Akademik arama
Arama sonuçları
“yöntemler” için 53 doğrulanmış makale incelemesi bulundu.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
Star Alliance Üyesi Havayolu İşletmelerine Yönelik Yölçu Hizmet Kalitesi Algılarının Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleriyle Değerlendirilmesi
Havacılık sektöründe hizmet kalitesinin ölçülmesi, yölçu beklentilerini karşılayarak rekabet avantajı elde etmek ve müşteri sadakatini artırmak adına kritik bir rol oynamaktadır. Havayolu hizmetlerinin soyut, heterojen ve eş zamanlı yapısı değerlendirmeyi karmaşık kılsa da, literatürde SERVQUAL ve AIRQUAL gibi modeller üzerinden çok sayıda araştırma yürütülmektedir. Bununla birlikte, küresel ölçekteki dev havayolu ittifaklarının tüm üyelerini nesnel ağırlıklandırma ve esnek sıralama yöntemlerini bütünleştirerek inceleyen çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bu çalışma, Star Alliance ittifakına üye 26 havayolunun hizmet kalitesi algılarını TripAdvisor verilerine dayanarak Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) teknikleriyle çözümlenmesi ihtiyacından doğmuştur.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Varyasyonel Kuantum Özdeğer Çözücü: Yöntemler ve En İyi Uygulamalar Derlemesi
Kuantum kimyası ve yoğun madde fiziğinde çok elektronlu sistemlerin taban durumu enerjilerini ve elektronik yapı özelliklerini hesaplamak temel bir zorluk teşkil etmektedir. Klasik bilgisayar mimarileri, sistem boyutu büyüdükçe üssel olarak genişleyen elektron dalga fonksiyonlarını tam olarak modelleme konusunda hesaplama sınırlarıyla karşılaşmaktadır. Gürültülü Orta Ölçekli Kuantum (NISQ) çağında, sınırlı kübit sayısı ve gürültüye duyarlılık altında çalışan hibrit kuantum-klasik algoritmalar öne çıkmıştır. Varyasyonel Kuantum Özdeğer Çözücü (VQE), kuantum donanımlarının gürültü toleransı ile klasik iyileştiricilerin esnekliğini birleştirerek polinom zamanda çözümler sunmayı vaat etmekte, ancak literatürdeki yöntem çeşitliliği ve ölçeklenme kısıtları bütüncül bir değerlendirme gerektirmektedir.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Yapısal Irkçılık Kuramı, Ölçümü ve Yöntemleri: Epidemiyolojik Çalışmalar İçin Bir Kapsam Belirleme İncelemesi
Epidemiyoloji ve halk sağlığı çalışmalarında yapısal ırkçılığın kuramsal ve yöntemsel boyutu giderek daha fazla ilgi çekmektedir. Ancak araştırmacıların, bu alanın köklü kuramsal geçmişiyle ve uzmanlarıyla derinlemesine etkileşime girmeden terimi benimsemesi, teorik ve tarihsel derinliği olmayan zayıf çalışmalara yol açmaktadır. Bu makale, literatürdeki yüzeysel 'sağlıkta eşitlik turizmi' yaklaşımlarını eleştirerek, yapısal ırkçılığın çalışmalara nasıl daha tutarlı entegre edilebileceği sorusunu tartışmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Bilimsel Denetim Odaklı Geleneksel Çin Tıbbı Kalite Değerlendirme Yöntemleri: Son Araştırma Gelişmeleri ve Gelecek Beklentileri
Geleneksel Çin Tıbbı (GÇT) preparatlarının karmaşık kimyasal yapıları ve hammadde kaynaklarındaki kararsızlıklar, modern ilaç denetim standartlarında ciddi bir zorluk teşkil etmektedir. Klasik tek bileşenli analizler, bu çok hedefli tıp sisteminin klinik etkinliğini doğrulamada yetersiz kalmaktadır. İlaç düzenleme bilimi, geleneksel tıp teorileriyle uyumlu, klinik güvenliği ve etkinliği bir arada değerlendirebilen bütünsel kalite değerlendirme sistemlerinin kurulmasını ve bilimsel denetim mekanizmalarıyla entegrasyonunu tartışmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
