Akademik arama
Arama sonuçları
“hastalık” için 31 doğrulanmış makale incelemesi bulundu.
Tarım Bilimleri · Tarım ve Gıda Bilimleri
Zhejiang Eyaleti, Çin'de 2010–2021 Yılları Arasında Salmonella Kaynaklı Gıda Kökenli Hastalıkların Epidemiyolojisi
Gıda kökenli hastalıklar (GKH), küresel ölçekte ciddi morbidite ve mortaliteye yol açan, sosyoekonomik kalkınmanın önünde engel teşkil eden kritik halk sağlığı sorunlarıdır. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre her yıl yüz milyonlarca insan kontamine gıdalar nedeniyle hastalanmakta ve bu durum milyonlarca sakatlığa ayarlanmış yaşam yılı (DALY) kaybına neden olmaktadır. Bakteriyel patojenler arasında Salmonella, özellikle hayvansal gıdalar ile taze meyve ve sebzelerde meydana gelen kontaminasyonlar sonuçu akut gastroenterit salgınlarına ve bireysel enfeksiyonlara yol açan başlıca etkenlerden biridir. Çin'in güneydoğu kıyısında yer alan Zhejiang Eyaleti'nde sürdürülen ulusal gıda kökenli hastalık gözetim ağının verileri, patojenin dönemsel dağılımını, risk gruplarını ve bulaş kaynaklarını bütüncül bir epidemiyolojik çerçevede inceleme gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Savaşların ve Doğal Afetlerin Yeni Çıkan ve Yeniden Tehdit Oluşturan Bulaşıcı Hastalıklar Üzerindeki Etkisi
Küresel ölçekte halk sağlığını tehdit eden yeni ortaya çıkan enfeksiyon hastalıkları (EID) ve yeniden önem kazanan bulaşıcı hastalıklar (REID), ekolojik dengesizlikler, iklim değişikliği, hızlı kentleşme ve küreselleşme gibi dinamiklerle karmaşık bir yapı kazanmaktadır. Bulaşıcı hastalıkların yaklaşık yüzde yetmiş beşinin zoonotik kökenli olması, insan ve hayvan yaşam alanlarının kesişim noktalarında riskin boyutunu artırmaktadır. Savaşlar, silahlı çatışmalar, depremler ve seller gibi insani ve doğal krizler; sağlık altyapılarını tahrip ederek, temel sanitasyon hizmetlerini aksatarak ve kitlesel nüfus hareketlerini tetikleyerek patojenlerin yayılımını hızlandırmaktadır. Bu çalışma, kriz durumlarının enfeksiyon hastalıklarının epidemiyolojisi üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkilerini sentezleyerek literatürdeki nitel ve nicel kanıtları derlemeyi amaçlamaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Gazze Şeridinde Sağlık Sisteminin Çöküşü ve Bulaşıcı Hastalıkların Yayılımı: Niteliğe Dayalı Bir İnceleme
Çatışma ve insani kriz bölgelerinde sağlık altyapısının çökmesi, kamu sağlığı sistemlerinin işleyişini imkânsız hale getirerek bulaşıcı hastalıkların yayılması bakımından ciddi tehditler oluşturmaktadır. Gazze Şeridi'nde uzun süredir devam eden kriz ve abluka ortamı, tıbbi hizmetlerin sürdürülebilirliğini felce uğratarak hastaneleri hem tedavi merkezi hem de enfeksiyon kaynağı konumuna getirmektedir. Literatürdeki temel tartışma, sağlık sistemindeki yıkımın salgın hastalık risklerini nasıl tetiklediği ve yerel topluluklar ile sağlık çalışanlarının bu kriz koşullarıyla başa çıkma stratejilerini anlamak üzerine yoğunlaşmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Sağlık ve Hastalık Durumlarında İnsan Bağırsak Mikrobiyotası: İlişkinin Açıklığa Kavuşturulması
İnsan sindirim sisteminde yer alan ve trilyonlarca mikroorganizmadan oluşan bağırsak mikrobiyotası, son yıllarda nöral, endokrin, immünolojik ve metabolik yollarla diğer organ sistemleriyle sürekli iletişim halinde olan kritik bir organ benzeri yapı olarak tanımlanmaktadır. Sağlıklı durumdaki dengeli mikroorganizma dağılımı (öbiyozis) konak immünitesi ve besin metabolizması için hayati önem taşırken; beslenme biçimi, antibiyotik kullanımı ve çevresel etkenlerle oluşan dengesizlikler (disbiyozis) obezite, diyabet, kardiyovasküler rahatsızlıklar, hipertansiyon, enflamatuar bağırsak hastalıkları ve kanser gibi birçok sistemik patolojinin gelişimine zemin hazırlamaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Birikimli Ortalama Trigliserid Glikoz-Vücut Kitle İndeksi ile Kardiyovasküler Hastalık İnsidansı Arasındaki İlişki: Çin'de Prospektif Ulusal Bir Kohort Çalışması
