Akademik arama
Arama sonuçları
“öğrenme” için 48 doğrulanmış makale incelemesi bulundu.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
COVID-19 Pandemisinin Yükseköğretimde Çevrimiçi Öğrenme Üzerine Etkisi: Bibliyometrik Bir Analiz
COVID-19 pandemisinin ortaya çıkışı, dünya genelinde yükseköğretim kurumlarını geleneksel yüz yüze eğitimden acil durum uzaktan eğitimine geçmeye zorlayarak büyük bir kesintiye yol açmıştır. Bu ani ve plansız dönüşüm, öğretim materyallerinin uygunluğu, altyapı yetersizlikleri ve fırsat eşitsizlikleri gibi birçok sorunu beraberinde getirmiştir. Alanda yapılan çalışmalar hızla artsa da, bu literatürün genel eğilimlerini, bilişim teknolojileri araçlarının öğrenme yaklaşımları ve farklı disiplinlerle olan ilişkisini nitel bir sentezle ele alan kapsamlı bibliyometrik çalışmalara duyulan ihtiyaç bu makalenin ana tartışma eksenini oluşturmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Açıklanabilir Yapay Zekâ ile Makine Öğrenmesi Tabanlı Saldırı Tespit Sistemlerinin Değerlendirilmesi: Şeffaflık ve Yorumlanabilirliğin Artırılması
Modern ağ güvenlik altyapılarında makine öğrenmesi tabanlı saldırı tespit sistemleri, karmaşık siber tehditlerin ve daha önce karşılaşılmamış anormal trafik desenlerinin yakalanmasında kritik bir rol oynamaktadır. Buna karşın derin öğrenme ve topluluk öğrenmesi algoritmalarının kapalı kutu niteliği, güvenlik analistlerinin üretilen alarmların arka planındaki mantığı kavramasını zorlaştırmakta, sistem kararlarına duyulan güveni zedelemektedir. Bu durum yüksek tespit başarımı ile karar şeffaflığı arasında süre gelen bir ikileme yol açmaktadır. Makale, Açıklanabilir Yapay Zekâ tekniklerini sınıflandırma modellerine entegre ederek hem tespitte yüksek doğruluk elde etmeyi hem de kararların sunumunda izlenebilir ve doğrulanabilir bir yorumlanabilirlik sunmayı hedefleyen güncel alan tartışmasına odaklanmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Bir Portekiz Sosyal-Duygusal Öğrenme Programının İlkokul Öğrencilerinin Yetkinlikleri Üzerindeki Etkileri
Sosyal-duygusal öğrenme (SDÖ) müdahaleleri, öğrencilerin öz-düzenleme, iletişim ve olumlu akran ilişkileri gibi hayati becerilerini geliştirmede küresel ölçekte giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Eğitim psikolojisi alanında, müfredatla bütünleştirilmiş evrensel SDÖ programlarının çocukların akademik başarısı, duygusal refahı ve sınıf içi sosyal iklimi üzerindeki olumlu etkileri vurgulanmakla birlikte, müdahalelerin etkililiğine ilişkin literatürde karmaşık sonuçlar da bulunmaktadır. Özellikle Portekiz ilkokul bağlamında, bu tür evrensel müfredat temelli programların ampirik olarak değerlendirildiği yarı-deneysel çalışmaların oldukça sınırlı olması, alanın geliştirmesi gereken temel bir tartışma konusudur.
Tarım Bilimleri · Tarım ve Gıda Bilimleri
Okul Dışı Öğrenme Ortamlarında STEM Eğitiminin Öğretmenlerin STEM Farkındalıklarına ve 21. Yüzyıl Becerilerine Etkisi
Geleneksel sınıf içi eğitimin sınırlarını aşarak öğrencilerin gerçek dünya sorunlarını deneyimlemesini sağlayan okul dışı öğrenme ortamları, disiplinler arası bir yaklaşım olan STEM eğitimi için zengin bir laboratuvar işlevi görmektedir. Ancak bu ortamların etkililiği, öğretmenlerin STEM farkındalıkları ve 21. yüzyıl becerileri ile doğrudan ilişkilidir. Alan yazındaki tartışmalar okul dışı ortamlarda gerçekleştirilen etkinliklerin öğrencilere etkisine odaklanırken, bu süreçlerin öğretmenlerin mesleki gelişimlerine, bütüncül STEM algılarına ve teknoloji okuryazarlığı gibi temel becerilerine olan katkısı yeterince araştırılmamıştır. Bu makale, okul dışı ortamlarda tasarlanan ve uygulanan STEM faaliyetlerinin öğretmenlerin ilgili yeterlilikleri üzerindeki dönüştürücü rolünü inceleyerek bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Derin Pekiştirmeli Öğrenme ile Solo12 Dört Bacaklı Robotunun Denetimi
Dört bacaklı robot sistemleri, karmaşık ve zorlu arazi koşullarında yüksek hareket kabiliyeti sunma potansiyeline sahiptir. Geleneksel denetim yaklaşımları genellikle yörünge optimizasyonu, model öngörülü denetim (MPC) ve elle ayarlanan parametrelere dayanır. Ancak bu yöntemler, robotun karşılaşabileceği tüm çevre koşullarına uyarlanması zor olan hassas modeller ve yüksek anlık hesaplama yükü gerektirir. Derin pekiştirmeli öğrenme ise doğrudan veriden öğrenerek bu kısıtları aşmayı vaat etse de simülasyondan gerçek robota aktarımda (sim-to-real gap) dayanıklılık ve enerji verimliliği sorunları yaratmaktadır. Bu çalışma, açık kaynaklı Solo12 robotu üzerinde gerçek zamanlı ve yüksek enerji verimliliğine sahip uçtan uca pekiştirmeli öğrenme denetleyicilerinin nasıl geliştirilebileceği sorusuna odaklanmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Paralel-Esnek Eyleyicili Dört Bacaklı Robotlar İçin Öğrenme Tabanlı Tasarım ve Kontrol
Bacaklı robotik alanında çok yönlü, verimli ve güçlü platformlar geliştirmek uzun süredir temel bir araştırma hedefidir. Robot kontrölçüleri giderek daha sağlam hale gelse de, hareket performansı mevcut eklem hızı ve tork sınırları nedeniyle kısıtlanmaktadır. Paralel esnek eyleyicilerin entegrasyonu, ek tork sağlayarak performansı artırma potansiyeline sahiptir; ancak bu esnek elemanların optimum parametrelerle tasarlanması geleneksel olarak insan sezgisine dayalı, yinelemeli ve zahmetli bir süreçtir. Bu makale, tasarım parametreleri ile kontrölçünün modelden bağımsız takviyeli öğrenme ve Bayesçi optimizasyonla eş zamanlı olarak nasıl optimize edilebileceği sorusuna odaklanmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Az Sayıda Eğitim Verisinden Kuantum Makine Öğrenmesinde Genelleştirme Performansının Kuramsal ve Sayısal Analizi
