Nicel araştırma · 2022
The Difficulties and Educational Stress of Nursing Students in Clinical Practice during the Covid
Okur sorusu
Hemşirelik öğrencilerinin pandemi sürecindeki eğitim stresi puan ortalaması 61.74±23.58 olarak ölçülmüş ve stres düzeyinin orta seviyede olduğu belirlenmiştir.
Kaynak izi: (Akgül et al., 2022) · (Akgül et al., 2022)
Öne çıkanlar
Covid-19 pandemisi sürecinde yükseköğretimde uygulanan acil uzaktan eğitim modeli, sağlık bilimleri alanında özellikle kliniğe dayalı eğitim alan hemşirelik öğrencileri için önemli güçlükleri beraberinde getirmiştir. Hemşirelik eğitimi, teorik bilginin eş zamanlı olarak hasta başında klinik becerilere ve eleştirel düşünme süreçlerine dönüştürülmesini zorunlu kılmaktadır. Pandemi kısıtlamaları nedeniyle klinik uygulamalardan uzak kalınması, öğrencilerin mesleki rol edinme, psikomotor beceri geliştirme ve gelecekteki mesleki yetkinliklerine dair kaygı taşımalarına yol açmıştır. Literatürde uzaktan eğitimin klinik beceri kazanımındaki yetersizliği vurgulanırken, yüz yüze eğitime geçiş aşamasında öğrencilerin klinik ortamda karşılaştıkları stres faktörlerinin ve eğitimsel güçlüklerinin ampirik olarak ortaya konulması gerekliliği öne çıkmaktadır.
Bu çalışma, pandemi döneminde klinik uygulamaya katılan hemşirelik öğrencilerinin yaşadıkları güçlükleri ve eğitim stres düzeylerini tespit etmek amacıyla tanımlayıcı nicel araştırma deseninde tasarlanmıştır. Araştırmanın verileri Aralık 2021 ile Şubat 2022 tarihleri arasında Türkiye'deki iki devlet üniversitesinin hemşirelik bölümünde öğrenim gören ve klinik uygulamaya katılan 196 gönüllü öğrenciden toplanmıştır. Veri toplama aracılığıyla Sosyodemografik Tanımlayıcı Form ve Türkçe geçerlik güvenirliği Karaca ve arkadaşları tarafından yapılmış olan Hemşirelik Eğitimi Stres Ölçeği elektronik ortamda uygulanmıştır. Toplanan verilerin analizinde normallik testi Kolmogorov-Smirnov ile doğrulanmış; tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra bağımsız gruplarda t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılarak sosyodemografik değişkenler ile stres puanları arasındaki ilişkiler incelenmiştir.
Araştırma bulguları, hemşirelik öğrencilerinin genel Hemşirelik Eğitimi Stres Ölçeği ortalama puanının 61,74 ± 23,58 ile orta düzeyde stres yaşadıklarını göstermektedir. Ölçeğin alt boyutlarında Uygulama Stresi puan ortalaması 30,74 ± 12,04 ve Akademik Stres puan ortalaması 31,00 ± 12,06 olarak hesaplanmıştır. İstatistiksel analizler sonuçunda kadın öğrencilerin, ikinci sınıf öğrencilerinin ve geliri giderinden az ya da eşit olan öğrencilerin akademik ve uygulama stresi puanlarının anlamlı derecede daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Ayrıca öğrencilerin %57,7'si kendilerini klinik uygulamada yeterli görmediğini, %51'i girişim yaparken korku hissettiğini ve %53,1'i klinik hemşirelerinin uzaktan eğitim nedeniyle kendilerine görev vermekten kaçındığını ifade etmiştir. Mesleki güçlüklerde ise en yüksek oranları hemşirelerin güven duymaması (%19,9), deneyimsizlik (%15,8) ve bilgi/uygulama eksikliği (%15,8) oluşturmuştur.
