Rusya - ABD İttifakının Türk Dış Politikalarına Etkileri

Soğuk Savaş'ın sona ermesinden bu yana uluslararası sistem, güç dengelerinin sürekli olarak yeniden kurulduğu ve küresel aktörlerin stratejik konumlanışlarını güncellediği bir dönüşüm sürecinden geçmektedir. Küresel sistemin iki ana sütunu olan Amerika Birleşik Devletleri ile Rusya Federasyonu arasındaki etkileşimler; güvenlik, enerji hatları ve bölgesel kriz yönetimi gibi kritik alanlarda dünya politikasının temel belirleyicisi olmaya devam etmektedir. Özellikle Donald Trump'ın başkanlık döneminde ABD'nin geleneksel çok taraflı ittifak yapılarından mesafeli durarak 'Önce Amerika' doktrinini benimsemesi, Washington ve Moskova hatlarındaki diyalog kanallarını farklı bir boyuta taşımıştır. Bu jeopolitik zemin, Türkiye gibi küresel ve bölgesel güç merkezlerinin kesişim noktasında bulunan aktörlerin güvenlik mimarilerini ve dış politika tercihlerini doğrudan etkilemektedir.

Çalışmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenerek eleştirel jeopolitik analiz ve nitel doküman incelemesi yöntemleri uygulanmıştır. Araştırmanın temel odağı, ABD ile Rusya arasında Trump döneminde enerji güvenliği, stratejik silahların kontrolü ve terörle mücadele gibi alanlarda gelişen yakınlaşmaların bölgesel yansımalarını çözümlemektir. Metodolojik açıdan çalışma; iki büyük gücün küresel düzeydeki iş birliği ve rekabet dinamiklerini kavramsallaştırmakta, ardından bu dinamiklerin Orta Doğu'da, özellikle Suriye ve Irak krizlerinde ortaya çıkardığı güç boşluklarını değerlendirmektedir. İkinci aşamada ise Türkiye'nin değişen dengeler karşısında geliştirdiği güvenlik yanıtları, savunma sanayii hamleleri ve diplomatik manevra alanları analitik bir çerçevede kategorize edilmektedir.

Analiz bulguları, Rusya ve ABD arasındaki stratejik koordinasyonun Suriye iç savaşında hava sahası çakışmasızlığı ve terörle mücadele odağında sınırlı ancak etkili sonuçlar ürettiğini göstermektedir. ABD'nin bölgedeki bazı unsurlarını çekmesi ve YPG/PYD gibi aktörlerle kurduğu ilişkiler Türkiye'nin ulusal güvenlik öncelikleriyle çelişirken, Türkiye'nin Rusya ile S-400 hava savunma sistemi tedariki üzerinden geliştirdiği diyalog NATO ilişkilerinde yaptırımlar ve F-35 programından çıkarılma gibi gerilimlere yol açmıştır. Araştırma ayrıca küresel sistemde İngiltere-AB-Çin ve ABD-Rusya-Hindistan şeklinde iki ana küresel güç ekseninin belirdiğini ve Türkiye'nin tek bir bloka bağımlı kalmak yerine çok yönlü, pragmatik ve dengeye dayalı bir stratejik otonomi izlemek zorunda olduğunu ortaya koymaktadır.

Tartışma ve sonuç bölümünde yazar, Türkiye'nin mevcut jeopolitik sıkışmaları aşabilmesi için çok taraflı diplomasiyi, yerli savunma sanayii kapasitesini ve bölgesel normalleşme adımlarını eş zamanlı yürütmesi gerektiğini savunmaktadır. AB ile Gümrük Birliği'nin güncellenmesi, İngiltere ile Serbest Ticaret Anlaşması'nın derinleştirilmesi ve Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi'ne lojistik entegrasyon sağlanması ekonomik dayanıklılığı artıracak unsurlar olarak öne sürülmektedir. Bu çalışma, Türk dış politikası araştırmalarında bölgesel krizlerin yalnızca ikili ilişkiler üzerinden değil, küresel büyük güç ittifaklarının ürettiği sistemik baskılar çerçevesinde incelenmesi gerektiğine dair literatüre kapsamlı bir katkı sunmaktadır.

İnceleme, Trump yönetimi altında ABD ile Rusya arasında enerji güvenliği, nükleer silah kontrolü ve terörle mücadele gibi hayati alanlarda konjonktürel iş birliği zeminlerinin oluştuğunu ve bu yakınlaşmanın küresel güç dengelerini derinden etkilediğini ortaya koymaktadır.

Yazarlar, söz konusu küresel yakınlaşma ve rekabetin Orta Doğu ve Suriye özelinde Türkiye'nin güvenlik hesaplamalarını karmaşıklaştırdığını, Ankara'nın bir yandan Rusya ile enerji ve S-400 gibi stratejik ortaklıklar kurarken diğer yandan ABD ile terörle mücadele ve yaptırımlar hususunda gerilimler yaşadığını açıklamaktadır.

