Akademik arama
Arama sonuçları
“müdahale” için 37 doğrulanmış makale incelemesi bulundu.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Kültürel Olarak Duyarlı Anne Sağlığını Geliştirme Müdahalesinin Tek Kollu Prospektif Karma Yöntem Uygulanabilirlik Çalışması Protokolü
Aşırı Muhafazakar Yahudi (UOJ) toplumu gibi geleneksel ve kapalı topluluklarda anneler, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olan çocuklarının bakım sorumluluğunu üstlenirken yoğun toplumsal cinsiyet rol beklentileri, zihinsel sağlık sorunlarına yönelik damgalanma ve ana akım sağlık hizmetlerine erişim kısıtlılıkları ile karşı karşıya kalmaktadır. Literatürde DEHB'li çocukların annelerinde stres, depresyon ve tükenmişlik riskinin yüksek olduğu gösterilmekle birlikte, geleneksel topluluklardaki kadınların öz bakım ve sağlık davranışlarına katılımını destekleyen kültüre duyarlı müdahalelerin tasarımı ve uygulanabilirliği konusundaki nitelikli protokollere duyulan ihtiyaç önemini korumaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Müdahale Haritalama Protokolü Kullanılarak DEHB'li Çocukların Ultra-Ortodoks Yahudi Anneleri İçin Psikolojik Sağlığı Geliştirme Müdahalesinin Geliştirilmesi
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocuklarda ve ergenlerde yaygın görülen kronik bir nörogelişimsel bozukluk olup, aile bireyleri ve özellikle birincil bakım veren konumundaki anneler üzerinde ciddi fiziksel, psikolojik ve sosyal yükler oluşturmaktadır. Ultra-ortodoks Yahudi (UOJ) gibi muhafazakar ve dış dünyaya kapalı topluluklarda, dini normlar, toplumsal cinsiyet rolleri ve damgalanma korkusu, kamusal ruh sağlığı hizmetlerine erişimi kısıtlamakta ve bu gruptaki annelerin psikolojik sağlıkları ile yaşam kalitelerini riske atmaktadır. Bu bağlamda, literatürde hem DEHB'ye yönelik biyolojik ve psikoeğitsel gereksinimleri karşılayan hem de topluluğun özgün kültürel hassasiyetlerine uyarlanmış, kuram temelli müdahale programlarının eksikliği tartışılmakta ve bu gereksinimi karşılayacak sistematik geliştirme süreçlerine ihtiyaç duyulmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Vaka Senaryosuna Dayalı Deniz Kirliliği Simülasyonu ve Karşılaştırmalı Müdahale Prosedürleri
Deniz taşımacılığında İstanbul Boğazı gibi dar ve yoğun su yolları, seyir emniyeti ve çevre kirliliği açısından yüksek risk taşımaktadır. Çift yönlü karmaşık akıntı yapısı, dar coğrafi yapısı ve tanker trafiğinin yoğunluğu, olası gemi kazalarında ciddi deniz kirliliği felaketlerine yol açabilmektedir. Uluslararası OPRC 1990 sözleşmesi ve Türkiye'deki 5312 sayılı kanun kapsamında acil müdahale kapasitelerinin geliştirilmesi ve operasyonel verimliliğin artırılması stratejik bir zorunluluktur. Literatürde petrol yayılımını modelleyen çalışmalar bulunsa da müdahale ekipmanlarının taktiksel kullanımı ve teknik iyileştirmelerin müdahale başarısına etkisi yeterince karşılaştırmalı olarak incelenmemiştir.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Güney Afrika'da İslam Devleti ile Mücadele: Cabo Delgado'daki SADC Askerî Müdahalesi ve Sınırları
Afrika kıtasında devletleşme ve bağımsızlık sonrası kurumsallaşma süreçleri, iç savaşlar, etnik gerilimler ve sınır ötesi terör örgütlerinin faaliyetleriyle ciddi biçimde sarsılmaktadır. Özellikle Nijerya merkezli Boko Haram ve Somali merkezli Eş-Şebab gibi yapıların ardından Mozambik'in kuzeyindeki Cabo Delgado bölgesinde ortaya çıkan Ensar el-Sünne ve IŞİD bağlantılı radikal gruplar, bölgenin güvenlik mimarisini ve uluslararası enerji yatırımlarını tehdit eden temel bir unsur haline gelmiştir. Bu durum, bölgesel güvenlik örgütü SADC'nin terörle mücadele kapasitesini ve üye ülkeler arasındaki kolektif müdahale iradesini sörgülatmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Din Nörobilimi Üzerine Bir İnceleme: Alanın Genel Görünümü, Sınırlılıkları ve Geleceğe Yönelik Müdahaleler
