Akademik arama
Arama sonuçları
“kuram” için 35 doğrulanmış makale incelemesi bulundu.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
HCI Oyun Araştırmalarında Hüsranla Sonuçlanan Vaatler ve Sörgülanmayan Paradigmalar Olarak Hür İrade Kuramı
İnsan-bilgisayar etkileşimi (HCI) kapsamındaki oyun araştırmalarında oyuncu deneyimini ve motivasyonunu açıklamak amacıyla psikolojik kuramlardan sıklıkla yararlanılmaktadır. Bu kuramlar arasında Hür İrade Kuramı (SDT) en baskın paradigmalarından biri olarak öne çıkmaktadır. Ancak alandaki mevcut çalışmaların bu teoriyi derinlemesine analiz etmeden yalnızca yüzeysel ölçme araçları üzerinden kurguladığı ve kuramsal ilkeleri sörgülamadan kabul ettiği yönünde ciddi eleştiriler bulunmaktadır. Bu durum akademik araştırmaların pratik oyun tasarımına katkısını sınırlandırmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Yapısal Irkçılık Kuramı, Ölçümü ve Yöntemleri: Epidemiyolojik Çalışmalar İçin Bir Kapsam Belirleme İncelemesi
Epidemiyoloji ve halk sağlığı çalışmalarında yapısal ırkçılığın kuramsal ve yöntemsel boyutu giderek daha fazla ilgi çekmektedir. Ancak araştırmacıların, bu alanın köklü kuramsal geçmişiyle ve uzmanlarıyla derinlemesine etkileşime girmeden terimi benimsemesi, teorik ve tarihsel derinliği olmayan zayıf çalışmalara yol açmaktadır. Bu makale, literatürdeki yüzeysel 'sağlıkta eşitlik turizmi' yaklaşımlarını eleştirerek, yapısal ırkçılığın çalışmalara nasıl daha tutarlı entegre edilebileceği sorusunu tartışmaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Mikro Düzey Çatışmaların Oyun Kuramsal Ajan Tabanlı Modellenmesi: DEAŞ-Kürt Savaşı Örneği
Sivil çatışma ve iç savaş araştırmaları, geleneksel olarak çatışmaların nedensel mekanizmalarına, devlet kapasitesine veya yapay topluluklar üzerindeki makro düzey istatistiksel analizlere odaklanmıştır. Ancak, aktörlerin mikro düzeydeki stratejik etkileşimlerini, coğrafi ve zamansal dinamiklerle birlikte ampirik veriye dayalı olarak inceleyen hesaplamalı modellerin kullanımı oldukça sınırlıdır. Özellikle devlet dışı iki silahlı aktör arasındaki güç dengesi, toprak kontrolü ve şiddet kalıplarının mikro ölçekte nasıl biçimlendiği literatürde belirgin bir boşluk oluşturmaktadır. Bu çalışma, Rojava bölgesinde Kürt milisler ile DEAŞ arasındaki şiddet olaylarını inceleyerek söz konusu teorik ve ampirik boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Medya İçerik Analizi, Resepsiyon Analizi ve Medya Etkileri Çalışmalarının Bütünleştirilmesi: Ağ Kontrol Kuramı Yaklaşımı
Modern toplumda bireyler günün sekiz saatinden fazlasını medya tüketimiyle geçirmekte, bu durum beyin üzerinde kısa vadeli dikkat patlamalarından yaşam boyu süren anılara kadar geniş bir yelpazede etki bırakmaktadır. Ancak kitle iletişimi, medya psikolojisi ve nörogörüntüleme çalışmaları genellikle birbirinden kopuk ilerlemekte, araştırmacılar kendi disiplinlerinin sınırları içinde 'karanlık odadaki fili' tanımlamaya çalışmaktadır. İletişim bilimcileri sosyal etkilere odaklanırken, sınırbilimciler medyayı doğal bir uyaran olarak kullansa da içeriğin sosyal bağlamını ve hiyerarşik yapısını sıklıkla göz ardı etmektedir. Bu makale, söz konusu disiplinler arası boşluğu Ağ Kontrol Kuramı üzerinden bütüncül bir çerçeveyle kapatmayı amaçlamaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Az Sayıda Eğitim Verisinden Kuantum Makine Öğrenmesinde Genelleştirme Performansının Kuramsal ve Sayısal Analizi
Kuantum makine öğrenmesi (QML), kuantum verilerinin ve klasik verilerin yüksek boyutlu Hilbert uzaylarında işlenmesi amacıyla parametrelendirilmiş kuantum devrelerinin varyasyonel olarak eğitilmesini temel alan hızla gelişen bir alandır. Klasik makine öğrenmesinde modellerin görmediği veriler üzerindeki tahmin başarısı olan genelleştirme kapasitesi, örneklem karmaşıklığı ve model karmaşıklığı kısıtları çerçevesinde kuramsal sınırlarla açıklanmaktadır. Kuantum devrelerinde ise üstel büyüklükteki durum uzayları nedeniyle başarılı bir genelleştirme için üstel miktarda eğitim verisine ihtiyaç duyulacağı yönündeki endişeler, alanın temel teorik ve pratik engelini oluşturmaktadır. Bu çalışma, kuantum devrelerinin kapı sayısı ve mimari yapısıyla sınırlı veri miktarı arasındaki matematiksel ilişkiyi çözümleyerek alanın bu temel tartışmasına doğrudan yanıt vermektedir.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
