Nicel araştırma · 2023
Athletes’ basic psychological needs and emotions: the role of cognitive reappraisal
Okur sorusu
Araştırma, sporcuların özerklik, yetkinlik ve ilişkisellik temel psikolojik ihtiyaçlarının karşılanmasının, sporda olumlu duygusal durumların ve işlevsel psikobiyososyal deneyimlerin gelişimine doğrudan ve bilişsel yeniden değerlendirme stratejisi aracılığıyla dolaylı katkı sağladığını net bir şekilde ortaya koymaktadır.
Öne çıkanlar
Spor ortamlarında yüksek başarım baskısı altında yarışan sporcuların duygu durumlarını etkili bir şekilde yönetebilmeleri, hem sportif performansın optimal seviyeye ulaştırılması hem de genel psikolojik refahın korunması açısından kritik bir role sahiptir. Spor psikolojisi literatüründe, özerklik, yetkinlik ve ilişkisellik olarak tanımlanan temel psikolojik ihtiyaçların tatmin edilmesinin olumlu davranışsal ve duygusal çıktılarla ilişkili olduğu bilinmekle birlikte, bu ihtiyaçların duygu düzenleme süreçleri üzerindeki öncül rolü ve duygu düzenleme stratejilerinin spora özgü duygu durumları ile psikobiyososyal deneyimler arasındaki aracı mekanizmaları henüz tam olarak netleştirilmemiştir. Özellikle Gross'un duygu düzenleme süreç modeli ile Öz-Belirleme Kuramı'nın bütünleştirilmesi, sporcuların müsabaka öncesi ve esnasında yaşadıkları duygusal süreçlerin niteliğini kavramak açısından önemli bir araştırma sorusu sunmaktadır.
Bu çalışmanın temel amacı, yarışmacı sporcularda temel psikolojik ihtiyaç tatminlerinin bilişsel yeniden değerlendirme ve ifadesel bastırma duygu düzenleme stratejileri aracılığıyla hoşa giden/gitmeyen duygular ve işlevsel psikobiyososyal deneyimler üzerindeki rolünü yapısal eşitlik modellemesiyle incelemektir. Araştırma kesitsel ampirik bir desen taşımakta olup, İtalya'daki spor kulüplerinde aktif olarak yarışan ve yaşları 16 ile 36 arasında değişen 424 sporcudan (246 erkek, 178 kadın; 164 bireysel, 260 takım sporcusu) veri toplanmıştır. Veri toplama sürecinde Temel İhtiyaçların Tatmini Ölçeği (BNSSS), Duygu Düzenleme Ölçeği (ERQ), Spor Duygu Ölçeği (SEQ) ve Psikobiyososyal Deneyim Anlamsal Farklılaşma Ölçeği (PESD-Sport) kullanılmıştır. Elde edilen veriler doğrulayıcı faktör analizi, MANOVA ve maksimum olasılık kestirimi ile önyükleme (bootstrap) yöntemine dayalı yapısal eşitlik modellemesi (SEM) kullanılarak analiz edilmiştir.
Yapısal eşitlik modellemesi sonuçları, yetkinlik ihtiyacı tatmininin hoş duygular (müjde/heyecan ve mutluluk) ve performansa katkı sağlayan işlevsel psikobiyososyal deneyimlerle pozitif, uyumsuz bir duygu düzenleme biçimi olan ifadesel bastırma ve hoş olmayan duygularla negatif ilişkili olduğunu göstermiştir. İlişkisellik ihtiyacı tatmininin ise uyumlu duygu düzenleme stratejisi olan bilişsel yeniden değerlendirme, hoş duygular ve işlevsel psikobiyososyal deneyimlerle pozitif, ifadesel bastırma ve hoş olmayan duygularla negatif ilişkili olduğu saptanmıştır. Aracılık analizleri, özerklik ve ilişkisellik ihtiyaç tatminlerinden hoşa giden duygulara ve işlevsel psikobiyososyal durumlara (özgüven, kararlılık, bilişsel ve bedensel modüller) bilişsel yeniden değerlendirme aracılığıyla anlamlı pozitif dolaylı etkiler olduğunu doğrulamıştır. İstisna olarak, ifadesel bastırmanın iletişimsel modülle pozitif ilişkili bulunması, olumsuz duyguların dışa vurulmamasının sosyal etkileşimi kolaylaştırabileceğine işaret etmektedir.