Gelişmekte olan ülkelerde kardiyovasküler hastalıkların (KVH) artan morbidite ve mortalite yükü, risk altındaki bireylerin erken tespiti için yeni ve maliyet-etkin tarama yöntemlerinin geliştirilmesini gerektirmektedir. İnsülin direncinin (İD) ateroskleroz patogenezindeki merkezi rolü bilinmekle birlikte, doğrudan ölçümü için kullanılan altın standart yöntemler maliyetli ve invazivdir. Son dönemde trigliserid glikoz-vücut kitle indeksi (TyG-VKİ) basit ve etkili bir İD ve metabolik risk göstergesi olarak önerilmiştir. Ancak, birikimli ortalama TyG-VKİ maruziyetinin prospektif kohort çalışmalarında KVH insidansını tahmin etme kapasitesi literatürde yeterince araştırılmamıştır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
1990-2021 Yılları Arasında Küresel, Bölgesel ve Ulusal Diyabet Yükü ve 2050 Yılı Yaygınlık Öngörüleri: Küresel Hastalık Yükü Çalışması 2021 İçin Sistematik Analiz
Diyabet, dünya genelinde yaş, cinsiyet veya coğrafi konum fark etmeksizin milyonlarca insanı etkileyen, sağlık sistemleri ve toplumlar üzerinde ağır sosyoekonomik yükler oluşturan kronik bir halk sağlığı sorunudur. Uluslararası çalışmalar diyabet yaygınlığının hızla arttığını gösterse de, yaşa, cinsiyete, tip spesifik ayrışmaya ve risk faktörlerine dayalı küresel ve bölgesel düzeyde kapsamlı verilerin eksikliği, etkin önleme ve tedavi politikalarının geliştirilmesini zorlaştırmaktadır. Bu çalışma, Küresel Hastalık Yükü (GBD) 2021 çerçevesini kullanarak diyabet yükünü ve risk faktörlerini 204 ülke düzeyinde analiz etmekte ve 2050 yılına kadar olan yaygınlık eğilimlerini modelleyerek literatürdeki büyük veri açığını kapatmayı hedeflemektedir.
Tarım Bilimleri · Tarım ve Gıda Bilimleri
Küresel, Bölgesel ve Ulusal İnme Yükü ve Risk Faktörleri, 1990-2021: Küresel Hastalık Yükü Çalışması 2021 İçin Sistematik Bir Analiz
Küresel halk sağlığı ve nöroloji literatüründe inme, ölüm ve kalıcı sakatlığın önde gelen nedenlerinden biridir. Yirminci yüzyılın ikinci yarısında yüksek gelirli ülkelerde elde edilen inme mortalitesindeki gerilemenin son yıllarda duraklaması ve genç nüfustaki insidans artışı önemli bir tartışma konusudur. Mevcut literatür, metabolik risk faktörlerinin yanı sıra çevresel ve iklimsel faktörlerin inme yükü üzerindeki değişen etkilerini ve sosyo-demografik gelişmişlik düzeylerine göre ortaya çıkan küresel eşitsizlikleri bütüncül biçimde açıklamayı hedeflemektedir.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Obeziteye Bağlı Damar Hastalıklarının Tahmininde Yapay Zekâ Destekli Araçlar: Paydaş Perspektifleri ve Zorluklar
Sağlık hizmetlerinde ve halk sağlığı alanında yapay zekâ teknolojileri, klinik karar alma süreçlerini iyileştirme, tanısal hassasiyeti artırma ve kişiselleştirilmiş hastalık riski takibi sağlama potansiyeli taşımaktadır. Obezite ile yaşayan bireylerde kardiyovasküler risk tahmini amacıyla klinik, görüntüleme, laboratuvar ve yaşam tarzı verilerini entegre eden karar destek sistemleri ile mobil sağlık uygulamaları geliştirilmektedir. Bununla birlikte, bu teknolojilerin klinik uygulamaya aktarılması yalnızca algoritmik performansa değil, hekimler, hastalar ve politika yapıcılar gibi paydaşların algılarına, güven düzeylerine ve etik kaygılarına bağlıdır. Makale, Avrupa bağlamında yapay zekâ tabanlı önleyici kardiyovasküler araçların sunduğu fırsatları, ortaya çıkardığı endişeleri ve uygulanabilirlik zorluklarını ampirik nitel verilerle incelemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Aşırı Şeker Tüketiminin Düşük Dereceli Kronik Enflamasyon ve Otoimmün Hastalıklar Üzerindeki Düzenleyici Rolü ve Mekanizmaları
