Nicel araştırma makalesi incelemesi
Futbol gibi rekabetçi sporlarda ev sahibi olmanın veya deplasmanda oynamanın maç sonuçlarını doğrudan etkileyen kritik faktörlerden biri olduğu uzun süredir bilinen bir olgudur. Bu alandaki çoğu çalışma ligler genelinde ev sahibi avantajını incelemiş olsa da, takım düzeyinde bu avantajı ele alan araştırmaların sayısı sınırlıdır.
Futbol, tüm dünyada ve Türkiye'de milyarlarca insan tarafından takip edilen, bahis, eğlence ve sağlık gibi birçok alanda etkileri olan en popüler spor dalıdır. Bu sporun başarısı ve takım performansı üzerinde birçok faktör etkili olmaktadır. Seyirciler, hakemler, hava ve saha koşulları gibi dışsal etkenlerin yanı sıra, ev sahibi veya deplasman olma durumu, maçın sonuçunu doğrudan etkileyen en kritik faktörlerden biridir. Literatürde bu duruma ilişkin çok sayıda çalışma bulunmakla birlikte, çoğu araştırma ligin genelinde ev sahibi avantajını ele almaktadır. Takım düzeyinde ve daha da önemlisi, deplasman dezavantajını da istatistiksel modelleme yöntemleriyle inceleyen çalışmaların sayısı oldukça sınırlıdır. Mevcut çalışma, bu boşluğu doldurarak Türk Süper Ligi takımlarının performansını bireysel bazda daha derinlemesine analiz etme ihtiyacından doğmuştur.
Bu çalışma, Türk Süper Ligi'nde 2000/2001 ile 2021/2022 sezonları arasında en az üç sezon yer alan takımlar için ev sahibi avantajı (HA) ve deplasman dezavantajı (AD) değerlerini istatistiksel olarak modellemeyi amaçlamıştır. Araştırma, 20 sezonluk bir dönemi kapsayan 6.920 maçın verilerini, Türkiye Futbol Federasyonu'nun resmi web sitesinden elde etmiştir. Takım yeteneği gibi karıştırıcı etkileri kontrol altına almak amacıyla, Genelleştirilmiş Tahmin Denklemleri (GEE) ile Poisson regresyon modeli kullanılarak tekrarlayan ölçümler analizi uygulanmıştır. Bu istatistiksel yöntem, özellikle gol sayıları gibi ayrık veri türlerinde ve takım yeteneği ile maç yeri gibi değişkenlerin etkisini dikkate alarak daha güvenilir sonuçlar üretmek için tercih edilmiştir. HA ve AD değerleri, takımların kendi sahalarında attıkları ve yedikleri gol yüzdeleri üzerinden hesaplanmıştır.
Araştırma sonuçlarına göre, analize dahil edilen 34 takımdan 32'sinin istatistiksel olarak anlamlı bir ev sahibi avantajına sahip olduğu belirlenmiştir. Bu avantajın değerleri takımlar arasında %56,2 ile %81,8 arasında değişmektedir; Kocaelispor %81,8 ile en yüksek HA değerine sahip takım olarak öne çıkmıştır. Deplasman dezavantajı (AD) açısından yapılan değerlendirmelerde ise, 34 takımdan sadece 9'unun deplasman dezavantajına sahip olmadığı tespit edilmiştir. AD değerleri %46,7 ile %65,4 arasında değişiklik göstermekte olup, özellikle Fenerbahçe'nin deplasman dezavantajı bulunmadığı (p=0.071) ve hatta bir deplasman avantajına sahip olduğu sonuçuna ulaşılmıştır. Çalışma, ayrıca lig sıralamasını belirleyen esas faktörün takımların deplasman dezavantajı performansı olduğunu göstermiştir.
