Türk Süper Lig Takımlarının Ev Sahibi Avantajı ve Deplasman Dezavantajının İstatistiksel Modellemesi

Futbol, tüm dünyada ve Türkiye'de milyarlarca insan tarafından takip edilen, bahis, eğlence ve sağlık gibi birçok alanda etkileri olan en popüler spor dalıdır. Bu sporun başarısı ve takım performansı üzerinde birçok faktör etkili olmaktadır. Seyirciler, hakemler, hava ve saha koşulları gibi dışsal etkenlerin yanı sıra, ev sahibi veya deplasman olma durumu, maçın sonuçunu doğrudan etkileyen en kritik faktörlerden biridir. Literatürde bu duruma ilişkin çok sayıda çalışma bulunmakla birlikte, çoğu araştırma ligin genelinde ev sahibi avantajını ele almaktadır. Takım düzeyinde ve daha da önemlisi, deplasman dezavantajını da istatistiksel modelleme yöntemleriyle inceleyen çalışmaların sayısı oldukça sınırlıdır. Mevcut çalışma, bu boşluğu doldurarak Türk Süper Ligi takımlarının performansını bireysel bazda daha derinlemesine analiz etme ihtiyacından doğmuştur.

Bu çalışma, Türk Süper Ligi'nde 2000/2001 ile 2021/2022 sezonları arasında en az üç sezon yer alan takımlar için ev sahibi avantajı (HA) ve deplasman dezavantajı (AD) değerlerini istatistiksel olarak modellemeyi amaçlamıştır. Araştırma, 20 sezonluk bir dönemi kapsayan 6.920 maçın verilerini, Türkiye Futbol Federasyonu'nun resmi web sitesinden elde etmiştir. Takım yeteneği gibi karıştırıcı etkileri kontrol altına almak amacıyla, Genelleştirilmiş Tahmin Denklemleri (GEE) ile Poisson regresyon modeli kullanılarak tekrarlayan ölçümler analizi uygulanmıştır. Bu istatistiksel yöntem, özellikle gol sayıları gibi ayrık veri türlerinde ve takım yeteneği ile maç yeri gibi değişkenlerin etkisini dikkate alarak daha güvenilir sonuçlar üretmek için tercih edilmiştir. HA ve AD değerleri, takımların kendi sahalarında attıkları ve yedikleri gol yüzdeleri üzerinden hesaplanmıştır.

Araştırma sonuçlarına göre, analize dahil edilen 34 takımdan 32'sinin istatistiksel olarak anlamlı bir ev sahibi avantajına sahip olduğu belirlenmiştir. Bu avantajın değerleri takımlar arasında %56,2 ile %81,8 arasında değişmektedir; Kocaelispor %81,8 ile en yüksek HA değerine sahip takım olarak öne çıkmıştır. Deplasman dezavantajı (AD) açısından yapılan değerlendirmelerde ise, 34 takımdan sadece 9'unun deplasman dezavantajına sahip olmadığı tespit edilmiştir. AD değerleri %46,7 ile %65,4 arasında değişiklik göstermekte olup, özellikle Fenerbahçe'nin deplasman dezavantajı bulunmadığı (p=0.071) ve hatta bir deplasman avantajına sahip olduğu sonuçuna ulaşılmıştır. Çalışma, ayrıca lig sıralamasını belirleyen esas faktörün takımların deplasman dezavantajı performansı olduğunu göstermiştir.

Bu çalışma, Türk Süper Ligi'nde takım düzeyinde ev sahibi avantajı ve deplasman dezavantajını Poisson regresyonu gibi gelişmiş istatistiksel modellerle incelemesi açısından literatüre önemli bir katkı sunmaktadır. Önceki araştırmaların çoğunun puan bazlı ve lig geneli analizlere odaklandığı göz önüne alındığında, bu çalışma takım yeteneği gibi faktörleri kontrol ederek daha rafine ve güvenilir sonuçlar sağlamaktadır. Bulgular, uluslararası literatürdeki (Fransa, İtalya, Portekiz, İspanya, Brezilya ve Yunanistan ligleri) benzer takım bazlı HA çalışmalarıyla paralellik göstermektedir. Ayrıca, Türkiye'deki yüksek futbol tutkusu ve geniş coğrafi alanın deplasman maçlarındaki zorlukları, ev sahibi avantajının neden yüksek olduğunu açıklayan faktörler olarak tartışılmıştır. Özellikle şampiyonluk yarışında olan takımların deplasman dezavantajının olmaması bulgusu, lig performansını anlamak için yeni bir bakış açısı sunmaktadır.