Neden Sanat? Sanat ve Sağlık Disiplininde Sanatın Rolü Üzerine Kuramsal Bir İnceleme
Sanat ve Sağlık alanı, sanat müdahalelerinin fiziksel ve zihinsel sağlık üzerindeki olumlu etkilerini belgeleyen geniş bir ampirik literatüre sahiptir. Dünya Sağlık Örgütü'nün 2019 yılında yayımladığı kapsamlı raporda 3.000 civarında çalışma değerlendirilmiş, ancak sanatın sağlık üzerindeki özgül rolü (sanat etkisi) ile genel uyarıcı veya sosyal etkinliklerin etkileri arasındaki ayrım tam olarak netleştirilememiştir. Sanatın 'sanat için' değil 'insan için' olduğu gerçeğinden hareketle, disiplinler arası bir geçerlik sorunu ortaya çıkmaktadır. Bedenleşmiş ve eylemsel bilişsel bilim kuramlarının bu alana entegre edilmesi, zihin-beden ilişkisini ve estetik deneyimin nörobiyolojik temellerini açıklamak için zorunlu bir ihtiyaç haline gelmiştir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Simetrik Carpiim Orbifold Konform Alan Kuramlarinin Olagandisi Özellikleri ve Modul Uzayi Deformasyonlari
Simetrik carpim orbifold teorileri, iki boyutlu konform alan kuramlarinin buyuk N limitindeki evrensel davranışlarini incelemek ve AdS3/CFT2 holografik karsilikliligini anlamak acisindan kritik bir oneme sahiptir. Bu kuramlar, zayif kuplajli limitlerde yüksek spinli simetriler ve Hagedorn-benzeri durum yoğunlugu sergiler. Holografik olarak Einstein superkutlecekimi teorisine benzeyen güçlü kuplajli bir sınıra ulasmak için, bu teorilerin uygun marjinal operatorlerle deforme edilmesi gerekir. Ancak, hangi teorilerin bu deformasyon altinda yerel bir yercekimi eslenigine izin verecek sekilde kararli ve seyrek bir spektrum oluşturacagi konform alan teorisi literatürunun en temel tartismalarindan biridir.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Duygular ve Yönergeye Dayalı Dil Öğrenimi: İkinci Dil Duyguları ve Pozitif Psikoloji Modeli Önerisi
İkinci dil edinimi (SLA) araştırmaları, on yıllardır dil kaygısı gibi negatif duyguların öğrenme üzerindeki engelleyici etkilerine odaklanmıştır. Ancak son dönemde pozitif psikolojinin (PP) etkisiyle, dil öğrenme sürecinde keyif, umut ve gurur gibi yapıcı duyguların rolü tartışılmaya başlanmıştır. Mevcut literatürde PP ilkelerini dil eğitimi bağlamındaki duygusal değişkenlerle birleştiren, hem araştırmacılara hem de öğretmenlere rehberlik edebilecek bütüncül bir kuramsal model eksikliği bulunmaktadır. Bu makale, söz konusu boşluğu doldurmak amacıyla disiplinlerarası bir model önermektedir.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Nepal'de Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği ve Toplumsal Cinsiyete Dayalı Şiddet Üzerine Nitel Bir Çalışma
Toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve kadına yönelik şiddet, birbirini besleyen ve karşılıklı olarak yeniden üreten karmaşık bir döngü oluşturmaktadır. Gelişmekte olan ülkelerde ve özellikle Nepal gibi belirgin ataerkil normların egemen olduğu toplumlarda, kadınların toplumsal, kültürel ve ekonomik konumları erkeğe kıyasla daha aşağıda konumlandırılmaktadır. Literatürde kadına yönelik şiddet genellikle bağımsız birer olgu olarak ele alınsa da bu şiddetin arkasındaki yapısal eşitsizliklerin ve erkek egemen güç ilişkilerinin dinamiklerini derinlemesine inceleyen nitel çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu makale, Nepal'in doğusundaki Tharu topluluğu bağlamında toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin nasıl şiddete dönüştüğünü güç ilişkileri üzerinden sörgülamaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Spor Sosyolojisinde Yeni Ufuklar: Disiplin İçi Zorluklar, Güçlü Yönler ve Gelecek Yönelimleri
Spor sosyolojisi, modern toplumun anlamlandırılmasında stratejik bir konuma sahip olmasına rağmen, hem genel akademide hem de spor bilimleri bünyesinde çevreleşme ve marjinalleşme baskısıyla karşı karşıyadır. Güncel toplumsal krizler ve küresel değişimler, toplumsal dinamiklerin anlaşılmasında sosyolojik bilgiye olan ihtiyacı artırırken; disiplinin kurumlar içindeki konumu, araştırma fonlarına erişimi ve kamuoyu düzeyindeki etkisi zayıflama riski taşımaktadır. Bu makale, spor sosyolojisinin karşı karşıya olduğu üç kademeli çevreleşme sorununu ve alt disiplinin akademik ile toplumsal alandaki geleceğini tartışmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Dijital Dönüşüm ve Firma Dirençliliği: Güçlendirici mi yoksa Yük mü?
