Maliye Politikası Belirsizliği, Çevre Vergilendirmesi ve Yaşam Beklentisi Arasındaki Karmaşık İlişkinin Çözümlenmesi

Son yıllarda küresel ölçekte yaşanan finansal dalgalanmalar ve sağlık krizleri, devletlerin uyguladığı maliye politikalarının toplumsal refah üzerindeki belirleyici rolünü yeniden gündeme getirmiştir. Vergi oranlarındaki öngörülemeyen değişiklikler, kamu harcamalarındaki kesintiler ve bütçe hedeflerindeki belirsizlikler biçiminde beliren maliye politikası belirsizliği, sosyal güvenlik sistemlerini ve sağlık altyapısına ayrılan kaynakları istikrarsızlaştırarak halk sağlığı üzerinde doğrudan tehditler oluşturabilmektedir. Diğer yandan, çevresel tahribatın halk sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak amacıyla devreye sokulan çevre vergilendirmesi, kamuya sürdürülebilir gelir akışı sağlayarak sağlık hizmetlerinin finanse edilmesine katkıda bulunabilmektedir. Bu çerçevede, maliye politikası belirsizliğinin halk sağlığının temel bir göstergesi olan yaşam beklentisi üzerindeki etkisinin ve çevre vergilendirmesinin bu süreçteki aracılık işlevinin ampirik olarak çözümlenmesi büyük bir akademik ve politik önem taşımaktadır.

Çalışma, Çin'in 30 eyaletine ait 2004-2022 yıllarını kapsayan 19 yıllık panel verileri kullanarak maliye politikası belirsizliği, çevre vergilendirmesi ve yaşam beklentisi arasındaki karmaşık ilişkileri ampirik olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada veri kaynağı olarak Çin Ulusal İstatistik Bürosu'nun güvenilir ve tutarlı yıllık verilerinden yararlanılmıştır. Yaşam beklentisini ölçmek üzere ölüm olasılığını temel alan proxy değişken kullanılırken, maliye politikası belirsizliği yerel yönetim bütçe harcamalarındaki oynaklık ile operasyonelleştirilmiştir. Çevre vergilendirmesi ise çevre koruma vergileri aracılığıyla modele dahil edilmiştir. Maliye politikası belirsizliğinin yaşam beklentisine doğrudan etkisini belirlemek için panel En Küçük Kareler (Panel OLS) yöntemi uygulanmış; çevre vergilendirmesinin dolaylı ve aracı etkilerini doğrulamak amacıyla ise Aracılık-Yapısal Eşitlik Modeli (MED-SEM) ve Sobel testi tercih edilmiştir.

Ekonometrik analizlerden elde edilen bulgular, maliye politikası belirsizliğinin yaşam beklentisi üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve olumsuz bir doğrudan etkiye sahip olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Bütçe harcamalarındaki yüksek volatilite, sağlık altyapısına ve sosyal yardım programlarına ayrılan kaynakların sürekliliğini bozarak toplumsal stresi artırmakta ve yaşam süresini kısaltmaktadır. Bununla birlikte, MED-SEM yöntemi ve Sobel testi sonuçları, çevre vergilendirmesinin bu olumsuz ilişkide pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir kısmi aracılık rolü üstlendiğini kanıtlamaktadır. Yani mali öngörülemezlik dönemlerinde uygulanan çevre vergileri, devlete ek ve istikrarlı gelir imkânı sunarak sağlık ve çevre odaklı kamu hizmetlerinin aksamasını önlemekte, böylece belirsizliğin yaşam beklentisi üzerindeki yıkıcı etkisini hafifletmektedir. Yapılan duyarlılık analizleri de değişken proxyleri değiştirildiğinde bulguların sağlamlığını teyit etmektedir.

Elde edilen sonuçlar, gelişmekte olan ekonomilerde kamu maliyesi kararlarının yalnız makroekonomik dengeleri değil, doğrudan toplumun biyolojik ve sosyal refahını da şekillendirdiğini gösteren literatürle tam bir uyum içindedir. Çalışma, maliye politikası belirsizliğinin olumsuz sağlık çıktılarını çevre vergilendirmesi gibi sürdürülebilir mali mekanizmalar vasıtasıyla telafi edilebileceğini ampirik olarak göstererek kamu ekonomisi ve çevre sağlığı yazınına özgün bir katkı sunmaktadır. Politika yapıcılar açısından bu bulgular, bütçe harcamalarındaki belirsizliklerin azaltılması gerektiğini ve çevre vergilerinden elde edilen gelirlerin doğrudan sağlık sektörüne ve yeşil altyapıya yönlendirilmesinin hayati önem taşıdığını vurgulamaktadır. Literatür taramaları açısından çalışma, sağlık ekonomisi, çevre politikaları ve kamu maliyesini bütünleştiren disiplinlerarası araştırmalara sağlam bir metodolojik ve kuramsal zemin hazırlamaktadır.