Kuantum makine öğrenmesi (QML), kuantum verilerinin ve klasik verilerin yüksek boyutlu Hilbert uzaylarında işlenmesi amacıyla parametrelendirilmiş kuantum devrelerinin varyasyonel olarak eğitilmesini temel alan hızla gelişen bir alandır. Klasik makine öğrenmesinde modellerin görmediği veriler üzerindeki tahmin başarısı olan genelleştirme kapasitesi, örneklem karmaşıklığı ve model karmaşıklığı kısıtları çerçevesinde kuramsal sınırlarla açıklanmaktadır. Kuantum devrelerinde ise üstel büyüklükteki durum uzayları nedeniyle başarılı bir genelleştirme için üstel miktarda eğitim verisine ihtiyaç duyulacağı yönündeki endişeler, alanın temel teorik ve pratik engelini oluşturmaktadır. Bu çalışma, kuantum devrelerinin kapı sayısı ve mimari yapısıyla sınırlı veri miktarı arasındaki matematiksel ilişkiyi çözümleyerek alanın bu temel tartışmasına doğrudan yanıt vermektedir.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
Dayanıklılık Sporları Antrenörlüğünde Bağlam ve Öğrenme Üzerine Bir İnceleme
Spor pedagojisi ve antrenör eğitimi literatüründe, antrenörlerin öğrenme süreçleri uzun süredir yapılandırılmış resmi eğitim programları üzerinden ele alınmaktadır. Ancak günümüz dayanıklılık sporlarında (triatlon, bisiklet, koşu) antrenörlük pratiği giderek dijitalleşmekte, uzaktan antrenörlük yöntemleri baskın hale gelmekte ve piyasa güçleri ile ticari yazılımlar antrenör-sporcu etkileşimini yeniden şekillendirmektedir. Geleneksel antrenör eğitimi müfredatları bu bağlamsal ve teknolojik dönüşümü göz ardı etmekte, antrenörlerin gerçek ihtiyaçlarını karşılamada yetersiz kalmaktadır. Bu durum, antrenörlerin dijitalleşen ve piyasa güdümlü hale gelen antrenörlük bağlamında nasıl öğrendiklerini ve bu çevrede ne tür bilgi kaynaklarına yöneldiklerini eleştirel bir perspektifle inceleme gereksinimini ortaya çıkarmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Fiziksel Okyanusta Derin Öğrenme Uygulamaları: Kapsamlı Bir Derleme
Fiziksel okyanus bilimi, okyanus içi dinamik süreçlerin, termohalin yapıların ve iklimle etkileşimlerin incelendiği hayati bir alandır. Ancak geleneksel nümerik modelleme yöntemleri ve istatistiksel yaklaşımlar, fiziksel süreç parametreleştirmelerindeki basitleştirmeler, yüksek hesaplama maliyetleri ve karmaşık spasiyo-temporal bağımlılıkları yakalama yetersizlikleri nedeniyle sınırlarla karşılaşmaktadır. Nesnelerin İnterneti (IoT) aygıtları ve uydu uzaktan algılama sistemlerinin gelişimiyle birlikte petabayt boyutlarına ulaşan okyanus büyük verisi ortaya çıkmıştır. Bu veri patlaması, disiplini veri odaklı bir paradigmaya taşımıştır. Derin öğrenme tekniklerinin lineer olmayan haritalama kapasitesi, karmaşık okyanus süreçlerini anlama ve tahmin etmede büyük fırsatlar sunsa da alan spesifik modellerin sınırlılıkları ve fizik ilkeleriyle entegrasyonu çözülmesi gereken temel bilimsel soruyu oluşturmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Nesnelerin İnterneti Sistemlerinde Veri Dağılımı Zorluklarına Karşı Saldırı Tespitinde Federatif Öğrenme Yaklaşımlarının Karşılaştırmalı Analizi
Nesnelerin İnterneti sistemlerinin yaygınlaşması ve veri hacminin artması, geleneksel makine öğrenmesi modellerinin merkezi sunucularda eğitilmesini veri güvenliği ve gizliliği açısından sürdürülemez kılmaktadır. Bu bağlamda, model eğitimini uç cihazlara dağıtan Federatif Öğrenme yaklaşımı alternatif bir çözüm olarak öne çıkmaktadır. Ancak farklı cihazlardaki veri dağılımlarının birbiriyle özdeş ve bağımsız olmaması durumu, federatif öğrenme algoritmalarının başarısını doğrudan etkileyen istatistiksel heterojenlik sorununu doğurmaktadır. Mevcut literatürde, Nesnelerin İnterneti ağlarındaki saldırı tespiti bağlamında bu istatistiksel heterojenliği ele alan farklı federatif öğrenme yaklaşımlarını kapsamlı bir şekilde karşılaştıran çalışmaların eksikliği dikkat çekmektedir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Deprem Büyüklüğü Tahmini İçin İklimsel ve Sismik Veriye Dayalı Derin Öğrenme Modelinin Geliştirilmesi
Yer kürenin iklim sisteminde meydana gelen ısınma dalgalanmaları ve buzul erimeleri, litosfer üzerindeki kütle dağılımını ve gerilim dengelerini etkileyerek sismik aktivitelerle ilişkilendirilmektedir. Sismoloji alanında deprem büyüklüklerinin önceden tahmini karmaşık ve doğrusal olmayan jeofiziksel süreçler nedeniyle güçleşmektedir. Bu çalışmada, küresel sıcaklık anomalileri ile tarihsel sismik parametrelerin birlikte işlenmesinin yapay zeka ve derin öğrenme modelleri aracılığıyla sismik kestirim doğruluğunu nasıl etkilediği araştırılmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Zaman Serisi Tahmini İçin Derin Öğrenme: Model Mimarisi Paradigmaları, Özellik Çıkarımı ve Gelecek Yönelimleri Üzerine Kapsamlı Bir İnceleme
