Orta Doğu ve Kuzey Afrika Bölgesinde Su Kıtlığının Tarımsal Üretim ve Elektrik Üretimi Üzerindeki Etkileri

Orta Doğu ve Kuzey Afrika (MENA) bölgesi, küresel düzeyde su stresinin ve kuraklığın en şiddetli yaşandığı coğrafyaların başında yer almaktadır. Bölgedeki hızlı nüfus artışı, kontrolsüz kentleşme, su yoğunluğu yüksek tarımsal sulama uygulamaları ve sanayileşme dinamikleri, mevcut su kaynakları üzerindeki baskıyı günden güne artırmaktadır. Bu durum, su kaynaklarının yanı sıra gıda güvenliğini ve enerji üretim kapasitelerini de doğrudan tehdit eden çok boyutlu bir sürdürülebilirlik krizine yol açmaktadır. Literatürde iklim değişikliğinin yağış rejimleri ve buharlaşma oranları üzerindeki olumsuz etkileri sıklıkla vurgulanırken, insan faaliyetlerinden kaynaklanan sosyo-ekonomik talep artışının su kıtlığı üzerindeki belirleyici rolünün bütünleşik makro-modeller çerçevesinde incelenmesi gerekliliği ortaya çıkmaktadır.

Araştırmada, MENA bölgesindeki 15 ülkeyi kapsayan detaylandırılmış Küresel Değişim Analiz Modeli (GCAM-MENA) kullanılarak su, enerji ve gıda sektörleri arasındaki karmaşık etkileşimler nicel olarak modellenmiştir. Analitik çerçeve; iklim değişikliği belirsizliklerini yansıtmak amacıyla üç farklı Genel Dolaşım Modeli (CCSM, GISS, FIO-ESM), beş farklı Ortak Sosyo-Ekonomik Patika (SSP1-SSP5) ve kısıtlı ile kısıtsız su kaynakları senaryolarının birleşimiyle kurgulanmıştır. Kısıtlı su senaryosu (LimitedWater), nehir havzası ölçeğinde kullanılabilir su miktarını sınırlandırarak tarımsal sulama teknolojilerinin dönüşümünü, deniz suyu arıtma tesislerinin genişletilmesini ve tükenen yeraltı sularının maliyet eğrilerini modele entegre bir biçimde dahil etmektedir.

Model simülasyonlarından elde edilen bulgular, MENA bölgesindeki su kıtlığının temel sürükleyicisinin iklimsel değişimlerden ziyade insan kaynaklı talep artışları olduğunu açıkça göstermektedir. Su kullanım kısıtlarının uygulandığı senaryoda, tarımsal üretim seviyelerinde ciddi düşüşler gözlemlenmekte; örneğin tarımsal üretim Arap Yarımadası nda yaklaşık üç kat, Yemen de ise yüzde 60 oranında gerilemektedir. Elektrik üretimi sektöründe ise, deniz suyu soğutması ve kuru soğutma gibi teknolojilere geçiş ve yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelim sayesinde üretim miktarı büyük oranda korunurken, bu teknolojik dönüşümün yüzyıl sonuna kadar 100 milyar doları aşan ilave bir yatırım maliyeti gerektirdiği hesaplanmaktadır.

Çalışma, su kıtlığının yalnızca fiziksel bir kısıt değil, aynı zamanda tarımsal ticaret dengelerini, gıda ithalat bağımlılığını ve enerji altyapı yatırımlarını şekillendiren stratejik bir ekonomik unsur olduğunu kanıtlamaktadır. Elde edilen sonuçlar, bölgesel su güvenliğinin sağlanmasında tekil sektör politikaları yerine su, enerji ve gıda bağlantısını bütüncül bir yaklaşımla ele alan entegre planlama stratejilerinin zorunluluğunu ortaya koymaktadır. Türk araştırmacılar için bu yayın, iklim politikaları, havza yönetimi ve iktisadi etki analizleri içeren tez ve makale çalışmalarında makro ölçekli modelleme metodolojisi ve veri sentezi açısından güçlü bir referans kaynağı sunmaktadır.