Akademik arama
Arama sonuçları
“Halk Sağlığı” için 87 doğrulanmış makale incelemesi bulundu.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Sağlık Güvenliğine Yönelik Halk Sağlığı Acil Durumlarının Hazırlık, Etki ve Yanıtları: Kanıtların Nitel Sentezi
Halk sağlığı acil durumları, hem doğal afetler hem de silahlı çatışmalar ve salgınlar gibi insan kaynaklı krizler yoluyla sağlık sistemleri üzerinde yıkıcı etkiler yaratmaktadır. Bu krizler, temel sağlık hizmetlerinin sunumunu kesintiye uğratırken acil hizmet gereksinimlerini olağanüstü düzeyde artırmaktadır. Literatürde, özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerdeki birinci basamak sağlık hizmetlerinin acil durumlara karşı hazırlık düzeyinin, sistemik şokları absorbe etme kapasitesinin ve krizlere verilen çok sektörlü yanıtların koordinasyonunun nasıl güçlendirileceğine dair derin tartışmalar sürmektedir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Sanmen Nükleer Güç Santralinin İşletime Alınması Öncesinde ve Sonrasında Radyasyon Maruziyeti ve Halk Sağlığının Değerlendirilmesi
Nükleer enerji santrallerinin yaygınlaşması, özellikle 2011 Fukushima Daiichi kazasının ardından çevre radyoaktivitesi ve halk sağlığı üzerindeki potansiyel etkiler nedeniyle küresel ölçekte yoğun bir akademik ve toplumsal tartışma alanına dönüşmüştür. Çin'in 2060 karbon nötr hedefleri doğrultusunda hayata geçirdiği ilk üçüncü nesil gelişmiş pasif AP1000 reaktör teknolojisine sahip Sanmen Nükleer Güç Santrali (SNPP), bu yeni reaktör mimarisinin radyoaktif salım ve halk sağlığı güvenilirliği açısından incelenmesini zorunlu kılmaktadır. Mevcut literatürde geleneksel basınçlı su reaktörlerine ilişkin veriler bulunsa da, ticari AP1000 ünitelerinin faaliyete geçmesiyle birlikte ortaya çıkan uzun dönemli çevresel radyoaktivite değişimleri ve halk sağlığı göstergeleri henüz yeterince belgelenmemiştir. Bu çalışma, söz konusu bilgi boşluğunu doldurmak üzere tasarlanmıştır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Savaşların ve Doğal Afetlerin Yeni Çıkan ve Yeniden Tehdit Oluşturan Bulaşıcı Hastalıklar Üzerindeki Etkisi
Küresel ölçekte halk sağlığını tehdit eden yeni ortaya çıkan enfeksiyon hastalıkları (EID) ve yeniden önem kazanan bulaşıcı hastalıklar (REID), ekolojik dengesizlikler, iklim değişikliği, hızlı kentleşme ve küreselleşme gibi dinamiklerle karmaşık bir yapı kazanmaktadır. Bulaşıcı hastalıkların yaklaşık yüzde yetmiş beşinin zoonotik kökenli olması, insan ve hayvan yaşam alanlarının kesişim noktalarında riskin boyutunu artırmaktadır. Savaşlar, silahlı çatışmalar, depremler ve seller gibi insani ve doğal krizler; sağlık altyapılarını tahrip ederek, temel sanitasyon hizmetlerini aksatarak ve kitlesel nüfus hareketlerini tetikleyerek patojenlerin yayılımını hızlandırmaktadır. Bu çalışma, kriz durumlarının enfeksiyon hastalıklarının epidemiyolojisi üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkilerini sentezleyerek literatürdeki nitel ve nicel kanıtları derlemeyi amaçlamaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Dini Orucun Bireysel, Halk ve Gezegen Sağlığı Üzerindeki Etkileri: Daha Sağlıklı, Adil ve Sürdürülebilir Bir Toplum İçin Dini Sağlık Varlığı Olarak Oruç
Modern tıptaki ve koruyucu halk sağlığı politikalarındaki gelişmeler insan ömrünü uzatmış olsa da, batı tipi beslenme ve sedanter yaşam tarzı obezite, tip 2 diyabet, kardiyovasküler rahatsızlıklar ve nörodejeneratif hastalıklar gibi medeniyet hastalıklarının yaygınlaşmasına yol açmıştır. Bununla birlikte, hayvansal gıda ağırlıklı beslenme kalıpları yalnızca bireysel metabolik sağlığı bozmakla kalmayıp sera gazı emisyonları, su tüketimi ve arazi kullanımı yoluyla gezegen sağlığı üzerinde de ağır bir tahribat oluşturmaktadır. Küresel nüfusun büyük çoğunluğunun bir dine mensup olduğu dikkate alındığında, dini oruç ritüellerinin bireysel, toplumsal ve ekolojik sağlık boyutlarını bütüncül bir yaklaşımla ele alan Disiplinlerarası Sağlık Varlığı çerçevesinde incelenmesi literatürdeki temel bir ihtiyacı karşılamaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Şam, Suriye'deki Temel Kamu Hastaneleri Ziyaretçileri Arasında Glokom Farkındalığı ve Bilgi Düzeyi: Kesitsel Bir Çalışma
Glokom, küresel ölçekte kalıcı görme kaybı ve körlüğün en yaygın ikinci nedeni olan kronik bir optik nöropatidir. Erken evrelerde sıklıkla semptomsuz seyretmesi nedeniyle hastaların önemli bir bölümü tıbbi yardıma geç başvurmakta ve önlenebilir görme kayıpları yaşamaktadır. Toplumdaki farkındalık ve bilgi düzeyinin yetersizliği, erken tanı ve tedaviye erişim davranışlarını doğrudan olumsuz etkilemektedir. Orta Doğu ve Suriye özelinde glokom farkındalığını değerlendiren ampirik veri eksikliği bulunması, kamusal sağlık politikalarının ve toplum tabanlı bilgilendirme stratejilerinin geliştirilmesini zorunlu kılmaktadır.
Tarım Bilimleri · Tarım ve Gıda Bilimleri
Zhejiang Eyaleti, Çin'de 2010–2021 Yılları Arasında Salmonella Kaynaklı Gıda Kökenli Hastalıkların Epidemiyolojisi
Gıda kökenli hastalıklar (GKH), küresel ölçekte ciddi morbidite ve mortaliteye yol açan, sosyoekonomik kalkınmanın önünde engel teşkil eden kritik halk sağlığı sorunlarıdır. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre her yıl yüz milyonlarca insan kontamine gıdalar nedeniyle hastalanmakta ve bu durum milyonlarca sakatlığa ayarlanmış yaşam yılı (DALY) kaybına neden olmaktadır. Bakteriyel patojenler arasında Salmonella, özellikle hayvansal gıdalar ile taze meyve ve sebzelerde meydana gelen kontaminasyonlar sonuçu akut gastroenterit salgınlarına ve bireysel enfeksiyonlara yol açan başlıca etkenlerden biridir. Çin'in güneydoğu kıyısında yer alan Zhejiang Eyaleti'nde sürdürülen ulusal gıda kökenli hastalık gözetim ağının verileri, patojenin dönemsel dağılımını, risk gruplarını ve bulaş kaynaklarını bütüncül bir epidemiyolojik çerçevede inceleme gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
TikTok Üzerinden Maui Orman Yangınlarına İlişkin Kriz İletişimi: Bir Yıllık Gönderi Etkileşimlerinin İçerik Analizi
Afet iletişimi alanında sosyal medya, geleneksel haber kaynaklarının yerini almaya başlamış ve kriz anlarında toplumsal mobilizasyonun temel aracı haline gelmiştir. Ancak TikTok gibi eğlence odaklı platformların kriz sırasında nasıl bir bilgi kaynağına dönüştüğü ve kullanıcı etkileşimini hangi unsurların tetiklediği üzerine tartışmalar sürmektedir. Bu çalışma, kriz iletişimindeki Sosyal Aracılı Kriz İletişimi (SMCC) teorisini TikTok bağlamında test ederek, görsel anlatıların ve dezenformasyonun afet yönetimindeki etkisini derinlemesine araştırmaktadır.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
Türkiye'de Psikolojik Yardım Arama Tutumlarında Cinsiyet Farklılıkları: Türkiye Örneği
Ruhsal bozukluklar, küresel hastalık yükünün yaklaşık %14'ünü oluşturarak önemli bir toplum sağlığı sorunu meydana getirmektedir. Psikolojik sorunlar karşısında bireylerin profesyonel yardım arama eğilimleri, toplumsal ve kültürel cinsiyet rolleri, damgalanma korkusu ve sosyo-demografik etkenler çerçevesinde biçimlenmektedir. Literatürde kadınların profesyonel psikolojik yardım almaya erkeklere kıyasla daha yatkın olduğu genel kabul görse de, bu durumun farklı yaş, eğitim, çalışma ve sağlık durumları ile nasıl etkileştiği Türkiye bağlamında geniş ölçekli mikro verilerle yeterince incelenmemiştir. Çalışma, bu ampirik boşluğu doldurarak cinsiyet odaklı belirleyicileri çözümlemeyi hedefler.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Gazze'de Katastrofik Kıtlık: 7 Ekim Sonrası Eşi Benzeri Görülmemiş Açlık Düzeyleri. Gazze Şeridi'nden Gerçek Nüfus Tabanlı Bir Çalışma
Çatışma bölgelerinde gıda güvensizliği ve açlık, halk sağlığını tehdit eden en ciddi insani krizlerin başında gelmektedir. Özellikle Gazze Şeridi gibi uzun süreli abluka altında kalmış ve yoğun askeri operasyonlara maruz bırakılmış dar bir coğrafyada, gıda sistemlerinin çökmesi hanehalkı düzeyinde hayatta kalma mücadelesini derinleştirmektedir. Literatürde çatışmaların beslenme üzerindeki yıkıcı etkileri bilinmekle birlikte, 7 Ekim sonrası süreçte Gazze'deki hanehalkı açlığının gerçek nüfus tabanlı verilerle nicel olarak ölçülmesi büyük bir araştırma boşluğudur. Bu çalışma, Gazze Şeridi'ndeki açlık ve kıtlık durumunu standart ölçeklerle ampirik olarak ortaya koymaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Bakteriyel Antibiyotik Direncinin Küresel Yukusu 1990-2021: 2050 Yili Ongoruleriyle Sistematik Bir Analiz
Bakteriyel antibiyotik direnci (AMR), 21. yuzyilda halk sağlığı, klinik enfeksiyon yönetimi ve sağlık ekonomisi alanlarinda buyuk kaygilara yol acan en kritik kuresel tehditlerden biridir. Önceki çalışmalar kesitsel olarak 2019 yilina ait tekil yuk tahminleri sunmus veya belirli bölgelerdeki sınırli patojen-ilac kombinasyonlarini incelemistir. Ancak, ulusal eylemlerin etkinliğini değerlendirmek, değişen epidemiyolojik kaliplari izlemek ve gelecekteki sağlık politikalari ile kaynak tahsisini sekillendirmek için 1990 yillrindan gunumuze uzanan uzun erimli zaman serilerine ve 2050 yilina kadar uzanan simulasyon senaryolarina duyulan ihtiyac halen karsilanmamisti.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
204 Ülke ve Bölge ile 811 Alt Ulusal Konumda 288 Ölüm Nedeni ve Doğuşta Beklenen Yaşam Süresi Ayrıştırmasının Küresel Yükü, 1990-2021: GBD 2021 Çalışması İçin Sistematik Analiz
Küresel halk sağlığı ve epidemiyoloji literatüründe, toplumların sağlık düzeyini nesnel ölçütlerle izlemek ve sağlık politikalarını kanıta dayalı biçimde biçimlendirmek hayati bir önem taşımaktadır. Zaman içinde değişen hastalık yüklerinin ve yaşa göre standardize edilmiş ölüm oranlarının bölgesel ve ulusal ölçekte izlenmesi, küresel epidemiyolojik dönüşümün yönünü anlamada temel bir araçtır. Özellikle COVID-19 gibi küresel çaplı krizlerin ardından, farklı ölüm nedenlerinin yaşa bağlı yaşam beklentisi üzerindeki net etkilerini ayrıştırmak ve hastalık odaklanmalarını saptamak modern halk sağlığı tartışmalarının merkezinde yer almaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Malezya E-Sigara Perakendeci Web Sitelerindeki Pazarlama İddiaları, Promosyon Stratejileri ve Ürün Bilgilerinin İçerik Analizi
