Nicel araştırma · 2025
Impact of Spanish gambling regulations on online gambling behavior and marketing strategies
Okur sorusu
Çalışmanın sonuçları, çevrimiçi kumar pazarlamasına yönelik reklam, bonus ve sponsorluk sınırlandırmaları getiren devlet odaklı katı yasal düzenlemelerin, sektörel kendi kendini düzenleme iddialarına kıyasla toplumsal zararların önlenmesinde çok daha etkili olduğunu ortaya koymaktadır.
Öne çıkanlar
Çevrimiçi kumarın küresel düzeyde yaygınlaşması, bireysel ve toplumsal düzeyde ciddi psikolojik, ekonomik ve ilişkisel yıkımlara yol açan önemli bir kamu sağlığı krizi haline gelmiştir. Geleneksel yaklaşımlar kumar bağımlılığını sadece bireysel psikopatolojik değişkenlerle açıklamaya çalışırken, güncel halk sağlığı paradigmaları reklam, bonus, sponsorluk ve ortaklık programları gibi ticari ve çevresel belirleyicilerin rolüne odaklanmaktadır. Kumar endüstrisinin pazarlama faaliyetleri, özellikle gençler ve korumasız gruplar arasında bu davranışı normalleştirmekte ve risk algısını düşürmektedir. Birçok ülke bu zararları azaltmak için yasal düzenlemelere başvurmakta, ancak bu tür ulusal düzeydeki kısıtlamaların gerçek kumar davranışları ve endüstrinin harcama stratejileri üzerindeki ampirik etkileri literatürde yeterince incelenmemektedir. Bu bağlamda İspanya'da yürürlüğe giren ve kumar pazarlamasını ciddi şekilde sınırlandıran 958/2020 sayılı Kraliyet Kararnamesi, yasal düzenlemelerin etkinliğini ölçmek adına kritik bir araştırma alanı sunmaktadır.
Bu çalışmanın temel amacı, İspanya'da Kasım 2020 ile Ağustos 2021 arasında kademeli olarak yürürlüğe giren 958/2020 sayılı Kraliyet Kararnamesi'nin çevrimiçi kumar davranışları (yeni hesaplar, aktif hesaplar, yatırılan paralar ve toplam bahis miktarı) ile pazarlama harcamaları (reklam, bonuslar, ortaklık programları ve sponsorluklar) üzerindeki etkisini ampirik olarak değerlendirmektir. Araştırmada, İspanya Tüketici İşleri Bakanlığı'na bağlı Kumar Düzenleme Genel Müdürlüğü'nden elde edilen ve Ocak 2013 ile Aralık 2023 dönemini kapsayan resmi üçer aylık zaman serisi verileri kullanılmıştır. Kararnamenin kademeli yürürlüğe giriş sürecinin etkilerini hassas bir biçimde analiz edebilmek amacıyla Mevsimsel Otoregresif Bütünleşik Hareketli Ortalama (SARIMA) modelleri kurulmuştur. Analizlerde finansal değişkenler enflasyona göre düzeltilmiş, COVID-19 pandemisinin kısıtlama dönemleri modele kontrol değişkeni olarak dahil edilmiş ve müdahalenin geçici ya da kalıcı etkileri farklı kombinasyonlarla test edilerek en iyi uyum gösteren modeller belirlenmiştir.
Araştırma bulguları, İspanya'daki yasal düzenleme müdahalesinin çevrimiçi kumar ekosisteminde belirgin ve kalıcı değişimlere yol açtığını göstermektedir. Kraliyet Kararnamesi'nin yürürlüğe girmesiyle birlikte, çevrimiçi kumar platformlarında açılan yeni kullanıcı hesaplarında 263.000 adetlik kalıcı bir düşüş gerçekleşmiş ve toplam bahis miktarında 216 milyon avroluk anlamlı bir kalıcı azalma saptanmıştır. Pazarlama stratejileri açısından ise yasal kısıtlamalar, kumar operatörlerinin geleneksel ve dijital reklam harcamalarında 20 milyon avro, bonus harcamalarında 2.6 milyon avro ve sponsorluk bütçelerinde 5.3 milyon avro tutarında kalıcı azalmalara neden olmuştur. Buna karşılık, düzenlemelerin aktif kullanıcı hesaplarının sayısı ve kullanıcıların hesaplarına yatırdığı toplam para miktarı üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisi saptanmamıştır; bu durum, pazarlama kısıtlamalarının mevcut düzenli oyunculardan ziyade yeni oyuncuların sisteme katılımını engellemede daha etkili olduğunu göstermektedir.
