Hesaplamalı araştırma makalesi incelemesi

Mikro Düzey Çatışmaların Oyun Kuramsal Ajan Tabanlı Modellenmesi: DEAŞ-Kürt Savaşı Örneği

Sivil çatışma ve iç savaş araştırmaları, geleneksel olarak çatışmaların nedensel mekanizmalarına, devlet kapasitesine veya yapay topluluklar üzerindeki makro düzey istatistiksel analizlere odaklanmıştır.

Makalenin anahtar kelimeleri

Yazar: Olivia Macmillan-Scott et al.
Yayın: PLoS ONE
Tarih: 2024-06-05
DOI: 10.1371/journal.pone.0297483

Makalenin Kapsamı ve Akademik İçeriği

Sivil savaşlar ve siyasal şiddet literatürü, çatışmaların nedensel kökenlerini ve makro düzeydeki devlet kapasitelerini açıklamada önemli mesafeler katetmiş olmakla birlikte, devlet dışı aktörlerin mikro düzeydeki stratejik etkileşimlerini dinamik olarak çözümleme noktasında kısıtlı kalmıştır. Çatışma alanlarında aktörlerin yerel düzeyde gösterdiği şiddet kalıpları çoğunlukla homojen kabul edilmiş, coğrafi ve zamansal değişkenlerin karar alma mekanizmaları üzerindeki etkileri ampirik olarak yeterince ayrıştırılamamıştır. Özellikle ideolojik yapıları ve hedefleri kökten farklı olan, fakat askeri güç bakımından birbirine yakın seyreden devlet dışı aktörler arasındaki ikili çatışma dinamikleri, geleneksel istatistiksel modellerin nedensellik odaklı yapısı nedeniyle tam olarak açıklanamamaktadır. Bu durum, çatışmaların tırmanma ve yatışma evrelerinin kestirilmesini zorlaştırmaktadır.

Bu boşluğu gidermek amacıyla hazırlanan çalışmada, 1 Ocak 2017 ile 31 Aralık 2019 tarihleri arasında Kuzey Suriye'nin Rojava bölgesinde Kürt milisler ile DEAŞ arasında gerçekleşen mikro düzey çatışmalar bütüncül bir hesaplamalı modelleme yaklaşımıyla incelenmiştir. Araştırmada Silahlı Çatışma Konum ve Olay Veri Projesi (ACLED) tarafından derlenen mikro düzey olay verileri kullanılmış, söz konusu veriler üçer aylık dönemler ve 13 stratejik yerleşim birimi temelinde ayrıştırılmıştır. Metodolojik olarak etkileşimler Tekrarlanan Mahkum İkilemi ve Şahin-Güvercin oyunu çerçevesinde formalize edilmiş, aktörlerin eylemleri Python Axelrod kütüphanesi aracılığıyla literatürdeki bilinen oyun kuramı stratejileriyle eşleştirilerek dizgi eşleme yöntemiyle analiz edilmiştir.

Elde edilen ampirik bulgular, çatışmanın seyrini belirleyen temel unsurun doğrudan coğrafi veya zamansal değişkenler olmadığını, aksine toprak kontrolündeki değişimler olduğunu göstermektedir. Şiddet kalıpları incelendiğinde, çatışmanın büyük ölçüde anlık misillemelerden ziyade, bir tarafın baskın olduğu tek taraflı şiddet dönemleriyle karakterize edildiği tespit edilmiştir. İnceleme yapılan konumlarda stratejik etkileşimlerin yerel düzeyde kararlılık gösterdiği, ancak Kürt güçlerinin güneye doğru ilerleyişine paralel olarak toprak kaybeden DEAŞ'ın toplam saldırı oranındaki payının arttığı gözlemlenmiştir. Bu durum, aktörlerin spesifik davranış kalıplarından ziyade, saldırı dağılımlarının ve hedef tercihlerinin çatışmanın niteliğini anlamada daha kritik bir gösterge olduğunu ortaya koymaktadır.

Sonuç olarak bu araştırma, hesaplamalı ajan tabanlı modeller ile oyun kuramının ampirik mikro verilerle birleştirilmesinin çatışma incelemelerine sunduğu katkıyı güçlü bir şekilde doğrulamaktadır. Çalışma, bölgesel hakimiyet ve kontrol değişimlerinin şiddet stratejilerini nasıl dönüştürdüğünü göstererek teorik literatüre önemli bir açılım kazandırmaktadır. Gelecekte yapılacak tez ve makale çalışmalarında, devlet dışı aktörlerin karar alma süreçlerini modellemek, çatışma alanlarındaki ampirik olay verilerini oyun kuramsal dizgilerle çözümlemek ve insani kriz bölgelerinde de-eskalasyon stratejileri geliştirmek isteyen araştırmacılar için bu metodolojik çerçeve metodolojik bir nirengi noktası sunmaktadır.

