Nicel araştırma · 2022
Psychological well-being among Gen Z social media users: Exploring the role of self-esteem and social media dependency as mediators and social media usage motives as moderator
Okur sorusu
Bu araştırmanın bulguları, sosyal medya bağımlılığının öz saygı ile psikolojik iyi oluş arasında kısmi bir köprü kurduğunu ve kullanım güdülerinin bu denklemi farklı yönlerde etkileyen kritik düzenleyiciler olduğunu kanıtlamaktadır.
Öne çıkanlar
Dijitalleşmenin merkezinde büyüyen Z kuşağı ergenleri, yaşamlarının büyük bir kısmını çevrimiçi platformlarda geçirmekte ve bu durum onların psikolojik iyi oluş düzeylerini doğrudan etkilemektedir. Sosyal medyanın ergen gelişimini desteklediğini iddia eden çalışmaların yanı sıra, aşırı kullanımın depresyon, yalnızlık ve anksiyete ile ilişkili olduğunu öne süren araştırmalar, alan literatüründe belirgin bir kuramsal çelişki oluşturmaktadır. İncelenen çalışma, sosyal medya kullanımının tekdüze bir etkisi olmadığını savunarak, bu karmaşık ilişkinin öz saygı düzeyi ve bireylerin çevrimiçi platformları kullanma niyetlerine göre farklılaştığını öne sürmektedir.
Araştırma, Endonezya'nın Mataram şehrinden 647 ergen katılımcı ile gerçekleştirilen nicel bir tasarıma dayanmaktadır. Katılımcıların öz saygılarını ölçmek için Rosenberg Öz Saygı Ölçeği, sosyal medya bağımlılıklarını belirlemek için Çevrimiçi Sosyal Ağ Bağımlılık Ölçeği ve kullanım güdülerini analiz etmek için Sosyal Medya Kullanım Güdüleri Ölçeği kullanılmıştır. Psikolojik iyi oluş ise Mental Sağlık Envanteri (MHI-18) aracılığıyla değerlendirilmiştir. Veriler, Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM) kullanılarak analiz edilmiş ve bağımlılık ile güdülerin aracı ve düzenleyici rolleri test edilmiştir.
Elde edilen bulgular, öz saygı düzeyinin psikolojik iyi oluşun pozitif bir yordayıcısı olduğunu, sosyal medya bağımlılığının ise negatif bir yordayıcı olarak sürece dahil olduğunu göstermektedir. Sosyal medya bağımlılığı, öz saygı ile psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkide kısmi bir aracı rol oynamaktadır. Öte yandan kullanım güdüleri, bağımlılığın psikolojik iyi oluş üzerindeki negatif etkisini farklı yönlerde modere etmektedir. Mevcut ilişkileri sürdürme güdüsünün bu negatif ilişkiyi derinleştirdiği, yeni insanlarla tanışma ve sosyalleşme güdüsünün ise bu negatif etkiyi zayıflattığı saptanmıştır.
Çalışmanın sonuçları, ergenlerin psikolojik iyi oluşlarını iyileştirmek için sadece kullanım süresine değil, kullanımın arkasındaki güdüsel arka plana odaklanan müdahalelerin gerekliliğini ortaya koymaktadır. Literatür taraması bakımından çalışma, sosyal medyanın etkilerini genel bir etki düzeyi yerine moderatör değişkenler üzerinden tartışarak önceki tutarsız bulguları sentezlemektedir. Özellikle çevrimiçi ortamdaki bağlam çökmesi ve sosyal ağların karmaşıklığı, ergenlerin neden belirli durumlarda iyi oluşlarının düştüğünü veya yükseldiğini açıklayan özgün bir tartışma çerçevesi sunmaktadır.
Çalışma, bireyleri ihtiyaçlarını karşılamak üzere teknolojiyi seçici olarak kullanan aktif varlıklar olarak tanımlayan Kullanımlar ve Doyumlar Teorisi temelinde yapılandırılmıştır. Ayrıca benlik kavramı ve öz saygı modelleri ile sosyal medya kullanımının psikolojik iyi oluş üzerindeki etkisini açıklayan bağlam çökmesi ve dijital etkileşim dinamikleri kuramsal çerçeveyi desteklemektedir.
Araştırma, sosyal medyanın psikolojik iyi oluş üzerindeki etkilerine dair Liu ve Yu (2013) gibi olumlu bulgular ile Sampasa-Kanyinga ve Lewis (2015) tarafından vurgulanan olumsuz etkileri karşılaştırmalı olarak ele almaktadır. Ayrıca Kraut vd. (2002) ve Rae ve Lonborg (2015) tarafından önerilen moderasyon modelleri üzerine inşa edilmiştir.
Bu çalışma, Z kuşağı ergenlerinde öz saygı ile psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkide sosyal medya bağımlılığının aracı rolünü ve sosyal medya kullanım güdülerinin bu ilişki üzerindeki düzenleyici etkisini incelemeyi hedeflemektedir (Pertiwi et al., 2022).
