Hemşirelik Eğitiminde Afet Hazırbulunuşluğu: İntörn Hemşirelerin Afetlere Hazırlık Durumları Üzerine Bir Araştırma

Küresel ölçekte doğal ve insan kaynaklı afetlerin sıklığı artarken, bu durum halk sağlığı sistemleri üzerinde büyük bir baskı oluşturmaktadır. Türkiye, sahip olduğu fay hatları ve sismik hareketliliği nedeniyle bu risklerin odağında yer alan bir ülkedir. Afet yönetiminde hemşireler; acil müdahale, triyaj ve rehabilitasyon süreçlerinde merkezi bir rol oynamaktadır. Ancak, literatürde hemşirelik öğrencilerinin profesyonel hayata adım atmadan hemen önceki evre olan intörnlük dönemindeki hazırlık düzeylerinin yeterince irdelenmediği görülmektedir. Bu eksiklikten hareketle, eğitim müfredatının etkinliğini ve öğrencilerin bireysel hazırlık kapasitelerini ölçmek hayati bir akademik gereklilik haline gelmiştir.

Bu araştırma, kesitsel ve tanımlayıcı bir desen kullanarak intörn hemşirelerin afet hazırbulunuşluk düzeylerini analiz etmeyi hedeflemiştir. STROBE raporlama kılavuzuna uygun olarak yürütülen çalışmanın örneklemini, iki farklı ildeki üniversitelerde eğitim gören 200 intörn hemşire oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde araştırmacılar tarafından geliştirilen tanımlayıcı özellikler formu ve Şentuna ile Çakı tarafından geliştirilen geçerliliği kanıtlanmış Afet Hazırbulunuşluk Ölçeği kullanılmıştır. Toplanan veriler, normallik testlerinin ardından tanımlayıcı istatistikler, t-testi ve ANOVA gibi parametrik analiz yöntemleriyle değerlendirilerek demografik değişkenler ile hazırbulunuşluk puanları arasındaki ilişkiler çözümlenmiştir.

Araştırma bulguları, intörn hemşirelerin toplam afet hazırbulunuşluk puanlarının orta düzeyde olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle fiziksel korunma boyutunda katılımcıların yarısından fazlasının acil durum çantası hazırlamadığı ve evdeki eşyaları sabitlemediği görülmüştür. Ayrıca öğrencilerin yüzde 70 gibi yüksek bir oranı kendisini bir depreme karşı tam olarak hazır hissetmediğini beyan etmiştir. Eğitim durumuyla ilgili analizlerde, afet eğitimi almış olan öğrencilerin planlama boyutunda daha yüksek farkındalığa sahip olduğu tespit edilmiştir. Konaklama yeri bakımından ise ailesiyle evde yaşayan öğrencilerin, yurtta kalanlara göre fiziksel korunma önlemlerinde daha başarılı puanlar aldığı saptanmıştır.

Sonuç olarak, intörn hemşirelerin teorik bilgilerine rağmen pratik uygulamada ve hane halkı düzeyindeki planlamalarda önemli eksiklikleri bulunduğu anlaşılmaktadır. Bu çalışma, hemşirelik müfredatlarında afet yönetimi derslerinin standart ve zorunlu hale getirilmesinin gerekliliğini savunarak literatüre katkı sağlamaktadır. Öğrencilerin sadece teorik bilgiyle donatılmasının yeterli olmadığı, simülasyon ve tatbikatlarla desteklenen uygulama ağırlıklı bir eğitimin toplumsal direnci artıracağı vurgulanmaktadır. Gelecek araştırmalar için hemşirelik öğrencilerinin psikolojik hazırbulunuşluklarının ve farklı eğitim modellerinin uzun dönemli etkilerinin incelenmesi önerilerek literatür taraması için somut bir temel sunulmaktadır.

Çalişma bulgulari, profesyonel mesleğe adim atmak üzere olan intörn hemşirelerin afet hazirbulunuşluk düzeylerinin orta seviyede olduğunu ancak belirli alanlarda derin boşluklar barindirdiğini göstermektedir. Özellikle fiziksel korunma önlemleri ve uyari sistemleri konusunda tespit edilen yetersizlikler, gelecekteki sağlık profesyonellerinin kriz anlarinda bireysel ve toplumsal güvenliği sağlamada zorlanabileceğine işaret etmektedir.