Sürekli değişen küresel ekonomik koşullar, krizler ve belirsizlikler karşısında işletmelerin hayatta kalabilmesi ve sürdürülebilir büyüme sağlayabilmesi için firma dirençliliği kritik bir kavram haline gelmiştir. Dijital ekonominin hızla geliştiği günümüzde, dijital dönüşüm işletmeler için temel bir stratejik tercih olarak öne çıksa da yazında 'dijital paradoks' olarak bilinen durum nedeniyle büyük ölçekli dijital yatırımların kısa vadeli kârlılığa her zaman yansımadığı görülmektedir. Bu çalışma, dijital dönüşümün kurumsal yapılarda yarattığı köklü değişimin firma dirençliliğini artıran bir unsur mu yoksa ek bir yük mü olduğunu ampirik verilerle inceleyerek literatürdeki belirsizlikleri gidermeyi hedeflemektedir.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Yaşam Boyu Eğitimde Eğitimsel Yetkinlik ve Pedagojik Modeli
Yaşam boyu eğitimde süreklilik, yalnızca kurumlar arasındaki geçişlerle sınırlı değildir; öğrenenin bilgiyi yeni koşullarda kullanabilmesi, başkalarıyla birlikte öğrenebilmesi ve kendi öğrenme sürecini değerlendirebilmesi de bu yapının parçalarını oluşturmaktadır. İncelenen makale söz konusu sürekliliği, bilişsel, sosyal ve yansıtıcı deneyimleri bir araya getiren eğitimsel yetkinlik kavramı üzerinden açıklamaktadır.
Tarım Bilimleri · Tarım ve Gıda Bilimleri
Okul Dışı Öğrenme Ortamlarında STEM Eğitiminin Öğretmenlerin STEM Farkındalıklarına ve 21. Yüzyıl Becerilerine Etkisi
Geleneksel sınıf içi eğitimin sınırlarını aşarak öğrencilerin gerçek dünya sorunlarını deneyimlemesini sağlayan okul dışı öğrenme ortamları, disiplinler arası bir yaklaşım olan STEM eğitimi için zengin bir laboratuvar işlevi görmektedir. Ancak bu ortamların etkililiği, öğretmenlerin STEM farkındalıkları ve 21. yüzyıl becerileri ile doğrudan ilişkilidir. Alan yazındaki tartışmalar okul dışı ortamlarda gerçekleştirilen etkinliklerin öğrencilere etkisine odaklanırken, bu süreçlerin öğretmenlerin mesleki gelişimlerine, bütüncül STEM algılarına ve teknoloji okuryazarlığı gibi temel becerilerine olan katkısı yeterince araştırılmamıştır. Bu makale, okul dışı ortamlarda tasarlanan ve uygulanan STEM faaliyetlerinin öğretmenlerin ilgili yeterlilikleri üzerindeki dönüştürücü rolünü inceleyerek bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Müdahale Haritalama Protokolü Kullanılarak DEHB'li Çocukların Ultra-Ortodoks Yahudi Anneleri İçin Psikolojik Sağlığı Geliştirme Müdahalesinin Geliştirilmesi
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocuklarda ve ergenlerde yaygın görülen kronik bir nörogelişimsel bozukluk olup, aile bireyleri ve özellikle birincil bakım veren konumundaki anneler üzerinde ciddi fiziksel, psikolojik ve sosyal yükler oluşturmaktadır. Ultra-ortodoks Yahudi (UOJ) gibi muhafazakar ve dış dünyaya kapalı topluluklarda, dini normlar, toplumsal cinsiyet rolleri ve damgalanma korkusu, kamusal ruh sağlığı hizmetlerine erişimi kısıtlamakta ve bu gruptaki annelerin psikolojik sağlıkları ile yaşam kalitelerini riske atmaktadır. Bu bağlamda, literatürde hem DEHB'ye yönelik biyolojik ve psikoeğitsel gereksinimleri karşılayan hem de topluluğun özgün kültürel hassasiyetlerine uyarlanmış, kuram temelli müdahale programlarının eksikliği tartışılmakta ve bu gereksinimi karşılayacak sistematik geliştirme süreçlerine ihtiyaç duyulmaktadır.