Çağdaş beslenme alışkanlıklarında, özellikle Batı tipi diyette yüksek fruktozlu mısır şurubu ve şekerli içeceklerin tüketimi son otuz yılda çarpıcı bir artış göstermiştir. Bu durum obezite, tip 2 diyabet ve kardiyovasküler hastalıklar gibi bulaşıcı olmayan metabolik bozuklukların yaygınlaşmasında temel bir çevresel risk faktörü olarak kabul edilmektedir. Ancak, aşırı diyet şekeri alımının bağışıklık sistemi üzerindeki doğrudan etkileri ve kronik enflamatuar süreçleri nasıl tetiklediği konusu yakın zamana kadar büyük ölçüde belirsizliğini korumuştur. Bu makale, heksozların bağışıklık hücreleri ve bağırsak mikrobiyotası üzerindeki düzenleyici mekanizmalarını inceleyerek, diyet şekerlerinin sistemik ve dokuya özgü enflamasyon süreçlerindeki suç ortaklığını deşifre etme sorusuna odaklanmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Kas İskelet Sistemi Hastalıklarında Telerehabilitasyon Uygulamalarının Güncel Durumu ve Klinik Kılavuzu
Kas iskelet sistemi hastalıklarının rehabilitasyonunda dijital sağlık teknolojilerinin kullanımı, özellikle küresel pandemi sürecinde hızlı bir ivme kazanmıştır. Geleneksel yüz yüze fizik tedavi yöntemlerinin erişilebilirlik, maliyet ve coğrafi engeller gibi kısıtlamaları, klinisyenleri ve araştırmacıları alternatif hizmet sunum modellerine yönlendirmiştir. Ancak telerehabilitasyon alanında ortak bir terminolojinin bulunmaması, klinik uygulama standartlarının tam olarak belirlenmemiş olması, yasal uyumluluk sorunları ve eğitim müfredatındaki eksiklikler, bu yöntemin sağlık sistemlerine entegrasyonunda ciddi tartışmalara ve karmaşaya yol açmaktadır.
Tarım Bilimleri · Tarım ve Gıda Bilimleri
Reaktif Oksijen Türleri, Toksisite, Oksidatif Stres ve Antioksidanlar: Kronik Hastalıklar ve Yaşlanma
Oksidatif stres, hücresel düzeyde serbest radikallerin üretimi ile antioksidan savunma mekanizmaları arasındaki dengesizlikten kaynaklanan ve biyomoleküllere hasar veren karmaşık bir süreçtir. Düşük ve orta düzeydeki reaktif oksijen ve nitrojen türleri hücresel sinyal iletimi ve redoks homeostazı için hayati öneme sahipken, kontrolsüz artışları kanser, nörodejeneratif rahatsızlıklar, kardiyovasküler ve metabolik hastalıklar gibi pek çok kronik patolojinin ortak paydasını oluşturmaktadır. Bu derleme makalesi, söz konusu türlerin kimyasal doğasını, hücresel hasar mekanizmalarını ve kronik hastalıklar ile yaşlanma sürecindeki rollerini bütüncül bir yaklaşımla ele alarak alandaki tartışmalara açıklık getirmeyi amaçlamaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Preeklampsi Öyküsü ve Lohusalık Döneminde Serebrovasküler Hastalık ile Bilişsel Bozukluk Riski: Olası Mekanizmalar
Gebelikte ortaya çıkan preeklampsi, eklampsi ve gestasyonel hipertansiyon gibi hipertansif bozukluklar, anne ve fetüs mortalitesinin ana nedenleri arasındadır. Son yıllarda yapılan klinik ve epidemiyolojik araştırmalar, gebelikte yaşanan hipertansif süreçlerin yalnızca doğum anıyla sınırlı kalmayıp, lohusalık dönemi ve kadının ilerleyen yaşamında inme, ak madde lezyonları, vasküler demans ve bilişsel bozukluklar gibi uzun vadeli serebrovasküler komplikasyon riskini belirgin biçimde artırdığını göstermektedir. Ancak bu kalıcı hasarların altındaki hücresel, vasküler ve nöroinflamatuar mekanizmalar henüz tam olarak aydınlatılamamıştır.