BERT ve Web Kazıma Yöntemleriyle Doğal Dil İşleme Destekli Enflasyon Ölçümü
Geleneksel enflasyon ölçüm yöntemleri, Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) kapsamında sınırlı sıklıkta ve manuel veri toplama süreçlerine dayanmaktadır. Bu durum, piyasadaki anlık fiyat dalgalanmalarının ve dinamik fiyatlama stratejilerinin zamanında tespit edilmesini zorlaştırmaktadır. Son yıllarda web kazıma ve doğal dil işleme (NLP) teknolojilerinin gelişmesi, büyük ölçekli ve yüksek frekanslı çevrim içi veri setlerinin iktisadi analizlere entegre edilmesine olanak tanımıştır. Bu çalışma, ürün açıklamaları gibi yapılandırılmamış verileri COICOP sınıflama sistemine göre otomatik olarak etiketleyerek yüksek frekanslı alternatif fiyat endeksleri oluşturma tartışmasına odaklanmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Ebola Virüsü Teşhis Yöntemleri: Moleküler Testler, Hızlı Tanı Kitleri ve Ayırıcı Tanı Yaklaşımlarının Derlemesi
Ebola virüsü hastalığı, yüksek ölüm oranları ve insan-insan temasıyla hızlı yayılma potansiyeli nedeniyle küresel halk sağlığı acil durumlarına yol açan ciddi bir filovirüs enfeksiyonudur. Salgınların meydana geldiği endemik bölgelerde yüksek güvenlikli laboratuvar altyapısının yetersizliği ve merkezi referans laboratuvarlarına numune naklinde yaşanan gecikmeler, hastaların karantinaya alınmasını ve tedaviye başlanmasını geciktirmektedir. Bu alandaki temel tartışma, tanı hassasiyeti yüksek moleküler yöntemlerin merkezi laboratuvar bağımlılığı ile saha şartlarında hız sağlayan ancak henüz DSÖ hassasiyet kriterlerini tam karşılayamayan hızlı tanı testleri arasındaki dengenin nasıl kurulacağı üzerinedir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
X-Işını Pulsar Uzay Aracı Otonom Navigasyonunun İncelenmesi: Yöntemler, Teknolojiler ve Gelecek Perspektifleri
Derin uzay görevlerinde yer istasyonlarına dayalı takip sistemleri, açısal konum hatalarının mesafe arttıkça katlanarak büyümesi nedeniyle yetersiz kalmaktadır. Astronomik birim başına oluşan kilometrelerce sapma, gezegenler arası seyir halindeki uzay araçlarının kendi konum ve hızlarını otonom olarak belirleme ihtiyacını doğurmuştur. X-ışını pulsar navigasyonu (XNAV), evrenin doğal deniz fenerleri olarak kabul edilen nötron yıldızlarından yayılan düzenli X-ışını sinyallerini kullanarak uzay araçlarına yüksek hassasiyetle zamansal ve mekânsal konumlandırma imkânı sunan yenilikçi bir teknolojik yaklaşımdır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Silahlı Kuvvetlerde Fiziksel Uygunluk: Uluslararası Değerlendirme Uygulamalarının Kapsamlı Bir İncelemesi
Askeri personelin fiziksel uygunluk seviyesi, muharebe şartlarında hayatta kalma ve operasyonel görevleri başarıyla yerine getirme kapasitesiyle doğrudan ilişkilidir. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte ordularda modern silah sistemleri yaygınlaşsa da, insan gücünün fiziksel dayanıklılığı ve harbe hazırlık seviyesi belirleyici unsur olmaya devam etmektedir. Literatürde, askerlerin kas kuvveti, aerobik kapasite ve genel dayanıklılık düzeylerinin nasıl ölçüleceği ve değerlendirileceği konusunda ülkelerin farklı yaklaşımlar sergilediği görülmektedir. Bu kapsamda, uluslararası düzeyde askeri fiziksel uygunluk test yöntemlerinin karşılaştırmalı analizi, ulusal sistemlerin güncellenmesi ve bilimsel standartlara uyarlanması açısından kritik önem taşır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Kriz Zamanlarinda Gençlik Failligi: Mali'de Eğitim ve Catismanin Gençlerle Katılımci Gorsel Yaklaşimlar Yoluyla Incelenmesi