Zaman serisi tahmini (ZST), enerji tüketimi, sağlık hizmetleri, şehir içi trafik akışı, meteorolojik değişimler ve finansal piyasalar gibi birçok kritik sektörde karar verme süreçlerinin temelini oluşturmaktadır. Geleneksel istatistiksel modeller (ARIMA, Üstel Düzeltme vb.) zaman serilerinin doğrusal yapılarını ve durağan istatistiksel özelliklerini modellemede başarılı olmalarına rağmen, yüksek boyutlu, karmaşık ve doğrusal olmayan zaman serisi verilerinde sınırlı kalmaktadır. Derin öğrenme yaklaşımları ise veriden doğrudan zamansal özellikleri ve uzun vadeli bağımlılıkları öğrenme yetenekleriyle öne çıkmaktadır. Ancak literatürde modellerin mimari yapılarına göre dinamik olarak sınıflandırılması ve özellik geliştirme yöntemlerinin bütüncül biçimde incelenmesi konusunda önemli bir eksiklik bulunmaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Dijital Sınırın Haritalanması: Kamu Yönetimindeki Dönüşüme Dair Bibliyometrik ve Makine Öğrenmesi Analizleri
Kamu yönetiminde dijital dönüşüm, yapay zeka, büyük veri analitiği ve blokzincir gibi teknolojilerin yönetsel süreçlere entegrasyonuyla kamu hizmeti sunumunu ve yönetişim yapısını dönüştürmektedir. Ancak literatürde e-devlet ve dijital bürokrasi üzerine çeşitli bibliyometrik çalışmalar bulunmasına rağmen, kamu yönetimi disiplininde dijital dönüşümü hem bibliyometrik analizler hem de makine öğrenmesi teknikleriyle bütüncül biçimde haritalandıran araştırmalar eksiktir. Bu çalışma, söz konusu ampirik ve metodolojik boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Güvenli Bir Alan Yaratmak: Tıp Öğrencilerinin İletişim Becerilerini Öğrenmede Oyuncu Simülasyonlarının Kullanımına İlişkin Perspektifleri
Tıp eğitiminde klinik yetkinliğin temel taşlarından biri olan hekim-hasta iletişimi, hastaların tedaviye katılımı, memnuniyeti ve klinik çıktılar üzerinde belirleyici bir role sahiptir. Kötü haber verme, belirsizlikle başa çıkma ve karmaşık duygusal tepkileri yönetme gibi güç klinik senaryolarda iletişim aksaklıkları ciddi tıbbi hatalara ve hasta hakları ihlallerine yol açabilmektedir. Geleneksel teorik anlatımların aksine, iletişim becerilerinin deneyimsel öğrenme modelleriyle kazandırılması gerektiği vurgulanmaktadır. Profesyonel oyuncuların hasta rolünü üstlendiği simülasyonlar, öğrencilere gerçekçi bir klinik ortam sunarken aynı zamanda hasta güvenliğini riske atmadan pratik yapma imkânı tanır. Alan yazındaki ana tartışma, simülasyon ortamındaki psikolojik güvenliğin, geri bildirim mekanizmalarının ve rol oynama süreçlerinin öğrencilerin mesleki kimlik gelişimi ile iletişim yeterliliklerine nasıl yansıdığı üzerinde yoğunlaşmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
AlphaFold 3 ile Biyomoleküler Etkileşimlerin Yapısının Bütünleşik Derin Öğrenme Modeliyle Yüksek Doğrulukta Tahmini
Biyolojik komplekslerin atomik düzeyde yapısının doğru biçimde modellenmesi, hücresel işlevlerin anlaşılması ve rasyonel ilaç tasarımı açısından kritik bir gereksinimdir. Protein yapısı tahmininde AlphaFold ve AF2 modelleri ile büyük bir devrim yaşanmış olsa da hücresel sistemler yalnızca proteinlerden ibaret değildir; nükleik asitler, küçük moleküllü ligandlar, iyonlar ve kovalent modifikasyonlar da biyolojik süreçlerin temel bileşenleridir. Önceki derin öğrenme yaklaşımları genellikle belirli etkileşim türlerine özelleşmiş, genelleştirilebilirliği sınırlı ve fizik tabanlı simülasyon yöntemlerinin gerisinde kalan performanslar sunmuştur. Bu makale, tüm bu biyomoleküler yapı tiplerini tek bir bütünleşik derin öğrenme mimarisinde bir araya getirerek bir arada yapı tahmini gerçekleştirme sorununu ele almaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Eğitimde Metaverse: Tanımı, Çerçevesi, Özellikleri, Potansiyel Uygulamaları, Zorlukları ve Gelecek Araştırma Konuları
COVID-19 pandemisiyle birlikte fiziksel dünyadaki birçok eğitim faaliyeti sanal ortama taşınmış ve yüz yüze olmayan öğrenme süreçleri yaygınlaşmıştır. Bu süreçte artırılmış gerçeklik, sanal gerçeklik, yapay zeka ve blokzincir gibi teknolojilerin gelişimi, fiziksel ve sanal dünya arasındaki sınırları kaldıran 3 boyutlu dijital mekânlar olarak metaverse kavramını öne çıkarmıştır. Eğitim teknolojileri literatüründe söz konusu teknolojiler çoğunlukla tek tek ele alınmış, bütüncül bir eğitsel metaverse tanımı ve çerçevesi eksik kalmıştır. Bu çalışma, eğitimde metaverse kullanımının ne anlama geldiğini, hangi teknolojik altyapılara dayandığını ve gelecekte hangi araştırma eksikliklerine yanıt verebileceğini açıklamak amacıyla yürütülmüştür.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Eğitim Yazılımlarında Oyunlaştırmanın Olumsuz Etkileri: Sistematik Haritalama ve Uygulayıcı Algıları
Dijital eğitim platformları, özellikle Duolingo gibi büyük ölçekli servislerin başarısıyla birlikte, oyunlaştırmayı öğrenme süreçlerini daha verimli ve ilgi çekici hale getirmek için yaygın bir strateji olarak benimsemiştir. 2025 yılına kadar 32 milyar dolarlık bir pazar değerine ulaşması beklenen bu alan, yazılım mühendislerinin insan psikolojisi ve oyun mekanikleri konusundaki uzmanlığına dayanmaktadır. Ancak mevcut literatür, oyunlaştırmanın yalnızca olumlu çıktılarına odaklanma eğilimindedir. Bu durum, yanlış tasarlanmış oyun öğelerinin öğrenci motivasyonunu kırması, performansı düşürmesi veya etik dışı davranışlara yol açması gibi istenmeyen sonuçların göz ardı edilmesine neden olmaktadır. Çalışma, bu eleştirel boşluğu doldurmak amacıyla oyunlaştırmanın karanlık tarafını hem akademik literatür hem de sektör uygulayıcılarının bakış açısıyla sorunsallaştırmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Makine Kültürü: Yapay Zeka Sistemlerinin Kültürel Evrim Süreçleri Üzerindeki Dönüştürücü Etkisi ve Kavramsal Çerçeve