Beşerî Bilimler · Dil, Kültür ve Tarih
Sürdürülebilir Yeniden Kullanım İçin Bir Çerçeve: Mevcut Kentsel Binalarda Boşluk ve Atıllığın Anlaşılması
Kentsel alanlarda yoğunlaşma, yakınlık ve bağlantısallık avantajları tarihsel süreçte şehirlerin büyümesini sağlamışken, küresel salgınlar ve gelişen iletişim teknolojileri kentsel binalardaki boşluk ve atıllık oranlarını artırarak geleneksel kümelenme faydalarını tartışmaya açmıştır. Kentlerin sürdürülebilirlik ve dayanıklılık hedefleri doğrultusunda mevcut bina stokunun yenilenmesi kritik bir zorunluluk haline gelirken, alan yazında binanın tamamının boşalması durumuna odaklanan dar bakış açısı ile gerçekteki kademeli boşalma süreçleri arasında önemli bir uyumsuzluk bulunmaktadır. Bu çalışma, boşluk olgusunu sürdürülebilir yeniden kullanım stratejileriyle ilişkilendirerek şehir planlama ve varlık yönetimi kararlarına kuramsal ve uygulamalı bir zemin sunmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Gizli Müfredatın Etkisini Kırma: Mesleki Davranışları Geliştirmek İçin Gerçekçi ve Yenilikçi Bir Perspektif
Sağlık meslekleri eğitiminde resmi müfredatlar mesleki standartları ve yetkinlikleri açıkça tanımlasa da, klinik ortamlarda yazılı olmayan kurallar, hiyerarşik güç dinamikleri ve rol modellerinin tutumları biçiminde beliren gizli müfredat, tıp öğrencilerinin mesleki kimlik gelişimini olumsuz etkilemektedir. Bu durum, resmi müfredatın ilettiği mesajlar ile klinik ortamda gözlemlenen uygulamalar arasında belirgin bir uyumsuzluk yaratarak öğrencilerin etik ve mesleki karar alma süreçlerini zorlaştırmaktadır. Literatürde gizli müfredatın yıkıcı etkilerini hafifletmeye ve erken klinik dönemdeki tıp öğrencilerine doğru mesleki davranışları kazandırmaya yönelik kuramsal temelli, müdahale odaklı eğitim stratejilerinin ve bunların belirleyicilerinin nasıl tasarlanması gerektiği konusunda önemli bir boşluk bulunmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Sağlık Yatırımının Hanehalkı Gelir Dağılımı Üzerindeki Etkisi: Çin'in Boylamsal Anket Verilerinden Elde Edilen Bulgular
Sağlık iktisadı ve insan sermayesi kuramı bağlamında, bireylerin sağlık yatırımlarının hanehalkı gelir seviyesi ve gelir dağılımı üzerindeki makro ile mikro düzeydeki etkileri literatürde yoğun biçimde tartışılmaktadır. Geleneksel çalışmalar çoğunlukla gelir düzeyinin sağlık üzerindeki etkisine odaklanırken veya sağlık durumunu ölüm ve hastalık oranları gibi heterojen göstergelerle ölçerken, sağlık yatırımının doğrudan ve dolaylı kanallar üzerinden gelir dağılımı ve gelir hareketliliği üzerindeki dönüştürücü rolü yeterince incelenmemiştir. Bu çalışma, söz konusu tartışmada sağlık yatırımını temel bir insan sermayesi girdisi olarak konumlandırarak gelir eşitsizliğinin azaltılması ve toplumsal refahın artırılmasındaki rolünü incelemektedir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Sürdürülebilir Liderlik: Bir Literatür Taraması ve Gelecek Araştırmalar İçin Beklentiler
Modern işletme yönetimi, ekonomik büyümenin beraberinde getirdiği sosyal eşitsizlikler ve çevresel bozulmalar nedeniyle ciddi bir dönüşüm sürecinden geçmektedir. Geleneksel liderlik modellerinin kısa vadeli kâr odaklı yaklaşımı, 2015 yılında kabul edilen Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları ve küresel iklim krizi bağlamında yetersiz kalmaktadır. Bu durum, liderlerin ekonomik, sosyal ve çevresel hedefleri dengelemesini öngören sürdürülebilir liderlik kavramını tartışmaların odağına yerleştirmiştir. Ancak alanın henüz kuramsal olarak parçalı bir yapıda olması ve farklı disiplinlerdeki uygulamaların bütünleştirilememesi, kapsamlı bir literatür sentezini zorunlu kılan temel sorunu oluşturmaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Pandemi Etkileri Kültürel Olarak Ne Kadar Özgündür? Yaş, Biyolojik Cinsiyet ve Siyasi İnançların COVID Etkileri Üzerindeki Kültürel Benzerlik ve Farklılıklarının Değerlendirilmesi