Din nörobilimi, bireylerin dini inançları, ritüelleri ve aşkın deneyimleri sırasında beyinde meydana gelen yapısal, işlevsel ve nörokimyasal değişimleri inceleyen çok disiplinli bir alandır. Din sosyolojisi, karşılaştırmalı dinler tarihi ve bilişsel nörobilim arakesitinde konumlanan bu saha, ampirik yöntemlerin sınırlılıkları ve dini kavramların tek tipleştirilmesi gibi epistemolojik ve metodolojik tartışmaların odağında yer almaktadır. Makale, bu tartışmalar kapsamında mevcut görüntüleme teknolojilerinin ritüel hareketlerini incelemedeki yetersizliğini aşmayı ve alana yeni teorik açılımlar kazandırmayı hedeflemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Barselona Beyin Sağlığı Girişimi: Beyin Sağlığının Belirleyicilerini Tanımlamaya ve Geliştirmeye Yönelik Kohort Çalışması Protokolü
Dünya genelinde yaşam beklentisinin artmasıyla birlikte yaşlanan nüfusta nörolojik ve nöropsikiyatrik hastalıkların görülme sıklığı hızla yükselmektedir. Ancak yaşam süresindeki uzama, sağlıklı yaşam süresinin uzamasıyla her zaman paralellik göstermemektedir. Güncel literatürde, beyin sağlığının korunması ve nörodejenerasyonun önlenmesinde yaşam tarzı faktörlerinin (beslenme, egzersiz, uyku, zihinsel ve sosyal aktivite, yaşam amacı) biyolojik belirteçlerle nasıl etkileştiği tartışılmaktadır. Barselona Beyin Sağlığı Girişimi, bu etkileşimleri boylamsal ve çok boyutlu bir yaklaşımla inceleyerek kişiselleştirilmiş koruyucu müdahalelere zemin hazırlamayı hedefleyen kapsamlı bir kohort çalışması olarak alandaki kritik bir boşluğu doldurmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Bir Portekiz Sosyal-Duygusal Öğrenme Programının İlkokul Öğrencilerinin Yetkinlikleri Üzerindeki Etkileri
Sosyal-duygusal öğrenme (SDÖ) müdahaleleri, öğrencilerin öz-düzenleme, iletişim ve olumlu akran ilişkileri gibi hayati becerilerini geliştirmede küresel ölçekte giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Eğitim psikolojisi alanında, müfredatla bütünleştirilmiş evrensel SDÖ programlarının çocukların akademik başarısı, duygusal refahı ve sınıf içi sosyal iklimi üzerindeki olumlu etkileri vurgulanmakla birlikte, müdahalelerin etkililiğine ilişkin literatürde karmaşık sonuçlar da bulunmaktadır. Özellikle Portekiz ilkokul bağlamında, bu tür evrensel müfredat temelli programların ampirik olarak değerlendirildiği yarı-deneysel çalışmaların oldukça sınırlı olması, alanın geliştirmesi gereken temel bir tartışma konusudur.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Stres Kaynaklı Sağlık Etkilerini Azaltarak Afet Dayanıklılığını Artırma Yaklaşımları
Afet yönetimi ve halk sağlığı literatüründe bireysel ve toplumsal dayanıklılık (resilience) kavramı uzun süredir temel bir hedef olarak öne çıkmaktadır. Ancak mevcut afet hazırlık, müdahale ve iyileştirme planları, insan sağlığı üzerindeki en kalıcı ve yıkıcı etkenlerden biri olan akut, kronik ve birikimli stresi doğrudan ele almakta yetersiz kalmaktadır. Afetlerin yol açtığı fiziksel, zihinsel ve sosyal yıkımlar; kardiyovasküler hastalıklardan travma sonrası stres bozukluğuna, madde bağımlılığından aile içi şiddete kadar geniş bir yelpazede sağlık sorunlarını tetiklemektedir. Bu durum, afet odaklı müdahalelerin kavramsal çerçevesini yalnızca fiziksel altyapının onarımıyla sınırlamayıp insan sağlığı ve esenliğini merkeze alan bütüncül bir yaklaşıma dönüştürme gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Üniversite Öğrencilerinin Dans Gelişiminde Doğaçlama Dans Tabanlı Psikolojik Eğitimin Etkisi
Dans sanatı, fiziksel becerilerin ve estetik unsurların ötesinde karmaşık zihinsel ve duygusal süreçleri barındıran bilişsel bir üretim alanıdır. Günümüz sahne sanatları literatüründe koreografların ve dansçıların yaratıcılık süreçlerindeki psikolojik engeller ile bu engellerin aşılmasında kullanılan müdahale yöntemleri önemli bir tartışma konusudur. Mevcut alan yazın genellikle sanatçıların ruh hali ve kişilik tipleri ile yaratıcılık arasındaki ilişkiye odaklanırken, doğaçlama dansın kişisel potansiyeli ve beden psikolojisini nasıl harekete geçirdiği sorusu henüz yeterince ampirik veriyle desteklenmemiştir. Bu çalışma, doğaçlama dans eğitiminin üniversite öğrencilerinin psikolojik yapısı ve yaratıcılık düzeyleri üzerindeki somut etkilerini inceleyerek alandaki bu boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Khalidi'nin Filistin'e Karşı Yüz Yıllık Savaş Eseri Üzerine Jeopolitik Perspektifler