Elde edilen sonuçlar, klinik uygulamanın hemşirelik eğitiminin ayrılmaz bir parçası olduğunu ve pandemi koşullarında bu uygulamanın öğrenciler üzerinde belirgin bir stres kaynağına dönüştüğünü göstermektedir. Hemşirelik eğitimi literatürü açısından bu çalışma, teorik eğitimin uzaktan verilmesinin klinik becerilere yansıyan olumsuz algılarını ve klinik sahadaki hemşire-öğrenci etkileşimindeki güven sorunlarını ampirik verilerle doğrulamaktadır. Çalışmanın literatür taramalarındaki temel işlevi, klinik uygulamaya dönen öğrencilerin eğitim stresini azaltmaya yönelik psikolojik destek, problem çözme ve stresle baş etme becerilerini geliştirecek müfredat düzenlemelerine somut gerekçeler sunmasıdır. Araştırmacılar için bu bulgular, gelecekteki klinik eğitim tasarımlarında laboratuvar simülasyonlarının ve kademeli klinik oryantasyon programlarının önemini vurgulayan bir referans niteliğindedir.
Çalışma, hemşirelik eğitiminde teorik bilginin klinik uygulama yoluyla psikomotor ve eleştirel düşünme becerilerine dönüştürülmesini esas alan klinik eğitim yaklaşımına dayanmaktadır. Pandemi şartlarında uygulanan uzaktan eğitimin klinik beceri kazanımı üzerindeki sınırlılıkları ve bu durumun öğrencilerde oluşturduğu akademik ile uygulama odaklı stres, Hemşirelik Eğitimi Stres Ölçeği boyutları kapsamında ele alınmaktadır.
Çalışma, uzaktan eğitimin hemşirelik öğrencilerinin tatmin düzeyleri, akademik başarıları ve klinik becerileri üzerindeki olumsuz etkilerini ele alan ulusal ve uluslararası literatüre dayanmaktadır. Oducado ve Estoque (2021), Çelik-Eren ve arkadaşları (2021) ile Kürtüncü ve Kurt (2020) tarafından yürütülen çalışmalarla uyumlu olarak, klinik ortamdan uzak kalmanın mesleki kimlik ve yetkinlik gelişiminde yarattığı kaygılar tartışmaya dahil edilmiştir.
Çalışmanın amacı, Covid-19 pandemisi sürecinde klinik uygulamaya katılan hemşirelik öğrencilerinin yaşadıkları güçlükleri ve eğitim stres düzeylerini belirlemek ve yaşanan sorunlara yönelik çözüm önerileri sunmaktır (Akgül et al., 2022).
Araştırma, Türkiye'deki iki devlet üniversitesinin hemşirelik bölümlerinde yürütülen, pandemi dönemindeki öğrenci deneyimlerini nicel verilerle ortaya koyan tanımlayıcı ve kesitsel bir tasarım kullanılarak kurgulanmıştır (Akgül et al., 2022).
Öğrencilerin Hemşirelik Eğitimi Stres Ölçeği (NESS) toplam puan ortalamasının 61 74±23. 58 olduğu saptanmıştır. Bu skor, 96 puanlık ölçek üzerinden değerlendirildiğinde öğrencilerin pandemi sürecinde orta düzeyde eğitim stresi yaşadığını göstermektedir. (Akgül et al., 2022).
Cinsiyet değişkenine göre yapılan analizlerde, kadın öğrencilerin hem uygulama hem de akademik stres alt boyutlarında erkek öğrencilere göre anlamlı düzeyde daha fazla zorlandığı ve daha yüksek stres puanları elde ettiği belirlenmiştir (Akgül et al., 2022).
İkinci sınıf öğrencilerinin toplam stres puanı ortalaması 68 58±19. 37 ile en yüksek seviyededir. Bu durum, pandemi kısıtlamaları sonrası ilk kez kliniğe çıkan grubun bu sınıf olmasıyla ve uygulama deneyimi eksikliğiyle açıklanmaktadır. (Akgül et al., 2022).
Öğrencilerin %53 1'i, klinikteki profesyonel hemşirelerin uzaktan eğitim almış olmaları nedeniyle kendilerine güvenmediklerini ve bu sebeple uygulama yapmalarına veya sorumluluk almalarına izin vermekten kaçındıklarını rapor etmiştir. (Akgül et al., 2022).
Gelir düzeyi giderinden az olan öğrencilerin stres puanları, sosyoekonomik durumun bireyin stresle baş etme kapasitesi üzerindeki belirleyici etkisiyle ilişkili olarak diğer öğrencilere göre anlamlı derecede daha yüksek saptanmıştır (Akgül et al., 2022).