Pandemiler doğası gereği biyo-epidemiyolojik fenomenler olmalarına rağmen, etkileri ulusal sınırları aşan kültürel psikolojik dinamiklerle şekillenmektedir. Psikoloji literatüründe hakim olan Batılı, Eğitimli, Sanayileşmiş, Zengin ve Demokratik (WEIRD) örneklem odaklı yaklaşım, pandemi psikolojisinin evrensel mi yoksa kültüre özgü mü olduğunu anlamayı zorlaştırmaktadır. Mevcut literatürdeki çalışmaların çoğunlukla izole yerel örneklemlerle sınırlı kalması, yaş, cinsiyet ve siyasi inançlar gibi değişkenlerin etkilerindeki paylaşılan ve özgün varyansın ayrıştırılmasını engellemektedir. Bu araştırma, 19 ülkeden toplanan geniş bir veri setiyle pandemi psikolojisinin kültürlerarası doğasını çözümleyerek alandaki bu kuramsal ve ampirik boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Sadece Bir Oyun Değil: Dijital Oyun Kültürlerinde Kimlik Kaynaşması ve Aşırıcılık
Çevrim içi oyun platformları ve dijital oyun toplulukları, son yıllarda aşırı sağ, ırkçı ve dışlayıcı ideolojilerin yayıldığı birer merkez haline geldikleri yönünde ciddi kaygılarla gündeme gelmektedir. Oyun içeriklerinde ve topluluk yapılarında yer alan 'biz ve onlar' ayrımı, aşırıcılık yanlısı söylemlerin yeşermesine elverişli bir zemin sunsa da oyuncuların bu radikal fikirleri tam olarak hangi psikolojik mekanizmalar aracılığıyla içselleştirdiği yeterince açıklanamamıştır. Geleneksel grup özdeşleşmesinden farklı olarak kişisel benlik ile grup kimliğini derin ve içsel bir biçimde bütünleştiren 'kimlik kaynaşması' kuramı, oyuncuların radikalleşme süreçlerini ve olumsuz toplumsal tutumlarını anlamlandırmada temel bir açıklayıcı model olarak öne çıkmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Ulaştırma Ekonomisi Perspektifinden Uluslararası Ulaştırma Projeleri ve Türkiye
Ulaştırma sektörü, küreselleşme süreciyle birlikte uluslararası ticaretin, bölgesel entegrasyonun ve ulusal rekabet gücünün temel belirleyicilerinden biri haline gelmiştir. Makale, ulaştırma altyapı yatırımlarının doğrudan ve dolaylı makroekonomik etkilerini ulaştırma ekonomisi kuramsal çerçevesinde ele almakta ve Türkiye'nin Doğu-Batı ile Kuzey-Güney ulaştırma koridorlarındaki stratejik konumunu değerlendirmektedir. Çalışma, bölgesel ulaştırma projelerinin ulusal ekonomiler üzerindeki çarpan etkilerini ve politika tercihlerinin sürdürülebilir büyümedeki rolünü incelemektedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Dijitalleşmenin Çevre, Sosyal ve Yönetişim ile Sürdürülebilirlik Üzerindeki Rolü: Çıkarımlar İçin İncelemeye Dayalı Bir Çalışma
Bilgi ve iletişim teknolojilerindeki hızlı gelişim, geleneksel ekonomik büyüme modellerini dönüştürürken aynı zamanda ekolojik ve sosyal sürdürülebilirlik alanlarında yeni bir tartışma başlatmıştır. Literatürde dijitalleşmenin ekonomik verimliliği artırdığı savunulurken, artan karbon ayak izi gibi olumsuz çevresel etkileri de yoğun şekilde tartışılmaktadır. Bu çalışma, dijitalleşmenin çevre, sosyal gelişim, yönetişim ve genel sürdürülebilirlik hedefleri üzerindeki çok boyutlu etkilerini bütünsel bir literatür taraması çerçevesinde ele alarak alandaki kuramsal açıkları kapatmayı ve politika yapıcılara rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Emniyet Kritik Sistemlerde Çalışma Zamanı Güvencesi: Karmaşık Kontrol Sistemleri İçin Emniyet Filtreleme Yaklaşımlarına Giriş
