Nicel araştırma makalesi incelemesi

Gelişmekte Olan Bir Ekonomide Banka Etkinliğinin Belirleyicileri: Veri Zarflandırma Analizi Yaklaşımı

Gelişmekte olan ekonomilerde bankacılık sektörünün etkinliği, kıt kaynakların optimum dağıtımı ve finansal istikrarın sürdürülebilirliği açısından kritik bir role sahiptir. Pakistan bankacılık sektörü, 1970'lerdeki kamulaştırma ve 1990'lardaki özelleştirme süreçlerinin ardından önemli kurumsal dönüşümler geçirmiştir.

Makalenin anahtar kelimeleri

Yazar: Saif Ullah et al.
Yayın: PLoS ONE
Tarih: 2023-03-14
DOI: 10.1371/journal.pone.0281663

Makalenin Kapsamı ve Akademik İçeriği

Gelişmekte olan ekonomilerde finansal sistemin omurgasını oluşturan bankacılık sektörünün etkinliği, ekonomik büyüme ve finansal istikrarın temel itici gücüdür. Pakistan bankacılık sektörü, geçmişteki kamulaştırma hamlelerinden günümüzün serbestleşen ve dijitalleşen piyasa koşullarına kadar kapsamlı bir yapısal dönüşüm yaşamıştır. Özellikle 2012 ve 2017 kurumsal yönetişim kodlarının uygulanmasıyla birlikte risk yönetimi standartları, yönetim kurulu bağımsızlığı ve mülkiyet yapılarında önemli yenilikler hayata geçirilmiştir. Buna karşın, literatürdeki çalışmaların önemli bir kısmı geleneksel finansal oran analizlerine dayanmakta ve çoklu girdi-çıktı ilişkilerini dikkate alan modern etkinlik ölçümlerini kurumsal yönetişim unsurlarıyla yeterince birleştirememektedir.

Bu çalışma, Pakistan'da borsa kotasyonuna sahip 17 ticari bankanın 2011-2020 dönemine ait 10 yıllık panel verilerini inceleyerek içsel ve dışsal faktörlerin banka etkinliği üzerindeki etkilerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada teknik etkinlik skorları Veri Zarflandırma Analizi (DEA) ile elde edilmiş; çalışan sayısı, şube sayısı, yönetim giderleri, faiz dışı giderler ve kredi zarar karşılıkları girdi; net faiz geliri, net komisyonlar ve diğer faaliyet gelirleri ise çıktı değişkeni olarak modellenmiştir. Elde edilen etkinlik skorlarının kurumsal yönetişim, kurumsal risk yönetimi, mülkiyet yapısı, banka büyüklüğü, özkaynak kârlılığı, finansal kaldıraç ve makroekonomik değişkenlerle ilişkisi Logit ve Probit regresyon modelleri aracılığıyla ampirik sınamaya tabi tutulmuştur.

Regresyon analizi sonuçları, kurumsal yönetişim yapısının, küresel nihai mülkiyetin ve özkaynak kârlılığının banka etkinliği üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Buna karşılık, kurumsal risk yönetimi derecelendirmesi, kamu mülkiyeti ve banka büyüklüğünün etkinlik üzerinde olumsuz bir etki yarattığı saptanmıştır. Bulgular, gelişmekte olan piyasalarda daha iyi yönetişim ilkelerine uyan ve küresel mülkiyet yapısına sahip bankaların kaynaklarını daha verimli dönüştürdüğünü, buna karşın büyük ve kamu ağırlıklı bankaların ölçek dezavantajları ve bürokratik yapılar nedeniyle etkinlik kaybı yaşadığını ortaya koymaktadır.