Araştırmanın amacı

Çatışma dinamiklerini anlamlandırmak amacıyla, 1 Ocak 2017 ile 31 Aralık 2019 tarihleri arasında Suriye'nin kuzeyindeki Rojava bölgesinde Kürt milisler ile DEAŞ arasındaki ikili çatışmaları, Tekrarlanan Mahkum İkilemi çerçevesinde ajan tabanlı modelleme ve mikro düzey ampirik verilerle çözümlemektir(Macmillan-Scott et al., 2024).

İnceleme ve modelleme yöntemi

Çalışma, Suriye'nin Rojava bölgesinde Kürt milisler ile DEAŞ arasındaki ikili çatışma dinamiklerini mikro düzey ampirik veriler üzerinden incelemek amacıyla ajan tabanlı modelleme ile Tekrarlanan Mahkum İkilemi ve Şahin-Güvercin oyun kuramsal çerçevelerini bütünleştiren hesaplamalı bir yaklaşım benimsemektedir(Macmillan-Scott et al., 2024).

Kuramsal ve kavramsal çerçeve

Çalışmanın teorik çerçevesi, Robert Axelrod'un Oyun Kuramı ve Tekrarlanan Mahkum İkilemi (Iterated Prisöner's Dilemma) modellerine dayanmaktadır. Ayrıca evrimsel biyoloji ve uluslararası ilişkilerde yaygın kullanılan Şahin-Güvercin (Hawk-Dove) oyunuyla desteklenmektedir. Bu teorik yaklaşım, aktörlerin geçmiş eylemlere dayalı olarak işbirliği (eylemsizlik) veya iltica/saldırı (şiddet eylemi) stratejilerini nasıl seçtiklerini formalize etmektedir. İdeolojik olarak birbirinden tamamen farklı (etno-milliyetçi YPG ile dini köktendinci DEAŞ) ve ortak bir otoritenin bulunmadığı çatışma ortamlarında aktörlerin stratejik karar alma mekanizmaları bu matematiksel yapıyla modellenmektedir.

Makalenin ele aldığı literatür

Çalışma, Stathis Kalyvas'ın sivil savaşlardaki şiddet mantığı, Joshua Epstein'ın ajan tabanlı sivil şiddet modelleri ve Axelrod & Bennett'in toplulaştırma alanı teorisi üzerine inşa edilmiştir. Ayrıca Suriye sivil savaşındaki aktör ittifakları ve güç konsolidasyonunu inceleyen Schulhofer-Wohl, Pischedda, Schwab, van Wilgenburg ve Fumerton gibi araştırmacıların literatürdeki bulgularıyla doğrudan diyalog kurmaktadır. İttifakların dinamik yapısı ve çatışma veri setlerindeki (ACLED, UCDP/PRIO, ICEWS) metodolojik kısıtlar ele alınarak ampirik mikro veri kullanımı literatür bağlamında değerlendirilmektedir.

Araştırma Tasarımı

Evren veya inceleme alanı: 1 Ocak 2017 ile 31 Aralık 2019 tarihleri arasında Suriye'nin Rojava bölgesinde gerçekleşen Kürt milisler ve DEAŞ arasındaki siyasal şiddet ve çatışma olayları evrenidir.
Örneklem veya araştırma materyali: ACLED veri tabanından derlenen ve en az 50 çatışma olayı kaydedilmiş olan 13 farklı yerleşim yerindeki (Raqqa, Al Bukamal, Deir ez-Zor, Hajin vb.) toplam 6.061 olaylık mikro düzey ampirik veri kümesidir.
Veri toplama süreci: ACLED (Armed Conflict Location and Event Data Project) veri dışa aktarım aracı kullanılarak yerel, ulusal ve uluslararası haber kaynaklarından 3 aylık zaman dilimlerine bölünmüş çatışma olay verilerinin derlenmesiyle gerçekleştirilmiştir.
Veri analiz yöntemi: Python Axelrod kütüphanesi ile Tekrarlanan Mahkum İkilemi stratejilerinin simüle edilmesi ve elde edilen iltica hamle dizilerinin ACLED şiddet olay dizileriyle karakter dizisi eşleştirilmesi yöntemiyle analiz edilmesidir.