Siyasi coğrafya ve toprak çatışmaları literatürü, uzun süreli bölgesel anlaşmazlıkların yalnızca diplomasi söylemleri üzerinden değil, mekânsal ve jeopolitik dinamikler çerçevesinde incelenmesi gerektiğini savunmaktadır. İsrail-Filistin çatışması bağlamında toprak yönetimi pratikleri, yerleşimci sömürgecilik tarihi ve uluslararası jeopolitik müdahaleler, egemenlik mücadelelerinin biçimlenmesinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Makale, Rashid Khalidi'nin eserini merkeze alarak mekânsal parçalanma, güvenlikleştirme ve yerleşim genişlemesinin küresel ölçekteki diğer bölgesel çatışmalarla karşılaştırmalı bir değerlendirmesini sunmakta ve siyasi coğrafya alanındaki kuramsal tartışmalara katkı sağlamaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Suriye'de Rus Dış ve Güvenlik Politikası: Tarihsel İlişkiler, Soğuk Savaş Paradigmaları ve Çağdaş Jeopolitik
Rusya'nın 2015 yılında Suriye krizine doğrudan askeri müdahalede bulunması, Orta Doğu'daki güç dengelerini ve küresel jeopolitiği yeniden şekillendiren kritik bir dönüm noktası oluşturmaktadır. Uluslararası ilişkiler literatüründe Rus dış politikası; devlet egemenliği, ulusal güvenlik, rejim meşruiyeti, Batı karşıtlığı ve çok kutuplu dünya düzeni arayışları bağlamında yoğun tartışmalara konu olmaktadır. Makale, Moskova'nın Şam ile Soğuk Savaş yıllarına dayanan tarihsel ilişkilerini, 'güvenlik matrisi' kavramını ve Ukrayna müdahalesiyle olan karşılaştırmalı paralellikleri ele alarak Rusya'nın Suriye'deki askeri ve diplomatik angajmanının arka planındaki temel stratejik saikleri çözümlemeyi amaçlamaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Toplumsal Hareketlerde Facebook ve Twitter'ın Rolü: Türkiye'de 15 Temmuz Darbe Girişimi Üzerine Bir Çalışma
Siyasal iletişim ve toplumsal hareketler literatüründe, dijital iletişim teknolojileri ile kitle mobilizasyonu arasındaki ilişki geniş bir tartışma alanıdır. Özellikle Arap Baharı ve Gezi Parkı protestoları sonrasında ivme kazanan bu tartışmalar, ağlaşmış toplum yapısında sosyal medyanın otoriter veya askeri müdahalelere karşı nasıl bir sivil direnç ve kolektif kimlik alanı oluşturduğunu incelemektedir. İnceleme konusu çalışma, 15 Temmuz 2016 darbe girişimi bağlamında Facebook ve Twitter'ın bilgi aktarımı, kamuoyu oluşturma ve kitlesel eylemsellik süreçlerindeki rollerini sörgülayarak literatüre katkı sağlamaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Değiştirilmiş Orangutan Optimizasyon Algoritması ile Optimize Edilmiş Kapsül Sınır Ağı Kullanılarak Deniz Kazası Sıcak Noktalarının Öngörücü Analizi
Deniz taşımacılığındaki teknolojik gelişmelere rağmen deniz kazaları can kaybı, ekonomik zarar ve çevresel felaketlere yol açan kritik bir tehdit olmaya devam etmektedir. Geleneksel arama-kurtarma ve güvenlik yönetim sistemleri ağırlıklı olarak reaktif bir yapıya sahip olup kaza gerçekleştikten sonra müdahale esasına dayanmaktadır. Bu durum arama-kurtarma kaynaklarının yetersiz veya dengesiz dağıtılmasına ve müdahale sürelerinin uzamasına neden olmaktadır. Mevcut literatürde deniz güvenliği ve risk haritalamada yapay zekâ ve makine öğrenmesi yöntemleri kullanılsa da karmaşık coğrafi mekânsal ilişkilerin, hava koşullarının ve gemi türlerinin bir arada sunduğu hiyerarşik veri yapısının modellenmesinde yetersizlikler bulunmaktadır. Bu çalışma, alanın temel sorunu olan dinamik deniz ortamındaki kaza risk alanlarını reaktif değil proaktif biçimde tahmin etme ihtiyacına odaklanmaktadır.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
Nepal'in Dang Bölgesindeki Silahlı Çatışma Mağdurları Arasında İşkence, Kayıp ve Güvensizliğin Uzun Vadeli Ruh Sağlığı Sonuçları Üzerine Nitel Bir Çalışma