Araştırma, pandemi döneminde klinik eğitime katılan hemşirelik öğrencilerinin stres düzeylerini ve karşılaştıkları somut engelleri betimlemektedir. Elde edilen bulgular, öğrencilerin genel olarak orta düzeyde bir eğitim stresi altında olduklarını ve bu stresin hem akademik hem de uygulama boyutunda benzer ağırlıkta seyrettiğini göstermektedir. Yazarlar bu durumu, teorik eğitimin uzaktan sürdürülmesine rağmen klinik uygulamaların getirdiği sorumluluk ve risklerle ilişkilendirmektedir.
Demografik değişkenler incelendiğinde, kadın öğrencilerin ve özellikle ikinci sınıfların daha yüksek stres puanlarına sahip olduğu görülmektedir. Yazara göre bu durum, kadınların stres faktörlerine karşı daha hassas tutumlar sergileyebilmesi ve ikinci sınıfların pandemiden dolayı ilk klinik deneyimlerini bu dönemde yaşamalarının yarattığı kaygıdan kaynaklanmaktadır. Literatürdeki benzer çalışmalarla uyumlu olan bu sonuç, klinik hazırlık aşamasının önemini vurgulamaktadır.
Ekonomik durumun stres üzerindeki etkisi dikkat çekici bir bulgudur; geliri giderinden az olan öğrencilerin daha fazla stres yaşadığı saptanmıştır. Araştırmacılar, sosyoekonomik statünün stresle baş etme mekanizmalarında kritik bir rol oynadığını ileri sürmektedir. Bu durum, eğitim stresinin sadece akademik veya klinik yükle sınırlı olmadığını, dışsal yaşam koşullarının da öğrencinin psikolojik sağlamlığını doğrudan etkilediğini ortaya koymaktadır.
Tartışma bölümünde, hemşirelerin öğrencilere güvenmemesi ve uygulama yaptırmaktan kaçınması gibi kurumsal engellerin öğrencilerin mesleki motivasyonunu düşürdüğü belirtilmektedir. Yazarlar, bu engellerin aşılması için müfredatın güncellenmesini ve öğrencilere klinik öncesi laboratuvar desteği ile psikolojik danışmanlık sağlanmasını önermektedir. Sonuç olarak, pandemi gibi kriz dönemlerinde klinik eğitimin niteliği, öğrencilerin baş etme becerilerinin geliştirilmesine bağlıdır.
Çalışmanın bulguları, Suarez-Garcia ve ark. (2018) tarafından İspanya'da yapılan araştırmayla paralellik göstererek, öğrencilerin klinik uygulama sırasındaki yetersizlik hissi ve özgüven eksikliğinin stres düzeylerini artıran temel bir faktör olduğunu doğrulamaktadır (Akgül et al., 2022).
Yazarlar, Admi ve ark. (2018) ile benzer şekilde, hemşirelik eğitiminin farklı aşamalarında öğrencilerin değişen düzeylerde stres deneyimlediğini ve klinik ortamdaki sosyal etkileşimlerin bu stresi şekillendiren ana unsur olduğunu vurgulamaktadır (Akgül et al., 2022).
Bu çalışma, olağanüstü kriz dönemlerinde uygulamalı sağlık eğitiminin karşılaştığı nitel ve nicel sınırlılıkları ortaya koyan betimsel bir ampirik araştırma işlevi görmektedir. Sağlık bilimleri literatüründe teorik öğretim ile saha uygulamasının eşzamanlı yürütülmesinin yarattığı psikolojik yük, küresel salgın koşullarının getirdiği belirsizliklerle birleştiğinde öğrenci stresi kritik bir boyuta ulaşmaktadır. Araştırma, uzaktan eğitimin psikomotor beceri kazanımındaki yetersizliğini ve bunun sonuçunda öğrencilerin klinik alanda yaşadıkları özgüven kaybı ile eğitim stresini nicel verilerle ölçmektedir. Hemşirelik eğitimcilerine, klinik rehberlere ve müfredat geliştiricilere kriz dönemlerinde saha stresiyle mücadele konusunda somut ampirik kanıtlar ve stratejik yönlendirmeler sunmaktadır.
Metin, hemşirelik eğitiminde algılanan stresi ölçen öncül literatürün teorik ve metodolojik birikimini kriz dönemi bağlamına taşımaktadır. Karaca ve arkadaşlarının Türkçeye uyarladığı Hemşirelik Eğitimi Stres Ölçeği aracılığıyla, pandemi öncesi yapılan çalışmalardaki genel stres yapısını Covid-19 sürecindeki klinik uygulama dinamikleriyle karşılaştırmaktadır. Ergin ve arkadaşlarının ikinci sınıf öğrencilerindeki yüksek klinik stres bulgusunu ve Can ve arkadaşı tarafından vurgulanan klinik uygulamanın ana stres kaynağı olduğu tezini teyit etmektedir. Bununla birlikte, literatürdeki yaygın bulgulardan farklı olarak sosyoekonomik düzey ile eğitim stresi arasındaki anlamlı ilişkiyi göstererek prior literatüre özgün bir sosyo-demografik boyut eklemektedir.