Bu çalışmanın bulguları, kumar pazarlamasına yönelik devlet eliyle yürütülen sıkı yasal kısıtlamaların, endüstrinin kendi kendini düzenleme iddialarına kıyasla kamu sağlığını korumada çok daha etkili bir araç olduğunu ortaya koymaktadır. Literatürde daha önce tütün ve alkol kontrolü alanında elde edilen ampirik kanıtlara paralel olarak, kumar reklamlarının ve promosyonlarının sınırlandırılmasının, sisteme yeni giren oyuncu akışını keserek orta ve uzun vadede sorunlu kumar davranışlarının yaygınlaşmasını önleyebileceği gösterilmiştir. Araştırma, İspanya Yüksek Mahkemesi'nin bilimsel kanıt yetersizliği gerekçesiyle kararnamenin bazı kritik maddelerini iptal ettiği güncel bir hukuki iklimde, kısıtlamaların etkililiğine dair somut ve ampirik kanıtlar sunması bakımından büyük bir literatür değeri taşımaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, kumar reklamlarının henüz yasal olarak düzenlenmediği ülkeler için ulusal düzeyde kanıta dayalı politika tasarımı süreçlerine rehberlik edecek güçlü bir metodolojik ve teorik model teşkil etmektedir.
Çalışma, kumarı bireysel patolojilerden ziyade sosyo-çevresel ve ticari belirleyiciler çerçevesinden ele almaktadır. Bu doğrultuda, pazarlama faaliyetlerinin (reklam, bonus ve sponsorluklar) kumar davranışını normalleştirdiği ve risk algısını düşürdüğü tezi üzerine kuruludur. Kamu sağlığı yaklaşımı uyarınca, tütün ve alkol kontrolünde başarı kanıtlanmış devlet düzenlemelerinin kumar alanına da uygulanması gerektiği savunulmaktadır.
Literatürde kumar reklamlarının bağımlılık riski üzerindeki etkisi sıklıkla çalışılsa da, ulusal pazarlama yasaklarının gerçek pazar verileri ve tüketici davranışları üzerindeki ampirik sonuçlarını gösteren çalışma sayısı oldukça sınırlıdır. Mevcut literatür çoğunlukla bireysel beyanlara veya kısıtlı bölgesel önlemlere (örneğin Norveç'teki slot makinesi yasakları veya Hollanda'daki öncü gözlemler) dayanmaktadır. Bu çalışma, uzun dönemli resmi zaman serileriyle pazarlama kısıtlamalarının etkisini makro düzeyde ölçerek literatürdeki büyük bir boşluğu doldurmaktadır.
Bu çalışma, İspanya'da yürürlüğe giren 958/2020 sayılı Kraliyet Kararnamesi'nin çevrimiçi kumar davranışları ve pazarlama harcamaları üzerindeki etkilerini resmi verilerle analiz etmeyi amaçlamaktadır (Aonso‐Diego et al., 2025, s. 3).
Bu çalışma, İspanya'daki 958/2020 sayılı Kraliyet Kararnamesi'nin çevrimiçi kumar davranışları ve pazarlama harcamaları üzerindeki etkisini değerlendirmek amacıyla, Mevsimsel Otoregresif Bütünleşik Hareketli Ortalama (SARIMA) zaman serisi analizi yöntemini kullanmaktadır (Aonso‐Diego et al., 2025, s. 3).
Kraliyet Kararnamesi'nin yürürlüğe girmesi, yeni çevrimiçi kumar hesabı açılışlarında kalıcı ve anlamlı bir azalmaya yol açarak yeni oyuncuların sisteme katılım oranını büyük ölçüde düşürmüştür (Aonso‐Diego et al., 2025, s. 5).
Düzenleme kapsamında uygulanan kısıtlamalar, kumar operatörlerinin toplam bahis miktarlarında kalıcı bir azalma yaratırken, oyuncuların yatırdığı net depozit miktarları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir değişim meydana getirmemiştir (Aonso‐Diego et al., 2025, s. 5).
Pazarlama kısıtlamaları, kumar operatörlerinin reklam harcamalarında ve yeni müşterileri çekmek için kullandıkları bonus dağıtımlarında kalıcı ve belirgin bir bütçe daralmasına neden olmuştur (Aonso‐Diego et al., 2025, s. 6).