Çatışma ve savaş sonrası ortamlarda ruh sağlığı ve psikososyal destek çalışmaları genellikle kriz anlarına ve insani yardım süreçlerindeki kısa vadeli tıbbi müdahalelere odaklanmaktadır. Ancak silahlı çatışmaların uzun vadeli ruh sağlığı etkileri, toplumsal ve ekonomik günlük stresörlerle doğrudan etkileşim içerisindedir. Nepal'deki Maoist Çatışması (1996-2006) sonrasında hayatta kalan bireylerin yaşadığı travmatik anılar, yoksulluk, toplumsal cinsiyet ayrımcılığı, dul kalma ve engellilik gibi yapısal sorunlarla birleşmektedir. Bu makale, çatışma sonrası dönemin uzun vadeli psikososyal etkilerini, yerel açıklayıcı modeller ve sağlık arama davranışları ekseninde inceleyerek alan literatüründeki önemli bir boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Taraftar İlişkileri Yönetiminde Güven ve Güvensizlik: Rus Futbol Taraftarları Üzerine Anket Bulguları
Spor yönetimi ve ekonomisi literatüründe güven, kurumsal meşruiyet ve paydaş ilişkilerinin sürdürülebilirliği açısından temel bir faktör olarak ele alınmaktadır. Özellikle profesyonel futbolda taraftarlar, sadece hizmet tüketen pasif bireyler olmayıp spor politikalarını doğrudan veya dolaylı olarak etkileyen etkin bir paydaş grubunu oluşturmaktadır. Bununla birlikte, mevcut ampirik literatür ağırlıklı olarak Batı Avrupa'daki liberal ve ticari futbol pazarlarına odaklanmıştır. Devlet müdahalesinin ve merkezi otoritenin yüksek olduğu Batılı olmayan, otoriter veya devlet düzenlemeli kurumsal çevrelerde taraftarların spor yönetişim kurumlarına yönelik güven ve güvensizlik düzeylerinin nasıl şekillendiği konusu henüz yeterince incelenmemiştir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Yönetici Koçluğu Ölçeğinin Yordama Geçerliliğinin İncelenmesi: Boylamsal Bir Çalışma
Yönetici koçluğu, çalışan performansını ve işe yönelik tutumları geliştirmek amacıyla organizasyonlarda yaygın olarak kullanılan bir müdahale aracıdır. Ancak literatürdeki ampirik kanıtların çoğu kesitsel verilere dayanmakta, bu da koçluk davranışları ile iş sonuçları arasındaki zamansal öncelik ve neden-sonuç ilişkisinin tam olarak anlaşılmasını engellemektedir. Bu makale, yaygın kullanılan bir koçluk ölçeğinin zamana yayılmış geçerliliğini sörgülayarak bu boşluğu doldurmaya çalışmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Gizli Müfredatın Etkisini Kırma: Mesleki Davranışları Geliştirmek İçin Gerçekçi ve Yenilikçi Bir Perspektif
Sağlık meslekleri eğitiminde resmi müfredatlar mesleki standartları ve yetkinlikleri açıkça tanımlasa da, klinik ortamlarda yazılı olmayan kurallar, hiyerarşik güç dinamikleri ve rol modellerinin tutumları biçiminde beliren gizli müfredat, tıp öğrencilerinin mesleki kimlik gelişimini olumsuz etkilemektedir. Bu durum, resmi müfredatın ilettiği mesajlar ile klinik ortamda gözlemlenen uygulamalar arasında belirgin bir uyumsuzluk yaratarak öğrencilerin etik ve mesleki karar alma süreçlerini zorlaştırmaktadır. Literatürde gizli müfredatın yıkıcı etkilerini hafifletmeye ve erken klinik dönemdeki tıp öğrencilerine doğru mesleki davranışları kazandırmaya yönelik kuramsal temelli, müdahale odaklı eğitim stratejilerinin ve bunların belirleyicilerinin nasıl tasarlanması gerektiği konusunda önemli bir boşluk bulunmaktadır.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
Gorsel ve Koku Temelli Doga Uyaranlarinin Gorev Performansi Üzerindeki Akut Etkilerine İlişkin Deneysel Bir Inceleme
Kapali mekanlarda zaman gecirme oraninin artmasiyla birlikte, ic mekan çevre kosullarinin insan sağlığı, bilissel islevler ve iş yeri performansi üzerindeki etkileri çevre psikolojisi ve mimari tasarim alanlarinda kritik bir tartisma konusu haline gelmistir. Biyofilik tasarim ve doga temasi yazini genel olarak gorsel uyaranlara ve kaynak yoğun mimari müdahalelere odaklanmistir. Bununla birlikte, doganin coklu duyusal yapisi geregi koku gibi pasif duyusal kanallarin bilissel odaklanma, karar alma ve etik davranışlar üzerindeki bagimsiz ve birlesik etkilerinin nasıl sekillendigi sorusu alanin temel bir araştırma boslugunu eskil etmektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Şam Suriye de Genel Popülasyonda Fibromiyalji Prevalansı ve Risk Faktörleri Topluma Dayalı Bir Olgu Kontrol Çalışması
