Akademik arama
Arama sonuçları
“Metodoloji” için 17 doğrulanmış makale incelemesi bulundu.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Türkiye'de Jeopolitik Öğretiminin Disipliner Sınırları ve Metodolojik Sorunları
Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler (Uİ) disiplinlerinde jeopolitik, coğrafi alanlar üzerindeki nüfuz ve otorite ilişkilerini inceleyen kritik bir alt alan olmasına rağmen, akademik düzeydeki konumu ve metodolojik sınırları sıklıkla tartışılmaktadır. Türkiye'deki yükseköğretim müfredatlarında jeopolitik, çoğunlukla devlet merkezli, katı realist bir güvenlik yaklaşımı ve askeri vesayet gölgesinde kalmış bir çalışma alanı olarak konumlandırılmaktadır. Bu durum, jeopolitiğin çok boyutlu uzamsal ölçekleri, kartografik temsilleri ve tarihsel analiz yöntemlerini dışlayan dar bir çerçeveye sıkışmasına neden olmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Elit Dayanıklılık Sporcularında Sezon Sezon Antrenman Şiddeti Dağılımı ve Metodolojik Yaklaşımlar
Spor bilimleri ve antrenman teorisinde, üst düzey dayanıklılık sporcularının fizyolojik uyumlarını optimize etmek amacıyla antrenman hacmi, frekansı ve şiddetini nasıl dağıtmaları gerektiği konusu uzun süredir tartışılmaktadır. Düşük şiddetli (Bölge 1), orta/eşik şiddetli (Bölge 2) ve yüksek şiddetli (Bölge 3) antrenmanların oransal dengesini ifade eden antrenman şiddeti dağılımı (TID), piramidal ve polarize modeller başta olmak üzere farklı yaklaşım biçimleriyle incelenmektedir. Ancak literatürde kullanılan nicelleştirme yöntemlerinin (kalp atım hızı, güç çıktısı, hız, algılanan zorluk) heterojenliği ve spor dallarına özgü biyomekanik gereksinimler, evrensel bir optimal antrenman modeli tanımlanmasını zorlaştırmaktadır. Bu çalışma, farklı branşlardaki elit sporcuların sezonluk antrenman şiddeti dağılımlarını bütüncül biçimde ele alarak metodolojik çelişkileri ve literatürdeki boşlukları çözümlemeyi hedeflemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Müdahale Haritalama Protokolü Kullanılarak DEHB'li Çocukların Ultra-Ortodoks Yahudi Anneleri İçin Psikolojik Sağlığı Geliştirme Müdahalesinin Geliştirilmesi
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocuklarda ve ergenlerde yaygın görülen kronik bir nörogelişimsel bozukluk olup, aile bireyleri ve özellikle birincil bakım veren konumundaki anneler üzerinde ciddi fiziksel, psikolojik ve sosyal yükler oluşturmaktadır. Ultra-ortodoks Yahudi (UOJ) gibi muhafazakar ve dış dünyaya kapalı topluluklarda, dini normlar, toplumsal cinsiyet rolleri ve damgalanma korkusu, kamusal ruh sağlığı hizmetlerine erişimi kısıtlamakta ve bu gruptaki annelerin psikolojik sağlıkları ile yaşam kalitelerini riske atmaktadır. Bu bağlamda, literatürde hem DEHB'ye yönelik biyolojik ve psikoeğitsel gereksinimleri karşılayan hem de topluluğun özgün kültürel hassasiyetlerine uyarlanmış, kuram temelli müdahale programlarının eksikliği tartışılmakta ve bu gereksinimi karşılayacak sistematik geliştirme süreçlerine ihtiyaç duyulmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Zaman Serisi Tahmini İçin Derin Öğrenme: Model Mimarisi Paradigmaları, Özellik Çıkarımı ve Gelecek Yönelimleri Üzerine Kapsamlı Bir İnceleme