Mali'de son on yildir devam eden silahli catismalar, siyasi istikrarsizlik, kuraklik ve ekonomik yaptirimlar eğitim sistemini ve gençlerin yasam kosullarini agir sekilde etkilemektedir. Bati merkezli kuramlarda faillik genellikle yetiskin bakis acisiyla ve bireysel ozgurlesme odakli tanımlanirken, Küresel Guney'deki kriz bölgelerinde yasayan ergenlerin failligi nasıl algiladigi ve deneyimledigi yeterince incelenmemistir. Alan yazindaki bu eksiklik, eğitim politikalarinin gençlerin gercek ihtiyaclariyla ve toplumsal rollerle olan bağlantisini zayflatmaktadir. Bu çalışma, Mali'deki kriz ortaminda gençlerin kendi failliklerini ve eğitimle olan ilişkilerini katılımci gorsel yöntemler aracıligiyla nasıl anlamlandirdiklarini tartismaya acmaktadir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Makine Öğrenimi ve Seyir Verileri Kullanılarak Bir Yölçu Feribotunun Yakıt Tüketiminin Tahmini: Karşılaştırmalı Bir Çalışma
Küresel ticaretin %80'inden fazlasının deniz yoluyla taşınması, denizcilik sektörünü küresel ekonominin temel taşlarından biri haline getirirken, gemilerden kaynaklanan karbondioksit emisyonları da küresel seragazı salınımının önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) tarafından getirilen SEEMP ve EEDI zorunlulukları ile yakıt maliyetlerinin işletme giderlerinin %25'inden fazlasını oluşturması, gemi yakıt tüketiminin (SFC) verimli yönetimini kritik kılmaktadır. Ancak literatürde, yalnızca seyirci personelin tecrübesine dayanılması, operasyonel veri durağan olmaması, çoklu doğrusal bağlantı sorunları ve operasyonel mod farklarının dikkate alınmaması gibi eksiklikler bulunmaktadır. Bu çalışma, gerçek zamanlı operasyonel veriler ve çevresel faktörleri entegre ederek veriye dayalı makine öğrenimi modelleri ile fiziksel alan bilgisini birleştiren gri-kutu (gray-box) yaklaşımı sunmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
COVID-19 İçin Güncel Gelişmelerin Kritik Bir İncelemesi: Aşıların, Antiviral İlaçların ve Terapötik Antikorların Geliştirilmesi
COVID-19 pandemisi, ortaya çıkan yeni SARS-CoV-2 varyantları nedeniyle küresel bir halk sağlığı krizi olmaya devam etmektedir. Bilim dünyası bu süreçte aşılar, tanı araçları ve terapötikler geliştirerek salgınla mücadele etmiştir. Ancak virüsün mutasyon geçirmesi, mevcut aşıların ve antikor tedavilerinin etkinliğini azaltmaktadır. Bu durum, literatürde sürekli güncellenen klinik verilerin analiz edilmesini ve varyantlara karşı geliştirilen yeni nesil tedavi stratejilerinin kapsamlı bir şekilde incelenmesini zorunlu kılmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Avrupa Pulsar Zamanlama Dizisinin İkinci Veri Salınımı III. Kütle Çekim Dalgası Sinyallerinin Arannması