İnsan türünün evrimsel başarısının en temel dayanağı olan kültür üretme ve aktarma yeteneği, dijital teknolojiler ve yapay zeka sistemlerinin yaygınlaşmasıyla yeni bir evreye girmiştir. Kültürel evrim literatürü geleneksel olarak bilginin insan toplulukları içinde sosyal öğrenme yoluyla nasıl yayıldığını, korunduğunu ve değiştiğini inceler. Ancak günümüzde arama motorları, öneri algoritmaları, üretken yapay zeka modelleri ve pekiştirmeli öğrenme sistemleri yalnızca bilginin iletimini kolaylaştırmakla kalmamakta, bizzat kültürel ögeler üreterek evrimsel süreçlerin yönünü değiştirmektedir. Bu makale, makinelerin aracılık ettiği veya doğrudan ürettiği 'makine kültürü' olgusunu Darwinci evrim ilkeleri çerçevesinde ele alarak alandaki kuramsal boşluğu doldurmayı ve disiplinlerarası bir araştırma gündemi oluşturmayı amaçlamaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Gaziantep Gayrimenkul Piyasası İçin Web Kazıma Yöntemi Kullanılarak Yapılan Tahmin Analizi
Gayrimenkul sektörü, yatırımcılar ve mülk sahibi olmak isteyen bireyler için ekonomik ve sosyal açıdan kritik bir rol oynamaktadır. Türkiye'de gayrimenkul fiyatları enflasyon, genel ekonomik yapı ve bölgesel talep gibi dışsal faktörlerin yanı sıra metrekare, oda sayısı, ilçe ve mahalle gibi içsel niteliklerden etkilenmektedir. Literatürde konut fiyatlarının doğrudan tahminine odaklanan pek çok çalışma bulunurken, alıcıların bütçeleri ve tercihlerine göre hangi mahallede yaşayabileceklerini sınıflandıran yaklaşımlara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışma, Gaziantep ölçeğinde web kazıma ve makine öğrenmesi tekniklerini birleştirerek mahalleye dayalı bütçe-nitelik eşleştirmesini ve sınıflandırma modellerinin başarısını tartışmaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Futbolda Beklenen Goller: Model Performansının İyileştirilmesi ve Değerinin Kanıtlanması
Spor analitiği alanında beklenen goller metriği şutların kalitesini ölçmek için standart hale gelse de mevcut modeller genellikle oyuncu yeteneği ve oyun içi psikolojik baskı gibi dinamik faktörleri göz ardı etmektedir. Bu makale, spatiotemporal verilerin ötesine geçerek bireysel oyuncu piyasa değerleri ve maç içi skor farkı gibi yeni özellikleri makine öğrenmesi modellerine entegre ederek bu boşluğu doldurmaya çalışmaktadır. Çalışma, bu yeni değişkenlerin modelin tahmin gücünü nasıl artırdığını ve geleneksel istatistiklere kıyasla daha güvenilir bir performans göstergesi olup olmadığını sörgülamaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Eğitim Verilerinde Duygu Analizi ve Görüş Madenciliği: Kapsamlı Bir Derleme
Eğitim sektöründe duygu analizi ve görüş madenciliği, öğrencilerin geri bildirimlerini pedagojik ve kurumsal düzeyde değerlendirmek amacıyla giderek daha fazla kullanılmaktadır. Öğrenim yönetim sistemleri, ders değerlendirme anketleri ve çevrim içi tartışma forumları üzerinden toplanan nitel metinler, öğrenme ve öğretme süreçlerinin geliştirilmesinde kritik rol oynamaktadır. Ancak bu metinlerin manuel olarak etiketlenmesi büyük kaynak ve zaman gerektirdiğinden, yapay zekâ ve doğal dil işleme tekniklerine dayalı otomatik duygu analizi yaklaşımlarına olan ihtiyaç her geçen gün artmaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Gençler, Yerel Seçmenler ve Siyasi Yetkililer Arasında Deniz Kirliliği Endişesini ve Politika Desteğini Teşvik Edebilir
Çevre sorunlarına yönelik siyasi çözümlerin uzun süredir zorlu olduğu bir bağlamda, siyasi ideolojilerin çevresel tutumlar üzerindeki belirleyici etkisi ve siyasi partiler arasındaki geniş uçurumlar çevresel ilerlemeyi engellemektedir. Yetişkinler arasında çevresel konulara yönelik genel endişe artış gösterse de, gençlerin aile dışındaki yetişkinleri etkileme potansiyeli yeterince araştırılmamıştır. Bu durum, özellikle yerel yetkililer gibi politika üzerinde doğrudan etkisi olan ancak partizan ayrımlar nedeniyle uzlaşmaya daha az istekli olabilecek gruplar üzerindeki genç etkisinin anlaşılması gerektiği sorusunu ortaya koymaktadır. Mevcut araştırmalar, gençlerin aile üyeleri arasında nesillerarası öğrenme yoluyla çevresel farkındalık oluşturabileceğini gösterse de, bu etkinin daha geniş topluluklara ve siyasi karar alıcılara ne ölçüde yayıldığı belirsizliğini korumaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Duygular ve Yönergeye Dayalı Dil Öğrenimi: İkinci Dil Duyguları ve Pozitif Psikoloji Modeli Önerisi
İkinci dil edinimi (SLA) araştırmaları, on yıllardır dil kaygısı gibi negatif duyguların öğrenme üzerindeki engelleyici etkilerine odaklanmıştır. Ancak son dönemde pozitif psikolojinin (PP) etkisiyle, dil öğrenme sürecinde keyif, umut ve gurur gibi yapıcı duyguların rolü tartışılmaya başlanmıştır. Mevcut literatürde PP ilkelerini dil eğitimi bağlamındaki duygusal değişkenlerle birleştiren, hem araştırmacılara hem de öğretmenlere rehberlik edebilecek bütüncül bir kuramsal model eksikliği bulunmaktadır. Bu makale, söz konusu boşluğu doldurmak amacıyla disiplinlerarası bir model önermektedir.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Yaşam Boyu Eğitimde Eğitimsel Yetkinlik ve Pedagojik Modeli
