagöz, 2022).
Makaleyle bağlantısı: Makalede vurgulanan yeni firmaların bölgesel düzeyde istihdam yaratma potansiyelinin farklılaşabileceği yönündeki Fritsch (2008) yaklaşımından ve ulusal düzeydeki işsizlik etkisizliği bulgusundan türetilmiştir (Karagöz, 2022, s. 4436).
Girişimcilik araştırmalarında değişken seçimi ve veri kalitesi metodolojisi kurgulanırken referans gösterilebilir (Karagöz, 2022).
Makaleyle bağlantısı: Makalenin sonuç bölümünde girişimciliğin işsizliği azaltamama nedeni olarak gösterilen girişimci becerilerinin zayıflığı ve başarısız yatırım analizi hipotezinden türetilmiştir (Karagöz, 2022).
Girişimcilik politikalarının nitel boyutunu ve pazar araştırmalarının önemini tartışırken kaynak olarak sunulabilir (Karagöz, 2022).
Makaleyle bağlantısı: Makalede kapanan firmaların işsizlik üzerindeki şaşırtıcı azaltıcı etkisini açıklamak için ortaya atılan işgücünden çekilme ve zorunlu girişimcilik argümanından türetilmiştir (Karagöz, 2022).
Milli gelirdeki artış kayıt dışı ekonomiyi anlamlı ve negatif yönde etkilemektedir; milli gelirdeki bir birimlik artış kayıt dışı ekonomiyi 5.53 birim azaltmaktadır.
Duygu ÇELİK · Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi · Sosyal Bilimler
Şanghay Metropol Alanı genelinde yapılan analizde, alt bölge düzeyinde medyan işe gidiş geliş mesafesi 6,32 km, medyan işe gidiş geliş süresi ise 28,37 dakika olarak hesaplanmıştır.
Kaiming Li ve 3 yazar · Sosyal Bilimler
Kadın liderliğinin girişimcilik başarısı üzerindeki doğrudan etkisi zayıf ve istatistiksel olarak anlamsız bulunmuştur. Bu durum, toplumsal cinsiyet rollerine dair kültürel kalıpların Endonezya daki kadın liderlik algısı üzerindeki baskın etkisinden kaynaklanmaktadır.
Retno Purwani Setyaningrum ve 4 yazar · Frontiers in Psychology · Sosyal Bilimler