Türkiye'de COVID-19 Pandemisinin İkinci Dalgasında Üniversite Öğrencilerinde Stres, Anksiyete, Depresyon ve TSSB Yordayıcıları ve Yaygınlığı

COVID-19 pandemisi halk sağlığı krizinin ötesine geçerek bireylerin ve toplumların psikolojik iyi oluş hallerini derin bir biçimde sarsmıştır. Özellikle genç yetişkinler ve yükseköğretim öğrencileri, yüz yüze eğitime ara verilmesi, kısıtlamalar, kampüs yaşamından uzaklaşma, ekonomik güçlükler ve geleceğe yönelik istihdam belirsizlikleri sebebiyle ruh sağlığı bozulmalarına karşı en kırılgan gruplardan birini oluşturmuştur. Pandeminin ilk aylarında yaşanan belirsizlik ve panik dalgası, sürecin uzamasıyla birlikte yerini kronikleşen bir psikososyal yüke bırakmıştır. Bu durum, öğrencilerin algıladıkları stres düzeylerini artırırken, anksiyete, depresyon ve travma sonrası stres bozukluğu gibi klinik belirtilerin yaygınlaşmasına yol açmıştır. Literatürde pandeminin ilerleyen evrelerindeki ruh sağlığı dinamiklerini ve koruyucu/risk faktörlerini ampirik verilerle ortaya koyacak kapsayıcı çalışmalara duyulan ihtiyaç bu araştırmanın temel arka planını oluşturmaktadır.

Araştırmanın temel amacı, Türkiye'deki üniversite öğrencilerinde salgının ikinci dalgası sırasında (Kasım-Aralık 2020) stres, anksiyete, depresyon ve TSSB yaygınlığını tespit etmek, demografik ve virüse maruz kalma değişkenlerinin bu ruh sağlığı sorunlarını nasıl yordadığını çözümlemektir. Nicel ampirik desende tasarlanan araştırmada, Türkiye'nin farklı coğrafi bölgelerinde yer alan yedi üniversiteden çevrim içi anket yöntemiyle ulaşılan 754 öğrenciden veri toplanmıştır. Ölçüm araçları olarak Algılanan Stres Ölçeği (PSS-10), Yaygın Anksiyete Bozukluğu Ölçeği (GAD-7), Hasta Sağlık Anketi (PHQ-9), Travma Sonrası Stres Bozuklığı Kontrol Listesi (PCL-C) ve Yaşam Doyumu Ölçeği (SWLS) kullanılmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, tek yönlü ANOVA, Pearson korelasyon analizi ve çoklu lojistik regresyon tekniklerinden yararlanılarak değişkenler arasındaki ilişkiler ve yordayıcı güçler test edilmiştir.

Elde edilen ampirik bulgular, örneklem genelinde yüksek stres yaygınlığının yüzde 84.2, yüksek yaygın anksiyete oranının yüzde 36.2, depresyon semptomları yaygınlığının yüzde 55.0 ve klinik TSSB oranının yüzde 61.2 seviyesinde olduğunu göstermektedir. Ayrıca öğrencilerin yüzde 20.3'ünün ciddi intihar riski taşıdığı belirlenmiştir. Korelasyon analizleri dindarlık ve maneviyat düzeylerinin anksiyete, depresyon ve TSSB ile anlamlı düzeyde negatif ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Lojistik regresyon modelleri ise kadın cinsiyetinin, iş kaybının ve ekonomik durumdaki bozulmanın yüksek stres ve TSSB için güçlü birer risk faktörü olduğunu doğrulamıştır. Üçüncü sınıf öğrencilerinin ve yakınını kaybedenlerin anksiyete ve depresyon skorlarının belirgin şekilde yüksek olduğu tespit edilmiştir. İkinci dalgada ilk dalgaya kıyasla anksiyete ve stres seviyelerinde artış gözlenirken, fiziksel aktivite sürelerinde ciddi bir düşüş yaşandığı görülmüştür.

Çalışmanın tartışma ve sonuç bölümleri, elde edilen bulguları küresel ve ulusal literatürdeki benzer araştırmalarla ilişkilendirerek kapsamlı bir değerlendirme sunmaktadır. Yazarlar, dindarlık, maneviyat ve fiziksel aktivite gibi unsurların travmatik olaylar karşısında tampon görevi görerek psikolojik dayanıklılığı desteklediğini vurgulamaktadır. İkinci dalgada artan TSSB ve intihar düşüncesi oranları, yükseköğretim kurumlarının ve kamu otoritesinin öğrencilere yönelik acil psikososyal ve ekonomik destek mekanizmaları geliştirmesi gerektiğini göstermektedir. Bu araştırma, salgının boylamsal etkilerini anlamak ve üniversitelerin rehberlik merkezleri için somut müdahale stratejileri oluşturmak adına literatür taramalarında temel bir kaynak niteliği taşımaktadır.