Nanohertz frekans aralığındaki kütle çekim dalgalarının tespiti, evrenin evrimi ve süper kütleli karadelik çiftlerinin birleşme dinamiklerini anlamak açısından astrofizik ve kozmolojinin en kritik araştırma alanlarından birini oluşturmaktadır. Karasal girişimölçerlerin erişemediği son derece düşük frekans bölgeleri, milisaniye pulsarlarının dönme kararlılığından yararlanan pulsar zamanlama dizileri (PTA) aracılığıyla incelenmektedir. Avrupa Pulsar Zamanlama Dizisi (EPTA), onlarca yıllık hassas zamanlama verilerini bir araya getirerek izotropik stokastik kütle çekim dalgası arka planının (GWB) varlığını belirlemeyi ve bu sinyali uzaysal çapraz korelasyon örüntüleri (Hellings-Downs eğrisi) üzerinden doğrulamayı hedeflemektedir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Betonarme Bina Yapılarının Uygulamalı Eleman Yöntemi ile Progresif Çökme Analizi
Progresif çökme, ekstrem olayların tetiklediği yerel bir hasarın yapı geneline yayılarak orantısız yıkıma yol açtığı kritik bir yapısal güvenlik sorunudur. Literatürde 1968 Ronan Point ve 2023 Kahramanmaraş depremleri gibi vakalar bu olgunun vahametini ortaya koymuştur. Mevcut tartışmalar, geleneksel yöntemlerin yapısal eleman ayrışmalarını modellemedeki yetersizliği üzerine odaklanmakta ve bu dinamik süreci daha hassas yakalayabilen Uygulamalı Eleman Yöntemi (AEM) gibi alternatif yaklaşımların etkinliğini sörgülamaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
SEÇİLMİŞ MAKROEKONOMİK GÖSTERGELERİN KAYIT DIŞI EKONOMİ ÜZERİNE ETKİSİ: BALKAN ÜLKELERİ VE TÜRKİYE ÖRNEĞİ
Dünya genelinde hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerin temel makroekonomik hedefleri büyüme, kalkınma ve refah düzeyini artırmaktır. Ancak ulusal geliri artırma sürecinde ekonomide ortaya çıkan kayıt dışılık, vergi kayıplarına, kamu politikalarının etkinliğinin azalmasına ve temel makroekonomik dengesizliklere yol açan kritik bir problem olarak öne çıkmaktadır. Literatürde kayıt dışı ekonomi üzerine çeşitli ampirik çalışmalar bulunmakla birlikte, özellikle Balkan ülkeleri ve Türkiye ölçeğinde güncel panel veri yöntemleriyle makroekonomik göstergelerin toplu etkisini inceleyen araştırmaların yetersizliği göze çarpmaktadır. Bu çalışma, söz konusu coğrafi bölgedeki makroekonomik değişkenlerin kayıt dışı ekonomi üzerindeki ampirik etkilerini çok yönlü bir modelle çözümleyerek literatürdeki bu eksikliği gidermeyi hedeflemektedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Lineament Analizine Dayalı Olarak Almalyk-Angren Sanayi Bölgesinin Sismik Aktivitesinin İncelenmesi
Sanayi bölgelerindeki sismik aktivitenin incelenmesi, insan faaliyetlerinin çevre üzerindeki etkilerini anlamak ve sismik risk taşıyan alanlarda deprem öncüllerini belirlemek açısından büyük bir önem taşımaktadır. Çizgisellik analizi, uydulardan elde edilen uzaktan algılama verileri üzerinden jeolojik fay hatlarını ve çatlak sistemlerini tespit ederek sismik aktivite potansiyelini değerlendirmede kritik bir araç olarak öne çıkmaktadır. Ancak geleneksel görsel yorumlama yöntemlerinin zaman alıcı ve öznel olması, uzaktan algılama verilerinin otomatik analiz algoritmalarıyla işlenmesini gerekli kılmaktadır. Bu makale, karmaşık tektonik yapılara ve madencilik faaliyetlerine sahip Almalyk-Angren sanayi bölgesinde deprem öncesi ve sonrası çizgisellik dinamiğindeki değişimleri otomatik yöntemlerle ortaya koyma tartışmasına odaklanmaktadır.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