Araştırma, kurumsal kuram ve vekalet kuramının gelişmekte olan ülke bankacılık sektöründeki ampirik geçerliliğini doğrulayarak literatüre önemli bir katkı sunmaktadır. Etkinlik ölçümünde Veri Zarflandırma Analizi ile ikili regresyon tekniklerinin iki aşamalı kombinasyonunun kullanılması, geleneksel oran analizlerinin kısıtlarını aşmakta ve yöneticiler ile düzenleyici kurumlara somut politikalar geliştirmede kılavuzluk etmektedir. Elde edilen sonuçlar, finansal otoritelerin kurumsal yönetişim ilkelerine sıkı uyumu teşvik etmesi, risk yönetimi maliyetlerini optimize eden dinamik stratejileri benimsemesi ve küresel sermaye katılımını destekleyen düzenlemeleri hayata geçirmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Araştırmanın amacı

Bu çalışma, Pakistan'daki ticari bankaların etkinliği üzerinde içsel (kurumsal yönetişim, risk yönetimi, mülkiyet yapısı, kârlılık, kaldıraç, büyüklük) ve dışsal (bankacılık yapısı, makroekonomik koşullar) faktörlerin etkisini Veri Zarflandırma Analizi ve regresyon modelleri kullanarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır(Ullah et al., 2023).

İnceleme ve modelleme yöntemi

Çalışmada, Pakistan'daki ticari bankaların teknik etkinlik skorlarını Veri Zarflandırma Analizi (DEA) ile hesaplayan ve bu skorlar üzerindeki içsel ve dışsal belirleyicileri iki aşamalı ekonometrik yaklaşımla (Logit ve Probit regresyon modelleri) inceleyen nicel ampirik bir araştırma tasarımı uygulanmıştır(Ullah et al., 2023).

Kuramsal ve kavramsal çerçeve

Çalışma temel olarak Kurumsal Kuram (Institutional Theory), Vekalet Kuramı (Agency Theory) ve Kaynaklara Dayalı Görüş (Resource-Based View) üzerine kurgulanmıştır. İyi kurumsal yönetişim yapılarının vekalet sorunlarını ve işlem maliyetlerini azaltarak kurumun teknik etkinliğini artıracağı öngörülmektedir.

Makalenin ele aldığı literatür

Çalışma, banka etkinliği ölçümünde geleneksel finansal oran analizinin yetersizliklerini vurgulayan ve Charnes et al. (1978) tarafından geliştirilen Veri Zarflandırma Analizini (DEA) temel alan literatürü ele almaktadır. Ayrıca Pakistan bankacılık sektöründe yapılmış önceki çalışmaları (Qayyum & Khan, 2010; Burki & Niazi, 2010; Burki & Ahmad, 2011) ve gelişmekte olan piyasalarda risk yönetimi ile yönetişim ilişkisini inceleyen küresel ampirik yazını (Anginer et al., 2018; McShane et al., 2011) geniş bir çerçevede tartışmaktadır.

Araştırma Tasarımı

Evren veya inceleme alanı: Pakistan'da Pakistan Menkul Kıymetler Borsası'na (PSX) kote olan 20 ticari banka çalışmanın evrenini oluşturmaktadır.
Örneklem veya araştırma materyali: 2011-2020 yılları arasındaki 10 yıllık dönemde veri sürekliliği sağlanan 17 ticari bankaya ait 168 gözlem analiz örneklenebilmiştir.
Veri toplama süreci: Veriler, bankaların 2011-2020 dönemi yıllık finansal raporlarından, Bank Focus veritabanından, Dünya Bankası Dünya Gelişme Göstergelerinden (WDI) ve Küresel Ekonomik Özgürlük veritabanından toplanmıştır.
Veri analiz yöntemi: İlk aşamada girdi (çalışan sayısı, şube sayısı, yönetim giderleri, faiz dışı giderler, kredi karşılıkları) ve çıktı (net faiz geliri, net komisyonlar, diğer gelirler) değişkenleri kullanılarak DEA ile ikili etkinlik skorları üretilmiş; ikinci aşamada bu skorlar bağımlı değişken alınarak Logit ve Probit regresyon analizleri yürütülmüştür.

Veri Zarflandırma Analizi (DEA)Teknik Etkinlik SkorlarıKurumsal YönetişimKurumsal Risk Yönetimi (ERM)Mülkiyet Yapısı (Kamu, Yerel, Küresel)Özsermaye Kârlılığı (ROE)Finansal Kaldıraç (TATE)Banka BüyüklüğüMakroekonomik KoşullarBankacılık Yapısı

Araştırmanın Bulguları

Kurumsal yönetişim yapısı ve küresel nihai mülkiyet, ticari bankaların teknik etkinlik skorları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir etki yapmaktadır(Ullah et al., 2023).