Zaman serisi tahmini (ZST), enerji tüketimi, sağlık hizmetleri, şehir içi trafik akışı, meteorolojik değişimler ve finansal piyasalar gibi birçok kritik sektörde karar verme süreçlerinin temelini oluşturmaktadır. Geleneksel istatistiksel modeller (ARIMA, Üstel Düzeltme vb.) zaman serilerinin doğrusal yapılarını ve durağan istatistiksel özelliklerini modellemede başarılı olmalarına rağmen, yüksek boyutlu, karmaşık ve doğrusal olmayan zaman serisi verilerinde sınırlı kalmaktadır. Derin öğrenme yaklaşımları ise veriden doğrudan zamansal özellikleri ve uzun vadeli bağımlılıkları öğrenme yetenekleriyle öne çıkmaktadır. Ancak literatürde modellerin mimari yapılarına göre dinamik olarak sınıflandırılması ve özellik geliştirme yöntemlerinin bütüncül biçimde incelenmesi konusunda önemli bir eksiklik bulunmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Mekansal Transkriptomik Teknolojilerindeki Gelişmeler ve İlgili Veri Analizi Stratejileri
Biyomedikal araştırmalarda doku mimarisinin ve hücresel heterojenliğin anlaşılması, hücresel etkileşimler ile mikreçevre ilişkilerini çözebilmek adına kritik önem taşımaktadır. Geleneksel tek hücre RNA sekanslama (scRNA-seq) yöntemleri, dokuyu ayrıştırırken hücrelerin fizyolojik mekansal konum bilgisini yok etmektedir. Bu durum karmaşık hücresel iletişim ağlarının tam olarak anlaşılmasını zorlaştırırken, son yıllarda gelişen mekansal transkriptomik teknolojileri geni korunan doku kesitlerinden elde edilen gen anlatım verilerini özgün mekansal koordinatlarıyla birleştirerek bu sınırlılığı aşmaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Pep Guardiola Tarafından Çalıştırılan Takımların Oyun Tarzı Üzerine Maç Konumunun Etkisi
Modern futbol dinamikleri, oyuncuların bireysel ve kolektif beceri düzeylerindeki ilerlemelerin yanı sıra maç konumu, turnuva kategorisi ve rakip seviyesi gibi bağlamsal değişkenlere uyum sağlamayı zorunlu kılmaktadır. Özellikle iç saha ve dış saha oynamak, takımların savunma yerleşimlerini, hücum organizasyonlarını ve teknik-taktik uygulama başarılarını doğrudan etkileyen kritik bir çevresel faktördür. İspanya La Liga'nın daha çok teknik ve topa sahip olma odaklı futbolu ile İngiltere Premier Lig'in yüksek tempolu ve fiziksel karakteri arasında belirgin farklar bulunmaktadır. Bu bağlamda, farklı ulusal liglerde ve benzer felsefelerle başarı yakalamış olan Pep Guardiola gibi üst düzey teknik direktörlerin takımlarının, maç konumuna bağlı olarak oyun tarzlarını değiştirip değiştirmediği sorusu spor bilimleri yazınında önemli bir tartışma alanı oluşturmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Magma ve Kristal Puresinin Sismik Goruntulenmesindeki Gelismeler: Cozunurluk Limitleri ve Ergiyik Orani Tahminleri Üzerine Bir Derleme
Sismoloji ve yanardag bilimi literatürunde magma odalarinin yapisi ve boyutlari hakkinda uzun suredir devam eden kuramsal tartismalar mevcuttur. Klasik gorus buyuk hacimli ve yüksek ergiyik oranina sahip magma odalarinin varligini savunurken, guncel bulgular magmatik sistemlerin daha cok düşük ergiyik içeren kristal puresi yapilariyla domine edildigini göstermektedir. Bu sismik goruntuleme çalışmalarının gercek bir paradigmaya nasıl dönüştugunu, sismografik sınırliliklari ve ergiyik oranlarinin sismik verilerle saptanmasinin sismoloji ve volkanoloji alanlarindaki metodolojik engellerini anlamayi gerektirmektedir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Isınan Denizlerde Deniz Sıcak Dalgalarının Evrimi: Akdeniz Örnek Olayı