Dil Öğretiminde Yapay Zeka: İngilizce Öğrenme Başarısı, L2 Motivasyonu ve Kendi Kendine Düzenlemeli Öğrenme Üzerindeki Etkisi
Yabancı dil öğretiminde bilgi teknolojilerinin ve özellikle yapay zeka araçlarının kullanımı son yıllarda büyük bir ivme kazanmıştır. Öğrenme süreçlerini kişiselleştirme, etkileşimli kılma ve anlık geri bildirim sağlama potansiyeli sunan yapay zeka teknolojileri, geleneksel dil öğretim yöntemlerinin ötesine geçerek öğrencilerin dil becerilerini ve duyuşsal süreçlerini geliştirme imkânı tanımaktadır. Buna karşın, yapay zeka destekli öğretimin yabancı dil olarak İngilizce öğrenenlerin genel öğrenme başarıları, ikinci dil motivasyonları ve kendi kendine düzenleme stratejileri üzerindeki bütüncül etkisini karma yöntem araştırmalarıyla inceleyen ampirik çalışmaların literatürdeki varlığı halen sınırlıdır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Üniversite Öğrencilerinin Dans Gelişiminde Doğaçlama Dans Tabanlı Psikolojik Eğitimin Etkisi
Dans sanatı, fiziksel becerilerin ve estetik unsurların ötesinde karmaşık zihinsel ve duygusal süreçleri barındıran bilişsel bir üretim alanıdır. Günümüz sahne sanatları literatüründe koreografların ve dansçıların yaratıcılık süreçlerindeki psikolojik engeller ile bu engellerin aşılmasında kullanılan müdahale yöntemleri önemli bir tartışma konusudur. Mevcut alan yazın genellikle sanatçıların ruh hali ve kişilik tipleri ile yaratıcılık arasındaki ilişkiye odaklanırken, doğaçlama dansın kişisel potansiyeli ve beden psikolojisini nasıl harekete geçirdiği sorusu henüz yeterince ampirik veriyle desteklenmemiştir. Bu çalışma, doğaçlama dans eğitiminin üniversite öğrencilerinin psikolojik yapısı ve yaratıcılık düzeyleri üzerindeki somut etkilerini inceleyerek alandaki bu boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Sismik Tehlike Değerlendirmesi İçin Sıradışı Bir Araç Olarak Jeoakışkanlar
Sismik tehlike değerlendirmesi (PSHA ve DSHA), geleneksel olarak geçmiş deprem kataloglarına ve sismotektonik verilere dayanmaktadır. Ancak deprem kayıtlarının zamansal eksikliği ve katalog yetersizlikleri, gelecekteki sismik tehlikelerin eksik hesaplanmasına neden olmaktadır. Son yıllarda, depreme eğilimli alanların belirlenmesi amacıyla morfo-yapısal imarlandırma ve örüntü tanıma yöntemleri gibi alternatif yaklaşımlar (REPA ve NDSHA) geliştirilmiştir. Bu çalışmada, kabuk deformasyon süreçlerinin ve geçirgenlik anomalilerinin dolaylı göstergeleri olarak jeoakışkanların (termal sular ve helyum izotopları) sismik tehlike değerlendirmelerine entegre edilmesi tartışılmakta ve bu akışkanların gizli sismotektonik süreksizlikleri belirlemedeki rolü araştırılmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Kanser Önleme ve Tedavisinde A, C, D ve E Vitaminlerinin Rolü: Terapötik Potansiyeller ve Etki Mekanizmaları
Kanser tedavisinde geleneksel yöntemlerin yan etki ve direnç sınırlılıkları, beslenme ögelerinin ve vitaminlerin adjuvan terapötik ajanlar olarak kullanımına yönelik ilgiyi artırmıştır. A, C, D ve E vitaminleri, hücresel metabolizma, antioksidan savunma, immün modülasyon ve epigenetik düzenlemelerde kritik roller üstlenmektedir. Mevcut literatürde bu vitaminlerin preklinik ve klinik düzeydeki antikanser etkilerine dair birikim bulunsa da etki mekanizmalarının ve klinik başarı koşullarının bütüncül sentezine ihtiyaç duyulmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Zaman Serisi Tahmini İçin Derin Öğrenme: Model Mimarisi Paradigmaları, Özellik Çıkarımı ve Gelecek Yönelimleri Üzerine Kapsamlı Bir İnceleme