Bu çalışma, Türk Süper Ligi'nde takım düzeyinde ev sahibi avantajı ve deplasman dezavantajını Poisson regresyonu gibi gelişmiş istatistiksel modellerle incelemesi açısından literatüre önemli bir katkı sunmaktadır. Önceki araştırmaların çoğunun puan bazlı ve lig geneli analizlere odaklandığı göz önüne alındığında, bu çalışma takım yeteneği gibi faktörleri kontrol ederek daha rafine ve güvenilir sonuçlar sağlamaktadır. Bulgular, uluslararası literatürdeki (Fransa, İtalya, Portekiz, İspanya, Brezilya ve Yunanistan ligleri) benzer takım bazlı HA çalışmalarıyla paralellik göstermektedir. Ayrıca, Türkiye'deki yüksek futbol tutkusu ve geniş coğrafi alanın deplasman maçlarındaki zorlukları, ev sahibi avantajının neden yüksek olduğunu açıklayan faktörler olarak tartışılmıştır. Özellikle şampiyonluk yarışında olan takımların deplasman dezavantajının olmaması bulgusu, lig performansını anlamak için yeni bir bakış açısı sunmaktadır.
Bu çalışma, Poisson regresyonunu kullanarak 2000/2001 ile 2021/2022 sezonları arasında en az üç sezon Türk Süper Ligi'nde yer almış her bir takım için ev sahibi avantajı (HA) ve deplasman dezavantajı (AD) değerlerini hesaplamayı amaçlamıştır(Kuvvetli & Çilengiroğlu, 2023).
Çalışmada, Türk Süper Ligi'ndeki her bir takım için ev sahibi avantajı ve deplasman dezavantajını hesaplamak amacıyla, takım yeteneği ve sezon etkilerini kontrol eden Poisson regresyonu temelli ampirik bir modelleme yaklaşımı benimsenmiştir(Kuvvetli & Çilengiroğlu, 2023).
Çalışma, takım yeteneği gibi karıştırıcı etkileri kontrol etmek amacıyla Poisson regresyonunu kullanarak ev sahibi avantajı ve deplasman dezavantajını modelleyen bir istatistiksel çerçeve benimsemiştir. Bu yaklaşım, ev sahibi ve deplasman takımlarının attığı ve yediği gol sayılarına dayanarak performansın değerlendirilmesine olanak tanır. Özellikle Goumas (2017) tarafından bireysel takımların Şampiyonlar Ligi'ndeki HA'sını hesaplamak için geliştirilen bir modelleme stratejisi kullanılmıştır. Bu modelde, maç yeri (ev sahibi veya deplasman) ve takım yeteneği gibi değişkenler regresyon modeline dahil edilerek standart hataların doğru bir şekilde tahmin edilmesini sağlayan sağlam varyans tahmini uygulanmıştır. Bu yöntem, geleneksel puan bazlı hesaplamaların takım yeteneğini göz ardı etmesi ve yanıltıcı sonuçlar verebilmesi sorununu gidermeyi amaçlamaktadır.
Bu çalışma, futbol literatüründeki ev sahibi avantajı (HA) ve deplasman dezavantajı (AD) kavramlarını ele almaktadır. Giriş bölümünde, Pollard (1986) tarafından ortaya konan ve uzun yıllardır kullanılan geleneksel puan bazlı HA hesaplama yöntemlerinin, takım yeteneğini dikkate almaması ve gol sayısını göz ardı etmesi gibi sınırlılıkları vurgulanmaktadır. Bu durumun, özellikle aynı rakibe karşı oynanan hem ev hem de deplasman maçlarında doğru yorumlanabilir sonuçlar vermediği belirtilmektedir. Çalışma, bu sınırlılıkları aşmak için Clarke ve Norman (1995) ile Goumas (2017) gibi araştırmacıların gol sayılarına dayalı, takım yeteneğini de hesaba katan yaklaşımlarına atıfta bulunarak literatüre katkı sağlamaktadır. Ayrıca, İran, Yunanistan, Çin ve Brezilya gibi farklı ülkelerin liglerinde yapılan HA çalışmalarına değinilmekle birlikte, Türk Süper Ligi özelinde takım düzeyinde AD'yi inceleyen istatistiksel modelleme çalışmalarının sınırlılığına dikkat çekilmektedir. Bu, mevcut çalışmanın Türk Süper Ligi için sağladığı özgün katkıyı ortaya koymaktadır.