Yaşam boyu eğitimde süreklilik, yalnızca kurumlar arasındaki geçişlerle sınırlı değildir; öğrenenin bilgiyi yeni koşullarda kullanabilmesi, başkalarıyla birlikte öğrenebilmesi ve kendi öğrenme sürecini değerlendirebilmesi de bu yapının parçalarını oluşturmaktadır. İncelenen makale söz konusu sürekliliği, bilişsel, sosyal ve yansıtıcı deneyimleri bir araya getiren eğitimsel yetkinlik kavramı üzerinden açıklamaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Piyasa Oynaklığının Tahmininde Duygu Analizi Yaklaşımı: Haber Headlines, Haber Metinleri ve Twitter Verilerinin Karşılaştırmalı İncelemesi
Finansal piyasalarda hisse senedi getirileri ile oynaklığın tahmini, hem portföy optimizasyonu hem de risk yönetimi süreçlerinde kritik bir role sahiptir. Geleneksel zaman serisi modellerinin ötesinde, doğal dil işleme tekniklerinin gelişimiyle birlikte yatırımcı güvenini ve piyasa duyarlılığını ölçmek amacıyla çevrim içi haberler ile sosyal medya paylaşımlarından yararlanılmaya başlanmıştır. Ancak finansal haberlerin başlıkları, haber metinlerinin tamamı ve Twitter gibi anlık mikroblog platformlarındaki duygu göstergelerinin varlık fiyatları ve piyasa oynaklığı üzerindeki göreli tahmin gücü ile etkileşim zamanlaması literatürde tartışmalı bir konu olmaya devam etmektedir.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Eğitimde Puanlamayı Oyunlaştırmadan Ayırmak ve Netleştirmek: Yükseköğretimde Puanlama Yaklaşımının Etkililiği
Oyunlaştırma, 2010'lu yıllardan itibaren eğitim alanında öğrencilerin motivasyonunu ve derse katılımını artırmak amacıyla yaygın şekilde benimsenmiştir. Ancak uygulama sürecinde oyun düşüncesi (game thinking) ilkesi ihmal edilerek yalnızca puan, rozet ve ödül gibi münferit ögelerin eklenmesi, kavramın yanlış anlaşılmasına ve 'puanlama' (pointsification) olarak adlandırılan dar bir yaklaşıma indirgenmesine yol açmıştır. Literatürde puanlama uygulamalarının da oyunlaştırma başlığı altında değerlendirilmesi, ampirik sonuçlarda kafa karışıklığına ve çelişkili bulgulara neden olmaktadır. Bu çalışma, yükseköğretim bağlamında her iki kavramın sınırlarını çizmeyi ve puanlamanın eğitsel etkililiğini analiz etmeyi amaçlamaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Modern Hesaplama Sistemlerinin Evrimi, Sınıflandırılması ve Gelecek Yönelimleri: Bütüncül Bir İnceleme ve Vizyon
Son altmış yılda bilgisayar sistemleri alanında yaşanan teknolojik gelişmeler, merkezi ana bilgisayarlardan kişisel bilgisayarlara, bulut bilişimden sis, uç ve sunucusuz hesaplama mimarilerine uzanan köklü bir dönüşüm süreci yaratmıştır. Veri hacmindeki eş benzeri görülmemiş artış, gecikmeye duyarlı uygulamaların yaygınlaşması ve yapay zeka ile kuantum hesaplama gibi yenilikçi paradigmaların sisteme entegrasyonu, hesaplama sistemlerinin performans, ölçeklenebilirlik ve enerji verimliliği odaklı yeniden yapılandırılmasını zorunlu kılmaktadır. Mevcut alan yazınında farklı alt hesaplama modellerine odaklanan çalışmalar bulunsa da, bu mimarilerin tarihsel gelişim dinamiklerini, hiyerarşik taksonomisini ve geleceğe yönelik araştırma gündemini bir arada ele alan bütüncül çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Açık RAN İlkeleri ile 6G Hücresel Ağ Mimarısının Güçlendirilmesi: Sistem Düzeyinde Bir Bakış ve Eğitim İncelemesi
Geleneksel dördüncü ve beşinci nesil (4G/5G) hücresel ağlar, genel olarak dikey entegrasyona sahip kapalı ve monolitik donanım/yazılım mimarileriyle kurulmaktadır. Ancak, 5G standartlarındaki hızlı gelişime kıyasla saha yaygınlaştırmalarının geride kalması, yüksek kurulum ve işletim maliyetleri ile esneklik eksikliği temel bir problem teşkil etmektedir. Altıncı nesil (6G) hücresel mimarilere geçiş sürecinde; enerji verimliliği, kapsama alanı genişletme, sistem dayanıklılığı ve maliyet optimizasyonu gibi hedeflere ulaşılabilmesi için hücresel erişim ağının sistem düzeyinde yeniden tasarlanması gerekmektedir. Açık RAN (Open RAN) ilkeleri, bu mimari kısıtlamaları aşmak için bir çözüm sunmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Çevre Kirliliği İzleme ve Yönetiminde Yapay Zekâ ve Nesnelerin İnterneti Tabanlı Teknolojiler
Çevre kirliliği, ağır metaller, pestisitler, kalıcı organik kirleticiler ve mikroplastikler gibi tehlikeli maddelerin ekosistemler ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri nedeniyle küresel ölçekte kritik bir alan teşkil etmektedir. Geleneksel laboratuvar analiz yöntemlerinin zaman alıcı ve yüksek maliyetli olması, dinamik çevresel süreçlerin anlık takibini zorlaştırmaktadır. Bu bağlamda, yapay zekâ algoritmalarının sensör sistemleri ve Nesnelerin İnterneti altyapısıyla entegre edilmesi, kirleticilerin gerçek zamanlı tespiti ve yönetimi için yeni bir teknolojik paradigma sunmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Tıbbi Nesnelerin İnterneti Ekosisteminde Kenar-Bulut Bilişim ve Yapay Zeka Entegrasyonu: Mimari Yapılar, Teknolojik Bileşenler ve Uygulama Alanları
Sağlık bilişimindeki dijital dönüşüm, 5G teknolojisinin gelişiyle birlikte tıbbi verilerin heterojen yapısını ve patlayıcı büyümesini beraberinde getirmiştir. Geleneksel sağlık modellerindeki erişim zorlukları, yüksek tedavi maliyetleri ve bilgi kapalılığı gibi kronik sorunlar, Tıbbi Nesnelerin İnterneti (IoMT) teknolojileriyle aşılmaya çalışılsa da, devasa büyüklükteki verinin güvenliğinin sağlanması ve gecikmesiz işlenmesi kritik bir teknik darboğaz teşkil etmektedir. Özellikle gerçek zamanlı veri analizi gerektiren cerrahi müdahaleler ve yoğun bakım izlemi gibi durumlarda, merkezi bulut sistemlerinin yarattığı ağ gecikmesi hayati riskler barındırmaktadır. Makale, bu sorunsalı çözmek adına bilişim kaynaklarının veri kaynağına yakınlaştırıldığı kenar-bulut hiyerarşisini ve yapay zeka optimizasyonlarını akademik bir mercekle tartışmaya açmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