Emniyet kritik siber-fiziksel sistemlerde yapay zekâ, makine öğrenmesi ve karmaşık otonom kontrol algoritmalarının kullanımı yaygınlaşırken, bu sistemlerin geleneksel çevrimdışı doğrulama ve sertifikasyon yöntemleriyle emniyet güvencesine alınması ciddi bir teknik engel oluşturmaktadır. Ticari havacılık gibi alanlarda aşırı düşük hata olasılığı gereksinimleri, performans odaklı birincil denetleyicilerin doğrudan doğrulanmasını zorlaştırır. Bu durum, karmaşık denetleyici yapısından bağımsız çalışan ve emniyet ihlallerini anlık olarak engelleyen çalışma zamanı güvencesi (RTA) sistemlerinin geliştirilmesini ve kuramsal olarak incelenmesini gerekli kılmıştır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
İslam Şehri Teorisi Merceğinden Tarihsel Bir Perspektif: Konya Örneği
İslam şehir teorisi, dinin kentsel mekân ve toplumsal yaşam üzerindeki dönüştürücü etkisini anlamak için geliştirilmiş kuramsal bir yaklaşımdır. Doğu bilimi (oryantalist) yaklaşımların tekdüze İslam şehri prototipleri üretme eğilimine karşı, tarihsel ve coğrafi çeşitlilikleri dikkate alan yeni bir kentsel okuma ihtiyacı doğmuştur. Bu makale, İslam kentsel formunun genel niteliklerini Selçuklu, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinden günümüze Konya kenti ölçeğinde tarihsel-mekânsal bir çözümlemeyle ele alarak alanındaki kent sosyolojisi ve kentsel tarih tartışmalarına özgün bir katkı sağlamaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Makine Kültürü: Yapay Zeka Sistemlerinin Kültürel Evrim Süreçleri Üzerindeki Dönüştürücü Etkisi ve Kavramsal Çerçeve
İnsan türünün evrimsel başarısının en temel dayanağı olan kültür üretme ve aktarma yeteneği, dijital teknolojiler ve yapay zeka sistemlerinin yaygınlaşmasıyla yeni bir evreye girmiştir. Kültürel evrim literatürü geleneksel olarak bilginin insan toplulukları içinde sosyal öğrenme yoluyla nasıl yayıldığını, korunduğunu ve değiştiğini inceler. Ancak günümüzde arama motorları, öneri algoritmaları, üretken yapay zeka modelleri ve pekiştirmeli öğrenme sistemleri yalnızca bilginin iletimini kolaylaştırmakla kalmamakta, bizzat kültürel ögeler üreterek evrimsel süreçlerin yönünü değiştirmektedir. Bu makale, makinelerin aracılık ettiği veya doğrudan ürettiği 'makine kültürü' olgusunu Darwinci evrim ilkeleri çerçevesinde ele alarak alandaki kuramsal boşluğu doldurmayı ve disiplinlerarası bir araştırma gündemi oluşturmayı amaçlamaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Kriz Zamanlarinda Gençlik Failligi: Mali'de Eğitim ve Catismanin Gençlerle Katılımci Gorsel Yaklaşimlar Yoluyla Incelenmesi
Mali'de son on yildir devam eden silahli catismalar, siyasi istikrarsizlik, kuraklik ve ekonomik yaptirimlar eğitim sistemini ve gençlerin yasam kosullarini agir sekilde etkilemektedir. Bati merkezli kuramlarda faillik genellikle yetiskin bakis acisiyla ve bireysel ozgurlesme odakli tanımlanirken, Küresel Guney'deki kriz bölgelerinde yasayan ergenlerin failligi nasıl algiladigi ve deneyimledigi yeterince incelenmemistir. Alan yazindaki bu eksiklik, eğitim politikalarinin gençlerin gercek ihtiyaclariyla ve toplumsal rollerle olan bağlantisini zayflatmaktadir. Bu çalışma, Mali'deki kriz ortaminda gençlerin kendi failliklerini ve eğitimle olan ilişkilerini katılımci gorsel yöntemler aracıligiyla nasıl anlamlandirdiklarini tartismaya acmaktadir.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Güvenlikleştirme ve Kimlik: Beşar Esad'ın Söz Edimleri