İstatistiksel modelleme sonuçunda analize dahil edilen 34 takımdan 32'sinin %56,2 ile %81,8 arasında değişen oranlarda anlamlı bir ev sahibi avantajına sahip olduğu belirlenmiş, bu durumun lig genelinde yaygın bir fenomen olduğu kanıtlanmıştır(Kuvvetli & Çilengiroğlu, 2023).
Deplasman dezavantajı verileri incelendiğinde, takımların %46,7 ile %65,4 arasında değerler aldığı ve ligdeki 34 takımdan sadece 9'unun istatistiksel olarak anlamlı bir deplasman dezavantajı yaşamadığı tespit edilmiştir(Kuvvetli & Çilengiroğlu, 2023).
Çalışma, Türk Süper Ligi'ndeki nihai sıralamayı belirleyen temel faktörün takımların ev sahibi avantajından ziyade deplasman performanslarındaki dirençleri ve deplasman dezavantajını minimize etme becerileri olduğunu ortaya koymuştur(Kuvvetli & Çilengiroğlu, 2023).
Fenerbahçe, Galatasaray, Beşiktaş ve Trabzonspor gibi köklü takımların deplasman dezavantajının istatistiksel olarak anlamlı çıkmaması, bu kulüplerin ülke genelindeki yaygın taraftar desteğiyle açıklanmaktadır(Kuvvetli & Çilengiroğlu, 2023).
Araştırma bulguları, Türk Süper Ligi'nde yer alan takımların neredeyse tamamının iç sahada belirgin bir üstünlük kurduğunu, ancak bu avantajın takımlar arasında homojen olmadığını göstermektedir. Poisson regresyonu sonuçları, ev sahibi avantajının %56 ile %81 gibi geniş bir yelpazede değiştiğini kanıtlayarak ligin rekabetçi yapısındaki iç saha baskısını belgelemektedir.
Yazarlar, ev sahibi avantajındaki bu yüksek oranları Türkiye'deki yoğun futbol tutkusu ve seyirci desteğiyle ilişkilendirmektedir. Seyirci baskısının hakem kararları üzerindeki potansiyel etkisi ve takımların kendi sahalarındaki psikolojik aşinalıkları, dış saha takımlarının karşılaştığı zorlukların temel kaynağı olarak sunulmaktadır.
Literatürle yapılan karşılaştırmalarda, Türkiye'deki durumun Brezilya gibi futbolun toplumsal bir tutku olduğu ülkelerle benzerlik gösterdiği vurgulanmaktadır. Geniş coğrafi alan ve farklı iklim koşullarının yarattığı seyahat zorlukları, Avrupa'nın daha küçük yüzölçümlü ülkelerine kıyasla Türkiye'deki deplasman dezavantajını daha belirgin kılan yapısal unsurlardır.
Sonuç olarak, lig sıralamasındaki başarıyı belirleyen anahtar değişkenin iç saha galibiyetlerinden ziyade deplasman performansındaki kararlılık olduğu anlaşılmaktadır. Şampiyonluk yarışı veren takımların ortak özelliğinin deplasman dezavantajını istatistiksel olarak anlamlı olmayan seviyelere indirmesi, profesyonel kulüp yönetimi için stratejik bir hedef sunmaktadır.
Güneybatı Avrupa liglerinde ev sahibi avantajı %59,2 ile %74,4 arasında bulunurken, bu çalışma Türkiye'deki üst sınırın %81,8'e ulaştığını göstererek yerel ligdeki iç saha etkisinin daha baskın olduğunu ortaya koymaktadır(Kuvvetli & Çilengiroğlu, 2023).