Tarım Bilimleri · Tarım ve Gıda Bilimleri
Akut Arbovirüs Enfeksiyonu Modeli Olarak Mavi Dil Hastalığında Şiddet Belirleyicilerinin Makine Öğrenmesi ile Çözümlenmesi
Arbovirüs enfeksiyonları küresel ölçekte ciddi sağlık ve ekonomik kayıplara yol açan, klinik yansımaları hafif ateşli tablolardan ağır sistemik bozukluklara kadar geniş bir yelpazede değişen patojenik süreçlerdir. Arboviral hastalıklarda klinik seyrin neden bazı bireylerde hafif, bazılarında ise şiddetli seyrettiğini belirleyen konak-virüs etkileşim mekanizmalarının tam olarak çözülememesi, erken tanısal biyobelirteçlerin ve hedefe yönelik tedavilerin geliştirilmesini sınırlandırmaktadır. Bu çalışma, koyunlarda doğal arbovirüs modeli olan mavi dil virüsü enfeksiyonunu kullanarak patojenezdeki temel belirleyicileri makine öğrenmesiyle çözümlemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
204 Ülke ve Bölge ile 811 Alt Ulusal Konumda 288 Ölüm Nedeni ve Doğuşta Beklenen Yaşam Süresi Ayrıştırmasının Küresel Yükü, 1990-2021: GBD 2021 Çalışması İçin Sistematik Analiz
Küresel halk sağlığı ve epidemiyoloji literatüründe, toplumların sağlık düzeyini nesnel ölçütlerle izlemek ve sağlık politikalarını kanıta dayalı biçimde biçimlendirmek hayati bir önem taşımaktadır. Zaman içinde değişen hastalık yüklerinin ve yaşa göre standardize edilmiş ölüm oranlarının bölgesel ve ulusal ölçekte izlenmesi, küresel epidemiyolojik dönüşümün yönünü anlamada temel bir araçtır. Özellikle COVID-19 gibi küresel çaplı krizlerin ardından, farklı ölüm nedenlerinin yaşa bağlı yaşam beklentisi üzerindeki net etkilerini ayrıştırmak ve hastalık odaklanmalarını saptamak modern halk sağlığı tartışmalarının merkezinde yer almaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Şam, Suriye'deki Temel Kamu Hastaneleri Ziyaretçileri Arasında Glokom Farkındalığı ve Bilgi Düzeyi: Kesitsel Bir Çalışma
Glokom, küresel ölçekte kalıcı görme kaybı ve körlüğün en yaygın ikinci nedeni olan kronik bir optik nöropatidir. Erken evrelerde sıklıkla semptomsuz seyretmesi nedeniyle hastaların önemli bir bölümü tıbbi yardıma geç başvurmakta ve önlenebilir görme kayıpları yaşamaktadır. Toplumdaki farkındalık ve bilgi düzeyinin yetersizliği, erken tanı ve tedaviye erişim davranışlarını doğrudan olumsuz etkilemektedir. Orta Doğu ve Suriye özelinde glokom farkındalığını değerlendiren ampirik veri eksikliği bulunması, kamusal sağlık politikalarının ve toplum tabanlı bilgilendirme stratejilerinin geliştirilmesini zorunlu kılmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Fiziksel Aktivite, Ruh Sağlığı ve İyilik Hali Üzerine Otuz Yıllık Araştırmalar: Odak Noktaları ve Eğilimlerin Bilimsel Ölçüm Analizi
Fiziksel aktivitenin beden ve ruh sağlığı üzerindeki iyileştirici rolüne dair ampirik yayın patlaması, tıp ve halk sağlığı literatüründe münferit sistematik derleme veya meta-analizlerin kapsamakta zorlandığı devasa bir bilgi birikimi oluşturmuştur. Geleneksel derleme yöntemleri dar klinik sorulara odaklanırken, alanın otuz yıllık tarihsel gelişimini, disiplinler arası etkileşim ağlarını, kurumsal iş birliklerini ve yükselen araştırma odaklarını bütüncül olarak haritalandırmada yetersiz kalmaktadır. Bu makale, bilimsel haritalama ve veri görselleştirme tekniklerini kullanarak söz konusu geniş yazının entelektüel yapısını ve dinamiklerini çözümlemeyi amaçlamaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Barselona Beyin Sağlığı Girişimi: Beyin Sağlığının Belirleyicilerini Tanımlamaya ve Geliştirmeye Yönelik Kohort Çalışması Protokolü
