Ruh Sağlığı Hemşirelerinde İş Yerindeki Kişilerarası Çatışma, Duygusal Tükenme ve Psikolojik Sıkıntının Ağ Analizi

Ruh sağlığı hemşireliği, diğer hemşirelik uzmanlık alanlarından farklı olarak yüksek düzeyde duygusal emek ve yoğun kişilerarası etkileşim gerektiren özgün bir mesleki konumda yer almaktadır. Hastaların öngörülemeyen davranışlarını yönetme ve karmaşık duygusal durumlarla başa çıkma zorunluluğu, bu alanda çalışan profesyonelleri hastalar, yöneticiler, iş arkadaşları ve hasta yakınlarıyla sürekli bir kişilerarası çatışma riskine maruz bırakmaktadır. Genel hemşirelik ortamında iş yeri çatışmaları geniş bir literatüre sahip olsa da ruh sağlığı hemşirelerinin karşılaştığı özgül kişilerarası çatışma türlerinin duygusal tükenme ve psikolojik sıkıntı üzerindeki karmaşık etkileşim mekanizmaları henüz yeterince açıklığa kavuşturulmamıştır. Bu durum, sağlık çalışanlarının ruh sağlığını korumaya yönelik hedeflenmiş müdahale stratejilerinin geliştirilmesini engellemektedir.

Bu çalışmanın temel amacı, ruh sağlığı hemşirelerinde iş yeri kişilerarası çatışmalarının duygusal tükenme ve psikolojik sıkıntı üzerindeki etkilerini yapısal ağ analizi yöntemiyle çözümlemektir. Çin'in Sichuan bölgesindeki altı üçüncü basamak genel hastane ve dokuz ikincil ruh sağlığı hastanesinden toplam 1.501 hemşirenin katılımıyla kesitsel ve korelasyonel bir saha araştırması yürütülmüştür. Veri toplama sürecinde Müşteri Kişilerarası Haksızlık Ölçeği, İş Yerinde Kişilerarası Çatışma Ölçeği, İki Yönlü İş-Aile Çatışması Ölçeği, Maslach Tükenmişlik Envanteri duygusal tükenme alt ölçeği ve 6 maddelik Kessler Psikolojik Sıkıntı Ölçeği kullanılmıştır. Ağ yapısının tahmininde LASSO büzülme operatörü ve Genişletilmiş Bayes Bilgi Kriteri bir arada kullanılarak değişkenler arasındaki doğrudan ilişkiler modellenmiştir.

Araştırma bulguları, katılımcıların yüzde 5,1'inin şiddetli psikolojik sıkıntı yaşadığını ve ruh sağlığı hemşirelerinin genel hemşirelere kıyasla daha yüksek oranda şiddetli psikolojik sıkıntı maruziyeti bildirdiğini göstermektedir. Çoklu regresyon ve ağ analizleri, yüksek öznel sosyal statünün duygusal tükenme ve psikolojik sıkıntıya karşı koruyucu bir faktör olduğunu, buna karşın hasta kötü muamelesi, yönetici çatışması ve iki yönlü iş-aile çatışmasının psikolojik yıpranmayı artırdığını ortaya koymuştur. Ağ yapısındaki düğüm merkeziliği incelemelerinde, işten aileye aktarılan çatışmanın duygusal tükenme üzerinde en güçlü etkiye sahip düğüm olduğu, duygusal tükenmenin ise genel psikolojik sıkıntının en temel belirleyicisi olarak ağın merkezinde konumlandığı saptanmıştır.

Çalışmanın tartışma bölümünde elde edilen bulgular, sağlık kurumlarında duygusal emek ve iş-özel yaşam dengesinin önemini vurgulayan uluslararası literatürle ilişkilendirilmektedir. Ruh sağlığı hemşireleri ile genel hemşireler arasında ağ yapısı açısından genel bir fark bulunmaması, kişilerarası çatışmanın mesleki branştan bağımsız olarak tükenmişliği tetikleyen evrensel bir mekanizma olduğunu göstermektedir. Literatür taraması açısından bu çalışma, çatışma türlerinin doğrudan ve dolaylı etkilerini geleneksel regresyon modellerinin ötesine geçerek bir ağ sistemi içinde bütüncül olarak görselleştirmesi ve müdahale gerektiren kritik odak düğümlerini (iş-aile çatışması ve duygusal tükenme) somut olarak tanımlaması bakımından özgün bir katkı sağlamaktadır.

Çalışma sonuçları, ruh sağlığı hemşirelerinin genel tıp ve cerrahi hemşirelerine kıyasla çok daha yüksek düzeyde şiddetli psikolojik sıkıntı yaşadığını göstermektedir. Bu durum, ruh sağlığı servislerinin doğası gereği barındırdığı yüksek duygusal emek ve öngörülemeyen hasta davranışlarıyla doğrudan ilişkilendirilmektedir.