Küresel ölçekte geleneksel sigara tüketimi azalırken, e-sigara kullanımı özellikle gençler ve genç yetişkinler arasında hızla yaygınlaşmaktadır. Elektronik sigara pazarlaması ve satışı, yasal düzenlemelerin yetersiz kaldığı ülkelerde dijital kanallar aracılığıyla denetimden kaçınmakta ve halk sağlığı politikasında ciddi bir tartışma odağı oluşturmaktadır. Malezya gibi e-sigara pazarının büyük ancak yasal düzenleme boşluğunun bulunduğu ülkelerde perakendeci web sitelerinin sunduğu içeriklerin incelenmesi, tütün kontrolü stratejileri açısından büyük önem taşımaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Avrupa'da Batı Nil Virüsü Yayılımı: Filocoğrafik Model Analizi ve Temel Belirleyiciler
Batı Nil Virüsü (BNV), Flaviviridae ailesine ait, sivrisinekler aracılığıyla kuşlar ve memeliler arasında taşınan önemli bir halk sağlığı sorunudur. Avrupa'da son on yılda virüsün coğrafi menzili ve prevalansı ciddi bir artış göstermesine rağmen, virüsün yayılma dinamikleri ve evrimsel tarihçesi üzerindeki temel belirleyiciler hakkındaki bilgiler sınırlıdır. Özellikle Kuzey Amerika'daki tekil giriş senaryosundan farklı olarak Avrupa'da çoklu soyların ve karmaşık bulaşma yollarının bulunması, bölgeye özgü kapsamlı bir filogenetik analizi zorunlu kılmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Çin, Japonya ve Kore'deki Kadınlarda Doğum Kuşaklarına Göre Meme Kanseri Üreme ve Yaşam Tarzı Risk Faktörlerinin Farklılaşan Desenleri
Meme kanseri, dünya genelinde kadınlar arasında en sık teşhis edilen kanser türü ve kansere bağlı ölümlerin başlıca nedenidir. Tarihsel olarak Asya toplumlarında insidans oranları düşük seyretmiş olsa da, son yıllarda Çin, Japonya ve Güney Kore gibi Doğu Asya ülkelerinde hızla yükselmektedir. Bu artışın ardında yatan toplumsal ve epidemiyolojik süreçlerin tam olarak anlaşılması, koruyucu halk sağlığı stratejilerinin geliştirilmesi açısından kritik önem taşımaktadır. Literatürde meme kanseri insidansındaki tarihsel artışların doğum kuşağı etkileriyle ilişkili olabileceği öne sürülmektedir. Bununla birlikte, menarş yaşı, doğum yapma durumu, ilk doğum yaşı ve menopoz yaşı gibi üreme faktörleri ile sigara ve alkol tüketimi gibi yaşam tarzı etkenlerinin kanser riski üzerindeki etkilerinin farklı doğum kuşaklarında sabit mi kaldığı yoksa zamansal bir değişim mi gösterdiği sorusu açık kalmıştır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Büyük Bir Kent Girişiminde Toplumun Güçlendirilmesi ve Katılımına İlişkin Liderlik Yansımaları: Güven İnşası
Halk sağlığı ve kamu hizmeti alanında kurumlar ile toplum arasındaki güven, hizmetlere erişimin artırılması, sağlık eşitsizliklerinin azaltılması ve toplumsal dayanıklılığın güçlendirilmesi açısından kritik bir öneme sahiptir. Özellikle tarihsel travmalar, sistemik adaletsizlikler ve şeffaflık eksikliği nedeniyle kamu kurumlarına karşı gelişen güvensizlik, toplumsal katılımı engellemekte ve müdahalelerin etkinliğini sınırlandırmaktadır. Alan yazında güvenin önemi sıklıkla vurgulansa da, kentsel ölçekteki kapasite geliştirme girişimlerinde güvenin pratikte nasıl inşa edileceğine ve sürdürüleceğine dair somut rehber ilkelere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışma, büyük bir metropol bölgesinde toplumsal güçlendirme yürüten liderlerin güven inşasına dair nitel algılarını derinlemesine çözümlemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
1990-2021 Yılları Arasında Küresel, Bölgesel ve Ulusal Diyabet Yükü ve 2050 Yılı Yaygınlık Öngörüleri: Küresel Hastalık Yükü Çalışması 2021 İçin Sistematik Analiz
Diyabet, dünya genelinde yaş, cinsiyet veya coğrafi konum fark etmeksizin milyonlarca insanı etkileyen, sağlık sistemleri ve toplumlar üzerinde ağır sosyoekonomik yükler oluşturan kronik bir halk sağlığı sorunudur. Uluslararası çalışmalar diyabet yaygınlığının hızla arttığını gösterse de, yaşa, cinsiyete, tip spesifik ayrışmaya ve risk faktörlerine dayalı küresel ve bölgesel düzeyde kapsamlı verilerin eksikliği, etkin önleme ve tedavi politikalarının geliştirilmesini zorlaştırmaktadır. Bu çalışma, Küresel Hastalık Yükü (GBD) 2021 çerçevesini kullanarak diyabet yükünü ve risk faktörlerini 204 ülke düzeyinde analiz etmekte ve 2050 yılına kadar olan yaygınlık eğilimlerini modelleyerek literatürdeki büyük veri açığını kapatmayı hedeflemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Batı Nil Virüsü Eko-Epidemiyolojisi ve İklim Değişikliği: Bütüncül Bir Tek Sağlık Yaklaşımıyla Literatür Değerlendirmesi
Küresel ısınma ve çevresel değişimler, vektörler ve konakçılar üzerindeki etkileri aracılığıyla Batı Nil virüsü (WNV) gibi zoonotik patojenlerin yayılımını ve bulaşma dinamiklerini doğrudan etkilemektedir. Halk sağlığı literatüründe iklim değişikliği ile vektör kaynaklı hastalıklar arasındaki karmaşık ekolojik ilişkiler, genellikle disiplinler arası bir bakış açısıyla ele alınmaktadır. Mevcut tartışmalar, sıcaklık artışlarının vektör yetkinliği ve virüs replikasyon hızı üzerindeki tek modlu etkileri ile yağış rejimlerinin karmaşık dinamiklerini çözmeye ve geleceğe yönelik risk projeksiyonları geliştirmeye odaklanmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Ebola Virüsü Teşhis Yöntemleri: Moleküler Testler, Hızlı Tanı Kitleri ve Ayırıcı Tanı Yaklaşımlarının Derlemesi
Ebola virüsü hastalığı, yüksek ölüm oranları ve insan-insan temasıyla hızlı yayılma potansiyeli nedeniyle küresel halk sağlığı acil durumlarına yol açan ciddi bir filovirüs enfeksiyonudur. Salgınların meydana geldiği endemik bölgelerde yüksek güvenlikli laboratuvar altyapısının yetersizliği ve merkezi referans laboratuvarlarına numune naklinde yaşanan gecikmeler, hastaların karantinaya alınmasını ve tedaviye başlanmasını geciktirmektedir. Bu alandaki temel tartışma, tanı hassasiyeti yüksek moleküler yöntemlerin merkezi laboratuvar bağımlılığı ile saha şartlarında hız sağlayan ancak henüz DSÖ hassasiyet kriterlerini tam karşılayamayan hızlı tanı testleri arasındaki dengenin nasıl kurulacağı üzerinedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
İran ve Türkiye'deki Hayvan ve İnsanlarda Trichinella Enfeksiyonları
Trişinelloz, dünya genelinde Trichinella cinsine ait nematod larvalarının enfekte ettiği et ürünlerinin tüketilmesiyle insanlara bulaşan önemli bir zoonotik hastalıktır. Müslüman çoğunluğa sahip İran ve Türkiye gibi ülkelerde domuz yetiştiriciliği ve domuz eti tüketimi dini nedenlerle oldukça nadir olsa da, vahşi yaşamdaki silvatik döngü ve yaban domuzu avcılığı gibi faktörler halk sağlığı açısından gizli bir risk oluşturmaktadır. Alandaki temel tartışma, yaban hayatındaki bu rezervuarların evcil hayvanlara ve insanlara sıçrama potansiyeli ile bu iki komşu ülkede epidemiyolojik verilerin parçalı yapısı etrafında şekillenmektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Etiyopya Debark Kasabasında 6-24 Aylık Çocuğu Olan Annelerin Ek Gıda Hazırlama Sırasında Hijyenik Uygulamaları ve İlişkili Faktörler
Gelişmekte olan ülkelerde ve özellikle Etiyopya gibi coğrafyalarda, bebeklerin anne sütünden ek gıdaya geçiş yaptığı altı ile yirmi dört aylık kritik dönemde hijyenik uygulamaların yetersizliği önemli bir halk sağlığı sorunudur. Gıda kaynaklı patojenler nedeniyle ortaya çıkan ishal vakaları ve buna bağlı çocukluk çağı malnütrisyonu, büyüme geriliği ve mortalite oranları küresel ölçekte yüksek seyretmektedir. Bu bağlamda, ek gıda hazırlama ve saklama süreçlerindeki hijyenik yetersizlikler çocuk sağlığını tehdit eden en önemli etkenlerden biri olarak değerlendirilmekte ve uluslararası sağlık politikalarında öncelikli bir müdahale alanı olarak ele alınmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Şam Suriye de Genel Popülasyonda Fibromiyalji Prevalansı ve Risk Faktörleri Topluma Dayalı Bir Olgu Kontrol Çalışması
Fibromiyalji, yaygın kas-iskelet sistemi ağrıları, yörgünluk, uyku bozuklukları ve bilişsel işlev bozuklukları ile seyreden kronik ve yüksek yüklü bir sendromdur. Hastalığın etiyolojisi tam olarak aydınlatılamamış olmakla birlikte fiziksel ve duygusal stresörlerin tetikleyici rol oynadığı bilinmektedir. Süregelen çatışma ve savaş koşullarının psikolojik stres düzeyini artırdığı bilinen toplumlarda fibromiyalji prevalansının ve ilişkili risk faktörlerinin belirlenmesi, halk sağlığı müdahalelerinin ve klinik farkındalığın planlanması açısından büyük önem taşımaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
COVID-19 İçin Güncel Gelişmelerin Kritik Bir İncelemesi: Aşıların, Antiviral İlaçların ve Terapötik Antikorların Geliştirilmesi
COVID-19 pandemisi, ortaya çıkan yeni SARS-CoV-2 varyantları nedeniyle küresel bir halk sağlığı krizi olmaya devam etmektedir. Bilim dünyası bu süreçte aşılar, tanı araçları ve terapötikler geliştirerek salgınla mücadele etmiştir. Ancak virüsün mutasyon geçirmesi, mevcut aşıların ve antikor tedavilerinin etkinliğini azaltmaktadır. Bu durum, literatürde sürekli güncellenen klinik verilerin analiz edilmesini ve varyantlara karşı geliştirilen yeni nesil tedavi stratejilerinin kapsamlı bir şekilde incelenmesini zorunlu kılmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Fiziksel Aktivite, Ruh Sağlığı ve İyilik Hali Üzerine Otuz Yıllık Araştırmalar: Odak Noktaları ve Eğilimlerin Bilimsel Ölçüm Analizi
Fiziksel aktivitenin beden ve ruh sağlığı üzerindeki iyileştirici rolüne dair ampirik yayın patlaması, tıp ve halk sağlığı literatüründe münferit sistematik derleme veya meta-analizlerin kapsamakta zorlandığı devasa bir bilgi birikimi oluşturmuştur. Geleneksel derleme yöntemleri dar klinik sorulara odaklanırken, alanın otuz yıllık tarihsel gelişimini, disiplinler arası etkileşim ağlarını, kurumsal iş birliklerini ve yükselen araştırma odaklarını bütüncül olarak haritalandırmada yetersiz kalmaktadır. Bu makale, bilimsel haritalama ve veri görselleştirme tekniklerini kullanarak söz konusu geniş yazının entelektüel yapısını ve dinamiklerini çözümlemeyi amaçlamaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Politikadan Uygulamaya: DSÖ'nün Afrika Rehabilitasyon Stratejisi 2025–2035 Eğitim Reformu Olmaksızın Neden Başarısızlık Riski Taşıyor?