Yazarlar, katılımcıların büyük çoğunluğunun acil durum çantasi bulundurmamasi ve konutlarindaki eşyalarin sabitlenmesi gibi temel fiziksel güvenlik adimlarini atmamiş olmasini dikkat çekici bulmaktadir. Bu durum, teorik eğitimin pratik yaşam alişkanliklarina dönüşmediğini ve öğrencilerin afet risklerine karşin proaktif bir tutum geliştirmekte zorlandiğini kanıtlamaktadir.

Tartişma bölümünde, afet hazirliği eğitiminin standardize edilmemiş olmasi temel bir sorun olarak sunulmaktadir. Hoffmann ve Muttarak gibi isimlerin literatürdeki katkılariyla ilişkilendirilen bulgular, eğitimin afet hazirliği üzerindeki belirleyici gücünü teyit ederken; intörnlerin evde yaşama veya geçmişte afet deneyimine sahip olma gibi faktörlerle hazirlik düzeylerinin değişmesi, bağlamsal öğrenmenin önemini ortaya koymaktadir.

Sonuç olarak, intörn hemşirelerin sadece afet yardimi ve temel acil numaralar konusunda yetkin olmasi yeterli görülmemektedir. Yazarlar, afetlerin etkilerini minimize etmek için hemşirelik eğitiminde bütüncül bir yaklaşimla tatbikatlarin ve zorunlu afet yönetimi derslerinin müfredata entegre edilmesinin kritik olduğunu, bu sayede hemşirelerin toplumda liderlik rollerini üstlenebileceğini savunmaktadir.

Bangladeşli hemşirelik öğrencilerinin de afet yönetimine aktif katılıma henüz hazir olmadiğini belirten bulgu, bu araştirmadaki orta düzey hazirbulunuşluk saptamasiyla paralellik göstermektedir (Özcanarslan et al., 2025).

Eğitimin afet hazirliği üzerindeki teşvik edici rolünü vurgulayan çalişma, intörn hemşirelerin eğitim almasiyla planlama puanlarinin artmasi bulgusunu destekleyen kuramsal bir zemin sunmaktadir (Özcanarslan et al., 2025).

Bu makale, sağlık sistemlerinin kriz anlarındaki insan gücü kapasitesini doğrudan etkileyen hemşirelik öğrencilerinin mezuniyet öncesi dönemdeki afet hazırbulunuşluk düzeylerini inceleyerek literatürde somut bir köprü işlevi görmektedir. Teorik bilgi ile pratik beceri arasındaki mesafeyi ölçen ve intörn hemşirelerin fiziksel korunma, planlama, yardım ve uyarı sistemleri gibi alt boyutlardaki yetkinlik haritasını çıkaran öncü bir değerlendirme alanı sunmaktadır.

Çalışma, önceki araştırmaların vurguladığı kuramsal eğitim ihtiyacını, Türkiye'deki sismik gerçeklikler ve intörn hemşire örneklemi üzerinden ampirik olarak test etmektedir. Hoffmann ve Muttarak ile Hasan ve arkadaşlarının bulgularıyla paralel biçimde, afet eğitiminin eksik olduğu durumlarda hazırbulunuşluk seviyelerinin düştüğünü teyit ederken; aynı zamanda evde yaşayan veya yazılı basından bilgi alan öğrencilerin fiziksel korunma skorlarındaki farklılıkları ortaya koyarak önceki literatürün bağlamsal yönlerini genişletmektedir.

Literatür taramalarına, hemşirelik eğitim müfredatının standardize edilmesi ve zorunlu afet yönetimi derslerinin entegre edilmesi gerekliliğini ampirik kanıtlarla destekleyen güçlü bir dayanak sunmaktadır. Bireysel ve toplumsal düzeydeki güvenlik açıklarını alt boyutlar bazında ayrıştırarak, gelecekteki araştırmaların odaklanması gereken eğitim eksikliklerini, erken uyarı sistemleri farkındalığını ve aile planlaması ihtiyaçlarını net bir şekilde işaret etmektedir.