Fibromiyalji, yaygın kas-iskelet sistemi ağrıları, yörgünluk, uyku bozuklukları ve bilişsel işlev bozuklukları ile seyreden kronik ve yüksek yüklü bir sendromdur. Hastalığın etiyolojisi tam olarak aydınlatılamamış olmakla birlikte fiziksel ve duygusal stresörlerin tetikleyici rol oynadığı bilinmektedir. Süregelen çatışma ve savaş koşullarının psikolojik stres düzeyini artırdığı bilinen toplumlarda fibromiyalji prevalansının ve ilişkili risk faktörlerinin belirlenmesi, halk sağlığı müdahalelerinin ve klinik farkındalığın planlanması açısından büyük önem taşımaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Vatanseverlik, Milliyetçilik ve Hükümetin Koronavirüs Krizini Yönetme Performansının Değerlendirilmesi
COVID-19 pandemisi küresel ölçekte devlet müdahalelerini ve ulusal ölçekte siyasal tutumları yeniden ön plana çıkarmıştır. Kriz dönemlerinde bireylerin belirsizlik ve kaygıyı azaltma arayışı, kendi iç gruplarına ve devlet mekanizmalarına olan bağlılıklarını artırmaktadır. Siyaset bilimi ve sosyal psikoloji literatüründe vatanseverlik ve milliyetçilik kavramları, bireylerin ulus-devlete duydukları aidiyetin iki farklı boyutu olarak ele alınmaktadır. Ancak salgın sürecinde uygulanan karantina ve kısıtlama politikalarının kamuoyunda yarattığı kutuplaşma ile dış tehdit algılarının hükümet performansını değerlendirme üzerindeki bileşik etkileri açıklanmaya muhtaçtır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Senegal'de HIV ile Yaşayan Bireylerde Depresyon Tedavisi İcin Grup Kisilerarası Terapinin Uygulanmasına Yönelik Algılar Kolaylastırıcılar ve Engeller Nitel Bir Calısma
HIV ile yasayan bireylerde depresyon prevalansı oldukça yüksektir ve bu durum antiretroviral tedaviye uyumu olumsuz etkileyerek hastalık seyrini kotulestirmektedir. Sahra Altı Afrika'da uzman ruh saglıgı calısanı eksikligi nedeniyle bu sorun genellikle yetersiz tedavi edilmektedir. Senegal'de gerceklestirilen bu calısma gorev paylasımı yaklaşımıyla uygulanan Grup Kisilerarası Terapi IPT müdahalesinin nitel yansımalarını ilk kez ele alarak literatürdeki onemli bir boslugu doldurmaktadır.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
Üniversite Öğrencilerinde Akademik Duygular, Üniversiteye Uyum ve Okulu Bırakma Eğilimi
Yükseköğretime geçiş süreci, öğrencilerin akademik, sosyal ve duygusal alanlarda önemli dönüşümler yaşadığı kritik bir evredir. Özellikle COVID-19 pandemisi ve acil uzaktan eğitim uygulamaları, üniversiteye yeni başlayan gençlerin uyum süreçlerini daha karmaşık hale getirmiştir. Alanyazında öğrencilerin bilişsel ve davranışsal gelişimlerine odaklanılırken, bu süreçlerin arka planında yer alan ve akademik başarı ile okulu bırakma kararlarını doğrudan etkileyen duygusal yaşantıların rolü uzun süre ihmal edilmiştir. Bu çalışma, akademik duyguların üniversiteye uyum ve okulu bırakma niyeti üzerindeki yordayıcı rolünü inceleyerek alandaki bu boşluğu doldurmayı ve yükseköğretimde kalıcılığı artıracak müdahale mekanizmalarına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Gençlik Cezaevlerindeki Ağır Suçlular İçin Sosyal-Terapötik Tedavinin Etkililiği: Tekrarlayan Suç Davranışına İlişkin Yarı Deneysel Bir Çalışma
Almanya'da son 15 yılda yasal düzenlemelerle birlikte genç suçlulara yönelik sosyal-terapötik kurumların sayısında ciddi bir artış yaşanmıştır. Bu kurumlar, yüksek riskli şiddet ve cinsel suç faillerinin mükerrer suç işleme (rezidivizm) oranlarını azaltmak amacıyla milis-terapi (milieu-therapeutic) ortamında psikoterapötik, eğitsel, mesleki ve rekreasyonel tedbirlerin eklektik bir karışımını sunmaktadır. Ancak literatürde genç cezaevlerindeki bu tür sosyal-terapötik uygulamaların etkililiğine dair ampirik kanıtlar oldukça sınırlı ve çelişkilidir. Alandaki temel tartışma, yasal olarak zorunlu kılınan bu yoğun ve maliyetli müdahalelerin, normal cezaevi rejimindeki eğitsel programlara kıyasla suç tekrarını azaltmada ne ölçüde üstünlük sağladığı sorusu etrafında şekillenmektedir.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
Neden Sanat? Sanat ve Sağlık Disiplininde Sanatın Rolü Üzerine Kuramsal Bir İnceleme