Uluslararası İlişkiler disiplininde güvenlik kavramının tanımı Soğuk Savaş sonrasında askeri odaklı geleneksel yaklaşımlardan uzaklaşarak genişlemiştir. Kopenhag Okulu'nun geliştirdiği güvenlikleştirme teorisi, bir konunun söylem edimleri aracılığıyla varoluşsal bir tehdit olarak nasıl inşa edildiğini inceler. Suriye İç Savaşı bağlamında ise iktidarın meşruiyet devşirmek ve olağanüstü önlemleri haklı çıkarmak için toplumsal kimlikleri ve muhalefeti nasıl birer güvenlik tehdidi haline getirdiği, alandaki en önemli tartışma konularından birini oluşturmaktadır. Bu çalışma, Beşar Esad'ın kriz dönemindeki söylem stratejilerini ve kimlik politikalarını güvenlikleştirme kuramı çerçevesinde ele alarak bu tartışmaya odaklanmaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Kimliğin Almanya’daki Türk Diasporasının Oy Verme Davranışına Etkisi: 2018 Türkiye Seçimlerinde AK Parti Oylarına İlişkin Bir Çalışma
Uluslararası göç ve dış oylama haklarının gelişimi, diasporaların köken ülkelerdeki seçim süreçlerine etkisini siyaset biliminin merkezine taşımıştır. Diasporanın oy verme davranışını açıklayan kuramsal yaklaşımlar homojen bir yapı sunmamakta; sosyo-ekonomik statü, bütünleşme düzeyleri ve kimliksel aidiyetler farklı ülkelerde farklı siyasal tercihlere yol açmaktadır. Türkiye örneğinde, Almanya'daki Türk diasporasının 2018 seçimlerinde sergilediği yüksek AK Parti desteği, siyasal katılım, kimlik inşası ve ev sahibi ülkedeki uyum süreçleri ekseninde önemli bir tartışma oluşturmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Türkiye Otomotiv Sanayiinin Yenilikçilik Potansiyeli: Uluslararası Yatırımlar, Coğrafi Kümelenme ve Alıcı-Tedarikçi İlişkileri Açılarından Bir Değerlendirme
Otomotiv sanayii, yüksek katma değerli üretimi ve teknolojik sürükleyici rolü nedeniyle gelişmekte olan ekonomiler için kalkınmanın en önemli yapıtaşlarından biridir. Alandaki kuramsal tartışmalar, özellikle geç sanayileşen ülkelerin küresel değer zincirlerine entegrasyonu, doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının (DYSY) teknolojik yayılım etkileri ve coğrafi kümelenmelerin yenilikçiliği nasıl kurumsallaştırdığı üzerinde odaklanmaktadır. Bu çalışma, Türkiye otomotiv sanayiinin kendine özgü kurumsal ve yapısal dinamiklerini analiz ederek, küresel çokuluslu şirketler ile yerel tedarikçiler arasındaki asimetrik güç ilişkilerinin ve coğrafi yoğunlaşmanın yenilikçilik potansiyelini nasıl şekillendirdiğini sörgülamaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Post-Seküler Çağda Parti Değişimi: Türkiye’de Cumhuriyet Halk Partisi Örneği
Modern Türk siyasetinde laiklik anlayışının dönüşümü, siyasal partilerin seçim hedefleri ve toplumsal kutuplaşma dinamikleri çerçevesinde şekillenen geniş bir akademik tartışmanın merkezinde yer almaktadır. Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), tarihsel olarak katı veya katı-dışlayıcı bir sekülarizm çizgisiyle özdeşleştirilmiş olmasına rağmen, son on yılda Kemal Kılıçdaroğlu liderliğinde daha özgürlükçü ve kapsayıcı bir laiklik söylemine yönelmiştir. Literatürde bu ideolojik ve stratejik dönüşümün arka planındaki içsel liderlik değişimleri, post-sekülarizmin küresel hegemonyası ve başkanlık sistemine geçiş gibi sistemik etkenlerin etkileşimi kapsayıcı bir kuramsal modelle henüz yeterince çözümlenmemiştir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
İç Güneş Koronasında Türbülans Dinamikleri ve Akış Hızları: Akatsuki Uzay Aracının Radyo Sondajı Deneylerinden Elde Edilen Sonuçlar