Deniz sıcak dalgaları (MHW'ler), denizel ekosistemler, biyoçeşitlilik ve kıyı ekonomileri üzerinde yıkıcı etkilere yol açabilen geçici ve aşırı oceanografik ısınma olaylarıdır. Küresel iklim değişikliğinin hızlanmasıyla birlikte, özellikle Akdeniz gibi kapalı ve iklim değişimine son derece hassas havzalarda deniz yüzeyi sıcaklıkları belirgin bir yükseliş trendi sergilemektedir. Ancak literatürde yaygın olarak kullanılan sabit iklimsel referans dönemleri (fixed climatology baseline), deniz yüzeyi sıcaklığındaki uzun vadeli kademeli ısınma trendi ile kısa süreli ani aşırı sıcaklık dalgalanmalarını birbirine karıştırmaktadır. Bu metodolojik çelişki, aşırı olayların frekansı ve şiddetinin yapay olarak abartılmasına veya geçmiş olayların eksik tespit edilmesine yol açarak ekolojik risk değerlendirmelerinde belirsizlik yaratmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Çin'in Eyalet Düzeyindeki Yükseköğretim Sistemlerinin Verimliliği, Verimlilik Değişimi ve Teknoloji Açıklarının Değerlendirilmesi: Kapsamlı Bir Analitik Çerçeve
Yükseköğretim sistemleri, beşeri sermaye birikimini ve bilimsel-teknolojik yenilik kapasitesini artırarak ulusal düzeyde ekonomik büyüme ile sürdürülebilir kalkınmanın en temel itici güçlerinden birini oluşturmaktadır. Gelişmekte olan ülkelerin Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarına uyum sağlama sürecinde kamu kaynaklarını bölgesel yükseköğretim kurumlarına verimli aktarması kritik önem taşımaktadır. Çin gibi devasa ölçeğe ve geniş bölgesel gelişmişlik farklarına sahip bir ülkede, eyalet bazlı yükseköğretim sistemlerinin kaynak kullanımı verimliliğini, zaman içindeki toplam faktör verimliliği değişimini ve bölgeler arası teknoloji açıklarını eş zamanlı değerlendiren kapsamlı metodolojik çerçevelere ihtiyaç duyulmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
UEFA Şampiyonlar Ligi Eleme Aşamasında Performans ve Rekabetçi Dengenin Ölçümünde Bibliyometrik İndeksler
Spor ekonomisinde takımların ve liglerin başarısı ile rekabet seviyesinin değerlendirilmesi geleneksel olarak toplam puan veya basit galibiyet oranlarına dayanmaktadır. Ancak eleme usulü turnuvalarda nitelik ve nicelik arasındaki dengenin kurulması, takımların farklı sezonlardaki dalgalı katılım durumları ve uzun dönemli sonuç belirsizliğinin tek bir nicel göstergeye indirgenmesi metodolojik zorluklar barındırmaktadır. Bilimsel yayınların ve araştırmacıların etkisini değerlendirmek için geliştirilen bibliyometrik indeksler, atıf dağılımlarındaki nitelik-nicelik dengesini aksiyomatik temelde ele alma olanağı sunar. Bu çalışma, bilimsel ölçüm tekniklerini spor ekonomisi alanına entegre ederek UEFA Şampiyonlar Ligi eleme aşamasındaki uzun dönemli rekabetçi dengeyi ve kulüp ile ülke performanslarını ampirik olarak çözümleme ihtiyacından doğmuştur.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Sosyal Ağlar Aracılığıyla Bilgi Edinimi: Doğruluk, Hata ve Kutuplaşma Üzerine Ajan Tabanlı Simülasyon Analizi