Ağ analizinde ortaya çıkan iş-aile çatışmasının duygusal tükenme üzerindeki merkezi etkisi, hemşirelerin mesai saatleri dışındaki yaşamlarının iş stresiyle ne kadar derinden kuşatıldığını kanıtlamaktadır. Yazar, bu çatışmanın çözülmemesinin bir domino etkisi yaratarak genel psikolojik yıkıma giden yolu açtığını savunmaktadır.

Sosyal statü algısının koruyucu bir faktör olarak bulunması, hemşirelik mesleğinin toplumsal imajının ve mesleki saygınlığının çalışan sağlığı üzerindeki kritik rolünü vurgular. Düşük statü algısı, bireylerin iş yeri çatışmaları karşısında kendilerini daha savunmasız hissetmelerine neden olan psikolojik bir yük oluşturmaktadır.

Yönetici desteğinin ve iş yerindeki sağlıklı iletişimin, hem hasta kaynaklı kötü muameleyi hem de meslektaşlar arası gerilimi azaltarak duygusal tükenmeyi engelleyebileceği tartışılmaktadır. Hastane yönetimlerinin, hemşirelerin iş-özel yaşam dengesini koruyacak esnek çalışma modellerini hayata geçirmesi acil bir ihtiyaçtır.

Yazarlar, çalışmadaki düşük şiddetli psikolojik sıkıntı yaygınlığının, K6 ölçeğinin şiddetli akıl hastalıklarını normal durumlardan ayırmak için tasarlanmış özgün yapısından kaynaklanabileceğini belirterek literatürdeki benzer bulgularla tutarlılık kurmuştur (Qiu et al., 2025).

Bu çalışmanın hemşirelerin psikolojik sıkıntısı ile duygusal tükenmesi arasındaki yakın ilişkiye dair bulguları, hemşirelerde iş doyumu ve tükenmişliğin ruh sağlığı üzerindeki etkilerini inceleyen önceki araştırmalarla tam uyum göstermektedir (Qiu et al., 2025).

Bu çalışma, ruh sağlığı hemşirelerinin iş yerinde karşılaştıkları kişilerarası çatışmaların duygusal tükenme ve psikolojik sıkıntı ile olan karmaşık ilişkilerini geleneksel regresyon modellerinin ötesine geçerek ağ analizi (network analysis) yaklaşımıyla incelemektedir. Literatürde genel hemşirelik grubunda iş yeri stresörleri sıklıkla araştırılmış olmasına rağmen, ruh sağlığı disiplininde çalışan hemşirelerin özgül çatışma dinamiklerinin psikolojik sıkıntıya dönüşüm hatları henüz bütüncül biçimde modellenmemiştir. Çalışma, iş-aile çatışması ve duygusal tükenmenin ağ içindeki merkezi köprü rolünü ortaya koyarak psikiyatri hemşirelerinin ruh sağlığını korumaya yönelik hedeflenmiş kurumsal müdahalelere ampirik ve yöntemsel bir temel sunmaktadır.

Çalışma, iş yeri çatışmaları, tükenmişlik ve psikolojik sıkıntı üzerine kurulu mevcut literatürü doğrulamakta ve ileriye taşımaktadır. Önceki araştırmalarda iş-aile çatışmasının tükenmişliği artırdığı (Yuan et al., 2023; Labrague, 2024) ve ruh sağlığı hemşirelerinin yüksek düzeyde duygusal emeğe maruz kaldığı (Edward et al., 2017) saptanmıştır. Bu çalışma, söz konusu değişkenleri tek yönlü nedensel ilişkiler yerine birbirini karşılıklı besleyen karmaşık bir ağ sistemi olarak ele alarak literatüre yenilik getirmektedir. Ayrıca, MacArthur Subjektif Sosyal Statü Ölçeği üzerinden elde edilen bulgular, sosyal statü algısının iş stresi ve psikolojik yıkım karşısında tampon işlevi gördüğünü teyit ederek Scott ve arkadaşları (2014) tarafından sunulan teorik çerçeveyi sağlık çalışanları bağlamında güçlendirmektedir.

Literatür taraması aşamasında bu yayın, hemşirelikte psikososyal stresörlerin sonuçlarını sistemik bir bakış açısıyla sentezleme imkânı sunar. Araştırmacılara, tekil stresörlerin bağımsız etkilerinden ziyade, iş-aile çatışmasının duygusal tükenmeyi tetikleme gücünü ve duygusal tükenmenin genel psikolojik sıkıntı üzerindeki dominasyonunu gösteren metodolojik bir referans sağlar. Ağ analizi yaklaşımı, hangi semptom veya stresörün ana müdahale hedefi olması gerektiğini nicel olarak gösterdiği için, sağlık yönetimi ve örgütsel davranış yazınındaki teorik tartışmalara kanıta dayalı somut öncelikler kazandırmaktadır.