Sağlık eğitimi literatüründe yapılacak bütüncül bir tarama için bu yayın, salgın döneminde uzaktan eğitimin klinik stajlar üzerindeki olumsuz yansımalarını gösteren nitelikli bir ampirik referans sunmaktadır. İnceleme makalelerinde, uzaktan eğitimin teorik alanda kabul edilebilir bulunsa da psikomotor becerilerin geliştirilmesinde tek başına yeterli olmadığını gösteren nicel kanıtlar sağlama rolü üstlenir. Klinikte çalışan profesyonel hemşirelerin uzaktan eğitim alan öğrencilere karşı sergilediği güvensizlik tutumunu ve bunun yarattığı uygulama engelini ampirik olarak belgelemesi, klinik öğrenme ortamı ve mentörlük süreçlerini inceleyen literatür derlemeleri için özgün bir veri kaynağı oluşturmaktadır.
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki araştırma taslaklarına dönüştürülmüştür.
Bu çalışma, öğrencilerin büyük çoğunluğunun kendilerini klinikte yetersiz gördüğünü ve yüz yüze eğitimin beceri kazanımında daha etkili olduğunu düşündüğünü gösteren ampirik verileriyle tez metninde literatür kanıtı olarak kullanılabilir (Akgül et al., 2022).
Makaleyle bağlantısı: Makalede öğrencilerin önemli bir kısmının işlem yaparken korku hissettiği ve kendisini klinikte yetersiz gördüğü saptanmıştır. Ayrıca yazarlar laboratuvar ve simülasyon desteklerinin artırılmasını önermiştir (Akgül et al., 2022).
Araştırma, öğrencilerin yarısından fazlasının hemşirelerin uzaktan eğitim almaları nedeniyle kendilerine görev vermekten kaçındığını bildirmesiyle, saha mentörlüğündeki aksaklıkların tartışıldığı bölümlere doğrudan kanıt oluşturur (Akgül et al., 2022).
Makaleyle bağlantısı: Makalede öğrencilerin %53.1'i uzaktan eğitim nedeniyle hemşirelerin kendilerine görev vermekten kaçındığını ifade etmiştir. Bu nitel çalışma, sorunun hemşireler tarafındaki nedenlerini anlamayı amaçlar (Akgül et al., 2022).
Makalenin sonuç bölümünde yapılan öneriler, kriz dönemlerinde uygulamalı eğitim müfredatlarına psikolojik sağlamlık ve problem çözme modüllerinin eklenmesi gerektiği iddiasını desteklemektedir (Akgül et al., 2022).
Makaleyle bağlantısı: Makale bulgularında, geliri giderinden az olan öğrencilerin stres puanlarının anlamlı derecede yüksek olduğu bulunmuş ve sosyoekonomik faktörlerin baş etme üzerindeki rolü vurgulanmıştır (Akgül et al., 2022).
Üniversite öğrencilerinin Kariyer Engelleri Ölçeği toplam puanı ile Yetişkinler İçin Psikolojik Sağlamlık Ölçeği toplam puanı arasında pozitif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (r = 0,171, p < 0,001).
Süleyman BALCI ve Yasin TİMUR · International Journal of Educational Research Review · Sosyal Bilimler
Temas temelli eğitim oturumları, kontrol grubuna kıyasla damgalama puanlarında anlamlı bir düşüş sağlamıştır. Erken müdahale grubunda gözlemlenen bu azalma, geleneksel eğitim yöntemlerine göre daha etkili bir tutum değişikliği yaratıldığını göstermektedir.
Patten Scott B ve 6 yazar · Sosyal Bilimler
Algılanan stres düzeyi, zihinsel iyilik hali ile güçlü ve negatif bir ilişki sergilemekte olup, zihinsel iyilik halindeki toplam varyansın yüzde kırk beşini açıklamaktadır.
Sybren Slimmen ve 3 yazar · PLoS ONE · Sosyal Bilimler