Dünya genelinde yaşam beklentisinin artmasıyla birlikte yaşlanan nüfusta nörolojik ve nöropsikiyatrik hastalıkların görülme sıklığı hızla yükselmektedir. Ancak yaşam süresindeki uzama, sağlıklı yaşam süresinin uzamasıyla her zaman paralellik göstermemektedir. Güncel literatürde, beyin sağlığının korunması ve nörodejenerasyonun önlenmesinde yaşam tarzı faktörlerinin (beslenme, egzersiz, uyku, zihinsel ve sosyal aktivite, yaşam amacı) biyolojik belirteçlerle nasıl etkileştiği tartışılmaktadır. Barselona Beyin Sağlığı Girişimi, bu etkileşimleri boylamsal ve çok boyutlu bir yaklaşımla inceleyerek kişiselleştirilmiş koruyucu müdahalelere zemin hazırlamayı hedefleyen kapsamlı bir kohort çalışması olarak alandaki kritik bir boşluğu doldurmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Stres Kaynaklı Sağlık Etkilerini Azaltarak Afet Dayanıklılığını Artırma Yaklaşımları
Afet yönetimi ve halk sağlığı literatüründe bireysel ve toplumsal dayanıklılık (resilience) kavramı uzun süredir temel bir hedef olarak öne çıkmaktadır. Ancak mevcut afet hazırlık, müdahale ve iyileştirme planları, insan sağlığı üzerindeki en kalıcı ve yıkıcı etkenlerden biri olan akut, kronik ve birikimli stresi doğrudan ele almakta yetersiz kalmaktadır. Afetlerin yol açtığı fiziksel, zihinsel ve sosyal yıkımlar; kardiyovasküler hastalıklardan travma sonrası stres bozukluğuna, madde bağımlılığından aile içi şiddete kadar geniş bir yelpazede sağlık sorunlarını tetiklemektedir. Bu durum, afet odaklı müdahalelerin kavramsal çerçevesini yalnızca fiziksel altyapının onarımıyla sınırlamayıp insan sağlığı ve esenliğini merkeze alan bütüncül bir yaklaşıma dönüştürme gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
Sağlık Çalışanlarında Mesleki Tükenmişlik ile İntihar Riski Arasındaki İlişki: PRISMA Rehberliğinde Sistematik Derleme ve Meta-Analiz
Sağlık hizmetleri sunumu, yüksek bilişsel yük, sürekli duygusal düzenleme gereksinimi ve insan hayatına ilişkin doğrudan sorumluluk taşıyan yapısıyla doğası gereği yoğun mesleki stres barındıran bir alandır. Dünya Sağlık Örgütü tarafından Uluslararası Hastalık Sınıflandırması (ICD-11) altında başarılı şekilde yönetilemeyen kronik iş yeri stresinin bir sonuçu olan mesleki bir olgu olarak tanımlanan tükenmişlik, sağlık çalışanlarının ruh sağlığı ve sistem sürdürülebilirliği açısından küresel bir tehdit oluşturmaktadır. Son yıllarda tükenmişlik sendromunun yalnızca iş doyumsuzluğu ve tıbbi hatalarla sınırlı kalmayıp, intihar düşüncesi, intihar girişimi ve intihara bağlı ölümler gibi ciddi psikolojik sonuçlarla ilişkili olabileceğine dair ampirik kanıtlar artmaktadır. Ancak literatürdeki mevcut bulgular farklı sağlık meslek grupları, coğrafi bölgeler, ölçüm araçları ve intihar olgusu tanımlamaları nedeniyle heterojen bir yapı sergilemekte, bu durum tükenmişlik ile intihar riski arasındaki ilişkinin gücünü ve boyutlarını bütüncül bir biçimde sentezlemeyi gerekli kılmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Sağlık Yatırımının Hanehalkı Gelir Dağılımı Üzerindeki Etkisi: Çin'in Boylamsal Anket Verilerinden Elde Edilen Bulgular
