Türkiye'deki Suriyeli Üniversite Öğrencileri Arasında Azınlık Stresi ve Sosyo-Kültürel Ayrışma

2011 sonrasında Türkiye'ye yönelen kitlesel göç hareketleri, ev sahibi toplum ile sığınmacılar arasında karmaşık psikososyal dinamikleri beraberinde getirmiştir. Üniversiteler, evrensel değerlerin ve toplumsal kabulün en üst düzeyde savunulduğu steril alanlar olarak kabul edilse de, azınlık grupları için örtülü dışlanma ve marjinalleşme mekanizmalarının işlediği mikro-alanlar haline gelebilmektedir. Literatürde Suriyeli öğrencilerin yükseköğretim deneyimlerine odaklanan sınırlı sayıda araştırma bulunmakla birlikte, bu süreçlerin azınlık stresi kuramsal çerçevesinde ele alınması büyük bir boşluk olarak öne çıkmaktadır. Dolayısıyla, göçmenlerin yerel nüfusla kurdukları etkileşimin niteliği ve bunun sosyo-kültürel ayrışma süreçleriyle olan ilişkisinin derinlemesine çözümlenmesi gerekmektedir.

Bu araştırmanın temel amacı, Türkiye'de geçici koruma statüsü altında bulunan ve zorunlu göç deneyimi yaşamış Suriyeli üniversite öğrencilerinin maruz kaldıkları azınlık stresinin sosyo-kültürel ayrışma süreçlerindeki rolünü incelemektir. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden biri benimsenmiş ve amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilen, Türkiye'nin doğu ve güneydoğu bölgelerindeki üniversitelerde öğrenim gören 13 Suriyeli öğrenciyle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların Turkmen, Arap ve Kürt kökenli olmalarına dikkat edilmiş, elde edilen sözel veriler NVivo yazılımı kullanılarak tematik analiz yöntemiyle sistematik bir biçimde çözümlenmiştir. Çalışmanın güvenirliğini artırmak için üye kontrolü ve araştırmacı üçgenlemesi tekniklerine başvurulmuştur.

Gerçekleştirilen tematik analizler sonuçunda, Suriyeli öğrencilerin yerel halkla sosyalleşme süreçlerinde sosyo-kültürel ayrışmayı derinleştiren dört temel tema belirlenmiştir. Bu temalar sırasıyla; evliliğe karşı güvensizlik, sosyal klikleşmeler, konuşmalardaki içerik farklılaşması ve itici/dışlayıcı bakışlar olarak adlandırılmıştır. Bulgular, katılımcıların hissettikleri azınlık stresi nedeniyle grup içi dayanışma ve sosyalleşme eğilimlerinin arttığını, buna mukabil yerel toplumla olan etkileşimlerinin oldukça kısıtlandığını göstermektedir. Özellikle evliliğin sürdürülebilirliğine dair duyulan güvensizlik, farklı cinsiyet rolleri ve kültürel beklentiler nedeniyle geleceğe yönelik sosyal bütünleşmeyi engelleyen en baskın ayrışma unsurlarından biri olarak tespit edilmiştir.

Elde edilen bulgular, azınlık stresinin sığınmacı gençlerin uyum süreçlerinde yalnızca psikolojik bir yük değil, aynı zamanda yapısal bir ayrışma kaldıracı işlevi gördüğünü ortaya koymaktadır. Yazarlar, bu ayrışma refleksinin asimilasyona karşı bir savunma mekanizması olabileceğini ancak uzun vadede entegrasyonun önünde ciddi engeller oluşturduğunu tartışmaktadır. Bu çalışma, sığınmacı gençlerin yükseköğretimdeki uyum sorunlarını bireysel adaptasyon yetersizliklerinden ziyade sistematik azınlık stresi ve mikro-saldırılar üzerinden açıklayarak ulusal literatüre özgün bir katkı sunmaktadır. Elde edilen sonuçlar, üniversitelerdeki psikolojik danışmanlık birimlerinin ve ruh sağlığı uzmanlarının çok kültürlü duyarlılığa sahip destek programları ve farkındalık çalışmaları geliştirmesi adına stratejik veriler sağlamaktadır.

Araştırma bulguları, Suriyeli öğrencilerin Türkiye'de karşılaştıkları ayrımcı yaklaşımlar ve dışlayıcı bakışlar nedeniyle ciddi bir azınlık stresi yaşadıklarını ve bu stresin onları sosyo-kültürel ayrışmaya doğru sürüklediğini göstermektedir. Yazar, bu durumu öğrencilerin kendilerini korumak amacıyla sığındıkları güvenli alan arayışı olarak açıklamaktadır.