E-Isletme Eğitiminde Yeni Normale Hazır miyiz? Kitlesel Açık Çevrimici Derslere İlişkin Öğrenen Görüşlerinin Duygu Analizi
Geleneksel e-isletme eğitimi modelleri hizla değişen piyasa kosullarina ve dijital ekosistemin gereksinimlerine uyum sağlamakta zorluklar yasamaktadir. Bu bağlamda kitlesel acik çevrimici dersler ve mikro yeterlilikler, bireylerin mesleki becerilerini zaman ve mekandan bagimsiz sekilde guncellemelerine olanak taniyan esnek alternatifler sunmaktadir. Alandaki temel tartisma, yüksekogretim kurumlarinin bu dijital eğitim dönüşumune ne ölçu de hazir oldugu ve öğrenenlerin çevrimici ortamlardaki gercek eğilimleri ile algılarinin nasıl sekillendigidir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Üretken Yapay Zeka: Sosyo-Teknik Bir Kavramsallaştırma ve İş ve Bilişim Sistemleri Mühendisliği İçin Araştırma Gündemi
Yapay zeka teknolojileri tarihsel süreçte ağırlıklı olarak verileri analiz eden ve karar destek süreçlerine katkı sağlayan analitik araçlar olarak konumlandırılmıştır. Ancak son dönemde büyük dil modelleri ve yayılım modelleri gibi derin öğrenme mimarilerindeki gelişmeler, yapay zekanın yaratıcı içerik üretme kapasitesi kazanmasını sağlamıştır. Bu durum, insan ve teknoloji arasındaki etkileşim kalıplarını köklü biçimde değiştirerek sosyo-teknik sistemlerde yeni bir evre başlatmıştır. İş ve Bilişim Sistemleri Mühendisliği (BISE) disiplini, teknolojinin organizasyonel ve toplumsal boyutlarını birlikte ele alması nedeniyle, üretken yapay zekanın getirdiği dönüştürücü fırsatları ve riskleri incelemek için kritik bir konumdadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
BIST Sanayi Endeksi'nde Finansal Başarısızlık Tahmini: Geleneksel Modellerin ve Kümelenme Tekniklerinin Değerlendirilmesi
Küresel ekonomik dalgalanmalar ve finansal krizler, şirketlerin yükümlülüklerini yerine getiremeyerek iflas veya tasfiye riskiyle karşı karşıya kalması anlamına gelen finansal sıkıntı kavramını yönetim ve finans literatürünün merkezine taşımıştır. Şirket yöneticileri, yatırımcılar ve kredi verenler açısından erken uyarı mekanizmalarının geliştirilmesi büyük önem taşırken, geleneksel Altman Z-skoru ve Springate S-skoru gibi çok değişkenli modeller ile makine öğrenmesi temelli kümeleme algoritmalarının gelişmekte olan piyasalardaki ayrıştırma başarısı tartışılmaktadır. Türkiye gibi finansal başarısızlığın resmi olarak ilan edilmesinden kaçınıldığı ve iflas süreçlerinin nadir işletildiği gelişmekte olan pazarlarda, geleneksel modellerin ayırt edicilik kapasitesinin sınırlı kalması ve denetimsiz öğrenme tekniklerinin bu boşluğu nasıl doldurabileceği sorusu temel bir araştırma problemi oluşturmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Hukuki Metinlerin Sıfır Örnekli Anlamsal Etiketlenmesinde Büyük Dil Modellerinin Sıra Dışı Etkinliği
Hukuki metin analitiğinde metinlerin anlamsal etiketlenmesi, yargı kararlarındaki retorik rollerin, sözleşmelerdeki yükümlülüklerin ve mevzuat maddelerindeki amaçların otomatik olarak belirlenmesini sağlar. Geleneksel gözetimli makine öğrenmesi modelleri yüksek hacimli manuel etiketlenmiş veri setlerine ihtiyaç duymakta, bu da yüksek uzmanlık maliyeti yaratmaktadır. Büyük dil modellerinin gelişimi sıfır örnekli öğrenmeyle etiketleme imkânı sunsa da, GPT-4 ve GPT-3.5-turbo gibi modellerin bu konudaki başarım ve maliyet dengesi ampirik doğrulamaya muhtaçtır.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
Çin'de COVID-19 Kısıtlamalarının Kaldırılmasından Sonra Ortaokul ve Lise Öğrencilerinde Akademik Başarı ve Ruh Sağlığı
COVID-19 pandemisi küresel ölçekte eğitim sistemlerini köklü biçimde değiştirmiş ve yüz yüze eğitimden evden çevrim içi öğrenmeye geçiş, öğrencilerin öğrenme süreçleri ile psikolojik durumları üzerinde belirgin etkiler yaratmıştır. Mevcut literatürde yer alan akademik başarı ve ruh sağlığı odaklı çalışmaların büyük bölümü üniversite veya tıp ve hemşirelik öğrencilerine yoğunlaşırken, ortaokul ve lise düzeyindeki ergenlerin kısıtlamaların kaldırılması sonrasındaki durumunu inceleyen ampirik araştırmalar son derece sınırlıdır. Çin'in 7 Aralık 2022 tarihinde pandemi kısıtlamalarını esnetmesinin ardından öğrencilerin okula dönüş sürecindeki akademik performans değişimleri ile depresyon, anksiyete ve internet bağımlılığı gibi ruh sağlığı sorunları arasındaki ilişki geniş ölçekli araştırma ihtiyacını ortaya koymaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Emniyet Kritik Sistemlerde Çalışma Zamanı Güvencesi: Karmaşık Kontrol Sistemleri İçin Emniyet Filtreleme Yaklaşımlarına Giriş
Emniyet kritik siber-fiziksel sistemlerde yapay zekâ, makine öğrenmesi ve karmaşık otonom kontrol algoritmalarının kullanımı yaygınlaşırken, bu sistemlerin geleneksel çevrimdışı doğrulama ve sertifikasyon yöntemleriyle emniyet güvencesine alınması ciddi bir teknik engel oluşturmaktadır. Ticari havacılık gibi alanlarda aşırı düşük hata olasılığı gereksinimleri, performans odaklı birincil denetleyicilerin doğrudan doğrulanmasını zorlaştırır. Bu durum, karmaşık denetleyici yapısından bağımsız çalışan ve emniyet ihlallerini anlık olarak engelleyen çalışma zamanı güvencesi (RTA) sistemlerinin geliştirilmesini ve kuramsal olarak incelenmesini gerekli kılmıştır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Makine Öğrenimi Uygulamalarında Karar Verilen Örneklem Büyüklüğünün Değerlendirilmesi