Kurumsal risk yönetimi skorları ve finansal kaldıraç düzeyi banka etkinliği üzerinde olumsuz etkiye sahip olup, risk yönetimi uygulamalarının getirdiği operasyonel maliyetler etkinlik katsayısını düşürmektedir(Ullah et al., 2023).

Banka büyüklüğü ile etkinlik arasında negatif ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiş, bu durum daha küçük ve yalın bankaların büyük bankalara kıyasla daha etkin çalıştığını ortaya koymuştur(Ullah et al., 2023).

Kamu mülkiyetindeki bankalar etkinlik açısından negatif performans sergilerken, yabancı ve küresel mülkiyete sahip bankalar yerel ve kamu bankalarına kıyasla daha yüksek teknik etkinlik sergilemektedir(Ullah et al., 2023).

Bulguların Tartışılması ve Araştırmanın Sonucu

Bulguların Yazarlar Tarafından Yorumlanışı

Logit ve Probit regresyon analizi sonuçları, kurumsal yönetişim yapısının ve küresel nihai mülkiyetin bankaların teknik etkinlik skorları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir etki yaptığını gösterirken, kurumsal risk yönetimi seviyesinin ve banka büyüklüğünün etkinlik skorlarını negatif etkilediğini ortaya koymaktadır.

Yazar bu bulguları, güçlü kurumsal yönetişimin sermaye ve işlem maliyetlerini düşürerek vekalet problemlerini azaltması ve kaynakların doğru çıktılara dönüştürülmesini sağlamasıyla açıklamaktadır; risk yönetimindeki negatif katsayı ise risk izleme süreçlerinin getirdiği ek operasyonel maliyetler ve aşırı muhafazakar tutum ile izah edilmektedir.

Elde edilen sonuçlar, gelişmekte olan piyasalarda yabancı mülkiyetin ve iyi yönetişimin banka performansını yükselttiğini savunan literatürdeki önceki çalışmalarla (örneğin Patti ve Hardy, 2005; Aguilera ve Cuervo-Cazurra, 2004) tam bir uyum sergilerken, büyük bankaların ölçek ekonomilerinden yararlandığını ileri sürer geleneksel yaklaşımlarla çelişmektedir.

Yazarlar bu tartışmalar ışığında, finansal otoritelerin ve banka üst yönetimlerinin katı kurumsal yönetişim ilkelerini uygulamalarını, küresel mülkiyet ortaklıklarını teşvik etmelerini ve fiziki şube ağları ile aşırı büyümek yerine yalın, esnek ve dijitalleşmiş bankacılık modellerini benimsemelerini önermektedir.

Bulguların Önceki Araştırmalarla Karşılaştırılması

Yazarlar elde ettikleri bulguları Patti ve Hardy (2005) ile Qayyum ve Khan (2010) çalışmalarının sonuçlarıyla karşılaştırarak, Pakistan'da yabancı ve küresel mülkiyet altındaki bankaların kamu bankalarına kıyasla daha yüksek teknik etkinlik sergilediğini ve mülkiyet yapısının performans farklarını açıklamada kritik bir rol oynadığını doğrulamaktadır(Ullah et al., 2023).

Yazarlar risk yönetimi ile etkinlik arasındaki negatif ilişkiyi Safiullah ve Shamsuddin (2019) ile Zhu ve diğerlerinin (2019) bulgularıyla ilişkilendirmekte, aşırı risk alımının ve yüksek risk yönetimi prosedürlerinin getirdiği ek maliyetlerin banka maliyet etkinliğini düşürdüğünü, ılımlı risk tercihinin etkinlik için daha uygun olduğunu vurgulamaktadır(Ullah et al., 2023).

Sonuç Bölümünün Sunduğu Çıkarımlar

Çalışmanın sonuçunda, Pakistan bankacılık sektöründe teknik etkinliğin artırılması için kurumsal yönetişim kodlarına katı uyum sağlanması, küresel mülkiyet katılımının teşvik edilmesi ve aşırı risk alımı yerine ılımlı risk yönetimi stratejilerinin benimsenmesi gerektiği ifade edilmektedir. Yalın ve teknoloji odaklı banka yapılarının ölçek büyüklüğüne kıyasla daha yüksek etkinlik sağladığı vurgulanmaktadır(Ullah et al., 2023).

