Nitel araştırma makalesi incelemesi
Siyaset bilimi ve göç çalışmalarında dış oy kullanma hakkı (external voting), ulusötesi toplulukların anavatan siyasetine katılımı ve vatandaşlık bağlarının korunması ekseninde yoğun tartışmalara konu olmaktadır.
Ulusötesi göç hareketlerinin hız kazanmasıyla birlikte, diaspora topluluklarının anavatanlarındaki demokratik süreçlere katılımı küresel ölçekte kritik bir norm haline gelmiştir. Dış oy kullanma hakkının tanınması, diaspora mensuplarının siyasi birer özneye dönüşmesini sağlarken, anavatanlarındaki siyasi partilerin de bu seçmen grubuna yönelik stratejilerini yeniden yapılandırmasını zorunlu kılmıştır. Türk siyasetinde de yaklaşık elli yıllık bir geçmişi olan bu tartışma, 2014 yılından itibaren yurt dışındaki vatandaşların genel ve cumhurbaşkanlığı seçimlerinde doğrudan oy kullanabilmesiyle pratik bir boyut kazanmıştır. Ancak dış oy hakkının tanınmasının, siyasi partilerin seçim beyannamelerindeki söylem çeşitliliğini ve diaspora politikalarını nicel ve nitel olarak nasıl dönüştürdüğü konusu literatürde sistematik bir analize ihtiyaç duymaktaydı.
Bu çalışmanın temel amacı, dış oy hakkı verilmesinin ardından Türkiye'nin iki ana siyasi partisi olan Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) ile Cumhuriyet Halk Partisi'nin (CHP) diaspora politikalarındaki dönüşümü ortaya koymaktır. Araştırmada nitel bir yaklaşım benimsenerek doküman analizi yöntemi kullanılmış ve her iki partinin dış oy hakkı verilmeden önceki son seçim olan 2011 ile dış oy hakkının uygulandığı ilk iki genel seçim olan 2015 ve 2018 yıllarına ait seçim beyannameleri detaylı bir şekilde incelenmiştir. Analiz kapsamında, beyannamelerde yer alan diaspora odaklı vaatler ve ifadeler hem nicel olarak madde sayıları bazında karşılaştırılmış hem de dış politika, diaspora kurumları, kültür/entegrasyon, siyasi katılım ve eğitim gibi beş temel tematik kategori altında içerik analizine tabi tutulmuştur.
Araştırma bulguları, dış oy hakkının tanınmasının her iki partinin de diaspora politikalarında radikal bir artışa ve vaat çeşitliliğine yol açtığını göstermektedir. Nicel açıdan, 2011 seçim beyannamesinde CHP'nin diaspora ile ilgili yalnızca bir, AKP'nin ise yedi maddesi bulunurken, dış oy hakkının tanındığı 2015 seçimlerinde bu sayılar sırasıyla 19 ve 27'ye, 2018 seçimlerinde ise CHP'de 24'e, AKP'de ise 64'e yükselmiştir. İçerik analizi düzeyinde ise, AKP'nin iktidar partisi olmanın getirdiği avantajla YTB gibi kurumların kurulması ve geçmiş icraatlarına vurgu yaptığı, CHP'nin ise ilk kez 2015 yılında diaspora için ayrı bir seçim çevresi (yurt dışı seçim bölgesi) oluşturarak parlamentoda on milletvekiliyle temsil edilme vaadini sunduğu tespit edilmiştir.