Dünya Sağlık Örgütü Afrika Bölge Komitesi, Temmuz 2025'te kıta genelindeki %63'lük rehabilitasyon erişim açığını kapatmak amacıyla beş sütunlu iddialı bir strateji kabul etmiştir. Ancak Sahra Altı Afrika'da her 10.000 kişiye düşen rehabilitasyon çalışanı yoğunluğu 0,04 seviyesindedir. Orta Afrika tıp müfredatlarında rehabilitasyon eğitiminin sistemik olarak dışlanması, hekimlerin bu hizmetleri anlamasını ve sevk yapmasını engellemektedir. Bu makale, tıp eğitimindeki reform eksikliğinin politika hedefleri ile saha uygulaması arasındaki kopukluğu nasıl derinleştirdiğini ve stratejik hedeflerin başarısını nasıl tehdit ettiğini incelemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Genç Uygulayıcıların Video Tabanlı Sosyal Medyada Sağlık Qigong'una Yönelik İlgisi: Çevrim İçi Baduanjin Öğrenimi Üzerine Nitel Bir Çalışma
Dijital medya çağında geleneksel halk sporlarının ve özellikle sağlık Qigong pratiklerinin genç nüfus arasında yaygınlaşması, modern bireylerin fiziksel ve zihinsel sağlık arayışlarını anlamak açısından kritik bir alan oluşturmaktadır. Geleneksel Çin kültürü kökenli olan Baduanjin, COVID-19 sonrası dönemde sosyal medya platformları aracılığıyla yeniden popülerlik kazanmış ve gençlerin günlük yaşamına entegre olmuştur. Bu bağlamda, genç uygulayıcıların çevrim içi ortamlarda bu egzersizleri tercih etme motivasyonları, deneyimledikleri duygusal süreçler ve sonrasındaki davranışsal yörüngeler, dijital sağlık davranışlarının anlaşılması noktasındaki önemli akademik tartışmaları beraberinde getirmektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Çevrimiçi Yemek Siparişi Uygulamalarının Depresyon ve Yeme Davranışları Üzerindeki Etkisi: Kartınızda Ne Var?
Çevrimiçi yemek siparişi (ÇYSU) uygulamalarının günlük yaşama entegrasyonu, yeme alışkanlıkları ve psikolojik sağlık üzerinde önemli etkiler yaratmaktadır. Dijitalleşme ile birlikte hızlı ve işlenmiş gıdalara kolay erişim, bireyleri sürekli bir dijital gıda ortamına maruz bırakmaktadır. Bu durum, artan zihinsel sağlık sorunları, özellikle genç yetişkinlerdeki depresyon ve düzensiz yeme davranışları bağlamında endişe vericidir. Önceki araştırmalar, ÇYSU kullanım sıklığının atıştırma oranlarının artması, sağlıksız gıda tercihlerinin yaygınlaşması ve sağlıklı beslenme alışkanlıklarından uzaklaşma gibi değişimlerle ilişkili olduğunu göstermiştir. Bu uygulamaların, obezite ve kronik hastalık risk faktörlerini pekiştirebileceği de belirtilmektedir. Ayrıca, dijital platformlardaki kişiselleştirilmiş reklam ve pazarlama taktikleri, dengeli beslenme alışkanlıklarını sürdürmeyi zorlaştırarak, duygusal ve kontrolsüz yeme gibi bozukluklara zemin hazırlayabilir. Bu karmaşık etkileşimler, ÇYSU’ların depresyon ve yeme davranışları üzerindeki doğrudan etkilerini anlamayı kritik kılmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
COVID-19 Pandemisi Sürecinde Uzaktan Çalışma ve Çalışanların İyi Oluş Durumu: Teksas Sağlık Bilimleri Üniversitesinde İki Dalgalı Bir Çalışma
COVID-19 pandemisi dünya genelinde çalışma hayatını kökten değiştirerek yükseköğretim kurumları dahil pek çok sektörde uzaktan çalışmanın zorunlu ve ani bir şekilde benimsenmesine yol açmıştır. Bu durum, çalışanların mesleki rutinlerini ev ortamına taşımasıyla birlikte yeni örgütsel ve psikolojik stres faktörlerini ortaya çıkararak çalışan refahı üzerine odaklanan iş sağlığı çalışmalarının önemini artırmıştır. Özellikle akademik ortamlarda öğretim, araştırma ve idari hizmetlerin çeşitliliği göz önüne alındığında, uzaktan çalışma geçişinin çalışanların iyi oluş düzeylerine etkileri kapsamlı bir şekilde incelenmeyi gerektiren kritik bir araştırma alanı olarak belirginleşmektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Dijital Endüstride Z Kuşağının İş Yaşam Dengesi ve Ruhsal Sağlığı
Dijital teknolojilerin hızla gelişmesi, iş dünyasına yeni katılan ve teknolojiyle iç içe büyüyen Z kuşağının beklentilerini kökten değiştirmektedir. Geleneksel insan kaynakları yönetimi yaklaşımları, sürekli bağlantıda kalmayı gerektiren dijital sektör dinamikleri karşısında yetersiz kalabilmektedir. Bu durum, iş ve özel yaşam arasındaki sınırların belirsizleşmesine yol açarak genç çalışanlarda stres, tükenmişlik ve ruh sağlığı sorunlarını tetiklemektedir. Çalışma, bu bağlamda Z kuşağının iş yaşam dengesini kurma sürecindeki yapısal zorlukları ve örgütsel stratejilerin rolünü incelemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Tayland'daki Z Kusaginin Sosyal Medya Platformlarindaki Fitness ve Sağlık Kanallarini Izleme Kararlarinin Olasiligi: Etkileyici Pazarlamasi ve Canli Yayinlarin Rolu
Sosyal medyanin hizla yayilmasi, tuketici davranışlarini dönüştururken, özellikle Z kusaginin dijital yerli kimligi ve aktif katılımi pazarlama stratejilerinde yeni yönelimlerin ortaya cikmasina neden olmustur. YouTube, Instagram ve TikTok gibi platformlar, sağlık ve fitness içeriklerinin tuketilmesinde kritik birer kanal haline gelirken, etkileyici pazarlamasi ve canli yayin özellikleri bu dinamigin merkezinde yer almaktadir. Araştırma, Tayland bağlaminda Z kusaginin fitness içeriklerini izleme egilimlerini inceleyerek bölgesel duzeydeki literatür boslugunu doldurmayi amaçlamaktadir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Sosyal Medyanın Spor Pazarlaması ve Tüketici Etkileşimi Üzerindeki Etkisi
Yirminci yüzyıldan bu yana dijitalleşme dalgası, spor örgütleri ile taraftarlar arasındaki geleneksel iletişim biçimlerini kökten değiştirmiş ve pazarlama stratejilerinin dijital mecralara evrilmesini zorunlu kılmıştır. Spor yönetimi ve pazarlaması literatüründe, geleneksel yöntemlerin yerini alan çevrimiçi platformların kitleleri hedeflemede sağladığı hassasiyet ve ölçülebilirlik sıkça tartışılmaktadır. Özellikle Instagram ve TikTok gibi görsel odaklı dinamik mecraların yükselişi, genç tüketici kitlesinin beklentilerini dönüştürmekte; spor markalarının ve ünlü sporcuların hayran kitleleriyle nasıl etkileşim kurduğu sorusunu güncel bir araştırma alanı haline getirmektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Gazze Şeridinde Sağlık Sisteminin Çöküşü ve Bulaşıcı Hastalıkların Yayılımı: Niteliğe Dayalı Bir İnceleme
Çatışma ve insani kriz bölgelerinde sağlık altyapısının çökmesi, kamu sağlığı sistemlerinin işleyişini imkânsız hale getirerek bulaşıcı hastalıkların yayılması bakımından ciddi tehditler oluşturmaktadır. Gazze Şeridi'nde uzun süredir devam eden kriz ve abluka ortamı, tıbbi hizmetlerin sürdürülebilirliğini felce uğratarak hastaneleri hem tedavi merkezi hem de enfeksiyon kaynağı konumuna getirmektedir. Literatürdeki temel tartışma, sağlık sistemindeki yıkımın salgın hastalık risklerini nasıl tetiklediği ve yerel topluluklar ile sağlık çalışanlarının bu kriz koşullarıyla başa çıkma stratejilerini anlamak üzerine yoğunlaşmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Yapay Zeka ile Diş Hekimliği Teşhislerinin Dönüştürülmesi: Hasta Bakımı için ChatGPT ve Büyük Dil Modellerinin Gelişmiş Entegrasyonu
Yapay zeka ve büyük dil modellerinin (LLM) tıp ve diş hekimliği teşhis süreçlerine entegrasyonu, dijital sağlık alanında büyük bir dönüşüm yaratmaktadır. Geleneksel kural tabanlı uzman sistemlerden (Yazılım 1.0) makine öğrenimi ve derin öğrenmeye dayalı sistemlere (Yazılım 2.0) geçiş süreci, klinisyenlerin teşhis doğruluğunu artırırken idari yükleri azaltmayı vadetmektedir. Ancak diş hekimliği klinik süreçlerine yönelik yapay zeka modellerinin geliştirilmesinde, tıp eğitimi almamış mühendislerin tasarımları ile hekimlerin bütüncül yaklaşımı arasındaki farklar, veri kalitesi, model yanlılığı ve bilgi doğruluğu gibi yapısal sorunlar güncel alan yazında yoğun tartışmalara neden olmaktadır. Bu makale, özellikle ChatGPT ve benzeri dil modellerinin diş hekimliğindeki güncel konumunu, olanaklarını ve sınırlılıklarını tartışmaya açmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Ruanda'nin Kirsal Bölgelerinde Ebeveyn Aksam Forumlari Aracıligiyla Erken Cocukluk Donemi Beslenme Uygulamalarınin Iyilestirilmesi
Erken cocukluk donemi beslenme uygulamalari, bireylerin yasam boyu sağlık sonuçlarını, bilissel gelişimini ve fiziksel buyumesini belirleyen en kritik faktorlerin basinda gelmektedir. Hayatin ilk bin gununde sağlanan yeterli ve dengeli beslenme, bodurluk ve zayiflik gibi kronik yetersiz beslenme sorunlarinin onlenmesinde hayati bir rol oynamaktadir. Dunya genelinde özellikle düşük ve orta gelirli ulkelerde, sosyoekonomik engeller, kulturel normlar ve sağlık hizmetlerine erisim kisitliliklari nedeniyle önerilen beslenme kilavuzlarina uyum duzeyi düşük kalmaktadir. Ruanda'nin kirsal Gicumbi bölgesinde cocukluk donemi bodurluk oranlarinin ulusal ortalamanin ustunde seyretmesi, toplumsal katılıma dayalı ve kulturel olarak uygun eğitim modellerinin geliştirilmesini zorunlu kilmaktadir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Kadın Futbolunda Duygular ve Kaygı: Kapsamlı Bir Derleme
Kapsamlı bir inceleme alanı olarak spor psikolojisi, özellikle kadın futbolunda kaygı ve performans ilişkisini ele alırken erkek futboluna kıyasla belirgin bir bilgi boşluğuyla karşı karşıyadır. Tarihsel olarak erkek merkezli spor politikaları, finansal dengesizlikler, yetersiz medya görünürlüğü ve toplumsal cinsiyet kalıpyargıları kadın sporcuların rekabetçi ortamlardaki psikolojik yükünü artırmaktadır. Bu bağlamda, kadın futbölçuların yaşadığı kaygı faktörlerinin haritalandırılması ve mevcut müdahalelerin incelenmesi, alandaki literatür eksikliklerinin giderilmesi açısından kritik bir öneme sahiptir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Uluslararası Uzay İstasyonunda 6 Aylık Alçak Dünya Yörüngesi Görevlerinde Bulunan Astronotların Bilişsel Performansı