Zaman serisi tahmini (ZST), enerji tüketimi, sağlık hizmetleri, şehir içi trafik akışı, meteorolojik değişimler ve finansal piyasalar gibi birçok kritik sektörde karar verme süreçlerinin temelini oluşturmaktadır. Geleneksel istatistiksel modeller (ARIMA, Üstel Düzeltme vb.) zaman serilerinin doğrusal yapılarını ve durağan istatistiksel özelliklerini modellemede başarılı olmalarına rağmen, yüksek boyutlu, karmaşık ve doğrusal olmayan zaman serisi verilerinde sınırlı kalmaktadır. Derin öğrenme yaklaşımları ise veriden doğrudan zamansal özellikleri ve uzun vadeli bağımlılıkları öğrenme yetenekleriyle öne çıkmaktadır. Ancak literatürde modellerin mimari yapılarına göre dinamik olarak sınıflandırılması ve özellik geliştirme yöntemlerinin bütüncül biçimde incelenmesi konusunda önemli bir eksiklik bulunmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Değiştirilmiş Orangutan Optimizasyon Algoritması ile Optimize Edilmiş Kapsül Sınır Ağı Kullanılarak Deniz Kazası Sıcak Noktalarının Öngörücü Analizi
Deniz taşımacılığındaki teknolojik gelişmelere rağmen deniz kazaları can kaybı, ekonomik zarar ve çevresel felaketlere yol açan kritik bir tehdit olmaya devam etmektedir. Geleneksel arama-kurtarma ve güvenlik yönetim sistemleri ağırlıklı olarak reaktif bir yapıya sahip olup kaza gerçekleştikten sonra müdahale esasına dayanmaktadır. Bu durum arama-kurtarma kaynaklarının yetersiz veya dengesiz dağıtılmasına ve müdahale sürelerinin uzamasına neden olmaktadır. Mevcut literatürde deniz güvenliği ve risk haritalamada yapay zekâ ve makine öğrenmesi yöntemleri kullanılsa da karmaşık coğrafi mekânsal ilişkilerin, hava koşullarının ve gemi türlerinin bir arada sunduğu hiyerarşik veri yapısının modellenmesinde yetersizlikler bulunmaktadır. Bu çalışma, alanın temel sorunu olan dinamik deniz ortamındaki kaza risk alanlarını reaktif değil proaktif biçimde tahmin etme ihtiyacına odaklanmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Derin Uzay Keşiflerinde Radyasyon ve Mikroçekim Risklerinin Değerlendirilmesi ve Azaltım Stratejileri
Derin uzay keşifleri, Alçak Dünya Yörüngesi (LEO) ötesine geçişle birlikte astronotların benzersiz biyolojik ve fiziksel stresörlerle karşılaşmasına neden olmaktadır. Bu kapsamda, kozmik radyasyon ve mikroçekim (yerçekimsizlik) insan fizyolojisi üzerinde çoklu organ sistemlerini etkileyen ciddi hasarlara yol açmaktadır. Biyomedikal literatürde bu risklerin azaltılması, kalkanlama teknolojilerinden farmakolojik çözümlere ve geçici metabolik yavaşlatmaya (hibernasyon) kadar geniş bir yelpazede tartışılmaktadır. Ancak mevcut koruma yöntemlerinin sınırları ve derin uzay ortamına yönelik ampirik verilerin yetersizliği, etkili risk azaltma stratejilerinin bütüncül bir şekilde analiz edilmesini zorunlu kılmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
İş Güvencesi, İş Kanunu Reformları ve Genç İşsizliği: Türkiye'nin Gelecekteki İş Gücü Şekillenmesinde Güvenceli Esnekliğin Rolü