Tekrarlanan Mahkum İkilemiAjan Tabanlı ModellemeŞahin-Güvercin OyunuToprak KontrolüTek Taraflı ŞiddetMisilleme MantığıDevlet Dışı Aktörler

Araştırmanın Bulguları

Suriye'nin Rojava bölgesindeki Kürt milisler ile DEAŞ arasındaki çatışma dinamiklerinde, coğrafi konum veya zamansal değişkenlerden ziyade toprak kontrolündeki değişimler stratejik davranış kalıplarını belirleyen en kritik faktördür(Macmillan-Scott et al., 2024).

Çatışma verilerinin modellenmesi, etkileşimlerin büyük oranda anlık veya doğrudan misilleme içermeyen tek taraflı şiddet dönemlerinden oluştuğunu ve tarafların saldırı oranlarının stratejik dönüşümleri göstermede daha belirleyici olduğunu ortaya koymaktadır(Macmillan-Scott et al., 2024).

Modellenen yerleşim yerlerinin çoğunda stratejik etkileşim kalıpları mekansal tutarlılık göstermekte, birliklerin ilerleyişine bağlı olarak tek taraflı şiddet dalgaları Fırat nehri hattı boyunca sırayla kayma sergilemektedir(Macmillan-Scott et al., 2024).

DEAŞ'ın kontrol ettiği toprakları kaybettikçe ve Kürt güçleri alan hakimiyetini genişlettikçe, DEAŞ tarafından gerçekleştirilen saldırıların ve misilleme girişimlerinin toplam olaylar içindeki orantısal payı özellikle 2019 yılında artış göstermiştir(Macmillan-Scott et al., 2024).

Bulguların Tartışılması ve Araştırmanın Sonucu

Bulguların Yazarlar Tarafından Yorumlanışı

Çatışma verilerinin modellenmesinden elde edilen bulgular, Kürt milisler ile DEAŞ arasındaki stratejik etkileşimlerin anlık misilleme hareketlerinden ziyade uzun süreli ve tek taraflı şiddet dönemleriyle karakterize olduğunu göstermektedir. İncelenen alanlarda tarafların saldırı oranlarındaki orantısal değişimler, klasik çatışma analizlerinin aksine stratejik dönüşümleri anlamada çok daha güçlü bir gösterge sunmaktadır.

Yazarlar bu durumu, aktörlerin karar alma süreçlerinde rakiplerinin anlık hamlelerine tepki vermekten ziyade genel toprak kontrolü hedeflerine dayalı uzun vadeli stratejiler izlemeleriyle açıklamaktadır. Toprak kaybı yaşayan tarafın askeri kontrolü yitirdikçe asimetrik ve orantısal olarak artan saldırılara yönelmesi, stratejik kararların coğrafi veya zamansal faktörlerden çok alan hakimiyetine bağlı geliştiğini ortaya koymaktadır.

Elde edilen sonuçlar, literatürdeki Schulhofer-Wohl ve Schwab gibi araştırmacıların Suriye iç savaşındaki aktör davranışlarına dair gözlemleriyle paralellik göstermektedir. Epstein ve Cederman'ın kuramsal ajan tabanlı modellerinden farklı olarak, doğrudan ampirik olay verileriyle beslenen bu çalışma, devlet dışı aktörlerin ikili güç mücadelelerinde alan kontrolünün çatışma dinamiğini şekillendiren temel faktör olduğunu doğrulamaktadır.

Çalışmanın kapsamı ve veri kaynağı dikkate alındığında, haber kaynaklı veri tabanlarındaki olası raporlama sapmaları ve işbirliği hamlelerinin görünmezliği temel sınırları oluşturmaktadır. Yine de elde edilen ampirik model, farklı ideolojilere sahip devlet dışı aktörlerin çatışma dinamiklerini öngörmede ve gelecekteki çok taraflı veya barış yapıcı müdahaleleri planlamada sağlam bir akademik zemin sağlamaktadır.

Bulguların Önceki Araştırmalarla Karşılaştırılması

Suriye iç savaşında bölgesel şiddet kalıplarını ve rejim çekilmesi sonrasındaki örgütler arası çatışmaları inceleyen Schulhofer-Wohl'un bulguları ile karşılaştırıldığında, bu çalışma ortak düşman ve merkezi otorite yokluğunda ikili stratejik etkileşimlerin tek taraflı şiddet dalgalarına nasıl dönüştüğünü ampirik oyun kuramsal modelle doğrulamaktadır(Macmillan-Scott et al., 2024).