Uzun süreli uzay uçuşları sırasında astronotlar radyasyon, değişen yerçekimi, izolasyon, kapalı ortam ve Dünya'dan uzaklık gibi çevresel tehlikelerin yanı sıra aşırı iş yükü ve sirkadiyen ritim kaymaları gibi operasyonel stres faktörlerine maruz kalmaktadır. Bu faktörlerin bilişsel işlevler üzerindeki olası olumsuz etkileri bilinmekle birlikte, Alçak Dünya Yörüngesindeki Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS) görevlerinde astronotların bilişsel performans alanlarının nicel ve geniş kapsamlı profil analizi literatürde kısıtlı kalmıştır. Mevcut literatürdeki küçük örneklemler, ölçüm standardize olmaması ve sınırlı bilişsel alan değerlendirmeleri nedeniyle bu çalışmada astronot bilişsel sağlığı sistematik olarak incelenmiştir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Güvenli Bir Alan Yaratmak: Tıp Öğrencilerinin İletişim Becerilerini Öğrenmede Oyuncu Simülasyonlarının Kullanımına İlişkin Perspektifleri
Tıp eğitiminde klinik yetkinliğin temel taşlarından biri olan hekim-hasta iletişimi, hastaların tedaviye katılımı, memnuniyeti ve klinik çıktılar üzerinde belirleyici bir role sahiptir. Kötü haber verme, belirsizlikle başa çıkma ve karmaşık duygusal tepkileri yönetme gibi güç klinik senaryolarda iletişim aksaklıkları ciddi tıbbi hatalara ve hasta hakları ihlallerine yol açabilmektedir. Geleneksel teorik anlatımların aksine, iletişim becerilerinin deneyimsel öğrenme modelleriyle kazandırılması gerektiği vurgulanmaktadır. Profesyonel oyuncuların hasta rolünü üstlendiği simülasyonlar, öğrencilere gerçekçi bir klinik ortam sunarken aynı zamanda hasta güvenliğini riske atmadan pratik yapma imkânı tanır. Alan yazındaki ana tartışma, simülasyon ortamındaki psikolojik güvenliğin, geri bildirim mekanizmalarının ve rol oynama süreçlerinin öğrencilerin mesleki kimlik gelişimi ile iletişim yeterliliklerine nasıl yansıdığı üzerinde yoğunlaşmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Silahlı Kuvvetlerde Fiziksel Uygunluk: Uluslararası Değerlendirme Uygulamalarının Kapsamlı Bir İncelemesi
Askeri personelin fiziksel uygunluk seviyesi, muharebe şartlarında hayatta kalma ve operasyonel görevleri başarıyla yerine getirme kapasitesiyle doğrudan ilişkilidir. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte ordularda modern silah sistemleri yaygınlaşsa da, insan gücünün fiziksel dayanıklılığı ve harbe hazırlık seviyesi belirleyici unsur olmaya devam etmektedir. Literatürde, askerlerin kas kuvveti, aerobik kapasite ve genel dayanıklılık düzeylerinin nasıl ölçüleceği ve değerlendirileceği konusunda ülkelerin farklı yaklaşımlar sergilediği görülmektedir. Bu kapsamda, uluslararası düzeyde askeri fiziksel uygunluk test yöntemlerinin karşılaştırmalı analizi, ulusal sistemlerin güncellenmesi ve bilimsel standartlara uyarlanması açısından kritik önem taşır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
ChatGPT ve Yapay Zekanin Hukuk Kodu: Plastik ve Rekonstrüktif Cerrahlari Justitia nin Kilicindan Nasıl Korumaliyiz
Yapay zeka teknolojileri ve Büyük Dil Modelleri, klinik is akislarini optimize etmek, kaynak yoğun görevleri devretmek ve sağlık sisteminin yükünü hafifletmek amaciyla tip alanina hizli bir sekilde entegre olmaktadir. Ancak bilimsel ilerlemenin hizi, bu teknolojilerin yasal düzenlemelerini ve sorumluluk sınırlarini belirsizlestirmektedir. Plastik ve rekonstrüktif cerrahi özelinde, yapay zeka araclarinin klinik senaryolarda kullanimina ilişkin yasal kilavuzlarin ve olasi risklerin sınırli olmasi, uygulayicilari ve sağlık kurumlarini olasi dava ve cezalarla karsi karsiya birakmaktadir. Bu bağlamda, klinik pratikte yapay zeka entegrasyonu ile hukuki sorumluluklar arasindaki ilişkinin incelenmesi kritik bir araştırma sorusu olarak karsimiza cikmaktadir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Profesyonel Voleybol Sporcularında Menstrüel Döngü Takibi ve Semptom Analizi
Kadın sporcuların performans ve esenlikleri üzerindeki menstrüel döngü etkileri, modern spor bilimlerinde giderek daha fazla ilgi çeken bir alandır. Ancak, özellikle profesyonel voleybol gibi branşlarda, semptomların bireysel dağılımı ve bunların döngü fazlarına göre nasıl değiştiği üzerine yeterli boylamsal veri bulunmamaktadır. Mevcut literatürdeki bu boşluk, antrenörlerin sporcuları için en uygun antrenman ve iyileşme stratejilerini belirlemesini zorlaştırmaktadır. Makale, elit bir voleybol takımının bir sezonluk takibi üzerinden semptom sıklığını nicelleştirerek bu bilimsel tartışmaya katkı sunmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Spor Bilimi ve Spor Hekimliği Takımlarında Yapay Zeka Uygulamasının Zorlukları ve Fırsatları
Spor bilimi ve spor hekimliği disiplinlerinde yapay zeka, büyük dil modelleri ve otomasyon teknolojilerinin kullanımı hızla yaygınlaşmaktadır. Ancak bu teknolojilerin ekibe entegrasyonu yalnızca teknik bir güncelleme olmayıp, insan ile teknolojinin birlikte çalıştığı karmaşık sosyoteknik sistemlerin yeniden yapılandırılmasını gerektmektedir. Mevcut tartışmalar, yapay zekanın veri analizi ve teşhis süreçlerindeki rolü ile insan uzmanların karar alma yetkisi ve durum farkındalığı arasındaki dengenin nasıl kurulacağı sorusuna odaklanmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Sağlık Yatırımının Hanehalkı Gelir Dağılımı Üzerindeki Etkisi: Çin'in Boylamsal Anket Verilerinden Elde Edilen Bulgular
Sağlık iktisadı ve insan sermayesi kuramı bağlamında, bireylerin sağlık yatırımlarının hanehalkı gelir seviyesi ve gelir dağılımı üzerindeki makro ile mikro düzeydeki etkileri literatürde yoğun biçimde tartışılmaktadır. Geleneksel çalışmalar çoğunlukla gelir düzeyinin sağlık üzerindeki etkisine odaklanırken veya sağlık durumunu ölüm ve hastalık oranları gibi heterojen göstergelerle ölçerken, sağlık yatırımının doğrudan ve dolaylı kanallar üzerinden gelir dağılımı ve gelir hareketliliği üzerindeki dönüştürücü rolü yeterince incelenmemiştir. Bu çalışma, söz konusu tartışmada sağlık yatırımını temel bir insan sermayesi girdisi olarak konumlandırarak gelir eşitsizliğinin azaltılması ve toplumsal refahın artırılmasındaki rolünü incelemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Gazzede Kritik Sivil Altyapıya Verilen Zararın Mekansal Analizi: İsrail Askeri Harekatının İlk Safhası Üzerine Kantitatif Bir İnceleme (7 Ekim - 22 Kasım 2023)
Uluslararası insancıl hukuk, silahlı çatışma dönemlerinde sivil nüfusun bekası için kritik öneme sahip sağlık, eğitim ve su gibi temel altyapı tesislerinin korunmasını zorunlu kılar. Ancak kentsel savaş alanlarında bu tesislerin uğradığı yıkım, hem kısa vadeli insani krizlere hem de uzun vadeli toplumsal çöküşe neden olmaktadır. Mevcut akademik tartışmalar, çatışma bölgelerinde veri toplama zorluklarını aşmak için uzaktan algılama teknolojilerinin kullanımına ve askeri eylemlerin uluslararası hukuk normlarına uyumuna odaklanmaktadır. Bu çalışma, Gazze örneğinde sivil altyapı tahribatının tesadüfi mi yoksa sistematik bir kümelenme eğiliminde mi olduğunu sörgülayarak literatüre mekansal-istatistiksel bir kanıt sunmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Somali'de Sağlık Sisteminin Uygulanması ve Yeni Federalizm: Zorluklar ve Fırsatlar
Çatışma sonrası toplumlarda devlet inşası ve kamu hizmetlerinin yeniden yapılanması, siyasi yönetişim modelleriyle doğrudan ilişkilidir. Somali'de yirmi yılı aşkın süren iç savaş, kamu sağlık altyapısını tahrip etmiş ve merkezi sağlık yönetimini işlevsiz kılmıstır. 2004 yılında kabul edilen ve 2012 sonrasında somutlaşan federal yönetişim yapısı, sağlık hizmetlerinin sunumu ve finansmanı açısından hem yeni fırsatlar hem de ciddi kurumsal karmaşıklıklar doğurmuştur. Sağlık sektörünün merkezi hükümet ile bölgesel üye devletler arasında nasıl bölüşüleceği ve merkeziyetsiz yapıda hizmet kalitesi ile erişilebilirliğin nasıl sağlanacağı, çağdaş kamu sağlığı ve sağlık politikaları literatürünün temel tartışma konularından birini oluşturmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Senegal'de HIV ile Yaşayan Bireylerde Depresyon Tedavisi İcin Grup Kisilerarası Terapinin Uygulanmasına Yonelik Algılar Kolaylastırıcılar ve Engeller Nitel Bir Calısma
HIV ile yasayan bireylerde depresyon prevalansı oldukça yüksektir ve bu durum antiretroviral tedaviye uyumu olumsuz etkileyerek hastalık seyrini kotulestirmektedir. Sahra Altı Afrika'da uzman ruh saglıgı calısanı eksikligi nedeniyle bu sorun genellikle yetersiz tedavi edilmektedir. Senegal'de gerceklestirilen bu calısma gorev paylasımı yaklaşımıyla uygulanan Grup Kisilerarası Terapi IPT müdahalesinin nitel yansımalarını ilk kez ele alarak literatürdeki onemli bir boslugu doldurmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Glutensiz Şekerleme Ürünlerinin Besinsel Değerinin ve Sağlık Faydalarının Artırılması: Yenilikçi Pastil ve Yumuşak Şekerler