UEFA Şampiyonlar Ligi'ndeki takımlar için bulunan %58-73 ev avantajı ve %45-68 deplasman dezavantajı aralıkları, bu çalışmanın Türk Süper Ligi takımları için ürettiği model sonuçlarıyla metodolojik ve bulgusal açıdan paralellik göstermektedir(Kuvvetli & Çilengiroğlu, 2023).
Türk Süper Ligi'nde ev sahibi avantajı evrensel bir gerçeklik olsa da şampiyonluk yarışını ve sıralamayı asıl belirleyen unsur takımların deplasman dezavantajıyla başa çıkma kapasiteleridir. Türkiye'deki yüksek futbol tutkusu, coğrafi mesafeler ve iklimsel farklılıklar, iç saha üstünlüğünü artıran ve deplasman performansını zorlaştıran temel yapısal faktörler olarak değerlendirilmektedir(Kuvvetli & Çilengiroğlu, 2023).
Bu çalışma, spor bilimleri literatüründe ev sahibi avantajını (HA) sadece lig geneli üzerinden değil, takım düzeyinde ve yetenek değişkenini kontrol ederek analiz eden sınırlı sayıdaki araştırmadan biri olarak işlev görmektedir. Mevcut literatürün büyük bir kısmının puan bazlı hesaplamalara dayanması ve takımların gol atma/yeme kapasitelerini göz ardı etmesi nedeniyle oluşan metodolojik boşluğu, Poisson regresyonu ve Genelleştirilmiş Tahmin Denklemleri (GEE) kullanarak doldurmaktadır. Özellikle 22 yıllık geniş bir veri setini (2000-2022) kapsaması, bulguların zamansal dalgalanmalardan arındırılmış ve istatistiksel gücü yüksek bir temel üzerine inşa edilmesini sağlamıştır. Çalışma, takım bazlı analizlerde sadece HA'yı değil, aynı zamanda literatürde daha az incelenen deplasman dezavantajını (AD) da merkeze alarak çok boyutlu bir performans değerlendirme çerçevesi sunmaktadır.
Araştırma, Pollard (1986) tarafından ortaya konulan klasik ev sahibi avantajı kavramını, Goumas (2017) tarafından geliştirilen gol oranlı modelleme yaklaşımıyla birleştirerek Türkiye örneğine uyarlamaktadır. Önceki çalışmaların aksine, takımların iç saha başarısının sadece kendi gücünden mi yoksa rakibin zayıflığından mı kaynaklandığını ayrıştırmak için 'takım yeteneği' (final lig sıralaması) parametresini modele dahil ederek literatürdeki tartışmaları daha rafine bir düzeye taşımıştır. Bulgular, Pollard ve Gomez (2009) ile Armatas ve Pollard (2014) gibi araştırmacıların farklı Avrupa ligleri için saptadığı HA oranlarıyla paralellik göstermekle birlikte, Türkiye'deki futbol tutkusu ve coğrafi faktörlerin bu avantajı daha belirgin kıldığını ortaya koyarak uluslararası karşılaştırmalara veri sağlamaktadır.
Literatür taraması açısından bu çalışma, şampiyonluk yarışı ve lig sıralaması için asıl belirleyici olanın ev sahibi avantajı değil, deplasman dezavantajını yönetme kapasitesi olduğunu kanıtlayarak yeni bir perspektif sunmaktadır. Analiz edilen 34 takımdan 32'sinin iç sahada benzer avantajlara sahip olduğunun gösterilmesi, rekabetçi farkın dış sahadaki dirençle oluştuğuna dair güçlü bir argüman üretmektedir. Ayrıca, Fenerbahçe, Galatasaray ve Beşiktaş gibi takımların deplasman dezavantajı yaşamamasını ülke genelindeki taraftar yayılımına bağlayarak, psikososyal faktörlerin istatistiksel sonuçlar üzerindeki etkisini literatüre not düşmektedir. Bu yönüyle çalışma, sadece istatistiksel bir modelleme değil, aynı zamanda Türkiye futbolunun sosyo-kültürel yapısını da içeren bütüncül bir değerlendirme sunarak ilgili akademik derlemelere önemli bir katkı sağlamaktadır.