Sonuç Bölümünün Sunduğu Çıkarımlar

Yazarlar, devlet dışı aktörler arasındaki ikili çatışmaların çözümlemesinde geleneksel mekansal ve zamansal yaklaşımların ötesine geçilerek toprak kontrolü ve saldırı dağılım oranlarının temel gösterge kabul edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Doğrudan ve anlık misilleme beklentisinin aksine, çatışmaların büyük ölçüde tek taraflı şiddet dönemleriyle şekillendiği belirtilmekte; gelecekteki araştırmaların müzakere, işbirliği ve çok taraflı aktör dinamiklerini içeren daha kapsamlı gerçek zamanlı verilerle genişletilmesi önerilmektedir(Macmillan-Scott et al., 2024).

Literatür Taraması İçin Sunduğu Çerçeve

Sivil çatışma ve iç savaş literatüründe bu yayın, iki devlet dışı aktör arasındaki mikro düzey ikili çatışma dinamiklerini oyun kuramsal ajan tabanlı modelleme ve gerçek ampirik olay verileriyle çözen öncü bir işleve sahiptir. Geleneksel çalışmalar çoğunlukla devlet-insan veya devlet-isyancı etkileşimlerine ya da soyut yapay topluluk simülasyonlarına dayanırken, bu araştırma doğrudan ACLED mikro olay veri tabanını Tekrarlanan Mahkum İkilemi ve Şahin-Güvercin modelleriyle bütünleştirmektedir. Böylelikle makale, sivil savaşlardaki şiddet dalgalarının mekanik açıklamasını sunmanın ötesine geçerek, ideolojik olarak ayrışan devlet dışı aktörlerin karar alma mekanizmalarını ve alan kontrolündeki kaymaların stratejik etkileşimler üzerindeki belirleyici rolünü ampirik olarak göstermektedir.

Çalışma, sivil savaşlardaki isyancı gruplar arası çatışmaları ve ittifak dinamiklerini inceleyen kısıtlı literatürle doğrudan ilişki kurmaktadır. Klasik iç savaş kuramları sıklıkla merkezi devlet ile isyancılar arasındaki mücadeleye odaklanırken, bu araştırma Schulhofer-Wohl ve Schwab gibi yazarların Suriye'deki taraf içi ve gruplar arası çatışma mantığına dair nitel ve ampirik gözlemlerini nicel simülasyon düzeyine taşımaktadır. Ayrıca Epstein, Cederman ve Bhavnani tarafından geliştirilen ajan tabanlı modelleme geleneğini soyut kuramsal varsayımlardan kurtarıp gerçek zamanlı saha verisiyle besleyerek genişletmekte; devlet dışı aktörlerin mikro düzey stratejik davranışlarında alan hakimiyetinin önemini önceki çalışmalardan farklı olarak ön plana çıkarmaktadır.

Literatür taraması hazırlayan Türk araştırmacılar için bu çalışma, hesaplamalı sosyal bilimler ile uluslararası ilişkiler ve güvenlik çalışmaları arasındaki metodolojik kesişimi örneklendiren temel bir kaynaktır. Çatışma analizlerinde yalnızca nicel istatistiksel regresyonların veya nitel vaka incelemelerinin yeterli olmadığını, ikili dinamiklerin modellenmesinde oyun kuramı tabanlı simülasyonların olay verileriyle nasıl doğrulanabileceğini göstermektedir. Şiddet kalıplarının anlık misillemeden ziyade birincil derecede alan kontrolü ve orantısal saldırı dağılımı tarafından şekillendirildiğini ortaya koyması, iç savaşlarda aktör stratejilerini inceleyen derlemeler için yenilikçi bir kavramsal çerçeve sağlamaktadır.

Kaynakça

Schulhofer-Wohl, J. (2020). On-side fighting in civil war: The logic of mortal alignment in Syria. Rationality and Society, 32(4), 402-460.

Tez ve Makale Araştırmalarında Kullanım

Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki üç araştırma taslağına dönüştürülmüştür.

Tez veya makalede kullanım · literatüre-review

Devlet dışı silahlı aktörler arasındaki ikili çatışmalarda şiddet kalıpları anlık misillemeden ziyade alan kontrolüne bağlı olarak şekillenir.