Elde edilen bulgular, Öz-Belirleme Kuramı ve Duygu Düzenleme Süreç Modeli'nin spor psikolojisindeki teorik öngörülerini desteklemekte ve antrenörler ile spor psikologları için somut uygulama olanakları sunmaktadır. Antrenörlerin sporcuların özerklik, yetkinlik ve ilişkisellik ihtiyaçlarını destekleyici güçlendirici bir güdüsel iklim yaratmaları, sporcuların müsabaka baskısını bir tehdit yerine fırsat olarak değerlendirmelerini sağlayan bilişsel yeniden değerlendirme stratejisini benimsemelerine imkân tanımaktadır. Bu durum müsabaka öncesi hoş duyguların artmasına ve işlevsel psikobiyososyal durumların pekişmesine katkı sağlamaktadır. Literatür taramaları bakımından bu araştırma, temel psikolojik ihtiyaçlar ile spora özgü duygu durumları arasındaki nedensel ve aracı yolları ampirik verilerle kanıtlayarak, spor psikolojisinde bütüncül duygu düzenleme müdahalelerinin tasarlanmasında güçlü bir teorik ve metodolojik referans oluşturmaktadır.
Çalışma, üç temel teorik modelin bütünleştirilmesine dayanmaktadır: Ryan ve Deci'nin Öz-Belirleme Kuramı çatısı altındaki Temel Psikolojik İhtiyaçlar Kuramı (özerklik, yetkinlik, ilişkisellik), Gross'un Duygu Düzenleme Süreç Modeli (öncül odaklı bilişsel yeniden değerlendirme ve tepki odaklı ifadesel bastırma) ve Hanin'in Bireysel Optimal İşlevsellik Bölgeleri (IZOF) modelinden türetilen psikobiyososyal deneyimler yaklaşımı.
Araştırma, spor psikolojisinde antrenör tarafından oluşturulan güdüsel iklim (empowering/disempowering coaching climate), başarı yönelimi kuramı ve duygu düzenleme stratejilerini inceleyen geniş bir literatürü ele almaktadır. Özellikle Benita ve arkadaşlarının duygu düzenleme ve ihtiyaç tatmini üzerine çalışmalarına, Robazza ve arkadaşlarının güdüsel iklim ve IZOF modeli odaklı bulgularına ve Jones ve arkadaşlarının spora özgü duygu ölçeği geliştirmelerine atıfta bulunarak literatürdeki ampirik boşluğu doldurmaktadır.
Bu çalışmanın amacı, yarışmacı sporcularda yetkinlik, özerklik ve ilişkisellik temel psikolojik ihtiyaç tatminlerinin, bilişsel yeniden değerlendirme ve ifadesel bastırma duygu düzenleme stratejileri aracılığıyla spora özgü duygular ve işlevsel psikobiyososyal deneyimler üzerindeki dolaylı ve doğrudan etkilerini incelemektir (Robazza et al., 2023).
Çalışma, Öz Belirleme Kuramı, Duygu Düzenlemenin Süreç Modeli ve Bireysel Optimal İşlevsellik Alanları modelini bütünleştiren nicel, kesitsel ve korelasyonel bir araştırma deseni kullanmaktadır (Robazza et al., 2023).
Yetkinlik ihtiyacı tatmini, heyecan ve mutluluk gibi olumlu duygularla ve işlevsel psikobiyososyal deneyimlerle pozitif; ifadesel bastırma, kaygı, üzüntü ve öfke gibi olumsuz duygularla negatif ilişkilidir (Robazza et al., 2023).
Özerklik ve ilişkisellik psikolojik ihtiyaç tatminleri, sporcuların uyumlu bir duygu düzenleme stratejisi olan bilişsel yeniden değerlendirmeyi kullanma düzeylerini doğrudan ve pozitif yönde etkilemektedir (Robazza et al., 2023).
Aracılık analizleri, özerklik ve ilişkisellik ihtiyaç tatmininin bilişsel yeniden değerlendirme aracılığıyla olumlu duygular (heyecan ve mutluluk) üzerinde anlamlı pozitif dolaylı etkilere sahip olduğunu göstermektedir (Robazza et al., 2023).
