Türkiye Büyük Millet Meclisi Tartışmalarında Göçün Bağlamsal Güvenlikleştirilmesi ve Güvenlikdışılaştırılması

Göç ve güvenlik arasındaki ilişkiyi ele alan akademik çalışmaların önemli bir bölümü, göçü genellikle tekil ve homojen bir güvenlik söylemi üzerinden analiz etme eğilimindedir. Bu yaklaşım, göç olgusunun farklı siyasi ve politika alanlarında nasıl farklılaştığını ve çeşitli güvenlik registerları üzerinden nasıl eklemlendiğini göz ardı etmektedir. Özellikle Türkiye gibi hem kaynak hem hedef hem de geçiş ülkesi konumunda olan coğrafyalarda, göç meselesi sadece sınır kontrolüne indirgenemeyecek kadar karmaşık bir yapı sergilemektedir. Bu çalışma, göçün Türkiye'de tek bir tehdit anlatısı üzerinden değil, değişen siyasi, kurumsal ve toplumsal bağlamlara yanıt veren çoklu güvenlik mantıkları aracılığıyla inşa edildiğini savunmaktadır. Parlamento tartışmalarının bu değişkenliği yansıtmadaki merkezi rolü vurgulanarak, göçün devlet kapasitesi, toplumsal istikrar ve uluslararası sorumlulukların müzakere edildiği söylemsel bir zemin olduğu ortaya konmaktadır.

Çalışmanın temel amacı, 2015 yılındaki Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tutanaklarını inceleyerek, göçün farklı politika alanlarında nasıl güvenlikleştirildiğini veya güvenlikdışılaştırıldığını çözümlemektir. Araştırma tasarımı, nitel bir yaklaşım olan Eleştirel Söylem Analizi'ne (CDA) dayanmaktadır. Veri seti, Ocak 2015'ten itibaren gerçekleştirilen 64 parlamento oturumunu kapsamakta ve göçle doğrudan veya dolaylı olarak ilgili 76 konuşma, önerge ve beyanı içermektedir. Verilerin analizinde MAXQDA yazılımı kullanılarak tematik kodlama yapılmış; askeri, siyasi, ekonomik, toplumsal ve çevresel sektörler üzerinden analizler gerçekleştirilmiştir. Bu metodolojik çerçeve, bireysel konuşmaların aynı anda birden fazla güvenlik mantığıyla kodlanmasına olanak tanıyarak, güvenlikleştirme süreçlerinin doğrusal olmayan, örtüşen ve bağlama göre değişen doğasını ampirik olarak göstermeyi hedeflemiştir.

Araştırma bulguları, Türkiye'deki siyasi aktörlerin göçü demografik değişim, güvenlik politikası, ekonomi, kamu hizmetleri, toplumsal uyum ve dış politika olmak üzere altı ana bağlamda farklılaştırdığını göstermektedir. Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti), göçü büyük oranda insani sorumluluk ve 'ensar-muhacir' anlatısı üzerinden güvenlikdışılaştırırken, sınır güvenliği bağlamında stratejik bir güvenlik söylemi benimsemiştir. Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) ve Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) ise göçü işsizlik, artan kamu harcamaları ve toplumsal huzursuzluk gibi ekonomik ve toplumsal tehditlerle ilişkilendirerek yoğun bir güvenlikleştirme dili kullanmıştır. Halkların Demokratik Partisi (HDP) ise göçmenleri bir güvenlik riski olarak değil, korunması gereken hak özneleri olarak konumlandırarak insan hakları ve sosyal adalet temelli bir karşı-söylem geliştirmiş ve göçü tutarlı bir şekilde güvenlikdışılaştırmaya çalışmıştır.

Sonuç olarak bu makale, göç yönetişiminin Türkiye'de sabit bir tehdit çerçevesi yerine bağlama duyarlı güvenlik mantıkları aracılığıyla işlediğini kanıtlamaktadır. Güvenlikleştirme süreçlerinin sadece devletin bir refleksi olmadığı, aynı zamanda parlamento siyasetinde meşruiyet üretme ve siyasi rekabet aracı olarak işlev gördüğü anlaşılmaktadır. İnsani sorumluluk ile devlet güvenliği anlatılarının iç içe geçtiği bu hibrit söylem yapısı, göçmenlerin siyasi özneler olarak marjinalleştirilmesi riskini de barındırmaktadır. Çalışmanın literatüre en büyük katkısı, güvenlikleştirme teorisinin doğrusal modelini aşarak göçün çok boyutlu doğasını ortaya koyan bağlamsal bir yaklaşım sunmasıdır. Gelecekteki araştırmalar için bu perspektifin medya anlatıları ve yerel yönetişim pratiklerine genişletilmesi önerilmekte; göçün sadece bir tehdit değil, güvenlik sınırlarının sürekli yeniden çizildiği dinamik bir toplumsal alan olduğu vurgulanmaktadır.