Bu çalışma, kuadratik ve nedensel ilişkileri modellemek amacıyla Yapısal Eşitlik Modellemesi kullanan ampirik ve kesitsel bir nicel araştırma yaklaşımı benimsemiştir (Pertiwi et al., 2022).
Öz saygı düzeyi ile psikolojik iyi oluş arasında pozitif yönlü doğrudan bir yordayıcı ilişki bulunmaktadır ve bu durum bireylerin kendilerini olumlu değerlendirmesinin psikolojik dayanıklılığı tetiklediğini göstermektedir (Pertiwi et al., 2022).
Sosyal medya bağımlılığı, öz saygı ile psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkide kısmi aracı rol oynamakta olup yüksek öz saygı daha düşük bağımlılığa ve dolayısıyla daha yüksek iyi oluşa yol açmaktadır (Pertiwi et al., 2022).
Mevcut ilişkileri sürdürme güdüsü, sosyal medya bağımlılığının psikolojik iyi oluş üzerindeki olumsuz etkisini güçlendirmekte olup ağlar arası çöküş ve kimlik yönetimi baskısı bu durumu tetiklemektedir (Pertiwi et al., 2022).
Yeni insanlarla tanışma ve sosyalleşme güdüsü, sosyal medya bağımlılığının psikolojik iyi oluş üzerindeki olumsuz etkisini zayıflatmakta olup çevrimiçi iletişimin sözel olmayan ipuçlarından arınmış yapısı kaygıyı azaltmaktadır (Pertiwi et al., 2022).
Araştırma bulguları, öz saygı düzeyinin Z kuşağı ergenlerin psikolojik iyi oluşu üzerinde doğrudan ve güçlü bir yordayıcı etkiye sahip olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Buna ek olarak, sosyal medya bağımlılığı bu ilişkide kısmi bir aracı mekanizma olarak işlev görmekte ve bireylerin çevrimiçi ortamlardaki aşırı yönelimlerinin ruhsal sağlığı zedeleyici yönünü gözler önüne sermektedir.
Yazarlar bu durumu, ergenlerin günlük yaşamda yaşadıkları öz değerlendirme süreçlerini dijital platformlara taşıması ve sosyal ağlara olan bağımlılığın psikolojik yükü artırmasıyla açıklamaktadır. Yüksek öz saygıya sahip bireylerin daha sağlıklı dijital alışkanlıklar geliştirdiği ve bunun da genel psikolojik iyi oluş düzeyini olumlu yönde desteklediği vurgulanmaktadır.
Tartışma bölümünde elde edilen sonuçlar, mevcut literatürdeki çelişkili bulgularla harmanlanmış ve kullanım güdülerinin düzenleyici rolü detaylandırılmıştır. Özellikle mevcut ilişkileri sürdürme güdüsünün bağlam çöküşü nedeniyle stresi artırdığı, buna karşın yeni insanlarla tanışma güdüsünün ise anonimlik sayesinde kısa vadeli bir rahatlama sağladığı önceki çalışmalarla ilişkilendirilmiştir.
Sonuç olarak, çalışmanın bulguları okul psikologları ve danışmanlar için somut müdahale alanları sunmakta, ergenlerin sosyal medya kullanım amaçlarının anlaşılmasının ruh sağlığını korumada kritik önem taşıdığını kanıtlamaktadır. Sınırlılıklar bağlamında ise gelecekteki araştırmalar için boylamsal desenlerin ve daha geniş örneklem çerçevelerinin gerekliliği belirtilmiştir.
Yazarlar, elde ettikleri yoğun sosyal medya kullanım bulgusunu Sampasa-Kanyinga ve Lewis (2015) çalışmasıyla karşılaştırarak, günlük iki saatten fazla kullanımın ergenlerde düşük ruh sağlığı değerlendirmesi ve psikolojik sıkıntı ile ilişkili olduğunu vurgulamışlardır (Pertiwi et al., 2022).
Çalışmanın kullanım güdülerinin düzenleyici rolüne dair bulguları, Rae ve Lonborg (2015) tarafından öne sürülen bireysel motivasyonların sosyal ağ kullanımı ile psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkiyi düzenlediği hipoteziyle doğrudan desteklenmiştir (Pertiwi et al., 2022).
Bu akademik yayın, dijital çağda yetişen Z kuşağı bireylerin çevrimiçi platformlardaki davranış kalıpları ile ruhsal sağlıkları arasındaki karmaşık ilişkiyi açıklayan temel kaynaklardan biri olarak literatürdeki yerini almaktadır. Özellikle bireylerin kişisel değer algıları ile dijital bağımlılıkları arasındaki köprüyü kurması ve kullanım amaçlarının bu denklem üzerindeki düzenleyici etkisini ampirik olarak test etmesi, çalışmanın literatürdeki işlevini belirlemektedir. Makale, sosyal medyanın tek yönlü olarak zararlı ya da yararlı olduğu yönündeki indirgemeci yaklaşımların ötesine geçerek, bireysel motivasyonların ve psikolojik özelliklerin sürece nasıl yön verdiğini gösteren yapısal bir model sunmaktadır. Bu yönüyle yayın, dijital psikoloji ve iletişim bilimleri kesişiminde yürütülen araştırmalar için kavramsal bir dayanak işlevi görmektedir.