Sağlık iktisadı ve insan sermayesi kuramı bağlamında, bireylerin sağlık yatırımlarının hanehalkı gelir seviyesi ve gelir dağılımı üzerindeki makro ile mikro düzeydeki etkileri literatürde yoğun biçimde tartışılmaktadır. Geleneksel çalışmalar çoğunlukla gelir düzeyinin sağlık üzerindeki etkisine odaklanırken veya sağlık durumunu ölüm ve hastalık oranları gibi heterojen göstergelerle ölçerken, sağlık yatırımının doğrudan ve dolaylı kanallar üzerinden gelir dağılımı ve gelir hareketliliği üzerindeki dönüştürücü rolü yeterince incelenmemiştir. Bu çalışma, söz konusu tartışmada sağlık yatırımını temel bir insan sermayesi girdisi olarak konumlandırarak gelir eşitsizliğinin azaltılması ve toplumsal refahın artırılmasındaki rolünü incelemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Dini Orucun Bireysel, Halk ve Gezegen Sağlığı Üzerindeki Etkileri: Daha Sağlıklı, Adil ve Sürdürülebilir Bir Toplum İçin Dini Sağlık Varlığı Olarak Oruç
Modern tıptaki ve koruyucu halk sağlığı politikalarındaki gelişmeler insan ömrünü uzatmış olsa da, batı tipi beslenme ve sedanter yaşam tarzı obezite, tip 2 diyabet, kardiyovasküler rahatsızlıklar ve nörodejeneratif hastalıklar gibi medeniyet hastalıklarının yaygınlaşmasına yol açmıştır. Bununla birlikte, hayvansal gıda ağırlıklı beslenme kalıpları yalnızca bireysel metabolik sağlığı bozmakla kalmayıp sera gazı emisyonları, su tüketimi ve arazi kullanımı yoluyla gezegen sağlığı üzerinde de ağır bir tahribat oluşturmaktadır. Küresel nüfusun büyük çoğunluğunun bir dine mensup olduğu dikkate alındığında, dini oruç ritüellerinin bireysel, toplumsal ve ekolojik sağlık boyutlarını bütüncül bir yaklaşımla ele alan Disiplinlerarası Sağlık Varlığı çerçevesinde incelenmesi literatürdeki temel bir ihtiyacı karşılamaktadır.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
Türkiye'de Psikolojik Yardım Arama Tutumlarında Cinsiyet Farklılıkları: Türkiye Örneği
Ruhsal bozukluklar, küresel hastalık yükünün yaklaşık %14'ünü oluşturarak önemli bir toplum sağlığı sorunu meydana getirmektedir. Psikolojik sorunlar karşısında bireylerin profesyonel yardım arama eğilimleri, toplumsal ve kültürel cinsiyet rolleri, damgalanma korkusu ve sosyo-demografik etkenler çerçevesinde biçimlenmektedir. Literatürde kadınların profesyonel psikolojik yardım almaya erkeklere kıyasla daha yatkın olduğu genel kabul görse de, bu durumun farklı yaş, eğitim, çalışma ve sağlık durumları ile nasıl etkileştiği Türkiye bağlamında geniş ölçekli mikro verilerle yeterince incelenmemiştir. Çalışma, bu ampirik boşluğu doldurarak cinsiyet odaklı belirleyicileri çözümlemeyi hedefler.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
İran ve Türkiye'deki Hayvan ve İnsanlarda Trichinella Enfeksiyonları
Trişinelloz, dünya genelinde Trichinella cinsine ait nematod larvalarının enfekte ettiği et ürünlerinin tüketilmesiyle insanlara bulaşan önemli bir zoonotik hastalıktır. Müslüman çoğunluğa sahip İran ve Türkiye gibi ülkelerde domuz yetiştiriciliği ve domuz eti tüketimi dini nedenlerle oldukça nadir olsa da, vahşi yaşamdaki silvatik döngü ve yaban domuzu avcılığı gibi faktörler halk sağlığı açısından gizli bir risk oluşturmaktadır. Alandaki temel tartışma, yaban hayatındaki bu rezervuarların evcil hayvanlara ve insanlara sıçrama potansiyeli ile bu iki komşu ülkede epidemiyolojik verilerin parçalı yapısı etrafında şekillenmektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Senegal'de HIV ile Yaşayan Bireylerde Depresyon Tedavisi İcin Grup Kisilerarası Terapinin Uygulanmasına Yönelik Algılar Kolaylastırıcılar ve Engeller Nitel Bir Calısma
HIV ile yasayan bireylerde depresyon prevalansı oldukça yüksektir ve bu durum antiretroviral tedaviye uyumu olumsuz etkileyerek hastalık seyrini kotulestirmektedir. Sahra Altı Afrika'da uzman ruh saglıgı calısanı eksikligi nedeniyle bu sorun genellikle yetersiz tedavi edilmektedir. Senegal'de gerceklestirilen bu calısma gorev paylasımı yaklaşımıyla uygulanan Grup Kisilerarası Terapi IPT müdahalesinin nitel yansımalarını ilk kez ele alarak literatürdeki onemli bir boslugu doldurmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Yapay Zeka Algoritmaları Kullanılarak E-Sağlık Hasta İzleme Sistemi İçin Akıllı IoMT Tabanlı Mimari
