Erken Matematikte Güdülenmiş Unutma: Bir Kavram Kanıtlama Çalışması

Eğitimciler genellikle öğrencilerin kendilerine öğretilen bilgileri akılda tutmaya motive olduklarını varsayarken, empirik kanıtlar, özellikle matematikte, ders bitiminden kısa süre sonra önemli bir unutma yaşandığını göstermektedir. Bilgi kaybına dair geleneksel açıklamalar genellikle yetersiz öğrenme programları, sonraki öğrenmenin eksikliği veya başlangıçtaki bilgi yapılarının zayıflığı gibi pasif faktörlere odaklanmaktadır. Bu çalışma ise, olumsuz akademik deneyimlerin öğrencilerin öz algılarını tehdit etmesi durumunda ortaya çıkan güdülenmiş unutma olarak adlandırılan aktif bir mekanizma üzerine yoğunlaşmaktadır. Bu yaklaşım, öğrencilerin kendilerini olumlu bir ışıkta görme motivasyonlarını korumak için, özellikle akademik ara dönemlerde, matematiksel içeriği kasten unutmaya motive olabileceği bir hipotezi ortaya atmaktadır. Bu, akademik unutmayı kimlik tehdidi ve bellek bastırma psikolojik literatürü bağlamında ele almaktadır.

Bu kavram kanıtlama çalışmasının temel amacı, güdülenmiş unutma riski taşıyan çocukların akademik ara dönemlerde önemli ders içeriğini unutup unutmadığını araştırmaktır. Çalışma, özellikle matematik kaygısının (matematikle ilgili durumlara karşı duyulan korku) ve matematik öz algılarının (matematiğe ilgi ve keyif algıları) kimlik tehdidi yaratmak için nasıl etkileşime girdiğini incelemektedir. Araştırma, 812 birinci ve ikinci sınıf öğrencisinden oluşan geniş bir veri setini kullanmıştır. Katılımcıların matematik öz algıları, matematik kaygıları ve matematik başarıları güz döneminde, kış tatilinden önce değerlendirilmiş, ardından bahar döneminde matematik başarıları tekrar ölçülmüştür. Matematik başarı büyüme puanı, güz dönemi başarısının bahar dönemi başarısını tahmin ettiği bir regresyon modelinden elde edilen standartlaştırılmış artık değerler kullanılarak hesaplanmıştır.

Bulgular, yüksek matematik öz algılarına sahip çocuklarda, bildirilen matematik kaygısının artmasının, güz dönemi matematik başarılarına göre beklenen bahar dönemi başarı puanından daha düşük bir skorla ilişkili olduğunu göstermiştir (yani, daha düşük bir artık başarı puanı). Buna karşılık, düşük matematik öz algılarına sahip çocuklarda bu tür bir ilişki gözlemlenmemiştir. Benzer bir örüntü, çocukların güzden bahara başarı kaybı gösteren bir gruba ait olma olasılığı incelendiğinde de bulunmuştur. Matematik öz algıları yüksek olan öğrenciler arasında, matematik kaygısı arttıkça başarıda düşüş yaşayan bir gruba ait olma olasılığı anlamlı derecede yükselmiştir. Çalışma ayrıca, bu etkilerin çocukların başlangıçtaki öğrenme eksikliklerinden kaynaklanmadığını, zira matematik kaygısı ve öz algılarının güz dönemi matematik başarısını doğrudan etkilemediğini ortaya koymuştur.

Bu çalışma, öğrencilerin okulda öğrendiklerini unutma oranının bir kısmının, öğrencilerin kendi güdülenmiş unutma motivasyonundan kaynaklandığına dair güçlü bir kavram kanıtı sunmaktadır. Özellikle yüksek matematik öz algısına sahip çocukların, matematik kaygısı deneyimlediklerinde kimlik tehdidi yaşadığını ve bunun da unutmaya yol açan savunmacı bir tepkiyi tetiklediğini öne sürmektedir. Bu bulgular, güdülenmiş unutma literatürünü eğitim bağlamına taşıyarak, genç çocukların bile bu tür tehdit tabanlı savunmacı adaptasyonlar sergileyebileceğini göstermesi açısından önemlidir. Makale, akademik ara dönemlerin, öğrencilerin önceki ders materyallerini unutmaya istekli olabileceği bir bağlam değişimi işlevi görebileceği fikrini desteklemekte ve literatürdeki boşluğu doldurmaktadır.

Yüksek matematik öz algısına sahip çocuklarda matematik kaygısının artması, güz döneminden bahar dönemine beklenen matematik başarı artışının anlamlı biçimde düşmesine ve başarı kaybı yaşanma olasılığının yükselmesine yol açmaktadır. Buna karşın düşük matematik öz algısına sahip çocuklarda matematik kaygısı ile artık başarı puanı arasında benzer bir olumsuz ilişki gözlenmemiştir.

Yazar bu durumu, olumlu matematik benlik algısını korumaya kararlı çocukların sınıfta yaşadıkları kaygı verici deneyimleri öz imajlarına bir tehdit olarak algılamalarıyla açıklamaktadır. Bu benlik tehdidi, dersin bittiği ve dinlenme amaçlarının öne çıktığı kış tatili ara döneminde tetiklenmekte; çocuklar tehdit edici matematik anılarını bilinçli veya otomatik süreçlerle baskılayarak unutma motivasyonu geliştirmektedir.