Analiz sonuçları, Türkiye'deki göç söyleminin Kopenhag Okulu'nun öngördüğü doğrusal güvenlikleştirme modelinden saptığını göstermektedir. Bulgular, göçün her bağlamda aynı tehdit algısıyla ele alınmadığını, aksine politika alanına göre 'misafirlik' ile 'varoluşsal tehdit' arasında gidip gelen bir salınım sergilediğini ortaya koymaktadır.

Yazarlar, AK Parti'nin kullandığı 'ensar-muhacir' söyleminin bir ahlaki meşruiyet zemini oluşturduğunu, ancak bu insani dilin sınır güvenliği ve terörle mücadele gibi alanlarda devlet merkezli sert güvenlik tedbirleriyle eş zamanlı olarak yürütüldüğünü açıklığa kavuşturmaktadır.

Tartışma bölümünde literatürle kurulan ilişki, göçün yalnızca bir iç güvenlik meselesi değil, aynı zamanda bölgesel istikrarsızlık ve dış politika krizleriyle doğrudan bağlantılı bir egemenlik alanı olduğunu vurgulamaktadır. Bu durum, göçmenlerin siyasi öznelerden ziyade güvenlik veya insani yardım nesnelerine dönüştürülmesine yol açmaktadır.

Sonuç olarak çalışma, parlamenter aktörlerin göç söylemini devlet kapasitesi ve hükümet meşruiyetini tartışmaya açmak için stratejik bir araç olarak kullandıklarını göstermektedir. Güvenlikleştirme, siyasi kutuplaşmanın bir sonuçu olarak toplumsal ve ekonomik alanlarda farklı yansımalar bulmaktadır.

Yazarlar, göçün sadece bir güvenlik aracı değil, aynı zamanda Norman'ın belirttiği gibi Türkiye ve Fas örneklerinde görüldüğü üzere bir diplomasi aracı olarak kullanıldığını vurgulamaktadır (Gökmen & Memişoğlu, 2026).

Çalışma, Buzan'ın sektörel güvenlik yaklaşımını kullanarak göçün askeri, siyasi, ekonomik ve toplumsal sektörlerde nasıl farklılaştığını analiz etmektedir (Gökmen & Memişoğlu, 2026).

Bu çalışma, göç ve güvenlik literatüründe sıklıkla karşılaşılan göçün tekil bir tehdit söylemi üzerinden ele alınması eğilimini sarsmaktadır. Geleneksel yaklaşımlar güvenlikleştirme süreçlerini doğrusal veya monolitik bir düzlemde tanımlarken, bu makale Kopenhag Okulu'nun kavramsal sınırlarını esneterek bağlamsal güvenlikleştirme modelini getirmektedir. Çalışma, göçün tek bir tehdit mantığıyla değil, farklı politika arenalarında ve değişen siyasi konjonktürlerde nasıl farklılaştırılıp yeniden inşa edildiğini göstererek literatürde önemli bir boşluğu doldurur. Böylece göçü sabit bir güvenlik nesnesi olmaktan çıkarıp, dinamik ve aktörler arası müzakereye açık bir alan olarak yeniden tanımlar.

Makale, Kopenhag Okulu'nun Buzan ve Wæver tarafından geliştirilen klasik güvenlikleştirme kuramına ve McDonald ile Balzacq gibi eleştirel revizyonistlerin yaklaşımlarına dayanmaktadır. Yazarlar, klasik teorinin güvenlikleştirmeyi doğrusal ve evrensel bir süreç olarak gören varsayımına meydan okumakta, güvenliğin sosyo-kültürel ve kurumsal bağlamlara göre değiştiğini savunan McDonald çizgisine eklemlenmektedir. Ayrıca, göçün diplomasi ve dış politika aracı olarak kullanılmasını Norman ve Lara çalışmalarıyla ilişkilendirerek, Türkiye bağlamını bu uluslararası literatürle entegre etmektedir. Önceki çalışmaların göçü çoğunlukla tek boyutlu bir kriz olarak ele almasına karşın, bu makale parlamenter düzeydeki çok boyutlu ve aktör odaklı sicil geçişlerini inceleyerek teoriyi genişletmektedir.

Bu çalışma, Türkiye'de göç söyleminin analizine yönelik literatür taramalarına metodolojik ve teorik düzeyde derinlik kazandırmaktadır. Araştırmacılara, tekil bir göç karşıtlığı veya göçmen kabulü ikiliğinin ötesine geçerek söylemlerin politika alanlarına göre nasıl dinamik biçimde yapılandığını analiz etme metodolojisi sunmaktadır. Makale, ampirik veriye dayalı nitel söylem analiziyle, bir ülkedeki göç politikasının sadece iktidar söyleminden ibaret olmadığını, muhalefet partilerinin ve farklı siyasi aktörlerin geliştirdiği alternatif güvenlik sicilleriyle nasıl şekillendiğini belgelendirmektedir. Bu yönüyle, göç, egemenlik ve insan güvenliği arasındaki gerilimlerin sistematik olarak haritalandırılmasına katkı sunarak gelecekteki taramalar için kurumsal bir referans oluşturur.