İlişkisellik ihtiyacı tatmini, olumlu duygular ve işlevsel psikobiyososyal durumlarla pozitif yönlü ilişki sergilerken; ifadesel bastırma biçimindeki maladaptif duygu düzenleme tarzı ile üzüntü ve öfke duygularıyla negatif ilişki göstermektedir (Robazza et al., 2023).
Yapısal eşitlik modellemesi sonuçları, sporcuların özerklik ve ilişkisellik ihtiyaçlarının karşılanmasının bilişsel yeniden değerlendirme stratejisini pozitif yönde etkilediğini, yetkinlik ve ilişkisellik ihtiyaçlarının ise ifadesel bastırma stratejisini ve olumsuz duyguları negatif yönde yordadığını göstermektedir.
Yazarlar bu bulguları, sporcuların kendilerini özerk ve çevreleriyle bağ içinde hissettiklerinde performans baskısı oluşturan durumları tehdit yerine bir gelişim fırsatı olarak yeniden yorumlamaya (bilişsel yeniden değerlendirme) daha yatkın olmalarıyla ve yetkinlik duygusunun olumsuz duygusal baskıyı azaltmasıyla açıklamaktadır.
Bu sonuçlar, Öz Belirleme Kuramı ile Duygu Düzenlemenin Süreç Modelinin bütünleştirilmesine yönelik literatürü genişletmekte; Robazza ve arkadaşlarının (2022) ustalık iklimi bulguları ile Ruiz ve arkadaşlarının (2021a) güçlendirici çevre odaklı sonuçlarıyla tam bir uyum sergilemektedir.
Gözlemsel ve kesitsel bir tasarıma sahip olan bu çalışma, temel psikolojik ihtiyaç tatmininin doğrudan ve bilişsel yeniden değerlendirme aracılığıyla dolaylı olarak spordaki olumlu duyguları ve işlevsel performansı desteklediğini; antrenörlerin ihtiyaç destekleyici ortamlar sunmasının önemini vurgulamaktadır.
Elde edilen bulgular, antrenörün oluşturduğu ustalık ikliminin bilişsel yeniden değerlendirme ve olumlu duygularla pozitif ilişkili olduğunu gösteren Robazza ve arkadaşlarının (2022) çalışmasıyla örtüşmekte ve Öz Belirleme Kuramı bağlamında psikolojik ihtiyaç tatmininin de benzer uyumlu duygusal süreçleri desteklediğini doğrulamaktadır (Robazza et al., 2023).
İngiliz sporcularla yapılan ve güçlendirici iklimin özerk motivasyon aracılığıyla mutluluk ve heyecanı yordadığını saptayan Ruiz ve arkadaşlarının (2021a) araştırmasıyla uyumlu şekilde, bu çalışmada da özerklik ve ilişkisellik tatmininin bilişsel yeniden değerlendirme üzerinden olumlu duygulara dolaylı katkı sağladığı saptanmıştır (Robazza et al., 2023).
Bu çalışma, spor psikolojisi literatüründe Öz-Belirleme Kuramı altında yer alan Temel Psikolojik İhtiyaçlar Kuramı ile Gross'un Duygu Düzenleme Süreç Modelini bütünleştiren ampirik bir köprü işlevi görmektedir. Sporcuların yetkinlik, özerklik ve ilişkisellik ihtiyaç tatminlerinin duygu düzenleme tarzları (bilişsel yeniden değerlendirme ve ifadesel bastırma) üzerindeki doğrudan etkilerini ve bu stratejilerin spora özgü olumlu/olumsuz duygular ile psikobiyososyal durumlar üzerindeki aracılık rollerini sistematik olarak ortaya koymaktadır. Böylece alan yazında motivasyonel öncüller ile duygusal çıktılar arasındaki açıklayıcı mekanizmaları derinleştirmektedir.