Makine öğrenimi çalışmalarında yetersiz örneklem büyüklüğü veride aşırı öğrenmeye (overfitting) ve gerçek etkilerin tespit edilememesine yol açarken, aşırı büyük örneklemler yüksek maliyet ve zaman kaybına sebep olmaktadır. Geleneksel istatistiksel yaklaşımlar (etki büyüklüğü, ortalama fark, istatistiksel güç) standart sapma ve etki büyüklüğü hesaplamalarındaki hatalar veya yayın yanlılığı nedeniyle makine öğrenimi modelleri için taraflı sonuçlar verebilmektedir. Alanın temel tartışması, makine öğrenimi sınıflandırıcılarının performansı ile veri kümesinin istatistiksel etki büyüklüğü arasındaki ilişkiyi eş zamanlı dikkate alan pratik bir örneklem değerlendirme standardının bulunmamasıdır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Kentlerde Adil İklim Adaptasyonu İçin Kolektif Eylemlerden Yönetişim Öğrenimi
İklim değişikliğinin kentlerdeki kırılgan topluluklar üzerindeki adaletsiz etkileri ve geleneksel yukarıdan aşağıya yönetişim yapılarının bu risklerle mücadeledeki yetersizliği, iklim adaleti literatüründe sıklıkla tartışılmaktadır. Ancak, sivil toplumun kolektif eylemlerinin ve tabandan gelen pratiklerin resmi yönetişim mekanizmalarını nasıl dönüştürdüğü ve bu süreçlerin tanınma ve usul adaleti boyutlarını nasıl şekillendirdiği sorusu henüz yeterince yanıtlanmamıştır. Bu makale, kolektif eylemlerin resmi karar alıcılar üzerindeki öğrenme süreçlerini tetikleme potansiyelini iki farklı sosyo-politik bağlamda incelemektedir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Meteor Yörünge Veritabanlarından Meteor Kümesi Tespiti ve Meteor Kümesi Tanımlamasına Doğru
Gökbilim literatüründe meteor kümeleri, benzer ışınım noktası (radyant) ve hız değerlerini paylaşarak birkaç saniyelik zaman diliminde gerçekleşen yüksek yoğunluklu meteor grupları olarak tanımlanmaktadır. Günümüze kadar yalnızca sekiz meteor kümesi resmi olarak bildirilmiştir. Bu durum, gözlemsel ağların dar atmosferik alanları izlemesinden ve mevcut meteor tespit yazılımlarının kümeleri saptayacak biçimde tasarlanmamasından kaynaklanmaktadır. Disiplindeki temel tartışma, uzayda meteoroidlerin kendi kendine parçalanma (self-fragmentation) sıklığının belirlenmesidir. Bu çalışma, halka açık uluslararası yörünge veritabanlarında gizli kalmış olabilecek meteor kümelerini istatistiksel ve makine öğrenmesi yöntemleriyle tespit ederek literatürdeki bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Yapay Zeka Algoritmaları Kullanılarak E-Sağlık Hasta İzleme Sistemi İçin Akıllı IoMT Tabanlı Mimari
Kronik hastalıkların yaygınlaşmasıyla birlikte uzaktan hasta izleme ve e-sağlık sistemlerinin önemi her geçen gün artmaktadır. Nesnelerin Tıbbi İnterneti (IoMT), giyilebilir sensörler ve bulut bilişim teknolojileri sağlık verilerinin sürekli ve hızlı biçimde toplanmasına imkân tanırken; bu verilerin yüksek boyutluluğu, gürültülü yapısı ve eksik değer içermesi verimli sınıflandırmayı zorlaştırmaktadır. Mevcut yapay zeka ve makine öğrenmesi yaklaşımları, hayati bulguların anlık analizinde ve anormal durumların yüksek doğrulukla tespit edilmesinde bilgi işleme hızı ile doğruluk oranı arasında denge kurmak durumundadır. Bu çalışma, yüksek boyutlu veri indirgeme, nesnel özellik seçimi ve hibrit derin öğrenme mimarilerini bir araya getirerek tıbbi izleme süreçlerindeki doğruluk ve zaman karmaşıklığı sorunlarına etkili bir çözüm sunmayı amaçlamaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Filistin Üniversitelerindeki Öğretim Üyelerinin Yükseköğretimde Yapay Zeka Uygulamalarının Kullanımına Yönelik Tutumları: Fırsatlar ve Zorluklar
Yükseköğretim kurumları, dijitalleşme ve gelişen teknolojilerle birlikte köklü bir dönüşüm süreci yaşamaktadır. Yapay zeka teknolojilerinin eğitim süreçlerine entegrasyonu, kişiselleştirilmiş öğrenme, idari verimlilik ve geri bildirim mekanizmalarının hızlandırılması gibi birçok önemli fırsat sunmaktadır. Ancak bu dönüşüm, akademik dürüstlük kaygıları, iş kaybı endişeleri ve teknik altyapı yetersizlikleri gibi çeşitli zorlukları da beraberinde getirmektedir. Bu dinamik süreçte, yükseköğretimin ana yürütücüsü olan öğretim üyelerinin yapay zekaya yönelik tutum ve inançlarının kapsamlı bir şekilde incelenmesi, teknolojik entegrasyon politikalarının başarısı açısından kritik bir öneme sahiptir.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
VOSviewer ve CitNetExplorer Kullanılarak Eğitimde Yapay Zeka Etiğinin Nitel ve Nicel Analizleri
Eğitimde yapay zeka teknolojilerinin hızla yaygınlaşması, esnek ve kişiselleştirilmiş öğrenme olanakları sunarken pedagojik ve etik açıdan ciddi tartışmaları da beraberinde getirmiştir. Yapay zeka sistemlerinin adaptif değerlendirme ve izleme süreçlerine entegrasyonu artarken, bu teknolojilerin getirdiği riskler ve etik ilkelerin eksikliği literatürde önemli bir bilgi boşluğu oluşturmaktadır. İnsan merkezli eğitim anlayışı ile teknolojik ilerleme arasında denge kurulması gerekliliği, yapay zeka etiğinin hem nitel hem de nicel boyutlarıyla bütüncül bir biçimde çözümlenmesini zorunlu kılmaktadır. Çalışma, bu alandaki küresel yayın eğilimlerini ve temel etik prensipleri haritalandırarak bahsedilen akademik boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