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki üç araştırma taslağına dönüştürülmüştür.
Tez veya makalede kullanım · Literatür Taraması
Türk Süper Ligi'nde ev sahibi avantajı %56,2 ile %81,8 arasında değişen ve neredeyse tüm takımları etkileyen evrensel bir olgudur.
Makalenin 22 yıllık veri setine dayanan bulguları, Türkiye'deki iç saha üstünlüğünün istatistiksel olarak ne kadar yaygın ve baskın olduğunu göstermek için kullanılır(Kuvvetli & Çilengiroğlu, 2023).
Makaleyle bağlantısı: Yazarlar, stadyum yenilemenin HA üzerindeki etkisini gelecek çalışmalar için bir öneri olarak sunmuşlardır. Bu öneri, makaledeki takım bazlı HA hesaplama yöntemiyle doğrudan test edilebilir(Kuvvetli & Çilengiroğlu, 2023).
Tez veya makalede kullanım · Kavramsal Çerçeve
Ev sahibi avantajı analizlerinde puan bazlı hesaplamalar, takımların gerçek gol performansını yansıtmadığı için yanıltıcı sonuçlar verebilir.
Geleneksel yöntemlerin metodolojik zayıflıklarını vurgulamak ve gol bazlı Poisson modellemesinin üstünlüğünü savunmak için makaledeki argümanlar referans alınır(Kuvvetli & Çilengiroğlu, 2023).
Makaleyle bağlantısı: Yazarlar, Türkiye'nin geniş coğrafyası ve iklim çeşitliliğini, Avrupa'ya kıyasla daha yüksek olan HA/AD oranlarının olası bir nedeni olarak tartışma bölümünde vurgulamışlardır(Kuvvetli & Çilengiroğlu, 2023).
Tez veya makalede kullanım · Tartışma
Ligdeki başarı ve sıralamayı belirleyen temel unsur iç saha galibiyetlerinden ziyade deplasman performansındaki dezavantajı minimize etmektir.
Şampiyonluk yarışı veren büyük kulüplerin deplasman dezavantajı yaşamadığına dair bulgu, lig başarısının stratejik belirleyicilerini tartışırken kullanılır(Kuvvetli & Çilengiroğlu, 2023).
Makaleyle bağlantısı: Makalede hakemlerin seyirci baskısı altında kalması HA'yı etkileyen bir faktör olarak belirtilmiştir; Goumas'ın disiplin yaptırımları üzerine çalışmasına yapılan atıf bu önerinin temelini oluşturur(Kuvvetli & Çilengiroğlu, 2023).
21. yüzyılda gerçekleşen ağ devrimiyle birlikte internet ve e-ticaret, küresel ticaretin serbestleşmesi ve bilgi iletişiminin kolaylaşmasında temel itici güç haline gelmiştir. Türkiye'de e-ticaretin gelişimi ekonomik, sosyal, hukuki ve…
Uluslararası ilişkiler ve Türk dış politikası literatüründe, İki Savaş Arası Dönem (1919-1939) genellikle jeopolitik zorunluluklar, askeri güç dengeleri ve maddi güvenlik kaygıları üzerinden incelenmiştir. Ancak devletlerin dış…
Avrasya jeopolitiğinde Türkiye’nin artan rolü ve bölgesel güç olma çabaları, Balkanlar ve Sırbistan ile ilişkilerde belirgin bir dış politika dönüşümünü beraberinde getirmiştir. Soğuk Savaş sonrası statükocu yaklaşımdan çok boyutlu ve…