Geleneksel şekerleme ürünleri yüksek şeker ve kalori içerikleri nedeniyle obezite ve ilişkili metabolik rahatsızlıklar bakımından risk oluşturmaktadır. Tüketicilerin doğal, düşük kalorili, işlevsel ve sentetik katkı maddelerinden arındırılmış gıdalara yönelik talebi gıda endüstrisini yenilikçi formülasyonlara yöneltmektedir. Bu kapsamda tıbbi bitki özleri, meyve püreleri ve probiyotiklerin glutensiz şekerleme matrislerine entegrasyonu hem fizikokimyasal yapının korunması hem de biyoaktif bileşiklerin sindirim sistemindeki salım profilinin iyileştirilmesi açısından kritik bir tartışma alanıdır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Birikimli Ortalama Trigliserid Glikoz-Vücut Kitle İndeksi ile Kardiyovasküler Hastalık İnsidansı Arasındaki İlişki: Çin'de Prospektif Ulusal Bir Kohort Çalışması
Gelişmekte olan ülkelerde kardiyovasküler hastalıkların (KVH) artan morbidite ve mortalite yükü, risk altındaki bireylerin erken tespiti için yeni ve maliyet-etkin tarama yöntemlerinin geliştirilmesini gerektirmektedir. İnsülin direncinin (İD) ateroskleroz patogenezindeki merkezi rolü bilinmekle birlikte, doğrudan ölçümü için kullanılan altın standart yöntemler maliyetli ve invazivdir. Son dönemde trigliserid glikoz-vücut kitle indeksi (TyG-VKİ) basit ve etkili bir İD ve metabolik risk göstergesi olarak önerilmiştir. Ancak, birikimli ortalama TyG-VKİ maruziyetinin prospektif kohort çalışmalarında KVH insidansını tahmin etme kapasitesi literatürde yeterince araştırılmamıştır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Elit Dayanıklılık Sporcularında Sezon Sezon Antrenman Şiddeti Dağılımı ve Metodolojik Yaklaşımlar
Spor bilimleri ve antrenman teorisinde, üst düzey dayanıklılık sporcularının fizyolojik uyumlarını optimize etmek amacıyla antrenman hacmi, frekansı ve şiddetini nasıl dağıtmaları gerektiği konusu uzun süredir tartışılmaktadır. Düşük şiddetli (Bölge 1), orta/eşik şiddetli (Bölge 2) ve yüksek şiddetli (Bölge 3) antrenmanların oransal dengesini ifade eden antrenman şiddeti dağılımı (TID), piramidal ve polarize modeller başta olmak üzere farklı yaklaşım biçimleriyle incelenmektedir. Ancak literatürde kullanılan nicelleştirme yöntemlerinin (kalp atım hızı, güç çıktısı, hız, algılanan zorluk) heterojenliği ve spor dallarına özgü biyomekanik gereksinimler, evrensel bir optimal antrenman modeli tanımlanmasını zorlaştırmaktadır. Bu çalışma, farklı branşlardaki elit sporcuların sezonluk antrenman şiddeti dağılımlarını bütüncül biçimde ele alarak metodolojik çelişkileri ve literatürdeki boşlukları çözümlemeyi hedeflemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
OpenCap: Akıllı Telefon Videolarından İnsan Hareket Dinamiklerinin Açık Kaynaklı Hesaplama Platformu ile Analizi ve Doğrulanması
İnsan hareketi dinamiklerinin ve nöromüsküloskeletal kontrolün nicel olarak değerlendirilmesi, kas-iskelet ve nöromüsküler hastalıkların anlaşılması, yaralanma risklerinin öngörülmesi ve rehabilitasyon süreçlerinin takibi açısından kritik bir öneme sahiptir. Geleneksel hareket analizi yöntemleri; 150.000 doları aşan yüksek donanım maliyetleri, özel laboratuvar alanları, karmaşık kalibrasyon süreçleri ve uzman personelin günler süren veri işleme adımlarını gerektirmektedir. Bu yüksek maliyet ve zaman engelleri, biyomekanik ölçümlerin geniş ölçekli klinik araştırmalara ve rutin klinik uygulamalara entegre edilmesini zorlaştırmaktadır. Akıllı telefon kameraları ve bilgisayarlı görü algoritmalarındaki gelişmeler alternatif sunsa da, donanım senkronizasyonu olmayan birkaç mobil cihazdan yüksek doğrulukta eklem kuvveti ve kas aktivasyonu gibi 3 boyutlu dinamik parametrelerin elde edilip edilemeyeceği belirsizliğini korumaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Bilimsel Denetim Odaklı Geleneksel Çin Tıbbı Kalite Değerlendirme Yöntemleri: Son Araştırma Gelişmeleri ve Gelecek Beklentileri
Geleneksel Çin Tıbbı (GÇT) preparatlarının karmaşık kimyasal yapıları ve hammadde kaynaklarındaki kararsızlıklar, modern ilaç denetim standartlarında ciddi bir zorluk teşkil etmektedir. Klasik tek bileşenli analizler, bu çok hedefli tıp sisteminin klinik etkinliğini doğrulamada yetersiz kalmaktadır. İlaç düzenleme bilimi, geleneksel tıp teorileriyle uyumlu, klinik güvenliği ve etkinliği bir arada değerlendirebilen bütünsel kalite değerlendirme sistemlerinin kurulmasını ve bilimsel denetim mekanizmalarıyla entegrasyonunu tartışmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Klinik Uygulamada Yapay Zekanin Rolu: Sağlık Hizmetlerinde Dönüşum ve Gelecek Perspektifleri
Sağlık sistemleri, artan hasta yuku, karmasik tani süreçleri ve devasa veri hacimleri nedeniyle kapsamli bir teknolojik dönüşum süreçinden gecmektedir. Yapay zeka, makine öğrenmesi ve derin öğrenme algoritmalarinin klinik süreçlere entegrasyonu; tibbi tesgis doğrulugunu artirma, tedavi planlarini kisisellestirme ve hasta bakim kalitesini yukseltme potansiyeli sunmaktadir. Ancak veri gizliligi, algoritmik sapmalar, siber guvenlik riskleri ve insan uzmanligi ihtiyaci gibi etik, hukuki ve operasyonel engeller, teknolojinin guvenli ve sürdurulebilir bicimde benimsenmesini karmasiklastirmaktadir. Bu çalışma, yapay zekanin klinik pratik, tani, tedavi ve toplum sağlığı yönetimindeki rolunu butoncul bir yaklaşimla ele almaktadir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Derin Uzay Keşiflerinde Radyasyon ve Mikroçekim Risklerinin Değerlendirilmesi ve Azaltım Stratejileri
Derin uzay keşifleri, Alçak Dünya Yörüngesi (LEO) ötesine geçişle birlikte astronotların benzersiz biyolojik ve fiziksel stresörlerle karşılaşmasına neden olmaktadır. Bu kapsamda, kozmik radyasyon ve mikroçekim (yerçekimsizlik) insan fizyolojisi üzerinde çoklu organ sistemlerini etkileyen ciddi hasarlara yol açmaktadır. Biyomedikal literatürde bu risklerin azaltılması, kalkanlama teknolojilerinden farmakolojik çözümlere ve geçici metabolik yavaşlatmaya (hibernasyon) kadar geniş bir yelpazede tartışılmaktadır. Ancak mevcut koruma yöntemlerinin sınırları ve derin uzay ortamına yönelik ampirik verilerin yetersizliği, etkili risk azaltma stratejilerinin bütüncül bir şekilde analiz edilmesini zorunlu kılmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Almanya Ekonomisi, Sağlık Hizmetleri ve Emeklilik Sistemi Açısından Uzun COVID Semptomlarının Maliyet Analizi
COVID-19 salgını sonrasında akut enfeksiyonu atlatan hastaların bir kısmında kalıcı veya uzun süreli sağlık sorunları (uzun/post-COVID-19 sendromu) gelişmektedir. Yörgünluk, organ hasarları ve psikolojik rahatsızlıklarla seyreden bu durum, bireylerin çalışma kapasitelerini düşürerek iş gücü piyasasından çekilmelerine ve sağlık sistemlerine ek yük getirmelerine yol açmaktadır. Literatürde akut salgının doğrudan sağlık harcamaları sıklıkla incelenmiş olsa da, enfeksiyon sonrası gelişen kronik durumların makroekonomik üretkenlik kayıpları, emeklilik fonları ve rehabilitasyon giderleri üzerindeki birikimli yükünün nicel olarak modellenmesi ihtiyacı bulunmaktadır. Bu çalışma, Almanya örneğinde 2021 yılında yeni başlayan vakaların ekonomiye ve sosyal güvenlik sistemine getirdiği mali külfeti ikincil veriler üzerinden bütüncül bir yaklaşımla hesaplayarak makroekonomik tartışmalara katkı sağlamaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Airbus A32x ile Boeing 737 Güvenlik Olaylarının Karşılaştırmalı Analizi
Havacılık endüstrisinde güvenlik, havayolu şirketlerinin operasyonel sürdürülebilirliği ve yölçu algısı açısından en kritik önceliktir. Tarihsel süreçte Boeing ve Airbus gibi iki dev üretici arasındaki rekabet, uçakların güvenilirlik algısı üzerinden şekillenmiştir. Boeing'in geleneksel olarak daha güvenli kabul edilmesine karşılık, son yıllarda yaşanan Boeing 737 Max kazaları bu algıyı sarsmış ve her iki üreticinin dar gövdeli, tek koridorlu temel uçak ailelerinin (B737 ve A32x) güvenlik geçmişlerinin nesnel verilerle karşılaştırılması ihtiyacını doğurmuştur. Bu çalışma, iki ana üreticinin güvenlik olaylarını istatistiksel bir çerçevede inceleyerek havacılık emniyeti literatüründeki süregelen tartışmalara nicel bir açıklık getirmeyi hedeflemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Savaş ve Onkoloji: IŞİD Çatışmasından Etkilenen Beş Irak Vilayetinde Kanser Bakımı ve Altyapı Analizi
Çatışma ve savaş durumlarının sağlık altyapıları üzerindeki yıkıcı etkileri, özellikle kronik ve sürekli bakım gerektiren kanser tedavileri söz konusu olduğunda felaket boyutunda sonuçlar doğurmaktadır. Irak'ta otuz yılı aşkın süredir devam eden çatışmalar ve IŞİD işgali, kamu onkoloji merkezlerini tahrip etmiş ve hastaların tedaviye erişimini engellemiştir. Literatürde genellikle ulusal düzeydeki genel yıkım veya sığınmacılara yönelik insani yardım odağında ele alınan bu durum, yerel düzeydeki politik ekonomik dinamiklerin hastanelerin dayanıklılığı ve yeniden yapılanma hızı üzerindeki farklılaştırıcı etkilerini göz ardı etmektedir. Bu çalışma, Musul (Neyneva), Enbar, Kerkük, Selahaddin ve Diyala illerindeki kamu onkoloji altyapısının çatışma öncesi, sırası ve sonrasındaki dönüşümünü bölgesel odaklı bir yaklaşımla incelemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Kadın ve Kız Futbolunda Altyapıdan A Takıma Geçiş: Bağıl Yaş Etkileri ve Cinsiyete Özgü Konuların Daha İyi Anlaşılmasına Doğru