Literatür Taraması İçin Sunduğu Çerçeve

Bu çalışma, gelişmekte olan piyasalarda bankacılık sektörünün teknik etkinliğini Veri Zarflandırma Analizi (DEA) ve takip eden Logit/Probit regresyon modelleriyle inceleyen iki aşamalı ampirik bir araştırma işlevi görür. Çalışma, geleneksel finansal oran analizlerinin ötesine geçerek birden fazla girdi ve çıktıyı aynı anda değerlendiren non-parametrik bir ölçüm sunmaktadır. Ayrıca, 2012 ve 2017 kurumsal yönetişim reformları ile risk yönetimi çerçevelerinin banka etkinliği üzerindeki bileşik etkilerini doğrudan sınayarak literatürde yöntemsel ve ampirik bir köprü kurmaktadır.

Çalışma, önceki literatürde yer alan mülkiyet yapısı ve banka performansı ilişkisini doğrulamakla birlikte, banka büyüklüğü ve risk yönetimi konularında geleneksel kabul gören görüşlerden ayrılmaktadır. Aguilera ve Cuervo-Cazurra (2004) ile Qayyum ve Khan (2010) gibi araştırmacıların kurumsal yönetişim ve yabancı mülkiyet lehine olan bulgularını desteklerken, ölçek ekonomilerinin büyüklükle doğrudan etkinlik getirdiği iddiasını reddetmektedir. Risk yönetiminin getirdiği ek operasyonel maliyetlerin teknik etkinliği düşürdüğünü göstererek Safiullah ve Shamsuddin (2019) ile uyumlu bir çizgiye oturmaktadır.

Literatür taraması yapan araştırmacılar için bu eser, gelişmekte olan ekonomilerde kurumsal yönetişim, mülkiyet yapısı ve risk yönetimi değişkenlerinin banka teknik etkinliğiyle etkileşimini topluca sunan güncel bir referans kaynağıdır. Özellikle finansal oran analizi yerine Veri Zarflandırma Analizinin iki aşamalı regresyonla birleştirilmesinin metodolojik avantajlarını sergilemektedir. Akademik araştırmacılara, banka büyüklüğünün her zaman etkinlik getirmediğini ve yalın bankacılık modellerinin gelişmekte olan piyasalardaki önemini gösteren ampirik kanıtlar sağlamaktadır.

Kaynakça

Patti, E. B., & Hardy, D. C. (2005). Financial sector liberalization, bank privatization, and Efficiency: Evidence from Pakistan. Journal of Banking and Finance, 29(8-9), 2381-2406.
Safiullah, M., & Shamsuddin, A. (2019). Risk-adjusted Efficiency and corporate governance: Evidence from Islamic and conventional banks. Journal of Corporate Finance, 55, 105-140.

Tez ve Makale Araştırmalarında Kullanım

Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki üç araştırma taslağına dönüştürülmüştür.

Tez veya makalede kullanım · literatüre-review

Gelişmekte olan ekonomilerde kurumsal yönetişim ilkelerine uyum, bankaların işlem ve sermaye maliyetlerini düşürerek teknik etkinliklerini istatistiksel olarak anlamlı düzeyde artırmaktadır.

Bu çalışma, kurumsal yönetişim skorlarının banka teknik etkinliği üzerindeki pozitif etkisini ampirik kanıtlarla ortaya koyduğu için literatür taraması bölümünde yönetişim-etkinlik ilişkisini desteklemek amacıyla kullanılabilir(Ullah et al., 2023).

Bölgesel Katılım Bankacılığında Dijital Dönüşümün ve Finansal Teknolojilerin Teknik Etkinlik Üzerindeki Etkisi

Araştırma sorusu: Finansal teknoloji yatırımlarının artışı, katılım bankalarının Veri Zarflandırma Analizi ile ölçülen teknik etkinlik skorlarını anlamlı düzeyde etkilemekte midir?
Yöntem taslağı: Türkiye'de faaliyet gösteren katılım bankalarının panel verileri kullanılarak girdi odaklı Veri Zarflandırma Analizi ile teknik etkinlik skorları hesaplanacak, ikinci aşamada dijitalleşme endeksi ve kontrol değişkenleri Tobit regresyon yöntemiyle analiz edilecektir. Örneklem büyüklüğü veri doygunluğuna göre belirlenecektir.