Elde edilen sonuçlar, oy hakkının genişletilmesinin siyasi partiler üzerindeki rekabetçi etkisini doğrulamakta ve diasporanın anavatan siyasetinde belirleyici bir aktör haline geldiğine işaret etmektedir. Yazar, bu dönüşümün her iki partide de diasporayı dış politikanın bir aracı olarak görme eğilimini (araçsallaştırma) barındırmakla birlikte, diaspora üyelerinin beklenti ve sorunlarına daha fazla alan açılmasına da katkı sağladığını savunmaktadır. Çalışma, literatürde dış oy hakkının parti politikaları ve seçim beyannameleri üzerindeki dönüştürücü etkisini somut verilerle ortaya koyan ilk özgün araştırmalardan biri olması bakımından büyük önem taşımaktadır. Elde edilen bu ampirik veriler, gelecekte kurulması muhtemel yurt dışı seçim çevreleri konusundaki tartışmalara ve diaspora-siyaset ilişkilerini inceleyen araştırmacılara kuramsal ve pratik bir zemin sunmaktadır.
Bu çalışmanın temel amacı, yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarına oy hakkı verilmesinin, Türkiye'deki iki ana siyasi parti olan Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) ile Cumhuriyet Halk Partisi'nin (CHP) diaspora politikalarını ve vaatlerini nasıl etkilediğini ortaya koymaktır(Çobankara, 2023).
Bu çalışma, AKP ve CHP'nin seçim beyannamelerini nitel doküman analizi yöntemiyle inceleyerek, dış oy hakkının diaspora politikaları üzerindeki niceliksel ve niteliksel etkilerini analiz etmektedir(Çobankara, 2023).
Çalışma, ulusötesi vatandaşlık, dış oy kullanma hakkının uluslararasılaşması (norm internationalization) ve seçim rekabeti (electoral competition) hipotezleri çerçevesinde şekillenmektedir. Özellikle Lafleur'un dış oy hakkı modelleri, normatif siyaset teorisi ve siyasi partilerin diaspora topluluklarını kendi siyasi alanlarına entegre etme ya da araçsallaştırma stratejileri kuramsal temeli oluşturmaktadır.
Yazar literatürde diaspora kavramının gelişimini, Türk diasporasının işçi göçü ve otonom/göçmen diaspora ayrımları bağlamındaki yapısını, dış oy hakkının tarihsel gelişimini (Collyer, Brand, Lafleur, Østergaard-Nielsen) ve Türkiye'deki yasal düzenlemeleri (Anaz ve Köse, Şahin-Mencütek ve Erdoğan, Kadirbeyoğlu ve Okyay) ele almaktadır. Çalışma özellikle seçim beyannameleri üzerinden siyasi partilerin diaspora politikalarını ampirik olarak inceleyen bir boşluğu kapatmaya yöneliktir.
Dış oy kullanma hakkının 2014 yılında tanınmasıyla birlikte, her iki partinin seçim beyannamelerindeki diaspora odaklı madde sayıları ve vaat çeşitliliği çok büyük bir artış göstermiştir(Çobankara, 2023).
2011 genel seçim beyannamelerinde dış oy hakkı bulunmadığı için CHP diaspora konusunda sadece tek bir maddeye yer verirken, iktidar partisi olan AKP altı maddelik kısıtlı bir vaat çerçevesi sunmuştur(Çobankara, 2023).
2015 ve 2018 seçimlerinde dış oy hakkının yürürlüğe girmesiyle birlikte CHP'nin beyannamesindeki diaspora maddeleri 19'dan 24'e, AKP'ninkiler ise 27'den 64'e yükselerek ciddi bir artış kaydetmiştir(Çobankara, 2023).
Araştırma bulguları, dış oy hakkının verilmesinin partilerin diaspora politikalarında eğitim, kültür ve entegrasyon gibi alanlarda çok daha çeşitli, kapsamlı ve somut vaatler üretmesine yol açtığını göstermektedir(Çobankara, 2023).
Araştırma bulguları, yurt dışından gelen oyların toplam oyların yaklaşık yüzde beşini oluşturduğu seçim ortamında, diaspora oylarının cumhurbaşkanlığı seçimleri ve referandum gibi kritik oylamalarda belirleyici bir rol oynadığını göstermektedir. Bu durum siyasi partilerin diaspora seçmenlerine daha fazla odaklanmasını beraberinde getirmiştir.