Sponsorluk harcamaları, düzenlemenin ilk onaylandığı dönemde geçici bir artış gösterse de, spor kulüplerine ve stadyumlara yönelik sponsorluk yasaklarının tam olarak yürürlüğe girmesiyle birlikte çok keskin ve kalıcı bir düşüş kaydetmiştir (Aonso‐Diego et al., 2025, s. 6).
Araştırma bulguları, İspanya'da yürürlüğe giren Kraliyet Kararnamesi'nin yeni kullanıcı kayıtları ve toplam bahis miktarları üzerinde kalıcı ve güçlü bir düşüş yarattığını açıkça ortaya koymaktadır. Bu durum, devlet eliyle uygulanan pazarlama ve reklam kısıtlamalarının, kumar sektörünün genişlemesini sınırlamada doğrudan bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir.
Yazarlar bu kalıcı azalışı, özellikle yeni oyuncuları sisteme çekmek için kullanılan hoş geldin bonuslarının yasaklanması ve televizyon/radyo reklamlarının gece saatleriyle sınırlandırılması ile açıklamaktadır. Çevrimiçi kumarın teşvik edilmesinin engellenmesi, bireylerin kumar oynamaya başlama eğilimini ve genel bahis hacmini doğrudan aşağıya çekmiştir.
Söz konusu sonuçlar literatürdeki önceki bulgularla, özellikle de Hollanda'da yapılan ve pazarlama yasaklarının yeni başlayanlar üzerinde etkili olduğunu gösteren çalışmalarla tam bir uyum sergilemektedir. Diğer taraftan, aktif oyuncuların davranışlarının ve depozit miktarlarının değişmemesi, bağımlılık geliştirmiş düzenli kumarbazlar için daha spesifik halk sağlığı müdahalelerine ihtiyaç duyulduğuna işaret etmektedir.
Sonuç olarak, kumar endüstrisinin iddia ettiği kurumsal sosyal sorumluluk ve kendi kendini düzenleme mekanizmalarının etkisizliği bu ampirik kanıtlarla bir kez daha doğrulanmıştır. Devlet tarafından uygulanan katı yasal yaptırımlar, çevrimiçi kumarla ilişkili toplumsal zararları ve bağımlılık risklerini orta ve uzun vadede azaltmanın en güvenilir yöntemi olarak öne çıkmaktadır.
Yazarlar, İspanya'da elde edilen bulguları Hollanda'daki pazarlama düzenlemelerinin etkileriyle karşılaştırmaktadır. Hollanda'daki mevzuatın da benzer şekilde kumar oynamayan kişilerin (yeni oyuncuların) kumar davranışlarında bir azalmaya yol açtığı, ancak halihazırda aktif olan düzenli kumarbazların oyun oynama sıklığı üzerinde bir düşüş yaratmadığı belirtilerek, her iki ülkedeki yasal kısıtlamaların benzer bir hedef kitle üzerinde etkili olduğu doğrulanmıştır (Aonso‐Diego et al., 2025, s. 7).
Bu çalışma, kumar literatüründe makro düzeydeki yasal kısıtlamaların ve pazarlama yasaklarının çevrimiçi kumar davranışları ile sektörün pazarlama harcamaları üzerindeki ampirik etkilerini zaman serisi analiziyle gösteren öncü bir işlev üstlenmektedir. Bireysel psikolojik risk faktörlerine odaklanan geleneksel literatürün ötesine geçerek, kamusal düzenlemelerin toplumsal ölçekte bağımlılık yapıcı davranışları nasıl şekillendirdiğini net bir şekilde ortaya koymaktadır. Resmi ve geniş kapsamlı verilere dayanarak, pazarlama sınırlamalarının özellikle sektöre yeni giren oyuncu sayısını azaltmadaki rolünü doğrulamakta ve küresel halk sağlığı politikalarına ampirik veri sunmaktadır.