Makaleyle bağlantısı: Makalenin sonuç bölümünde yazarların gelecek araştırmalar için sunduğu finansal teknolojilerin banka etkinliği üzerindeki etkisinin incelenmesi yönündeki doğrudan çağrısından türetilmiştir. İki aşamalı DEA-regresyon tasarımı kaynak metindeki metodolojiye dayanmaktadır(Ullah et al., 2023).

Tez veya makalede kullanım · Tartışma

Küresel ve yabancı mülkiyete sahip bankalar, gelişmekte olan piyasalarda kamu mülkiyetindeki bankalara kıyasla daha yüksek teknik ve operasyonel etkinlik sergilemektedir.

Tartışma bölümünde mülkiyet yapısının banka performansı üzerindeki etkileri değerlendirilirken, küresel mülkiyetin getirdiği denetim ve yönetim avantajlarını vurgulamak için bu çalışmanın bulgularına atıfta bulunulabilir(Ullah et al., 2023).

Banka Büyüklüğü ve Kurumsal Risk Yönetiminin Teknik Etkinlik Üzerindeki Maliyet Etkisi: Türkiye Bankacılık Sektörü İncelemesi

Araştırma sorusu: Kurumsal risk yönetimi harcamaları ve banka büyüklüğü, ticari bankaların teknik etkinlik düzeyleri üzerinde olumsuz bir operasyonel maliyet baskısı oluşturmakta mıdır?
Yöntem taslağı: Borsa İstanbul'da işlem gören ticari bankaların yıllık bilançolarından hareketle girdi ve çıktı değişkenleri belirlenerek DEA yöntemiyle etkinlik skorları türetilecek, ardından kaldıraç ve büyüklük değişkenleri Logit modelle sınanacaktır. Örneklem büyüklüğü istatistiksel güç analiziyle tespit edilecektir.

Makaleyle bağlantısı: Makalede elde edilen büyük bankaların ve yüksek risk yönetimi skoruna sahip kurumların ek operasyonel maliyetler nedeniyle daha düşük teknik etkinlik sergilediği yönündeki şaşırtıcı ampirik bulgunun farklı bir gelişmekte olan ülke piyasasında test edilmesi amacıyla kurgulanmıştır(Ullah et al., 2023).

Tez veya makalede kullanım · method

Banka etkinliğinin ölçümünde Veri Zarflandırma Analizi ile elde edilen teknik etkinlik skorlarının ikinci aşamada Logit veya Probit regresyon modelleriyle açıklanması metodolojik olarak geçerli bir yaklaşımdır.

Yöntem bölümünde bankacılık veya finans sektöründe iki aşamalı etkinlik araştırması tasarlayan araştırmacılar, Veri Zarflandırma Analizi ve regresyon birleşimini metodolojik bir model olarak gerekçelendirebilir(Ullah et al., 2023).

Mülkiyet Yapısı ve Kurumsal Yönetişim Kodlarına Uyumun Banka Performansına Etkisi: Karşılaştırmalı Panel Analizi

Araştırma sorusu: Küresel ve yabancı mülkiyetli bankaların kurumsal yönetişim ilkelerine uyum düzeyi, yerli ve kamu bankalarına kıyasla teknik etkinlik farkı yaratmakta mıdır?
Yöntem taslağı: Gelişmekte olan ülke bankacılık sektörlerinden seçilen bankaların kurumsal yönetişim endeksleri ve mülkiyet kategorileri bağımsız değişken olarak alınarak Probit regresyon modeliyle analiz edilecek, DEA skorları bağımlı değişken olarak kullanılacaktır. Örneklem seçimi güç analizi ile yapılacaktır.

Makaleyle bağlantısı: Yazarların makalede küresel mülkiyetin ve katı kurumsal yönetişim ilkelerinin teknik etkinliği artırdığına dair bulgularından ve mülkiyet türlerinin yönetim kalitesi üzerindeki farklarını inceleyen tartışma bölümünden türetilmiştir(Ullah et al., 2023).