Spor bilimlerinde yetenek tespiti ve seçimi, uzun yıllardır ağırlıklı olarak erkek sporcular üzerinde yürütülen araştırmalarla şekillenmiştir. Son yirmi yılda kadın futboluna olan küresel ilgi ve yatırım ciddi oranda artmış olsa da, kadın sporcuların altyapıdan A takıma geçiş (youth-to-senior transition) süreçleri ve bu süreçleri etkileyen bağıl yaş etkisi (Relative Age Effect - RAE) gibi sistematik yanlılıklar literatürde yeterince incelenmemiştir. Mevcut tartışmalar, erkek futbolundan elde edilen kalıpların kadın futboluna doğrudan uyarlanıp uyarlanamayacağı sorusu etrafında yoğunlaşmaktadır. Bu çalışma, İtalyan kadın milli futbol takımları düzeyinde bu geçiş dinamiklerini ve bağıl yaş etkisinin varlığını cinsiyete özgü parametrelerle ampirik olarak sörgülamaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Hızlı Kilo Vermenin Brezilya Jiu-Jitsu Sporcularının Müsabaka Sürecindeki Duygu Durumları ve Tükenmişlik Düzeylerine Etkisi
Mücadele sporlarında sporcuların müsabaka öncesinde kısa sürede yüksek miktarda vücut kütlesi kaybetmesi yaygın bir stratejidir. Sporcular alt sıkletlerde fiziksel avantaj elde etme amacıyla bu yönteme başvursa da kısıtlayıcı diyetler ve dehidrasyon uygulamalarının sporcuların psikolojik durumu üzerindeki etkileri spor psikolojisi alanında tartışılmaktadır. Brezilya jiu-jitsusu sporcularında hızlı kilo kaybının spora özgü tükenmişlik boyutları ve duygu durumu bileşenleri üzerindeki etkisi literatürde yeterince incelenmemiştir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Bangladeş'te Lisans Üniversite Sınavına Hazırlanan Öğrencilerde Depresyon Belirtileri, Anksiyete ve Stres: Kesitsel Bir Çalışma
Gelişmekte olan ülkelerde ruh sağlığı kaynaklarının yetersizliği, yükseköğretime geçiş aşamasındaki gençlerin karşılaştığı akademisi temelli psikososyal baskıları daha ağır hale getirmektedir. Bangladeş'te kamu üniversitelerindeki kontenjanların son derece kısıtlı olması, üniversiteye giriş sınavlarını yüksek rekabetli bir yarışa dönüştürmektedir. COVID-19 pandemisi sürecinde sınavların ertelenmesi ve 'otomatik geçiş' uygulamaları aday öğrenciler üzerinde ek belirsizlik ve toplumsal baskı oluşturmuştur. Bu çalışma, üniversiteye giriş sınavına hazırlanan adayların depresyon, anksiyete ve stres düzeylerini inceleyerek literatürdeki ampirik veri eksikliğini gidermeyi amaçlamaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Preeklampsi Öyküsü ve Lohusalık Döneminde Serebrovasküler Hastalık ile Bilişsel Bozukluk Riski: Olası Mekanizmalar
Gebelikte ortaya çıkan preeklampsi, eklampsi ve gestasyonel hipertansiyon gibi hipertansif bozukluklar, anne ve fetüs mortalitesinin ana nedenleri arasındadır. Son yıllarda yapılan klinik ve epidemiyolojik araştırmalar, gebelikte yaşanan hipertansif süreçlerin yalnızca doğum anıyla sınırlı kalmayıp, lohusalık dönemi ve kadının ilerleyen yaşamında inme, ak madde lezyonları, vasküler demans ve bilişsel bozukluklar gibi uzun vadeli serebrovasküler komplikasyon riskini belirgin biçimde artırdığını göstermektedir. Ancak bu kalıcı hasarların altındaki hücresel, vasküler ve nöroinflamatuar mekanizmalar henüz tam olarak aydınlatılamamıştır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Plantar Fasiitli Modern Pentatlon Sporcularında Masaj Terapisinin Ağrı ve Dayanıklılık Performansına Etkisi
Plantar fasiit, sporcularda ve sedanter bireylerde sıklıkla karşılaşılan, topuk bölgesinde mikro travmalar ve inflamasyonla seyreden önemli bir alt ekstremite rahatsızlığıdır. Çoklu branş içeren ve yüksek düzeyde aerobik dayanıklılık gerektiren modern pentatlon sporunda, alt ekstremitede oluşan ağrı ve fonksiyonel kısıtlılıklar atletlerin koşu parametrelerini ve genel performanslarını doğrudan olumsuz etkilemektedir. Literatürde masajın akut etkileri bilinmekle birlikte, modern pentatlon gibi zorlu branşlarda düzenli derin friksiyon masajının ağrı ve dayanıklılık üzerindeki uzun süreli etkilerini inceleyen ampirik çalışmalar sınırlıdır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
ChatGPT ve Yeni Akademik Gerçeklik: Akademik Yayıncılıkta Yapay Zeka Tarafından Yazılan Araştırma Makaleleri ve Büyük Dil Modellerinin Etiği
Yapay zeka, makine öğrenmesi ve doğal dil işleme teknolojilerindeki hızlı gelişmeler, akademik araştırma ve yayıncılık ekosistemini köklü bir dönüşüme uğratmaktadır. OpenAI tarafından geliştirilen ChatGPT ve altta yatan GPT-3 gibi büyük dil modelleri, otomatik metin üretimi, özetleme ve düzenleme yetenekleriyle bilimsel iletişim süreçlerine doğrudan dahil olmaktadır. Bu durum bir yandan editoryal süreçleri kolaylaştırma, metin kalitesini artırma ve disiplinlerarası erişilebilirliği sağlama potansiyeli sunarken; diğer yandan yazarlık tanımı, telif hakları, kaynak gösterme ilkeliliği, akademik teşvik sistemlerindeki çarpıklıklar ve bilimsel dürüstlük açısından ciddi etik tartışmaları beraberinde getirmektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Toplum Sağlığı Çalışanlarının Kariyer İlerleme Fırsatlarının Geliştirilmesinde Temel Hususlar ve Değer Görme Gereksinimi
Toplum sağlığı çalışanları, toplumsal sağlık eşitsizlikleriyle mücadelede ve sağlık hizmetlerinin niteliğinin artırılmasında kritik bir rol üstlenmektedir. Bununla birlikte, kurumların bu iş gücüne yönelik sunduğu mesleki gelişim ve kariyer ilerleme yolları son derece sınırlıdır. Formal eğitim düzeyinin yaşam tecrübesinin önüne geçirilmesi, düşük ücretler ve statü eksikliği meslekten ayrılma oranlarını artırmakta ve kamu sağlığı sistemlerinde istikrarsızlığa yol açmaktadır. Bu durum, kamu sağlığı alanında toplum sağlığı çalışanlarının rolünün kurumsallaşması ile sürdürülebilir kariyer yapılarının kurulması arasındaki gerilimi gündeme getirmekte ve işverenlerin nasıl bir kariyer modeli benimsemesi gerektiği sorusunu öne çıkarmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
ChatGPT'nin USMLE Sınavındaki Performansı: Büyük Dil Modelleri Kullanılarak Yapay Zekâ Destekli Tıp Eğitimi Potansiyeli
Klinik tıp alanında yapay zekâ uygulamalarının yaygınlaşması, serbest metin verilerinin düzensizliği, sistemler arası entegrasyon eksikliği ve etiketlenmiş yapılandırılmış veri yetersizliği nedeniyle uzun süredir sınırlı bir düzeyde kalmıştır. Derin öğrenme algoritmalarının klinik bakımda genelleştirilebilir sonuçlar üretmekte zorlanması, alana özgü ve yüksek maliyetli eğitim verilerine olan bağımlılıktan kaynaklanmaktadır. Son dönemde gelişen büyük dil modellerinin (LLM), genel alan verileriyle eğitilmesine rağmen karmaşık tıp bilgisini işleme, klinik akıl yürütme ve mantıksal çıkarım yapma yetenekleri tıp eğitimi ve akademik literatürde yoğun bir tartışma konusu haline gelmiştir. Bu çalışma, alan odaklı eğitim almamış genel bir dil modelinin üst düzey klinik akıl yürütme gerektiren tıp lisanslama sınavlarındaki başarısını ölçerek alandaki bu temel soruyu incelemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Farkındalık Odaklı Nefes Meditasyonunda Kalp Atım Hızı Değişkenliği ve Otonom Denge İndeksinin Analizi
Otonom sınır sistemi işlevlerinin invaziv olmayan biyobelirteçlerle değerlendirilmesi, fizyolojik ve psikolojik stres yönetiminde kritik bir role sahiptir. Kalp atım hızı değişkenliği (HRV), sempatik ve parasempatik sınır sistemi arasındaki dengeyi yansıtan en yaygın biyosinyal parametrelerinden biridir. Ancak ticari giyilebilir teknolojilerde sıklıkla tercih edilen ardışık farkların karekök ortalaması (RMSSD) gibi standart metrikler, yüksek frekanslı sınırsel bileşenlere aşırı ağırlık verdiğinden yavaş ve ritmik nefes egzersizlerini içeren farkındalık meditasyonlarında yanıltıcı sonuçlar verebilmektedir. Bu durum, düşük solunum frekanslarında otonom dengeyi ve parasempatik aktiviteyi doğru biçimde nitelleştiren yeni hesaplamalı yaklaşımların ve biyogeribildirim parametrelerinin geliştirilmesi ihtiyacını doğurmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Güvenilir Tıbbi Yapay Zekanın Etiği ve Yönetişimi: Tasarım ve Uygulama Düzeyinde Çok Disiplinli Bir Çerçeve
Yapay zeka teknolojilerinin sağlık hizmetlerine entegrasyonu, tanı ve tedavi süreçlerinde büyük bir dönüşüm sağlarken veri kalitesi, algoritmik sapma, şeffaflık eksikliği ve güvenlik gibi etik ve hukuki riskleri de beraberinde getirmektedir. Tıbbi yapay zekaya duyulan güvenin sarsılması, klinik uygulamalarda bu sistemlerin benimsenmesini zorlaştırmakta ve hekim-hasta ilişkisindeki özerklik ile sorumluluk dengelerini sarsmaktadır. Bu bağlamda, teknolojinin kontrolü dilemması çerçevesinde yapay zeka sistemlerinin tasarım ve uygulama boyutlarında güvenilirliğini etkileyen etik, hukuki ve düzenleyici etkenlerin çok disiplinli bir yaklaşımla incelenmesi literatürde kritik bir gereksinim haline gelmiştir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Spora Özgü Antrenmanın Postüral Kontrolde Uyardığı Adaptasyonlar ve Bunların Atletik Performans İle İlişkisi
Spor bilimleri ve nöromotor kontrol alanında, spora özgü antrenmanlar ile genel gövde kondisyon egzersizlerinin postüral stabilite üzerindeki nörofizyolojik etkileri geniş bir biçimde incelenmektedir. Ancak spora özgü zorlayıcı koşulların beden dengesinin gelişimine ne derecede katkı sağladığı ve bu değişimlerin duyusal-motor veya nöromüsküler uyumlarla ne kadar açıklanabileceği belirsizliğini korumaktadır. Alan literatürü, farklı branşlarda postüral sallantı değişkenleri ile performans ölçütleri arasındaki doğrudan nedensel ve korelasyonel bağların sistematik olarak haritalandırılmasını tartışmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Kas İskelet Sistemi Hastalıklarında Telerehabilitasyon Uygulamalarının Güncel Durumu ve Klinik Kılavuzu