Yazar, dış oy hakkının tanınmasından önce partilerin diaspora politikalarına seçim beyannamelerinde neredeyse hiç yer vermediğini, ancak bu hakkın yasal olarak tanınmasının ardından hem iktidar hem de muhalefet partilerinin vaat sayısında olağanüstü bir artış yaşandığını açıklamaktadır.
Elde edilen sonuçlar, literatürdeki siyasi rekabet ve göçmenlerin siyasal katılımı kuramlarıyla uyumludur. Özellikle partilerin sadece oy kazanma amacıyla değil, aynı zamanda yurt dışındaki vatandaşları kendi ülkelerinin dış politika ve kamu diplomasisi vizyonuna entegre etme gayretiyle de hareket ettiklerini göstermektedir.
Sonuç olarak, dış oy hakkının getirilmesi, Türkiye'deki parti siyasetini sınır aşırı bir boyuta taşımıştır. Hem AKP'nin geçmiş icraatlarını vurgulama stratejisi hem de CHP'nin yurt dışı seçim çevresi gibi radikal kurumsal reform vaatleri, diasporanın artık Türk siyasi hayatının asli unsurlarından biri haline geldiğini kanıtlamaktadır.
Yazar, siyasi partilerin diaspora haklarına ve dış oy kullanmaya yönelik yaklaşımlarının arkasındaki ideolojik ve siyasi rekabet dinamiklerini açıklayan Østergaard-Nielsen ve diğerlerinin (2019) çalışmasıyla paralellik kurarak, Türkiye'deki AKP ve CHP arasındaki partiler arası rekabetin ve ideolojik farklılıkların seçim vaatlerinin sayısını ve kapsamını genişlettiğini savunmaktadır(Çobankara, 2023).
Araştırmanın ulaştığı nihai sonuç, yurt dışında yaşayan vatandaşlara dış oy kullanma hakkının verilmesinin Türkiye'deki iki ana parti olan AKP ve CHP'nin diaspora politikalarını derinlemesine dönüştürdüğü, onları diaspora topluluğunun eğitim, kültür, entegrasyon ve siyasal katılım gibi somut sorunlarına yönelik daha detaylı ve kurumsallaşmış vaatler üretmeye sevk ettiği yönündedir(Çobankara, 2023).
Bu makale, dış oy hakkının tanınmasının anavatan siyasi partilerinin diaspora politikaları üzerindeki dönüştürücü etkisini ampirik olarak ortaya koyan öncü bir çalışma işlevi görmektedir. Literatürde genellikle dış oy hakkının yasal boyutu, seçmen katılım oranları ya da seçmen davranışları üzerine yoğunlaşılırken, bu çalışma doğrudan parti rekabetinin sınır aşırı boyuta nasıl taşındığını ve seçim beyannamelerindeki söylem dönüşümünü belgelemektedir. Böylece, ulusötesi siyaset ve diaspora yönetimi literatüründe kurumsal vaatlerin evrimini analiz eden ampirik bir vaka analizi olarak işlev kazanmaktadır.
Çalışma, Brand (2010; 2014) tarafından ortaya konan devletlerin diaspora angajman politikaları ve partilerin dış oy hakkını araçsallaştırma kuramlarına dayanmaktadır. Aynı zamanda Lafleur (2013; 2015) ve Collyer (2014) gibi araştırmacıların dış oy sistemleri sınıflandırmalarını temel alır. Türkiye bağlamında ise Anaz ve Köse (2020; 2022) ile Kadirbeyoğlu ve Okyay (2015) gibi yazarların dış oy hakkının anayasal gelişimi ve tarihsel sürecine dair çalışmalarını ampirik bir içerik analiziyle genişleterek, literatürdeki teorik tartışmaları somut parti vaatleri üzerinden test etmektedir.