Güneş iç koronasının (5-13 güneş yarıçapı) dinamikleri, güneş rüzgarının süpersonik hızlara ivmelenmesi ve koronal ısınma mekanizmalarının anlaşılmasında kritik bir role sahiptir. Alan literatüründe türbülans enerjisinin aktarımı ve hızlı güneş rüzgarlarının koronal deliklerden çıkışı kuramsal olarak tartışılmakla birlikte, doğrudan ölçüm zorlukları nedeniyle ampirik veri kısıtlılığı yaşanmaktadır. Çalışma, Akatsuki radyo sondajı verilerini EUV görüntüleriyle bütünleştirerek bu tartışmaya katkı vermektedir.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Toplum Bilimlerinde Zamansallık: Zamanın Siyasal Sosyolojisi İçin Yeni Yönelimler
Sosyal bilimler ve sosyoloji yazınında zaman ile zamansallık temaları sıklıkla ele alınmakla birlikte, sosyolojik incelemeler genellikle ampirik düzlemde parçalı kalmakta, kuramsal yönelimler ise modernite, kapitalizm ve teknoloji ekseninde hız ile ivmelenme kavramlarına odaklanmaktadır. Siyaset bilimi ve iktidar ilişkilerini inceleyen siyasal sosyoloji alt alanı, güç yapılarını ve siyasal olguları incelemeye yönelik ortak bir zaman sözlüğü oluşturma noktasında eksiklikler barındırmaktadır. Bu makale, zaman ve siyaset üzerine yakın dönemde yayımlanan üç kitabı daha geniş bir sosyolojik zaman yazını içine konumlandırarak zamanın siyasal sosyolojisi alanının inşası için kavramsal bir çerçeve sunmayı amaçlamaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Astrobiyolojinin Etigi: İnsanlıgın Evrendeki Yeri ve Yok Olus Problemi
Bati felsefesi tarih boyunca evrenin dogasini ve insanin kozmos ile ilişkisini anlamaya odaklanmistir. Cagdas donemde astrobiyoloji, Fermi paradoksu ve Nadir Dunya hipotezi gibi kuramsal temeller ve ampirik veriler isiginda bu sorusturmayi genisletmektedir. Bu çalışma, evrende yalniz olabilecegimiz gerceginden yola cikarak insanligin kozmik konumunu ve etik yukumluluklerini tartismaya acmaktadir.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
Kulturel Psikoloji ve Gelişim Biliminin Bileskesi: Bir Örneklem Olarak Kulturlenme Süreçi
Kulturel psikoloji ile gelişim bilimi onlarca yillik gecmise sahip koklu disiplinler olmalarina ragmen, bireyin sosyokulturel bağlamda zihin, beden ve kulturun ayilmaz butunlugu icinde gelistigi varsayiminda yeterince ortak bileskede bulusamamistir. Özellikle kulturel psikoloji alaninda cocukluk sonrasi gelişim süreçlerinin ve yasam boyu gelişim kuramlarinin yeterince dikkate alinmamasi, kuresellesen ve cesitlenen cagdas toplumlarda bireylerin coklu kulturel gercekliklerle nasıl basa ciktigina dair teorik bosluklar yaratmaktadir. Bu çalışma, kulturel psikoloji ile gelişim bilimi arasindaki bu kuramsal kopuklugu gidermeyi ve kulturlenme olgusunu her iki disiplinin kesisim kumesi olarak ele alarak butunlestirici bir perspektif sunmayi amaçlamaktadir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
CoRoT Uzay Misyonundan Geçiş Yapan Gunes Disi Gezegenler: Sicak Jupiteler CoRoT-30 b ve CoRoT-31 b
Gunes disi dev gezegenlerin (özellikle sicak ve ilik Jupiteler) olusum ve goc mekanizmalari modern astrofiziğin en dinamik tartisma alanlarindan biridir. Mevcut kuramlar, bu dev kitlelerin oncul disk ici etkileşimler veya yüksek basiklikli goc (HEM) senaryolariyla bugunku yakin yorungelerine ulastiklarini ongormektedir. Ancak, gozlemlenen yorunge egiklikleri, basiklik oranlari ve gezegen ev sahibi yildizlarin lityum bollugu gibi kimyasal özellikleri, bu kuramsal modellerin hangisinin baskin oldugunu doğrulamakta yetersiz kalmaktadir. Bu makale, CoRoT uzay teleskobu verileriyle kesfedilen iki yeni dev gezegenin hassas fiziksel parametrelerini belirleyerek bu kuramsal belirsizligi gidermeyi amaçlamaktadir.