Kas iskelet sistemi hastalıklarının rehabilitasyonunda dijital sağlık teknolojilerinin kullanımı, özellikle küresel pandemi sürecinde hızlı bir ivme kazanmıştır. Geleneksel yüz yüze fizik tedavi yöntemlerinin erişilebilirlik, maliyet ve coğrafi engeller gibi kısıtlamaları, klinisyenleri ve araştırmacıları alternatif hizmet sunum modellerine yönlendirmiştir. Ancak telerehabilitasyon alanında ortak bir terminolojinin bulunmaması, klinik uygulama standartlarının tam olarak belirlenmemiş olması, yasal uyumluluk sorunları ve eğitim müfredatındaki eksiklikler, bu yöntemin sağlık sistemlerine entegrasyonunda ciddi tartışmalara ve karmaşaya yol açmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Alkolik Olmayan Yagli Karacıger Hastaligi ve Alkolik Olmayan Steatohepatitin Kuresel Epidemiyolojisi: Sistematik Bir Derleme ve Meta-Analiz
Alkolik olmayan yagli karacıger hastaligi (NAFLD) ve bunun daha ilerlemis iltihabi formu olan alkolik olmayan steatohepatit (NASH), kronik karacıger hastaliklarinin dunya genelindeki en yaygin sebeplerinden biri haline gelmistir. Kuresel ölçekte artan obezite ve tip-2 diyabet salgini ile doğrudan ilişkili olan bu durum, siroz ve karacıger kanseri gibi agir komplikasyonlara yol acmaktadir. Literatürde bölgesel siklik ve zaman icindeki egilimlere dair farklı tahminlerin bulunmasi, metodolojik secimlerden ve taraflilik kaynaklarindan etkilenmektedir. Bu çalışma, 1990-2019 yillari arasindaki epidemiyolojik verileri sistematik olarak derleyerek ve metodolojik duzeltmeler uygulayarak kuresel ve bölgesel duzeyde NAFLD ile NASH'in prevalans, insidans ve mortalite yukunu ortaya koymayi amaçlamaktadir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Beden Hareketi İçin KOJI AWARENESS Kendi Kendine Tarama Testinin Geçerliliği ve Fonksiyonel Hareket Taraması ile Karşılaştırılması
Bireylerin kendi sağlık durumlarını, vücut kompozisyonlarını ve uyku kalitelerini takip edebildikleri öz değerlendirme araçlarının kullanımı gün geçtikçe yaygınlaşmaktadır. Kas-iskelet sistemi problemleri, hareket kısıtlılığı ve kas zayıflığı gibi unsurlar sakatlık, ağrı ve travma riskiyle doğrudan ilişkilidir. Spor bilimleri ve tıbbi rehabilitasyon alanında yaygın biçimde kullanılan Fonksiyonel Hareket Taraması (FMS), uzman uygulayıcı ve özel ekipman gerektirdiğinden bireylerin kendi başlarına düzenli takip yapmalarını zorlaştırmaktadır. Bu durum, uzman desteği olmadan uygulanabilecek, geçerliği kanıtlanmış kendi kendine hareket tarama araçlarına olan ihtiyacı ortaya çıkarmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Arıtılmış Atıksudan Yeşil Hidrojen Üretiminin Maliyet-Fayda Analizi: Umman Örnek Olay İncelemesi
Dünya genelinde su ve atıksu yönetimi, doğal kaynakların korunması ve dairesel ekonomiye geçiş sürecinde stratejik bir önem kazanmaktadır. Özellikle kurak iklim kuşağında yer alan ülkelerde arıtılmış atıksuyun yalnızca peyzaj sulaması veya denize deşarj gibi katma değeri düşük alanlarda kullanılması ciddi bir kaynak israfına yol açmaktadır. Son yıllarda atıksu arıtma tesislerinin yeşil hidrojen üretimi için ham madde sağlayıcı tesislere dönüştürülmesi, su ve enerji sektörlerinin eş zamanlı karbonsuzlaştırılması yönünde yenilikçi bir yaklaşım olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışma, Umman'daki Al Ansab atıksu arıtma tesisi özelinde arıtılmış atıksuyun Proton Değişim Membranı (PEM) elektrolizör sistemleri ile yeşil hidrojene dönüştürülmesinin teknik ve ekonomik fizibilitesini ele alarak alandaki karbonsuzlaştırma tartışmalarına katkı sunmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Kullanıcı Geri Bildirimlerine Dayalı Güncellenmiş Uygulama Araştırması Birleşik Çerçevesi (CFIR 2.0)
Uygulama bilimi alanında kanıta dayalı müdahalelerin gerçek dünya ortamlarında başarıyla hayata geçirilmesi, karmaşık bağlamsal faktörlerin doğru tespiti ve yönetimiyle yakından ilişkilidir. Uygulama Araştırması Birleşik Çerçevesi (CFIR), bağlamsal belirleyicileri değerlendirmek için en yaygın kullanılan belirleyici çerçevelerden biridir; ancak ilk yayınlandığı 2009 yılından bu yana geçen sürede alanın olgunlaşması ve kullanıcı deneyimlerinin birikmesiyle çerçevenin güncellenmesi ihtiyacı doğmuştur. Bu çalışma, CFIR yapısının kullanıcı geri bildirimleri doğrultusunda nasıl yenilendiğini ve teorik olarak nasıl geliştirildiğini incelemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Kaygı ve Depresyonun Ötesinde Tıp Fakültesi Öğrencilerinin Esenlik Değerlendirmesi: Bir Kapsam Belirleme İncelemesi
Tıp eğitimi boyunca öğrencilerin yoğun akademik yük ve klinik sorumluluklarla karşılaşması esenliklerini ciddi oranda bozmaktadır. Literatürde bu durum sıklıkla depresyon ve kaygı gibi klinik patolojiler üzerinden incelenmekte, ancak bu yaklaşım öğrencilerin bütüncül iyilik hallerini tanımlamakta yetersiz kalmaktadır. Bu bağlamda esenliği tükenmişlik, stresör kaynakları ve başa çıkma gibi çok boyutlu parametrelerle değerlendiren geçerli ölçme araçlarının sistematik olarak derlenmesi ihtiyacı bu incelemenin temel sorusunu oluşturmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Sekiz Haftalık Kompleks Antrenmanın Çinli Seçkin Kadın Modern Pentatletlerin Alt Ekstremite Kuvveti ve Gücü Üzerindeki Etkileri
Modern pentatlon; eskrim, yüzme, binicilik ile atış ve kır koşusunun birleşiminden oluşan lazer koşu branşlarını kapsayan, yüksek teknik beceri ve çok yönlü fiziksel uygunluk gerektiren karmaşık bir spordur. Uluslararası Modern Pentatlon Birliği (UIPM) tarafından 2022-2024 dönemi için getirilen yeni kural değişiklikleri, lazer koşu mesafesini kısaltmış ve yüzme parkurunu mesafeli katarak sporcuların patlayıcı alt ekstremite kuvveti ve gücüne olan ihtiyacını artırmıştır. Geleneksel direnç antrenmanları maksimal kuvvet gelişiminde etkili olsa da antrenmanlı sporcularda tek başına plateau etkisini aşmaya yetmeyebilmekte, bu nedenle kas gücü ve patlayıcılığı eşzamanlı geliştiren kompleks antrenman modellerine olan gereksinim öne çıkmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Tümör Avcısı - CAR-T Hücre Tedavisi Füzesi Nereye Yönelecek?
Kimerik antijen reseptörü (CAR) T-hücre tedavisi, hematolojik malignitelerde çığır açan klinik başarılar elde etmiş olsa da katı tümörlerin (solid tümörler) tedavisinde antijen heterojenliği, baskılayıcı tümör mikroçevresi ve on-target off-tumor toksisitesi gibi önemli engellerle karşılaşmaktadır. Alandaki temel bilimsel tartışma, hem terapötik etkinliği maksimize edecek hem de sağlıklı dokulara zarar vermeyecek en kararlı ve özgül tümör antijen hedeflerinin belirlenmesi ve bu hedeflere yönelik direnç mekanizmalarının aşılması etrafında şekillenmektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
İranlı Hemşirelik Öğrencilerinde Algılanan Mesleki Kimlik ve İlişkili Faktörler: Kesitsel Bir Çalışma
Hemşirelik mesleğinin küresel ölçekte karşı karşıya olduğu en büyük sorunlardan biri hemşire eksikliği ve öğrencilerin meslekte tutulmasıdır. Mesleki kimlik, hemşirelik disiplininin norm, değer ve özelliklerinin benimsenmesiyle bireyin bir hemşire gibi düşünmesi, hissetmesi ve davranması sürecidir. Bu kimliğin olumlu düzeyde gelişmesi, öğrencilerin klinik performansını, ruh sağlığını, bakım kalitesini ve iş doyumunu doğrudan etkilemektedir. Doğulu toplumlarda sosyokültürel dinamiklerin mesleki kimlik algısı üzerindeki etkileri yeterince incelenmediğinden, bu çalışmada İran bağlamında hemşirelik öğrencilerinin mesleki kimlik düzeyleri ve bunu kestiren faktörler incelenmektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Genç Erkek ve Kadınlarda Vücut Kompozisyonu, Fiziksel Aktivite Düzeyi ile Illinois Çeviklik Testi Performansı Arasındaki İlişki
Spor bilimleri literatüründe, ani yön değiştirmeyi gerektiren çeviklik performansı takım sporlarında kritik bir bileşen olarak kabul edilmektedir. Çevikliği etkileyen biyomekanik ve fizyolojik faktörlerin aydınlatılması, atletik gereksinimlerin anlaşılması ve antrenman programlarının optimize edilmesi açısından temel bir araştırma alanı oluşturmaktadır. Bu bağlamda, genç yetişkinlerde vücut kompozisyonu parametreleri ile antropometrik ölçümlerin çeviklik performansına olan etkileri spor fizyolojisinde güncelliğini koruyan bir sorunsaldır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Aşırı Şeker Tüketiminin Düşük Dereceli Kronik Enflamasyon ve Otoimmün Hastalıklar Üzerindeki Düzenleyici Rolü ve Mekanizmaları
Çağdaş beslenme alışkanlıklarında, özellikle Batı tipi diyette yüksek fruktozlu mısır şurubu ve şekerli içeceklerin tüketimi son otuz yılda çarpıcı bir artış göstermiştir. Bu durum obezite, tip 2 diyabet ve kardiyovasküler hastalıklar gibi bulaşıcı olmayan metabolik bozuklukların yaygınlaşmasında temel bir çevresel risk faktörü olarak kabul edilmektedir. Ancak, aşırı diyet şekeri alımının bağışıklık sistemi üzerindeki doğrudan etkileri ve kronik enflamatuar süreçleri nasıl tetiklediği konusu yakın zamana kadar büyük ölçüde belirsizliğini korumuştur. Bu makale, heksozların bağışıklık hücreleri ve bağırsak mikrobiyotası üzerindeki düzenleyici mekanizmalarını inceleyerek, diyet şekerlerinin sistemik ve dokuya özgü enflamasyon süreçlerindeki suç ortaklığını deşifre etme sorusuna odaklanmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