Yazın taraması süreçlerinde, dış oy hakkının tanınmasının partilerin kurumsal ilgisini artırıp artırmadığı sorusuna net bir ampirik yanıt sunarak önemli bir katkı sağlamaktadır. 2011, 2015 ve 2018 genel seçim beyannamelerini karşılaştırmalı olarak inceleyerek, diaspora oylarının toplam oyların %5'ini bulduğu bir siyasi konjonktürde partilerin vaat sayısındaki olağanüstü artışı (AKP'de 7'den 64'e, CHP'de 1'den 24'e) verilerle ortaya koymakta ve araştırmacılara sistematik bir içerik analizi veri seti sunmaktadır.
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki üç araştırma taslağına dönüştürülmüştür.
Tez veya makalede kullanım · literatüre-review
Dış oy hakkının tanınması, siyasi partilerin diaspora seçmenine yönelik politika ve vaatlerinde hem niceliksel hem de niteliksel bir genişleme yaratmaktadır.
Seçim beyannamelerinde diaspora odaklı maddelerin 2011'den 2018'e doğru artış gösterdiğini belgelemek için Çobankara (2023) verileri referans verilecektir(Çobankara, 2023).
Makaleyle bağlantısı: Makalede CHP'nin yurt dışı seçim çevresi oluşturulması yönündeki vaadi ile literatürdeki yurt dışı temsil tartışmaları (Laguerre, 2013; Anaz & Köse, 2021) önerinin temel dayanağını oluşturmaktadır(Çobankara, 2023).
Tez veya makalede kullanım · Kavramsal çerçeve
Seçim rekabeti, partileri diaspora topluluklarının eğitim ve kültürel entegrasyon gibi somut sorunlarına yönelik daha detaylı ve kurumsallaşmış vaatler üretmeye sevk eder.
Dış oy hakkının tanınmasının ardından eğitim ve kültür politikalarında gözlenen somut politika dönüşümünün teorik temellerini kurmak için çalışmanın ampirik bulgularından yararlanılacaktır(Çobankara, 2023).
Makaleyle bağlantısı: Makalede hem AKP hem de CHP'nin 2015 ve 2018 beyannamelerinde eğitim ve dil politikalarına (öğretmen atamaları, üniversite kotaları) verdikleri önemin artışından türetilmiştir(Çobankara, 2023).
Tez veya makalede kullanım · Tartışma
Dış oy hakkı tanıyan ülkelerde siyasi partiler, göçmen seçmeni anavatan politikalarına entegre etmek için sadece oy hakkını değil, aynı zamanda kamu diplomasisi ve kurumsal temsil vaatlerini de araçsallaştırmaktadır.
AKP ve CHP'nin seçim beyannamelerindeki söylemlerinin araçsal niteliğini ve kamu diplomasisi boyutunu tartışırken bu ampirik çalışmanın verileri kullanılacaktır(Çobankara, 2023).
Makaleyle bağlantısı: Makalede dış oy hakkının tanınmasının partileri diaspora seçmenine yönelttiği bulgusundan ve bu süreçte diaspora kurumlarının (YTB vb.) koordinasyon rolünden esinlenilmiştir(Çobankara, 2023).
Uluslararası göç ve dış oylama haklarının gelişimi, diasporaların köken ülkelerdeki seçim süreçlerine etkisini siyaset biliminin merkezine taşımıştır. Diasporanın oy verme davranışını açıklayan kuramsal yaklaşımlar homojen bir yapı…
Okul oncesi donemde dil gelişimi, cocuklarin gelecekteki akademik basarilari ve sosyo-duygusal becerileri için kritik bir yapi tasidir. Ancak, cocuklarin dil becerileri ailelerinin sosyo-ekonomik ve kulturel gecmislerine bağlı olarak…
Soğuk Savaş sonrası dönemde uluslararası sistem, küresel güç merkezlerinin yeniden şekillendiği ve güç dengelerinin dönüştüğü dinamik bir süreçten geçmektedir. Amerika Birleşik Devletleri ve Rusya Federasyonu arasındaki stratejik…