Sanat ve Sağlık alanı, sanat müdahalelerinin fiziksel ve zihinsel sağlık üzerindeki olumlu etkilerini belgeleyen geniş bir ampirik literatüre sahiptir. Dünya Sağlık Örgütü'nün 2019 yılında yayımladığı kapsamlı raporda 3.000 civarında çalışma değerlendirilmiş, ancak sanatın sağlık üzerindeki özgül rolü (sanat etkisi) ile genel uyarıcı veya sosyal etkinliklerin etkileri arasındaki ayrım tam olarak netleştirilememiştir. Sanatın 'sanat için' değil 'insan için' olduğu gerçeğinden hareketle, disiplinler arası bir geçerlik sorunu ortaya çıkmaktadır. Bedenleşmiş ve eylemsel bilişsel bilim kuramlarının bu alana entegre edilmesi, zihin-beden ilişkisini ve estetik deneyimin nörobiyolojik temellerini açıklamak için zorunlu bir ihtiyaç haline gelmiştir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Türkiye 2023 Cumhurbaşkanlığı Seçiminin Adli Analizi Uzak Bölgelerde Aşırı Oy Kaymalarını Ortaya Koymaktadır
Demokratik seçimlerin dürüstlüğü ve şeffaflığı, siyasal rejimlerin meşruiyetinin temel şartlarından biridir. Otoriterleşme eğilimlerinin yaşandığı ve kamu kaynakları ile medya erişiminde belirgin dengesizliklerin bulunduğu ortamlarda seçim güvenliği tartışmaları öne çıkmaktadır. Seçim adli analizi (election forensics), oy dağılımı ve katılım oranlarındaki istatistiksel düzensizlikleri tespit ederek olası hile ve müdahaleleri nicel modellerle saptamayı hedefler. Bu çalışma, Türkiye'de 2017 anayasa referandumu ve 2018 seçimlerinde gözlemlenen istatistiksel sapmaların 2023 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde devam edip etmediğini ve uzak kırsal bölgelerdeki oy kaymalarının boyutunu sörgülamaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Topluluk Ölçekli Büyük Veri, 2021 Teksas Kış Fırtınası ve Yönetilen Elektrik Kesintisinin Farklı Gruplar Üzerindeki Eşitsiz Etkilerini Ortaya Koyuyor
Aşırı hava olayları ve iklim krizleri sırasında elektrik, su ve ulaşım gibi kritik altyapı sistemlerinde meydana gelen kesintiler, toplumsal yaşamı ağır biçimde etkilemektedir. Ancak afet yönetimi ve altyapı müdahalelerinde sosyoekonomik ve ırksal gruplar arasındaki eşitsizliklerin nasıl biçimlendiğine dair ampirik kanıtlar sınırlıdır. Özellikle aşırı soğuk hava dalgaları sırasında uygulanan planlı elektrik kesintileri, boru patlamaları ve gıdaya erişim aksaklıklarının farklı gelir ve azınlık grupları üzerinde nasıl eşitsiz yükler oluşturduğu, yüksek çözünürlüklü topluluk verilerinin eksikliği nedeniyle yeterince incelenememiştir. Bu çalışma, topluluk ölçekli büyük veri kaynaklarını kullanarak bu boşluğu doldurmayı ve afetlerin sosyo-mekansal etkilerini çözülemeyi amaçlamaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Gine-Bissau: Askerileştirilmiş Demokrasinin 30 Yılı (1991–2021)
Afrika kütlesinde bağımsızlık sonrası kurulan siyasal rejimlerin demokratikleşme süreçleri, askeri vesayet, darbeler ve kurumsal istikrarsızlık tartışmalarının merkezinde yer almaktadır. Gine-Bissau örneğinde, 1991 yılında çok partili hayata geçişle başlayan demokratikleşme deneyimi, siyasal iktidarın sivilleşmesini sağlayamamış ve silahlı kuvvetlerin de facto iktidar konumunu sürdürdüğü hibrit bir yapı ortaya çıkarmıştır. Siyaset bilimi literatürü, çok partili seçimlerin düzenlenmesine rağmen otoriter uygulamaların ve askeri müdahalelerin varlığını koruduğu bu durumu anlamak için içsel sosyo-politik dinamikler ile dışsal aktörlerin rollerini eş zamanlı incelemeyi gerektirmektedir.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
COVID-19 Döneminde Afrika Darbeleri: Güncel Bir Tarihsel ve Yapısal Analiz
Afrika'daki darbe dinamikleri, on yıllardır süregelen yapısal yoksulluk, etnik gerilimler ve kurumsal zayıflıklar ile şekillenmektedir. Soğuk Savaş sonrası dönemde darbe karşıtı normların güçlenmesine rağmen, 2020 sonrası süreçte müdahalelerin yeniden tırmanışa geçmesi, literatürdeki mevcut teorilerin (bulaşıcılık, demokratik gerileme) güncelliğini ve açıklayıcı gücünü test etmeyi zorunlu kılmıştır. Makale, bu tırmanışın bölgesel bir darbe dalgası olup olmadığını veya yerel güvenlik krizlerinin bir sonuçu olup olmadığını sörgülayarak alandaki tartışmalara odaklanmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Büyük Bir Kent Girişiminde Toplumun Güçlendirilmesi ve Katılımına İlişkin Liderlik Yansımaları: Güven İnşası