Sosyal epistemoloji ve bilişsel bilimler alanında, insanların dünya hakkındaki inançlarının büyük bir kısmını doğrudan gözlem yerine başkalarının tanıklığına dayandırarak oluşturduğu bilinmektedir. Ancak bilgi aktarımında bulunan kaynakların güvenilirliğini ve bilgilerin doğruluğunu değerlendirmek önemli bir metodolojik ve epistemolojik sorun teşkil etmektedir. Dijital iletişim ağlarının ve sosyal medya platformlarının yaygınlaşmasıyla birlikte toplumsal ölçekte fikir ayrılıklarının, yankı odalarının ve inanç kutuplaşmasının artması bu tartışmayı yeniden alevlendirmiştir. Bu çalışma, kaynak güvenilirliğini kestirme stratejileri ile iletişim ağlarının yapısının inanç doğruluğu ve toplumsal kutuplaşma üzerindeki etkilerini simülasyonel olarak modelleyerek literatürdeki causal mekanizma eksikliğini gidermeyi hedeflemektedir.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Din Nörobilimi Üzerine Bir İnceleme: Alanın Genel Görünümü, Sınırlılıkları ve Geleceğe Yönelik Müdahaleler
Din nörobilimi, bireylerin dini inançları, ritüelleri ve aşkın deneyimleri sırasında beyinde meydana gelen yapısal, işlevsel ve nörokimyasal değişimleri inceleyen çok disiplinli bir alandır. Din sosyolojisi, karşılaştırmalı dinler tarihi ve bilişsel nörobilim arakesitinde konumlanan bu saha, ampirik yöntemlerin sınırlılıkları ve dini kavramların tek tipleştirilmesi gibi epistemolojik ve metodolojik tartışmaların odağında yer almaktadır. Makale, bu tartışmalar kapsamında mevcut görüntüleme teknolojilerinin ritüel hareketlerini incelemedeki yetersizliğini aşmayı ve alana yeni teorik açılımlar kazandırmayı hedeflemektedir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Ermenistan Artaxata'da MÖ 1. Binyılda Kerpiç Mimarisi ve Yeniden Kullanımı: Ermeni Yaylası'nda Toprak Mimarinin Multidisipliner İncelemesi
Güney Kafkasya ve Ermeni Yaylası'nda MÖ 1. binyılda kerpiç mimarisi oldukça yaygın bir yapı teknolojisi olmasına rağmen, Klasik Dönem yerleşimlerinde toprak yapı malzemelerinin jeoarkeolojik yöntemlerle incelenmesi ve toplumsal pratiklerle ilişkilendirilmesi literatürde kısıtlı kalmıştır. Mezopotamya ve Levant bölgelerine kıyasla Ermenistan bölgesindeki mimari hammaddelerin tedariki, kerpiç imalat zincirleri ve eski binalardan elde edilen kerpiçlerin yeniden kullanımı konularında metodolojik boşluklar bulunmaktadır. Artaxata antik kentinde yürütülen bu çalışma, Urartu ve Hellenistik dönemler arasındaki yapı teknolojisi değişimlerini ve hammadde geri dönüşüm süreçlerini jeoarkeoloji, arkeobotanik ve yapı arkeolojisi entegrasyonuyla ele alarak alandaki bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Alkolik Olmayan Yagli Karacıger Hastaligi ve Alkolik Olmayan Steatohepatitin Kuresel Epidemiyolojisi: Sistematik Bir Derleme ve Meta-Analiz