Kronik hastalıkların yaygınlaşmasıyla birlikte uzaktan hasta izleme ve e-sağlık sistemlerinin önemi her geçen gün artmaktadır. Nesnelerin Tıbbi İnterneti (IoMT), giyilebilir sensörler ve bulut bilişim teknolojileri sağlık verilerinin sürekli ve hızlı biçimde toplanmasına imkân tanırken; bu verilerin yüksek boyutluluğu, gürültülü yapısı ve eksik değer içermesi verimli sınıflandırmayı zorlaştırmaktadır. Mevcut yapay zeka ve makine öğrenmesi yaklaşımları, hayati bulguların anlık analizinde ve anormal durumların yüksek doğrulukla tespit edilmesinde bilgi işleme hızı ile doğruluk oranı arasında denge kurmak durumundadır. Bu çalışma, yüksek boyutlu veri indirgeme, nesnel özellik seçimi ve hibrit derin öğrenme mimarilerini bir araya getirerek tıbbi izleme süreçlerindeki doğruluk ve zaman karmaşıklığı sorunlarına etkili bir çözüm sunmayı amaçlamaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Batı Nil Virüsü Eko-Epidemiyolojisi ve İklim Değişikliği: Bütüncül Bir Tek Sağlık Yaklaşımıyla Literatür Değerlendirmesi
Küresel ısınma ve çevresel değişimler, vektörler ve konakçılar üzerindeki etkileri aracılığıyla Batı Nil virüsü (WNV) gibi zoonotik patojenlerin yayılımını ve bulaşma dinamiklerini doğrudan etkilemektedir. Halk sağlığı literatüründe iklim değişikliği ile vektör kaynaklı hastalıklar arasındaki karmaşık ekolojik ilişkiler, genellikle disiplinler arası bir bakış açısıyla ele alınmaktadır. Mevcut tartışmalar, sıcaklık artışlarının vektör yetkinliği ve virüs replikasyon hızı üzerindeki tek modlu etkileri ile yağış rejimlerinin karmaşık dinamiklerini çözmeye ve geleceğe yönelik risk projeksiyonları geliştirmeye odaklanmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Hayvancılıkta Staphylococcus aureus ve Biyofilmler: Bulaş Yolları, Tehditler ve Gelecek Vaat Eden Mücadele Stratejileri
Staphylococcus aureus, hayvancılık sektöründe süt sığırı mastitisinden kanatlı hayvan eklem enfeksiyonlarına ve domuz lezyonlarına kadar geniş bir yelpazede kronik hastalıklara yol açan, aynı zamanda et ve süt ürünleri üzerinden insan sağlığını tehdit eden zoonotik bir patojendir. Bakterinin konak dokularında ve gıda işleme yüzeylerinde oluşturduğu biyofilmler, antimikrobiyal maddelerin ve konak bağışıklık sisteminin etkinliğini önemli ölçüde azaltarak enfeksiyonların müzminleşmesine neden olmaktadır. Yemlerde antibiyotik kullanımının sınırlandırılması ve suşların çoklu ilaç direnci kazanması, hayvancılıkta patojen kontrolünü zorlaştırarak alternatif ve yenilikçi antibiyofilm stratejilerinin sistematik biçimde incelenmesini zorunlu kılmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
OpenCap: Akıllı Telefon Videolarından İnsan Hareket Dinamiklerinin Açık Kaynaklı Hesaplama Platformu ile Analizi ve Doğrulanması
İnsan hareketi dinamiklerinin ve nöromüsküloskeletal kontrolün nicel olarak değerlendirilmesi, kas-iskelet ve nöromüsküler hastalıkların anlaşılması, yaralanma risklerinin öngörülmesi ve rehabilitasyon süreçlerinin takibi açısından kritik bir öneme sahiptir. Geleneksel hareket analizi yöntemleri; 150.000 doları aşan yüksek donanım maliyetleri, özel laboratuvar alanları, karmaşık kalibrasyon süreçleri ve uzman personelin günler süren veri işleme adımlarını gerektirmektedir. Bu yüksek maliyet ve zaman engelleri, biyomekanik ölçümlerin geniş ölçekli klinik araştırmalara ve rutin klinik uygulamalara entegre edilmesini zorlaştırmaktadır. Akıllı telefon kameraları ve bilgisayarlı görü algoritmalarındaki gelişmeler alternatif sunsa da, donanım senkronizasyonu olmayan birkaç mobil cihazdan yüksek doğrulukta eklem kuvveti ve kas aktivasyonu gibi 3 boyutlu dinamik parametrelerin elde edilip edilemeyeceği belirsizliğini korumaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