Halk sağlığı ve kamu hizmeti alanında kurumlar ile toplum arasındaki güven, hizmetlere erişimin artırılması, sağlık eşitsizliklerinin azaltılması ve toplumsal dayanıklılığın güçlendirilmesi açısından kritik bir öneme sahiptir. Özellikle tarihsel travmalar, sistemik adaletsizlikler ve şeffaflık eksikliği nedeniyle kamu kurumlarına karşı gelişen güvensizlik, toplumsal katılımı engellemekte ve müdahalelerin etkinliğini sınırlandırmaktadır. Alan yazında güvenin önemi sıklıkla vurgulansa da, kentsel ölçekteki kapasite geliştirme girişimlerinde güvenin pratikte nasıl inşa edileceğine ve sürdürüleceğine dair somut rehber ilkelere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışma, büyük bir metropol bölgesinde toplumsal güçlendirme yürüten liderlerin güven inşasına dair nitel algılarını derinlemesine çözümlemektedir.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Türkiye'de Deprem Sonrası Kentsel Planlama: Hatay ve İstanbul'daki Afet Sığınak Sistemlerinin Değerlendirilmesi
Dünya genelinde deprem riski yüksek bölgelerde yer alan kentlerde, kentsel açık ve yeşil alan sistemlerinin afet sonrası acil toplanma, tahliye ve geçici barınma işlevlerini üstlenecek şekilde planlanması kentsel dirençliliğin temel unsurlarından biridir. Türkiye'de yürürlükteki mevzuat ve kentsel planlama yaklaşımları ağırlıklı olarak yapı stoğunun güçlendirilmesine ve afet sonrası müdahalelere odaklanmakta; açık yeşil alanların afet sığınak sistemi olarak entegre edilmesine yönelik stratejik ve yasal düzenlemeler yetersiz kalmaktadır. Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat 2023 depremlerinde Hatay kent merkezinde yaşanan deneyimler, acil toplanma alanlarının kentsel mekandaki yetersizliğini ve geçici barınma ihtiyacının kent çeperlerindeki kırsal alanlara taşmak zorunda kaldığını açıkça göstermiştir. Beklenen büyük Marmara depremi öncesinde İstanbul gibi yüksek nüfus yoğunluğuna ve sıkı bir kentsel dokuya sahip metropollerde, açık yeşil alanların erişilebilirliği ve hizmet kapasitelerinin Hatay örneği ışığında ampirik mekan analizleriyle değerlendirilmesi kentsel planlama ve afet yönetimi yazınında kritik bir araştırma sorusu oluşturmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Derin Deniz Madenciliğinin Gelişimi ve Çevresel Etkileri Üzerine Bir Derleme
Karada yer alan mineral kaynaklarının küresel sanayileşme ve yüksek tüketim oranları nedeniyle hızla tükenmesi, kamu otoritelerini ve araştırmacıları alternatif kaynak olarak derin deniz madenciliğine yöneltmiştir. Okyanus tabanları polimetalik nodüller, kobaltça zengin kabuklar ve masif sülfitler gibi son derece zengin metal rezervlerine ev sahipliği yapmaktadır. Ancak derin deniz bentik ekosistemlerinin biyolojik çeşitlilik açısından zengin, ekolojik dengeler bakımından son derece hassas ve müdahalelere karşı yavaş toparlanan yapısı, yürütülen arama ve çıkarma teknolojilerinin çevresel etkilerini kritik bir tartışma konusu haline getirmektedir. Bu alandaki temel akademik tartışma, küresel maden ihtiyacını karşılayacak endüstriyel derin deniz madencilik sistemlerinin geliştirilmesi ile deniz ekosistemlerinde meydana gelebilecek geri döndürülemez tahribatların önlenmesi ve sürdürülebilir çevre yönetim çerçevelerinin oluşturulması arasındaki dengenin nasıl kurulacağı üzerinde yoğunlaşmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Kullanıcı Geri Bildirimlerine Dayalı Güncellenmiş Uygulama Araştırması Birleşik Çerçevesi (CFIR 2.0)
Uygulama bilimi alanında kanıta dayalı müdahalelerin gerçek dünya ortamlarında başarıyla hayata geçirilmesi, karmaşık bağlamsal faktörlerin doğru tespiti ve yönetimiyle yakından ilişkilidir. Uygulama Araştırması Birleşik Çerçevesi (CFIR), bağlamsal belirleyicileri değerlendirmek için en yaygın kullanılan belirleyici çerçevelerden biridir; ancak ilk yayınlandığı 2009 yılından bu yana geçen sürede alanın olgunlaşması ve kullanıcı deneyimlerinin birikmesiyle çerçevenin güncellenmesi ihtiyacı doğmuştur. Bu çalışma, CFIR yapısının kullanıcı geri bildirimleri doğrultusunda nasıl yenilendiğini ve teorik olarak nasıl geliştirildiğini incelemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Kadın Futbolunda Duygular ve Kaygı: Kapsamlı Bir Derleme