Öğrencilerin evlilik konusundaki çekinceleri ve ev sahibi toplum üyeleriyle evliliğe karşı duydukları güvensizlik, geleceğe yönelik kalıcı bir uyumun önündeki en büyük engellerden biri olarak değerlendirilmektedir. Yazar, bu güvensizliğin temelinde yasal statü belirsizlikleri ile kültürel ve dini pratiklerdeki farklılaşmaların yattığını belirtmektedir.

Kampüs ve sınıf içi ortamlarda Suriyeli öğrenci sayısının artması, ilk etapta bir destek mekanizması sağlasa da, uzun vadede yerel öğrencilerle teması engelleyen sosyal kliklerin oluşmasına zemin hazırlamaktadır. Literatürde de vurgulandığı üzere, gruplar arası temasın azalması önyargıları beslemekte ve entegrasyon yerine ayrışma stratejisini kronikleştirmektedir.

Bulgular, günlük konuşma içeriklerindeki farklılıkların ve mikroagresif söylemlerin sosyal mesafeyi artırdığına işaret etmektedir. Ruh sağlığı uzmanlarının, azınlık stresiyle baş etme becerilerini güçlendirmek için üniversitelerde grup çalışmaları ve 'yaşayan kütüphane' gibi sosyal uyumu teşvik edici bütünleştirici müdahaleler tasarlamaları önerilmektedir.

Çalışmanın bulguları, göçmenlerin kültürleşme süreçlerinde en çok onaylanan yöntemin entegrasyon, en az tercih edilen sorunlu alanın ise marjinalleşme olduğunu belirten Carlson ve Güler (2018) çalışmalarıyla uyumludur (Özmen, 2026).

Katılımcıların deneyimledikleri azınlık stresinin etnik mikroagresyonlarla ve örtülü dışlama mesajlarıyla ilişkili olduğu bulgusu, literatürde etnik mikroagresyonların grup içi dayanışmayı artırırken dış dünya ile ayrışmaya yol açtığını gösteren Swann ve diğerlerinin (2022) bulgularıyla uyuşmaktadır (Özmen, 2026).

Mustafa Özmen tarafından gerçekleştirilen bu araştırma, literatürde sığınmacı ve mülteci uyumu çalışmalarına psikososyal bir boyut kazandırma işlevini üstlenmektedir. Mevcut çalışmalar genellikle dil engeli, ekonomik uyum ve yasal haklar gibi yapısal unsurlara odaklanırken, bu makale azınlık stresi teorisini sığınmacı gençlerin günlük yaşam deneyimlerine ve sosyo-kültürel ayrışma süreçlerine uygulamaktadır. Üniversite ortamının yapısal olarak hoşgörülü olduğu varsayımını sörgülayarak, örtülü dışlama biçimlerinin ve mikroagresyonların yükseköğrenim düzeyindeki sığınmacı gençlerin sosyal adaptasyonunu nasıl sekteye uğrattığını tematik bir çerçevede göstermektedir.

Bu çalışma, John Berry'nin kültürleşme teorisini ve Ilan Meyer'in azınlık stresi modelini temel alarak önceki literatürle güçlü bağlar kurmaktadır. Literatürde göçmenlerin entegrasyonu ve marjinalleşmesi arasındaki süreçlerin doğrusal bir zaman ilişkisine sahip olduğu savunulurken, bu çalışma Türkiye'deki Suriyeli üniversite öğrencileri özelinde zamanın tek başına entegrasyonu garanti etmediğini ve azınlık stresinin kronik bir ayrışmayı beslediğini savunarak önceki kabullerden ayrışmaktadır. Ayrıca Şar ve Kuru ile Uslu'nun temas azlığı ve kapalı toplumlaşma bulgularını nitel derinlikle zenginleştirmektedir.

Çalışma, sığınmacı gençlerin ev sahibi toplumla kurdukları re-sosyalleşme ağlarında ortaya çıkan örtülü engelleri kuramsal düzeyde sistemleştirerek literatüre katkı sunmaktadır. Özellikle evliliğe karşı güvensizlik, sosyal klikleşmeler, konuşmalardaki içerik farklılaşması ve dışlayıcı bakışlar şeklinde kavramsallaştırılan dört temel temanın, sadece bireysel psikolojiyi değil kolektif adaptasyon stratejilerini de nasıl şekillendirdiğini ortaya koymaktadır. Bu yönüyle gelecekteki ampirik ve teorik derleme çalışmalarına, zorunlu göçmenlerin uyumunu değerlendirmede etnik mikroagresyonların ve ilişkisel beklentilerin dahil edilmesi gerektiği yönünde güçlü metodolojik ve kavramsal kanıtlar sağlamaktadır.