İngiltere Premier Lig Futbölçularında Ekstremiteler Arası Asimetriler ve Şut Ayağı Tercihi
Futbolda yüksek şiddetli unilateral hareketlerin yarattığı mekanik yüklenmeler, sporcularda bacaklar arası performans ve kuvvet asimetrilerinin oluşumuna zemin hazırlamaktadır. Literatürde alt yaş kategorileri ve farklı lig düzeyleri için asimetri profilleri incelenmiş olsa da dünyanın en üst düzey fiziki mücadelesine sahne olan İngiltere Premier Ligi sporcularında şut ayağı tercihinin asimetri üzerindeki etkisi ve bu asimetrilerin fiziksel performansla ilişkisi kapsamlı biçimde ortaya konmamıştır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Arap Ülkelerinde Beş Yaş Altı Çocuk Ölümlerinin Sosyo-Ekonomik ve Demografik Belirleyicileri: Doğum Sırası ve Ülke Bazlı Karşılaştırmalı Bir Analiz
Beş yaş altı çocuk ölümü oranları, bir ülkenin genel sağlık durumunun, sosyoekonomik kalkınmışlığının ve temel insani refahının en duyarlı göstergelerinden biridir. Arap dünyasında bu oranlar, petrol zengini Körfez ülkeleri ile Sudan ve Moritanya gibi daha düşük gelirli ülkeler arasında 6,5 ile 117 per 1000 canlı doğum arasında değişen dramatik bir heterojenlik sergilemektedir. Makale, bu geniş coğrafyadaki ölüm risklerini etkileyen bireysel ve hanehalkı faktörlerinin doğum sırasına göre nasıl değiştiğini ampirik bir yaklaşımla sörgülayarak bölgeye özgü sağlık eşitsizliklerini tartışmaya açmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Pliometrik Antrenmanin Gulle Atma Tekniği Performans Düzeyleri ve İlgili Motor Beceriler Üzerindeki Etkisi
Beden eğitimi ve spor bilimleri alanında, atletizm atma disiplinlerinden biri olan gülle atma, üst düzey patlayıcı güç, kısa süreli ivmelenme ve nöromüsküler koordinasyon gerektiren dinamik bir branş olarak öne çıkmaktadır. Literatürde atma performansını artırmak amacıyla geleneksel direnç antrenmanlarının etkileri incelenmiş olsa da, pliometrik antrenmanların gülle atma tekniği ve temel motor yetiler üzerindeki doğrudan etkileri ve bu gelişimin arkasındaki mekanizmalar detaylı bir incelemeye ihtiyaç duymaktadır. Bu çalışma, genç sporcularda pliometrik antrenman programlarının gülle atma becerisi ve ilgili motor faktörler üzerindeki rolünü ampirik olarak ele almaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Tıbbi Nesnelerin İnterneti Ekosisteminde Kenar-Bulut Bilişim ve Yapay Zeka Entegrasyonu: Mimari Yapılar, Teknolojik Bileşenler ve Uygulama Alanları
Sağlık bilişimindeki dijital dönüşüm, 5G teknolojisinin gelişiyle birlikte tıbbi verilerin heterojen yapısını ve patlayıcı büyümesini beraberinde getirmiştir. Geleneksel sağlık modellerindeki erişim zorlukları, yüksek tedavi maliyetleri ve bilgi kapalılığı gibi kronik sorunlar, Tıbbi Nesnelerin İnterneti (IoMT) teknolojileriyle aşılmaya çalışılsa da, devasa büyüklükteki verinin güvenliğinin sağlanması ve gecikmesiz işlenmesi kritik bir teknik darboğaz teşkil etmektedir. Özellikle gerçek zamanlı veri analizi gerektiren cerrahi müdahaleler ve yoğun bakım izlemi gibi durumlarda, merkezi bulut sistemlerinin yarattığı ağ gecikmesi hayati riskler barındırmaktadır. Makale, bu sorunsalı çözmek adına bilişim kaynaklarının veri kaynağına yakınlaştırıldığı kenar-bulut hiyerarşisini ve yapay zeka optimizasyonlarını akademik bir mercekle tartışmaya açmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Uveal Melanomun Sistematik Genomik ve Çeviri Verimliliği Araştırmaları
Uveal melanom, gözün uvea tabakasında gelişen ve tüm melanom vakalarının yaklaşık yüzde beşini oluşturan nadir fakat agresif bir kanser türüdür. Hastaların önemli bir kısmında karacığer başta olmak üzere uzak organ metastazları görülmekte ve mevcut tedaviler metastatik evrede sınırlı başarı sunmaktadır. Literatürde GNAQ, GNA11, BAP1, EIF1AX ve SF3B1 genlerindeki somatik mutasyonların tümör gelişimindeki rolleri tartışılmakta; ancak geniş ölçekli genomik karakterizasyon çalışmalarının örneklem kısıtları ve birincil tümör odaklı kalması önemli bir eksiklik olarak durmaktadır. Bu çalışma, hem birincil hem de metastatik uveal melanom örneklerinin protein kodlayan bölgelerini sistematik olarak dizileyerek somatik genetik temelleri geniş bir kapsamda aydınlatmayı amaçlamaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
ELF5, Luminal Meme Kanserinde Östrojen Duyarlılığını Baskılar ve Antiestrojen Direncinin Kazanılmasının Temelini Oluşturur
Meme kanserinin moleküler alt tipleri, her hastanın prognozu ve tedavi seçenekleri için kritik öneme sahip olan gen ekspresyonu örüntüleri ile ayırt edilir. Bu alt tipleri belirleyen moleküler mekanizmaların derinlemesine anlaşılması, yeni öngörücü ve prognostik belirteçlerin geliştirilmesi, yenilikçi tedavilerin oluşturulması ve mevcut tedavilere karşı gelişen direncin üstesinden gelinmesi açısından hayati bir araştırma alanıdır. Östrojen reseptörü (ER)-pozitif lüminal alt tipler, ER ve FOXA1 transkripsiyonel faktörlerinin birleşik etkisiyle yönlendirilen gen ekspresyonu örüntüleriyle karakterize edilir. Bu bağlamda, E-twenty-six (ETS) transkripsiyon faktörü ELF5'in, özellikle gebelik ve laktasyon sırasında meme gelişiminde önemli bir rol oynadığı ve ER ile karşılıklı dışlayıcı bir şekilde ifade edildiği bilinmektedir. Bu çalışma, ELF5'in meme kanseri alt tipinin belirlenmesindeki ve östrojen duyarlılığının baskılanmasındaki rolünü, dolayısıyla antiestrojen direncine katkısını inceleyerek bu alandaki bilgi boşluğunu doldurmayı hedeflemektedir.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Maliye Politikası Belirsizliği, Çevre Vergilendirmesi ve Yaşam Beklentisi Arasındaki Karmaşık İlişkinin Çözümlenmesi
Küresel düzeyde yaşanan ekonomik ve kamu sağlığı krizleri, maliye politikalarının toplumsal refah ve halk sağlığı üzerindeki etkilerini ön plana çıkarmıştır. Devletlerin harcama ve vergilendirme kararlarındaki öngörülemezlik, kamu hizmetlerinin sunumunu ve sosyal güvenlik mekanizmalarını riske atarak yaşam beklentisini olumsuz etkileyebilmektedir. Aynı zamanda çevre kirliliği ile mücadelede bir politika aracı olarak öne çıkan çevre vergileri, kamu gelirlerini artırarak sağlık yatırımlarına kaynak aktarılmasına ve çevresel kalitenin iyileşmesine katkı sağlamaktadır. Bu bağlamda, maliye politikası belirsizliği ile yaşam beklentisi arasındaki dolaysız ilişkiyi ve çevre vergilendirmesinin bu süreçteki aracılık rolünü Çin örneğinde incelemek, kamu ekonomisi, çevre ve halk sağlığı kesişiminde önemli bir araştırma boşluğunu doldurmaktadır.
Tarım Bilimleri · Tarım ve Gıda Bilimleri
Küresel, Bölgesel ve Ulusal İnme Yükü ve Risk Faktörleri, 1990-2021: Küresel Hastalık Yükü Çalışması 2021 İçin Sistematik Bir Analiz
Küresel halk sağlığı ve nöroloji literatüründe inme, ölüm ve kalıcı sakatlığın önde gelen nedenlerinden biridir. Yirminci yüzyılın ikinci yarısında yüksek gelirli ülkelerde elde edilen inme mortalitesindeki gerilemenin son yıllarda duraklaması ve genç nüfustaki insidans artışı önemli bir tartışma konusudur. Mevcut literatür, metabolik risk faktörlerinin yanı sıra çevresel ve iklimsel faktörlerin inme yükü üzerindeki değişen etkilerini ve sosyo-demografik gelişmişlik düzeylerine göre ortaya çıkan küresel eşitsizlikleri bütüncül biçimde açıklamayı hedeflemektedir.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Gücünü Doğallaştırmasından Alan Bir Yapı: Sağlığın Yerleşimci Sömürgeci Belirleyicilerinin Kavramsal Çerçevesi
Halk sağlığı ve tıp literatüründe yerli halkların yaşadığı kronik sağlık eşitsizlikleri genellikle gözlemlenmekte, ancak bu eşitsizliklerin kök nedenleri tam olarak açıklanamamaktadır. Çoğu zaman sağlık farkları biyolojik indirgemecilik, ırksal esasçılık veya bireysel davranışsal faktörlerle gerekçelendirilmeye çalışılmaktadır. Bu çalışma, toplumsal sağlık belirleyicilerinin ve yapısal ırkçılığın ötesine geçerek, yerleşimci sömürgeciliğin sağlığı belirleyen temel ve özgün bir toplumsal yapı olduğunu iddia etmekte ve bu kavramsal boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Yapısal Irkçılık Kuramı, Ölçümü ve Yöntemleri: Epidemiyolojik Çalışmalar İçin Bir Kapsam Belirleme İncelemesi
Epidemiyoloji ve halk sağlığı çalışmalarında yapısal ırkçılığın kuramsal ve yöntemsel boyutu giderek daha fazla ilgi çekmektedir. Ancak araştırmacıların, bu alanın köklü kuramsal geçmişiyle ve uzmanlarıyla derinlemesine etkileşime girmeden terimi benimsemesi, teorik ve tarihsel derinliği olmayan zayıf çalışmalara yol açmaktadır. Bu makale, literatürdeki yüzeysel 'sağlıkta eşitlik turizmi' yaklaşımlarını eleştirerek, yapısal ırkçılığın çalışmalara nasıl daha tutarlı entegre edilebileceği sorusunu tartışmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Türkiye de Kadınlara Yönelik Sözel ve Psikolojik Şiddet ve Belirleyicileri Üzerine Ampirik Bir Araştırma
Kadına yönelik şiddet, hem temel insan hakları ihlali hem de küresel bir halk sağlığı sorunu olarak multidisipliner bir yaklaşımla ele alınmaktadır. Mevcut literatür genellikle fiziksel ve cinsel şiddete odaklanırken, sözel ve psikolojik şiddetin karmaşık doğası ve ölçülmesindeki zorluklar bu alanın daha az incelenmesine neden olmuştur. Bu makale, Türkiye gibi gelişmekte olan bir ülkede sözel ve psikolojik şiddetin sosyo-ekonomik ve demografik belirleyicilerini, ikincil veri setleri üzerinden analiz ederek literatürdeki bu boşluğu doldurmayı ve politika yapıcılar için veri temelli bir çerçeve sunmayı amaçlamaktadır.