Kapsamlı bir inceleme alanı olarak spor psikolojisi, özellikle kadın futbolunda kaygı ve performans ilişkisini ele alırken erkek futboluna kıyasla belirgin bir bilgi boşluğuyla karşı karşıyadır. Tarihsel olarak erkek merkezli spor politikaları, finansal dengesizlikler, yetersiz medya görünürlüğü ve toplumsal cinsiyet kalıpyargıları kadın sporcuların rekabetçi ortamlardaki psikolojik yükünü artırmaktadır. Bu bağlamda, kadın futbölçuların yaşadığı kaygı faktörlerinin haritalandırılması ve mevcut müdahalelerin incelenmesi, alandaki literatür eksikliklerinin giderilmesi açısından kritik bir öneme sahiptir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Tıbbi Nesnelerin İnterneti Ekosisteminde Kenar-Bulut Bilişim ve Yapay Zeka Entegrasyonu: Mimari Yapılar, Teknolojik Bileşenler ve Uygulama Alanları
Sağlık bilişimindeki dijital dönüşüm, 5G teknolojisinin gelişiyle birlikte tıbbi verilerin heterojen yapısını ve patlayıcı büyümesini beraberinde getirmiştir. Geleneksel sağlık modellerindeki erişim zorlukları, yüksek tedavi maliyetleri ve bilgi kapalılığı gibi kronik sorunlar, Tıbbi Nesnelerin İnterneti (IoMT) teknolojileriyle aşılmaya çalışılsa da, devasa büyüklükteki verinin güvenliğinin sağlanması ve gecikmesiz işlenmesi kritik bir teknik darboğaz teşkil etmektedir. Özellikle gerçek zamanlı veri analizi gerektiren cerrahi müdahaleler ve yoğun bakım izlemi gibi durumlarda, merkezi bulut sistemlerinin yarattığı ağ gecikmesi hayati riskler barındırmaktadır. Makale, bu sorunsalı çözmek adına bilişim kaynaklarının veri kaynağına yakınlaştırıldığı kenar-bulut hiyerarşisini ve yapay zeka optimizasyonlarını akademik bir mercekle tartışmaya açmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Etiyopya Debark Kasabasında 6-24 Aylık Çocuğu Olan Annelerin Ek Gıda Hazırlama Sırasında Hijyenik Uygulamaları ve İlişkili Faktörler
Gelişmekte olan ülkelerde ve özellikle Etiyopya gibi coğrafyalarda, bebeklerin anne sütünden ek gıdaya geçiş yaptığı altı ile yirmi dört aylık kritik dönemde hijyenik uygulamaların yetersizliği önemli bir halk sağlığı sorunudur. Gıda kaynaklı patojenler nedeniyle ortaya çıkan ishal vakaları ve buna bağlı çocukluk çağı malnütrisyonu, büyüme geriliği ve mortalite oranları küresel ölçekte yüksek seyretmektedir. Bu bağlamda, ek gıda hazırlama ve saklama süreçlerindeki hijyenik yetersizlikler çocuk sağlığını tehdit eden en önemli etkenlerden biri olarak değerlendirilmekte ve uluslararası sağlık politikalarında öncelikli bir müdahale alanı olarak ele alınmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Robotik ve Kodlama Eğitiminin Kız Öğrencilerin STEM Motivasyonu, Tutumu ve Kariyer Hedefleri Üzerindeki Etkisi
STEM eğitimi, 21. yüzyıl becerilerini geliştirmeyi, ekonomik büyümeyi desteklemeyi ve STEM alanlarında toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamayı amaçlayan disiplinler arası bir yaklaşımdır. Ancak, geleneksel toplumsal cinsiyet rolleri ve kültürel stereotipler nedeniyle kız öğrencilerin bu alanlardaki kimlik gelişimleri ve kariyer tercihleri sınırlı kalmaktadır. Özellikle sözel ve dini ağırlıklı müfredata sahip, teknolojiye erişimi kısıtlı kız okullarında bu engeller daha belirgindir. Bu çalışma, literatürdeki bu boşluğu doldurmak amacıyla sözel-dini odaklı bir kız lisesindeki teknoloji müdahalesinin etkilerini ampirik olarak sörgülamaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Gençlik, Para ve Davranış: Finansal Okuryazarlık Programlarının Etkisi
Çocukların ve ergenlerin karmaşıklaşan modern finansal ekosistemde karar alma süreçlerini sağlıklı yönetebilmeleri, bireysel ve toplumsal refahın sürdürülebilirliği açısından kritik önem taşımaktadır. Ancak literatürün büyük oranda yetişkinlere odaklanması, erken yaştaki müdahalelerin uzun vadeli finansal davranışlar üzerindeki etkisinin yeterince anlaşılmamasına yol açmıştır. Bu çalışma, erken yaşta finansal okuryazarlık eğitiminin nasıl yapılandırılması gerektiği ve hangi faktörlerin bu süreçte rol oynadığına odaklanmaktadır.