Çalışma, Benita ve arkadaşlarının (2020) genel öğrenci örnekleminde temel psikolojik ihtiyaçlar ile duygu düzenleme stilleri arasında kurduğu bağlantıyı yarışmacı spor ortamına taşımakta ve genişletmektedir. Ayrıca Robazza ve arkadaşlarının (2022) antrenör kaynaklı motivasyonel iklim (ustalık ve performans iklimi) ile duygu düzenleme stratejileri arasındaki ilişkileri inceleyen önceki çalışmasıyla doğrudan bir bağ kurmaktadır. Önceki araştırmaların motivasyonel iklim odaklı yaklaşımını, sporcuların bireysel psikolojik ihtiyaç tatmin düzeylerine kaydırarak Öz-Belirleme Kuramının spora özgü duygusal süreçlerdeki doğrudan ve dolaylı yordayıcı gücünü doğrulamaktadır.
Literatür taraması yapacak araştırmacılar için bu çalışma, sporda duygu düzenleme stratejilerinin yalnız bireysel bir başa çıkma becerisi olmadığını, sosyal-psikolojik çevre tarafından desteklenen temel ihtiyaç tatminleriyle beslendiğini kanıtlayan kilit bir referans kaynağıdır. Bilişsel yeniden değerlendirmenin uyumlu, ifadesel bastırmanın ise maladaptif duygu düzenleme yolları olduğunu spor ortamında göstererek, sporcuların duyusal, bedensel ve sosyal performans durumlarını açıklayan bütüncül bir kuramsal çerçeve sunmaktadır.
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki araştırma taslaklarına dönüştürülmüştür.
Tez veya makalelerin kavramsal çerçevesinde, Öz-Belirleme Kuramı ile Duygu Düzenleme Süreç Modelinin entegrasyonu savunulurken bu makaledeki yapısal eşitlik modeli sonuçları kanıt olarak sunulabilir (Robazza et al., 2023).
Makaleyle bağlantısı: Makale yazarının kesitsel tasarımın nedensellik kurmada yetersiz kaldığı yönündeki açık sınırlılık beyanından ve boylamsal araştırma çağrısından türetilmiştir (Robazza et al., 2023).
Literatür taraması bölümünde sporda temel psikolojik ihtiyaçların duygusal ve psikobiyososyal durumlar üzerindeki koruyucu ve geliştirici işlevlerini tartışırken bu çalışmanın ampirik bulguları alıntılanabilir (Robazza et al., 2023).
Makaleyle bağlantısı: Makalenin tartışma ve uygulama önerileri bölümünde antrenörlerin özerklik, yetkinlik ve ilişkiselliği destekleyici ortamlar oluşturması gerektiği yönündeki çıkarımından türetilmiştir (Robazza et al., 2023).
Araştırmacıların kendi bulgularını tartışırken, duygu düzenleme stratejilerinin dolaylı aracılık rolünü doğrulamak ve antrenörlerin ihtiyaç destekleyici ortamlar oluşturmasının önemini vurgulamak için kullanılabilir (Robazza et al., 2023).
Makaleyle bağlantısı: Makalenin sınırlılıklar kısmında yalnız ihtiyaç tatminine odaklanıldığı, ihtiyaç engellenmesi ve spora özgü gruplar arası yapısal farklılıkların sınanması gerektiği vurgusundan türetilmiştir (Robazza et al., 2023).
Demokratik antrenör liderlik tarzı, zihinsel yetersizliği olan sporcuların yaşam doyumu üzerinde doğrudan ve anlamlı bir pozitif etki göstermektedir (toplam etki c=0.93, doğrudan etki c'=0.97, p<0.05).
Ana Domingues ve 5 yazar · PLoS ONE · Sosyal Bilimler
L2EPP modeli, pozitif psikolojinin üç temel sütunu olan kurumlar, özellikler ve duyguları dil edinimi süreçlerindeki öncüller ve sonuçlarla ilişkilendiren döngüsel bir yapı sunmaktadır. Bu modelde duygular, hem bağımsız hem de bağımlı değişken olarak sistemin merkezinde konumlandırılmaktadır.
Kaiqi Shao ve 3 yazar · Frontiers in Psychology · Sosyal Bilimler
Üniversite öğrencilerinin Kariyer Engelleri Ölçeği toplam puanı ile Yetişkinler İçin Psikolojik Sağlamlık Ölçeği toplam puanı arasında pozitif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (r = 0,171, p < 0,001).
Süleyman BALCI ve Yasin TİMUR · International Journal of Educational Research Review · Sosyal Bilimler