Yayın, geçmişte yürütülen ve sosyal medyanın psikolojik etkileri konusunda çelişkili sonuçlar ortaya koyan çok sayıda ampirik çalışmayla doğrudan bir diyalog kurmaktadır. Bir taraftan çevrimiçi ağların sosyal sermayeyi artırarak öznel iyi oluşu desteklediğini öne süren öncül araştırmaların bulgularını doğrularken, diğer taraftan aşırı kullanımın yalnızlık ve depresyonu tetiklediğini savunan çalışmalarla da paralellik göstermektedir. Çalışma, bu zıt literatür birikimini bir çatışma unsuru olarak bırakmak yerine, kullanım ve doyum teorisi ile bağlam çöküşü kavramlarını harmanlayarak açıklayıcı bir üst çerçeveye taşımaktadır. Önceki araştırmalarda genellikle bağımsız değişken olarak ele alınan sosyal medya kullanımının, bu çalışmada öz saygı ile iyi oluş arasında aracı ve düzenleyici değişkenlerle birlikte ele alınması, mevcut literatürün metodolojik ve kuramsal sınırlarını genişletmektedir.
Literatür taraması yapılırken, sosyal medya bağımlılığının ve kullanım güdülerinin psikolojik iyi oluş üzerindeki dolaylı ve düzenleyici etkilerini bütüncül bir model içinde sunması bakımından bu inceleme metnine önemli bir analitik katkı sunmaktadır. Araştırma, özellikle ergenlik dönemindeki dijital yerlilerin ruh sağlığı incelenirken sadece kullanım süresine odaklanmanın yetersiz olduğunu, bireyin öz saygı düzeyi ile platforma yüklediği psikolojik anlamın birlikte değerlendirilmesi gerektiğini kanıtlamaktadır. Bu bağlamda inceleme, gelecekte yapılacak benzer çalışmalarda değişkenler arası karmaşık ilişkilerin nasıl modellenebileceğine dair somut bir analitik şablon sağlamakta ve araştırmacılara teorik derinlik kazandırmaktadır.
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki araştırma taslaklarına dönüştürülmüştür.
Yüksek öz saygıya sahip ergenlerin daha düşük sosyal medya bağımlılığı geliştirdiği ve bunun da psikolojik iyi oluşu dolaylı yoldan artırdığı iddiasını desteklemek amacıyla kullanılır (Pertiwi et al., 2022).
Makaleyle bağlantısı: Makalede yer alan kullanım güdülerinin düzenleyici rolü bulgusundan ve yazarların farklı örneklem gruplarında araştırma yapılması yönündeki gelecek çağrısından türetilmiştir (Pertiwi et al., 2022).
Ergenlerin farklı sosyal çevrelerin beklentilerini aynı anda yönetmeye çalışırken yaşadığı gerilimin ve bu durumun ruh sağlığını zedelemesinin kuramsal altyapısını kurmak için seçilir (Pertiwi et al., 2022).
Makaleyle bağlantısı: Makalenin tartışma kısmında detaylandırılan bağlam çöküşü ve farklı sosyal ağ beklentilerinin yarattığı baskı açıklamasından türetilmiştir (Pertiwi et al., 2022).
Çevrimiçi iletişimin sunduğu anonimlik ve esnekliğin, yüz yüze etkileşimde kaygı yaşayan bireyler üzerindeki kısa vadeli rahatlatıcı etkisini tartışmak amacıyla başvurulur (Pertiwi et al., 2022).
Makaleyle bağlantısı: Yazarların kesitsel desenin nedensellik kuramaması nedeniyle gelecekteki araştırmalar için önerdiği boylamsal araştırma yöntemi çağrısından türetilmiştir (Pertiwi et al., 2022).
Sosyal medya bağımlılığı alanındaki akademik yayın üretimi 2013-2021 yılları arasında katlanarak artmış ve 2021 yılında 195 yayın ile zirve noktasına ulaşmıştır.
Alfonso Pellegrino ve 2 yazar · Frontiers in Psychiatry · Sosyal Bilimler
İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin yaklaşık yüzde elli altısı sosyal medya uygulamalarını aktif olarak kullandığını belirtirken, yüzde kırk dördü henüz bu uygulamaları kullanmadığını ifade etmiştir.
Metin Elkatmış · Frontiers in Psychology · Sosyal Bilimler
Öz-farkındalık ve akademik öz-yeterlik, EFL öğrencilerinin psikolojik iyi oluş düzeylerini doğrudan ve pozitif yönde anlamlı şekilde yordamaktadır.
Lijuan Fan ve Feng Cui · Frontiers in Psychology · Sosyal Bilimler