ChatGPT ve Yeni Akademik Gerçeklik: Akademik Yayıncılıkta Yapay Zeka Tarafından Yazılan Araştırma Makaleleri ve Büyük Dil Modellerinin Etiği
Yapay zeka, makine öğrenmesi ve doğal dil işleme teknolojilerindeki hızlı gelişmeler, akademik araştırma ve yayıncılık ekosistemini köklü bir dönüşüme uğratmaktadır. OpenAI tarafından geliştirilen ChatGPT ve altta yatan GPT-3 gibi büyük dil modelleri, otomatik metin üretimi, özetleme ve düzenleme yetenekleriyle bilimsel iletişim süreçlerine doğrudan dahil olmaktadır. Bu durum bir yandan editoryal süreçleri kolaylaştırma, metin kalitesini artırma ve disiplinlerarası erişilebilirliği sağlama potansiyeli sunarken; diğer yandan yazarlık tanımı, telif hakları, kaynak gösterme ilkeliliği, akademik teşvik sistemlerindeki çarpıklıklar ve bilimsel dürüstlük açısından ciddi etik tartışmaları beraberinde getirmektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Klinik Uygulamada Yapay Zekanin Rolu: Sağlık Hizmetlerinde Dönüşum ve Gelecek Perspektifleri
Sağlık sistemleri, artan hasta yuku, karmasik tani süreçleri ve devasa veri hacimleri nedeniyle kapsamli bir teknolojik dönüşum süreçinden gecmektedir. Yapay zeka, makine öğrenmesi ve derin öğrenme algoritmalarinin klinik süreçlere entegrasyonu; tibbi tesgis doğrulugunu artirma, tedavi planlarini kisisellestirme ve hasta bakim kalitesini yukseltme potansiyeli sunmaktadir. Ancak veri gizliligi, algoritmik sapmalar, siber guvenlik riskleri ve insan uzmanligi ihtiyaci gibi etik, hukuki ve operasyonel engeller, teknolojinin guvenli ve sürdurulebilir bicimde benimsenmesini karmasiklastirmaktadir. Bu çalışma, yapay zekanin klinik pratik, tani, tedavi ve toplum sağlığı yönetimindeki rolunu butoncul bir yaklaşimla ele almaktadir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Büyük Dil Modelleri Üzerine Kapsamlı Bir İnceleme: Gelişim, Teknikler ve Gelecek Yönelimleri
Doğal dil işleme ve yapay zeka alanında dil modelleme, istatistiksel yaklaşımlardan derin nöral ağlara ve önceden eğitilmiş Transformer modellerine uzanan kapsamlı bir evrim geçirmiştir. Parametre boyutlarının milyarlarca ölçeğe ulaşmasıyla birlikte modellerde metin içi öğrenme, talimat takip etme ve adım adım akıl yürütme gibi beliren beceriler gözlemlenmiştir. Bu durum, yapay zeka geliştirme paradigmalarını kökten değiştirmiş, ancak devasa modellerin eğitimi, hizalanması ve değerlendirilmesi konularında yeni metodolojik zorluklar ortaya çıkarmıştır. Bu derleme, alandaki hızlı teknik gelişmeleri sistematik bir yapıda organize ederek literatürdeki karmaşıklığı gidermeyi hedeflemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
ChatGPT'nin USMLE Sınavındaki Performansı: Büyük Dil Modelleri Kullanılarak Yapay Zekâ Destekli Tıp Eğitimi Potansiyeli
Klinik tıp alanında yapay zekâ uygulamalarının yaygınlaşması, serbest metin verilerinin düzensizliği, sistemler arası entegrasyon eksikliği ve etiketlenmiş yapılandırılmış veri yetersizliği nedeniyle uzun süredir sınırlı bir düzeyde kalmıştır. Derin öğrenme algoritmalarının klinik bakımda genelleştirilebilir sonuçlar üretmekte zorlanması, alana özgü ve yüksek maliyetli eğitim verilerine olan bağımlılıktan kaynaklanmaktadır. Son dönemde gelişen büyük dil modellerinin (LLM), genel alan verileriyle eğitilmesine rağmen karmaşık tıp bilgisini işleme, klinik akıl yürütme ve mantıksal çıkarım yapma yetenekleri tıp eğitimi ve akademik literatürde yoğun bir tartışma konusu haline gelmiştir. Bu çalışma, alan odaklı eğitim almamış genel bir dil modelinin üst düzey klinik akıl yürütme gerektiren tıp lisanslama sınavlarındaki başarısını ölçerek alandaki bu temel soruyu incelemektedir.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
CFiCS: Ortak Faktorlerin ve Mikro Psikolojik Danisma Becerilerinin Çizge Tabanlı Siniflandirilmasi
Klinik psikoloji ve psikoterapi Araştırmalari, terapist davranışlarinin ve danisan tepkilerinin tedavi süreçlerine olan etkisini anlamak üzere dogal dil isleme ve makine öğrenmesi tekniklerine yonelmektedir. Psikoterapinin farklı ekollerinde ortak değişim ilkeleri olarak kabul edilen ortak faktorler ve bunlari pratikte uygulayan mikro psikolojik danisma becerileri, tedavi basarisini yordamada kritik birer bilesendir. Ancak bu terapotik o ogelerin metinsel verilerden otomatik olarak taninmasi, diyaloglarin bağlamsal ve nuanstali yapisi nedeniyle buyuk zorluklar barindirmaktadir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Yapay Zeka ile Diş Hekimliği Teşhislerinin Dönüştürülmesi: Hasta Bakımı için ChatGPT ve Büyük Dil Modellerinin Gelişmiş Entegrasyonu
Yapay zeka ve büyük dil modellerinin (LLM) tıp ve diş hekimliği teşhis süreçlerine entegrasyonu, dijital sağlık alanında büyük bir dönüşüm yaratmaktadır. Geleneksel kural tabanlı uzman sistemlerden (Yazılım 1.0) makine öğrenimi ve derin öğrenmeye dayalı sistemlere (Yazılım 2.0) geçiş süreci, klinisyenlerin teşhis doğruluğunu artırırken idari yükleri azaltmayı vadetmektedir. Ancak diş hekimliği klinik süreçlerine yönelik yapay zeka modellerinin geliştirilmesinde, tıp eğitimi almamış mühendislerin tasarımları ile hekimlerin bütüncül yaklaşımı arasındaki farklar, veri kalitesi, model yanlılığı ve bilgi doğruluğu gibi yapısal sorunlar güncel alan yazında yoğun tartışmalara neden olmaktadır. Bu makale, özellikle ChatGPT ve benzeri dil modellerinin diş hekimliğindeki güncel konumunu, olanaklarını ve sınırlılıklarını tartışmaya açmaktadır.