Sivil savaşlarda aktörlerin stratejik davranışlarını ve şiddet dalgalarını inceleyen literatür taraması bölümlerinde ampirik kanıt olarak sunulabilir(Macmillan-Scott et al., 2024).

Fırat Havzasında Devlet Dışı Aktörlerin Alan Hakimiyeti ve Şiddet Kalıplarının Ajan Tabanlı Simülasyonu

Araştırma sorusu: Suriye'nin Fırat havzasındaki bölgesel alan hakimiyeti değişimleri, lokal düzeydeki şiddet eylemlerinin yoğunluğunu ve yönünü nasıl etkilemektedir?
Yöntem taslağı: ACLED mikro olay verileri kullanılarak Fırat hattındaki yerleşim yerleri 3 aylık periyotlara bölünecek, aktör hamleleri dizi analiziyle eşleştirilerek alan hakimiyeti haritalarıyla çapraz sörgülanacaktır. Örneklem büyüklüğü güç analiziyle belirlenecektir.

Makaleyle bağlantısı: Makalede yer alan, coğrafi ve zamansal faktörlerden ziyade toprak kontrolündeki değişimin şiddet kalıplarını belirlediği bulgusundan ve Fırat nehri hattındaki yerleşim birimlerinin incelenmesi metodolojisinden türetilmiştir(Macmillan-Scott et al., 2024).

Tez veya makalede kullanım · Kavramsal çerçeve

Oyun kuramsal Mahkum İkilemi ve ajan tabanlı modelleme, devlet dışı aktörlerin ikili stratejik etkileşimlerini çözümlemede elverişli bir çerçeve sağlar.

Çatışma analizlerinde nicel hesaplamalı yöntemler ve oyun kuramı modellerini birleştiren kuramsal çerçeve tasarımlarında referans gösterilebilir(Macmillan-Scott et al., 2024).

İkili Şiddet Dinamiklerinde Misilleme Süreçlerinin Oyun Kuramsal Mahkum İkilemi Modeliyle İncelenmesi

Araştırma sorusu: Farklı ideolojik yapılara sahip silahlı gruplar arasındaki ikili çatışmalarda anlık misilleme oranları ile uzun süreli tek taraflı şiddet dönemleri nasıl bir ilişki sergilemektedir?
Yöntem taslağı: Tekrarlanan Mahkum İkilemi ve Şahin-Güvercin oyun stratejileri Python Axelrod kütüphanesi ile taranacak, aktörlerin saldırı ve eylemsizlik dizileri eşleştirilerek zaman serisi analizi yapılacaktır. Örneklem yeterliliği veri doygunluğu ilkesine göre değerlendirilecektir.

Makaleyle bağlantısı: Makalenin tartışma ve sonuç kısmında vurgulanan, çatışmaların anlık misillemeden ziyade tek taraflı şiddet periyotları ve orantısal saldırı dağılımları ile karakterize olduğu yönündeki ampirik bulgudan esinlenmiştir(Macmillan-Scott et al., 2024).

Tez veya makalede kullanım · Tartışma

Çatışma bölgelerinde alan hakimiyetinin kaybedilmesi, yenilen tarafın orantısal ve asimetrik saldırı hamlelerini artırmasına yol açmaktadır.

Suriye iç savaşı ve Orta Doğu'daki güç kaymalarının askeri sonuçlarını tartışan bölümlerde bulguların karşılaştırılması amacıyla kullanılabilir(Macmillan-Scott et al., 2024).

Asimetrik Güç Kayıplarında Askeri Retaliasyon Davranışlarının Çatışma Veri Tabanları Üzerinden Kestirimi

Araştırma sorusu: Toprak kaybına uğrayan radikal dini örgütlerin asimetrik saldırı ve misilleme oranları alan hakimiyeti daraldıkça matematiksel olarak nasıl bir değişim göstermektedir?
Yöntem taslağı: Bölgesel alan kontrol verileri ile olay bazlı çatışma verileri birleştirilerek, toprak kaybı yaşayan aktörlerin saldırı oranlarındaki artış istatistiksel ve ajan tabanlı modellerle simüle edilecektir. Örneklem kapsayıcılığı güç analiziyle doğrulanacaktır.

Makaleyle bağlantısı: Yazarların tartışma bölümünde DEAŞ'ın alan kontrolünü kaybettikçe 2019 yılına doğru orantısal saldırı ve misilleme payının artış gösterdiğine dair ulaştığı bulguya ve gelecek araştırma çağrısına dayanmaktadır(Macmillan-Scott et al., 2024).