Çalışma, sigara ve alkol gibi diğer bağımlılık yapıcı maddelerle ilgili kamusal kısıtlama literatürüne ve tütün kontrolü çalışmalarına doğrudan dayanmaktadır. Önceki kısıtlı ve kısa vadeli gözlemlerin aksine, İspanya'da uygulanan 958/2020 sayılı Kraliyet Kararnamesi'nin aşamalı yürürlüğe giriş sürecini 10 yıllık makro veri seti üzerinden SARIMA modelleriyle inceleyerek mevcut literatürü genişletmektedir. Hollanda ve Norveç gibi ülkelerde gerçekleştirilen sınırlı ölçekli öncül kısıtlama araştırmalarının bulgularıyla karşılaştırmalar yapmakta, kısıtlamaların aktif oyunculardan ziyade yeni kullanıcı katılımını engellediğini göstererek literatürdeki teorik ve ampirik ayrışmaları netleştirmektedir.
Çalışma, literatür taraması yapacak araştırmacılara çevrimiçi kumar pazarlamasının kısıtlanması konusunda ulusal düzeyde doğrulanmış ampirik bir referans noktası sunmaktadır. Sektörel kendi kendini düzenleme (self-regulation) iddialarının yetersizliğini kanıtlayarak, kamusal yasal yaptırımların (state-level regulation) birincil önleme stratejisi olarak konumlandırılması gerektiğini gösteren güçlü bir literatür kanıtı sağlamaktadır. Ayrıca zaman serileri analizi (SARIMA) ve enflasyona göre düzeltilmiş mali verilerin halk sağlığı araştırmalarında nasıl yöntemsel bir standart olarak kullanılabileceğini belgeleyerek metodolojik taramalara katkı yapmaktadır.
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki araştırma taslaklarına dönüştürülmüştür.
Tez girişinde kamusal müdahalelerin ve reklam yasaklarının çevrimiçi kumar üzerindeki ampirik başarısını göstermek için İspanya verilerinden elde edilen makro istatistiksel sonuçlar kullanılabilir (Aonso‐Diego et al., 2025, s. 7).
Makaleyle bağlantısı: Makalede yasal kısıtlamaların yeni hesap açılışlarını (-263 bin) kalıcı olarak düşürdüğü ancak sosyal medya yayıncılığı gibi yasal boşlukların kaldığı bulgusundan türetilmiştir (Aonso‐Diego et al., 2025, s. 7).
Sektörel kendi kendini denetleme iddiasının halk sağlığı açısından başarısızlığını ve yasal düzenlemelerin zorunluluğunu literatür bölümünde tartışırken bu makalenin sonuçları temel argüman olarak sunulabilir (Aonso‐Diego et al., 2025).
Makaleyle bağlantısı: Makalenin sponsorluk harcamalarının yasak öncesi geçici artıp sonra düşerken (-5.3M €), satış ortaklığı (affiliation) harcamalarının kısıtlamalardan etkilenmediği tespiti üzerine kurgulanmıştır (Aonso‐Diego et al., 2025, s. 7).
Tezin tartışma kısmında birincil önleme ile ikincil/üçüncül tedavi müdahaleleri arasındaki farkı açıklamak ve düzenli kullanıcılar için ek önlemler önermek amacıyla makale bulguları referans verilebilir (Aonso‐Diego et al., 2025, s. 7).
Makaleyle bağlantısı: Makalede yüksek depozit limitlerinin aktif oyuncuların davranışlarında ve depozit miktarlarında istatistiksel bir düşüş yaratmadığı yönündeki açık sınırlılık ve tartışma bulgusuna dayanmaktadır (Aonso‐Diego et al., 2025, s. 7).
Tanıtımı yapılan yiyecek ve icecekler arasında en yüksek oranı yüzde yirmi sekiz buçuk ile gazlı icecekler ve aromali sular oluşturmaktadır.
Rida Khan ve 2 yazar · Public Health Nutrition · Sosyal Bilimler
SEO stratejisinin sürekliliği ile çevrimiçi marka konumlandırmasının etkinliği arasında 0,854 katsayısı ile istatistiksel olarak anlamlı, pozitif ve güçlü bir ilişki olduğu saptanmıştır.
Umar Faruq Ahmad ve 2 yazar · F1000Research · Sosyal Bilimler
Cinsiyete dayalı t-testi analizleri, kadın katılımcıların oyun içi reklamların satın alma üzerindeki etkilerine karşı erkeklere kıyasla anlamlı düzeyde daha duyarlı olduğunu ve bu reklamlar sebebiyle ihtiyaç dışı satın alımlara daha fazla yöneldiğini göstermektedir.
SELMİNAZ ADIGÜZEL · Airlangga International Journal of Islamic Economics and Finance · Sosyal Bilimler