Elde edilen bulgular, laboratuvar ortamında yönlendirilmiş unutma ve düşünme-düşünme (think-no-think) paradigmalarıyla yürütülen bilişsel psikoloji literatürünün yanı sıra benlik tehdidine dayalı sosyal psikoloji kuramlarıyla tam bir uyum sergilemektedir. Ayrıca üniversite öğrencileriyle yaz tatili bağlamında yürütülen önceki araştırmayla (Ramirez et al., 2017) paralellik göstererek, güdülenmiş unutmanın henüz ilkokul çağındaki küçük çocuklarda da akademik ara dönemlerde işleyen bir savunma mekanizması olduğunu kanıtlamaktadır.

Araştırma sonuçları, ders içi kaygının ve disflüan deneyimlerin öğrenme eksikliğinden ziyade, akademik ara dönemlerdeki anı baskılama süreçleri üzerinden başarıyı etkilediğine işaret etmektedir. Dolayısıyla eğitimcilerin ve ebeveynlerin, çocukların matematik kaygısını bir başarısızlık göstergesi yerine gelişim fırsatı olarak yeniden anlamlandırmalarına yardımcı olmaları ve ara dönem öncesinde öz benliklerini destekleyici yaklaşımlar sunmaları kritik önem taşımaktadır.

Yazar, üniversite düzeyindeki multivariable calculus öğrencileriyle yürütülen önceki araştırmaya (Ramirez et al., 2017) atıfta bulunarak, yüksek matematik öz algısına ve yüksek ders stresine sahip bireylerin akademik ara dönemlerde ders içeriğini daha hızlı unuttuklarını ve dersle ilgili düşüncelerden aktif olarak kaçındıklarını belirtmektedir. Bu durum, mevcut çalışmadaki ilkokul öğrencilerinin bulgularıyla doğrudan örtüşmektedir (Ramirez & Ramirez, 2017).

Yazar, beklenti-değer kuramındaki etkileşimsel modellerin (Trautwein et al., 2012) düşük başarı beklentisine ve yüksek öz algıya sahip öğrencilerin genel olarak daha az öğreneceğini öngören alternatif açıklamasını güz dönemi verisiyle sınamış; güz başarısında anlamlı bir etkileşim bulunmaması nedeniyle eksik kodlama hipotezinin bu veriyle desteklenmediğini ortaya koymuştur (Ramirez & Ramirez, 2017).

Bu çalışma, bilişsel psikoloji ve sosyal psikolojinin benlik tehdidi kuramlarını eğitim psikolojisi alanıyla birleştirerek özgün bir köprü kurmaktadır. Geleneksel eğitim araştırmalarında ders içeriğinin unutulması genellikle yetersiz tekrar, yanlış ders programlaması veya zayıf kodlama gibi yapılardan kaynaklanan pasif bir süreç olarak ele alınmıştır. Söz konusu makale ise unutmanın, öğrencilerin olumlu benlik algılarını korumak amacıyla başvurdukları aktif ve savunmacı bir psikolojik uyum mekanizması olabileceğini ileri sürmektedir. Bu çerçevede, ilkokul çağındaki küçük çocukların bile sınıfta yaşadıkları olumsuz kaygı tecrübelerini benlik algılarına bir tehdit olarak algılayıp kış tatili gibi akademik ara dönemlerde matematiği unutmaya motive olduklarını deneysel mantıkla ortaya koymaktadır.

Çalışma, Anderson ve arkadaşları tarafından geliştirilen düşünme-düşünme (think-no-think) ile yönlendirilmiş unutma paradigmalarına dayanan bilişsel bellek literatürünü temel almaktadır. Sosyal psikolojideki benlik doğrulama ve tehdit tabanlı başa çıkma kuramlarıyla bu bilişsel mekanizmaları sentezleyen araştırma, Ramirez ve diğerlerinin (2017) üniversite öğrencileri üzerinde yaz tatili bağlamında yürüttüğü çalışmayı genişletmektedir. Önceki çalışma yüksek stres ve yüksek matematik benlik algısının yaz tatilinde içerik unutmayı tetiklediğini gösterirken, mevcut çalışma bu dinamiğin yalnız üniversite seviyesinde değil, henüz birinci ve ikinci sınıf düzeyindeki küçük çocuklarda ve okul yılının ortasındaki kış tatilinde de geçerli olduğunu kanıtlayarak literatürdeki yaş ve zamanlama sınırlarını genişletmektedir.

Eğitim bilimleri ve psikoloji literatür taramalarında bu araştırma, akademik başarı kayıplarının yalnız sosyoekonomik imkân yetersizlikleri veya formal öğretim eksikliğiyle açıklanamayacağını gösteren kritik bir referans noktasıdır. Araştırmacılara, duygu-biliş etkileşiminin ve benlik koruma güdülerinin uzun süreli bellek performansı üzerindeki olumsuz etkilerini incelemek için teorik bir çerçeve sunmaktadır. Ayrıca, kış tatili ve yaz tatili gibi akademik ara dönemlerin yalnızca zaman geçişi değil, hedeflerin dinlenmeye kaydığı ve tehdit edici anıların bastırıldığı psikolojik eşikler olduğunu göstererek literatürdeki unutma modellerine duygu odaklı yeni bir boyut kazandırmaktadır.