Tartışma kısmında Bardakçı (2023) ve Dilek ile Oğuz (2021) gibi araştırmacıların transatlantik ilişkiler ile CAATSA yaptırımlarına dair alan yazın bulgularıyla paralellik kurulmakta; Türkiye'nin savunma sanayiinde bağımsızlaşma adımlarının ve çok taraflı diplomasi arayışlarının bu küresel baskılara verilen stratejik bir yanıt olduğu ifade edilmektedir.

Sonuç itibarıyla çalışma, Türkiye'nin küresel siyasette İngiltere-AB-Çin ile ABD-Rusya-Hindistan blokları arasında tek taraflı bir eksen kaymasına gitmeden, ulusal çıkarlar doğrultusunda dengeli, pragmatik ve arabulucu bir dış politika izlemesinin stratejik bir zorunluluk olduğunu tescil etmektedir.

Yazar, Trump dönemindeki ABD dış politikasının tek taraflı hamlelerini incelerken Bardakçı'nın (2023) transatlantik ilişkilerdeki kırılma ve geleneksel ittifak yapılarının sarsılması yönündeki saptamalarıyla uyumlu biçimde, Amerikan yönetiminin çok taraflı anlaşmalardan çekilerek ikili ilişkileri ve korumacı politikaları öne çıkardığını vurgulamaktadır (Inac & Kına, 2025).

Çalışmada Türkiye'nin ABD ile yaşadığı F-35 ve yaptırım süreçleri değerlendirilirken Dilek ve Oğuz'un (2021) CAATSA kararlarının Türk-Amerikan savunma iş birliğini zorlaştırdığı tespiti doğrulanmakta ve bu durumun Türkiye'yi yerli savunma sanayiini geliştirmeye yönelttiği gösterilmektedir (Inac & Kına, 2025).

Çalışma, Soğuk Savaş sonrası dönemin dönüm noktalarından biri olan Trump yönetimindeki ABD-Rusya yakınlaşmasını ve bu yakınlaşmanın Türk dış politikası üzerindeki yansımalarını bütüncül bir jeopolitik çerçevede ele almaktadır. Uluslararası ilişkiler literatüründe büyük güç rekabeti ile bölgesel aktörlerin dengeleme stratejileri arasındaki etkileşimi görünür kılan eser, Türkiye'nin küresel güç merkezleri karşısında izleyebileceği çok boyutlu dış politika alternatiflerini kavramsallaştırmaktadır. Özellikle İngiltere-AB-Çin ve ABD-Rusya-Hindistan gibi yükselen küresel eksenler arasında Türkiye'nin stratejik konumlanışını senaryolaştırarak bölgesel güvenlik ve dış politika alanındaki araştırmalara analitik bir bakış açısı sunmaktadır.

Yayın, Soğuk Savaş sonrası transatlantik ilişkiler ve büyük güç rekabetini inceleyen önceki çalışmaların açtığı teorik kulvarda ilerlemekte; ancak konuyu Trump dönemi konjonktürü ve Rusya-ABD ilişkilerinin spesifik iş birliği alanları odağında derinleştirmektedir. Literatürdeki mevcut analizler genellikle ABD-Rusya rekabetini veya Türkiye-ABD gerilimlerini tekil boyutlarıyla incelerken, bu çalışma enerji, nükleer silah kontrolü, terörle mücadele ve Suriye krizini tek bir analitik denklemde birleştirmektedir. Önceki araştırmaların vurguladığı bölgesel güç boşlukları ve ittifak kırılmalarını, Türkiye'nin savunma sanayiindeki bağımsızlaşma arayışları ve çok eksenli diplomasi hamleleriyle ilişkilendirerek literatürdeki ampirik ve kuramsal boşluğu doldurmaktadır.

Literatür taraması yapacak araştırmacılar için bu eser, küresel güç kaymaları ile bölgesel dış politika kararları arasındaki sebep-sonuç ilişkilerini haritalandıran yetkin bir kaynak işlevi görür. Çalışma; Trump döneminin korumacı ve ikili müzakerelere dayalı dış politika yaklaşımının, NATO içi müttefiklik ilişkilerini nasıl dönüştürdüğünü ve Türkiye'nin S-400 veya CAATSA gibi somut krizlerle nasıl karşı karşıya kaldığını sistematik biçimde düzenler. Ayrıca Türkiye'nin önündeki küresel eksen tercihlerini ekonomik, askeri ve diplomatik boyutlarıyla sınıflandırarak, gelecekteki Türk dış politikası ve uluslararası güvenlik araştırmaları için sağlam bir teorik ve kavramsal zemin hazırlamaktadır.