Alkolik olmayan yagli karacıger hastaligi (NAFLD) ve bunun daha ilerlemis iltihabi formu olan alkolik olmayan steatohepatit (NASH), kronik karacıger hastaliklarinin dunya genelindeki en yaygin sebeplerinden biri haline gelmistir. Kuresel ölçekte artan obezite ve tip-2 diyabet salgini ile doğrudan ilişkili olan bu durum, siroz ve karacıger kanseri gibi agir komplikasyonlara yol acmaktadir. Literatürde bölgesel siklik ve zaman icindeki egilimlere dair farklı tahminlerin bulunmasi, metodolojik secimlerden ve taraflilik kaynaklarindan etkilenmektedir. Bu çalışma, 1990-2019 yillari arasindaki epidemiyolojik verileri sistematik olarak derleyerek ve metodolojik duzeltmeler uygulayarak kuresel ve bölgesel duzeyde NAFLD ile NASH'in prevalans, insidans ve mortalite yukunu ortaya koymayi amaçlamaktadir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Büyük Dil Modelleri Üzerine Kapsamlı Bir İnceleme: Gelişim, Teknikler ve Gelecek Yönelimleri
Doğal dil işleme ve yapay zeka alanında dil modelleme, istatistiksel yaklaşımlardan derin nöral ağlara ve önceden eğitilmiş Transformer modellerine uzanan kapsamlı bir evrim geçirmiştir. Parametre boyutlarının milyarlarca ölçeğe ulaşmasıyla birlikte modellerde metin içi öğrenme, talimat takip etme ve adım adım akıl yürütme gibi beliren beceriler gözlemlenmiştir. Bu durum, yapay zeka geliştirme paradigmalarını kökten değiştirmiş, ancak devasa modellerin eğitimi, hizalanması ve değerlendirilmesi konularında yeni metodolojik zorluklar ortaya çıkarmıştır. Bu derleme, alandaki hızlı teknik gelişmeleri sistematik bir yapıda organize ederek literatürdeki karmaşıklığı gidermeyi hedeflemektedir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
UCSF ChimeraX: Yapı İnşası ve Analiz Araçları ile Kriyojenik Elektron Mikroskopisi Modelleme Süreçlerinin Çözümlenmesi
Biyomoleküler yapı biyolojisinde ve kriyojenik elektron mikroskopisinde (cryo-EM), yüksek çözünürlüklü haritalardan üç boyutlu atomik modellerin inşa edilmesi ve doğrulanması temel bir araştırma alanını oluşturmaktadır. Yapay zeka tabanlı yapı tahmini araçlarının gelişimi ve cryo-EM çözünürlüklerinin 3-4 Angstrom seviyelerine ulaşması, büyük moleküler komplekslerin modellenmesini hızlandırmıştır. Bununla birlikte, farklı yazılımlar arasındaki veri transferi karmaşası ve model doğrulama hataları önemli metodolojik zorluklar yaratmaktadır. İncelemeye konu olan bu yayın, UCSF ChimeraX moleküler modelleme ortamına eklenen yeni araçların, yapay zeka tahminlerinin, haritaya oturtma algoritmalarının ve eklenti ekosisteminin bu zorlukları nasıl çözdüğünü ele almaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Vera C. Rubin Rasathanesi Uzay ve Zaman Miras Sörveyi ile Çok Ölçekli Astrobiyoloji Araştırmaları
Astrobiyoloji alanı, Güneş Sistemi dışı gezegenlerin keşfinden bu yana, genellikle sınırlı sayıda hedef üzerinde yoğunlaşan derinlemesine gözlemler ile tekil sistem verilerine dayanmıştır. Ancak, yaşanabilir dünyaların ve yaşam izlerinin aranması, geniş ölçekli istatistiksel verilerin ve çoklu dalga boyu analizlerinin entegrasyonunu gerektirmektedir. Vera C. Rubin Rasathanesi tarafından yürütülecek olan Uzay ve Zaman Miras Sörveyi (LSST), zaman alanı astronomisi, fotometrik çoklu bant gözlemleri ve geniş gökyüzü taramaları sayesinde bu metodolojik boşluğu doldurmayı ve astrobiyolojik araştırmaları tekil gözlemlerden çıkarıp büyük veri tabanlı istatistiksel bir çerçeveye oturtmayı hedeflemektedir.