FinnGen: İyi Fenotiplenmiş İzole Bir Popülasyondan Genetik Keşifler ve Biyo-Banka Araştırmaları
Popülasyon genetiği ve karmaşık hastalıkların mimarisini anlama literatüründe, izole ve kurucu darboğazı geçirmiş topluluklar nadir ve zararlı varyantların tespit edilmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Büyük ve yaşlı popülasyonlarda doğal seçilim nedeniyle düşük frekanslarda kalan veya elenen zararlı alleller, izole popülasyonlarda genetik sürüklenme sonuçu daha yüksek frekanslara ulaşabilmektedir. Bu durum, yaygın hastalıkların arkasındaki yüksek etkili işlevsel varyantların tanımlanmasını kolaylaştırır. FinnGen projesi, Finlandiya'nın 50 yılı aşkın süredir toplanan kapsamlı ulusal sağlık kayıt verileriyle 500.000 bireyin genomik verilerini birleştirerek tıbbi genetik literatüründeki bu temel soruyu geniş ölçekte araştırmaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Rosacea Hastalarinda Psikolojik Değerlendirme: Symptom Checklist - 90 - Revised Kullanan Bir Vaka-Kontrol Çalışmasi
Deri hastalıkları arasında yaygın bir kronik yüz dermatozu olan rosacea, klasik olarak psikolojik etkenlerin başlangıç ve seyir süreçlerinde belirleyici rol oynadığı bir psikodermatoz şeklinde ele alınmaktadır. Yıllar boyunca bu tanıya sahip bireyler çeşitli kişilik atıflarıyla veya psikopatolojik örüntülerle tanımlanmış, yüz bölgesindeki görünür belirtilerin yarattığı utanç ve sosyal yetersizlik hissi hastaların günlük yaşamını olumsuz etkilemiştir. Ancak bu klinik tablonun hastaların ruhsal durumu üzerindeki somut psikopatolojik yansımaları, demografik etkenlerin bu süreçteki belirleyiciliği ve olası cinsiyet farklılıkları dermatoloji ile psikiyatri literatüründe ayrıntılı ampirik incelemeler gerektiren tartışmalı alanlar olarak varlığını sürdürmektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Çevrimiçi Yemek Siparişi Uygulamalarının Depresyon ve Yeme Davranışları Üzerindeki Etkisi: Kartınızda Ne Var?
Çevrimiçi yemek siparişi (ÇYSU) uygulamalarının günlük yaşama entegrasyonu, yeme alışkanlıkları ve psikolojik sağlık üzerinde önemli etkiler yaratmaktadır. Dijitalleşme ile birlikte hızlı ve işlenmiş gıdalara kolay erişim, bireyleri sürekli bir dijital gıda ortamına maruz bırakmaktadır. Bu durum, artan zihinsel sağlık sorunları, özellikle genç yetişkinlerdeki depresyon ve düzensiz yeme davranışları bağlamında endişe vericidir. Önceki araştırmalar, ÇYSU kullanım sıklığının atıştırma oranlarının artması, sağlıksız gıda tercihlerinin yaygınlaşması ve sağlıklı beslenme alışkanlıklarından uzaklaşma gibi değişimlerle ilişkili olduğunu göstermiştir. Bu uygulamaların, obezite ve kronik hastalık risk faktörlerini pekiştirebileceği de belirtilmektedir. Ayrıca, dijital platformlardaki kişiselleştirilmiş reklam ve pazarlama taktikleri, dengeli beslenme alışkanlıklarını sürdürmeyi zorlaştırarak, duygusal ve kontrolsüz yeme gibi bozukluklara zemin hazırlayabilir. Bu karmaşık etkileşimler, ÇYSU’ların depresyon ve yeme davranışları üzerindeki doğrudan etkilerini anlamayı kritik kılmaktadır.