İş gücü piyasalarında esneklik ve güvenceyi birleştiren güvenceli esneklik (flexicurity) modeli, küreselleşen iktisadi düzende sürdürülebilir istihdamı sağlamak için kritik bir araç olarak görülmektedir. Özellikle Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde yüksek genç işsizliği, düşük kadın istihdamı ve kurumsal katılıklar gibi yapısal sorunların çözümünde bu modelin nasıl uyarlanacağı temel bir tartışma konusudur. Makale, esneklik ve koruma dengesini Türkiye'nin özgün ekonomik ve demografik şartları altında teorik ve ampirik yöntemlerle analiz ederek bu tartışmaya katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Gelişmekte Olan Bir Ekonomide Banka Etkinliğinin Belirleyicileri: Veri Zarflandırma Analizi Yaklaşımı
Gelişmekte olan ekonomilerde bankacılık sektörünün etkinliği, kıt kaynakların optimum dağıtımı ve finansal istikrarın sürdürülebilirliği açısından kritik bir role sahiptir. Pakistan bankacılık sektörü, 1970'lerdeki kamulaştırma ve 1990'lardaki özelleştirme süreçlerinin ardından önemli kurumsal dönüşümler geçirmiştir. Özellikle 2012 ve 2017 yıllarında yürürlüğe giren kurumsal yönetişim kodları, bağımsız yönetim kurulu üyeliği, risk yönetimi çerçeveleri ve mülkiyet yapısındaki düzenlemelerle sektörde yeni bir dönem başlatmıştır. Ancak alan yazındaki çalışmaların büyük çoğunluğu geleneksel finansal oran analizine odaklanmış, veri zarflandırma analizi gibi parametrik olmayan yöntemlerle kurumsal yönetişim ve kurumsal risk yönetiminin banka etkinliği üzerindeki bileşik etkilerini bütüncül olarak incelemekte yetersiz kalmıştır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Petrol Hidrokarbonları ile Kirlenmiş Toprakların Biyoremediasyonu: İlkeler, Bozunma Mekanizmaları ve Gelişmeler Üzerine Bir İnceleme
Hızlı endüstriyel büyüme ve nüfus artışı, petrol ürünlerine olan talebi benzeri görülmemiş bir düzeye ulaştırmıştır. Bu durum, arama, taşıma ve depolama gibi süreçlerde kazara meydana gelen sızıntılar yoluyla toprak ekosistemlerinde ciddi petrol hidrokarbonu (PHC) kirliliğine yol açmaktadır. Toprağın fizikokimyasal yapısını bozan ve besin zinciri üzerinde toksik etkiler yaratan bu kirlilikle mücadelede geleneksel fiziksel ve kimyasal yöntemler yüksek maliyetli ve çevreye ikincil zararlar verme potansiyeline sahiptir. Biyoremediasyon ise, mikroorganizmaların ve bitkilerin metabolik yeteneklerini kullanarak kirleticileri çevre dostu ve ekonomik bir şekilde zararsız bileşenlere dönüştürme potansiyeliyle ön plana çıkmaktadır. Ancak biyolojik süreçlerin etkinliği, karmaşık bozunma yollarının ve çevresel sınırlayıcıların tam olarak anlaşılamaması nedeniyle henüz optimize edilememiştir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Moleküler Dinamik Simülasyonlarında Çizge Sınır Ağı Atomlar Arası Potansiyelleri İçin Ölçeklenebilir Paralel Algoritma
Moleküler dinamik simülasyonlarında yoğunluk fonksiyonu teorisi gibi kuantum mekaniksel yöntemlerin O(N^3) ölçekleme kısıtı, büyük sistemlerin incelenmesini engellemektedir. Çizge sınır ağı atomlar arası potansiyelleri (GNN-IP) yüksek veri verimliliği ve doğruluk sunsa da çoklu mesaj iletim katmanları nedeniyle uzaysal ayrıştırma paralelleştirmesinde büyük iletişim yükü oluşturmaktadır. Bu çalışma, GNN-IP modellerinin paralel ölçeklenebilirliğini çözmeyi hedefleyen temel bir araştırmadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Derin Pekiştirmeli Öğrenme ile Solo12 Dört Bacaklı Robotunun Denetimi
Dört bacaklı robot sistemleri, karmaşık ve zorlu arazi koşullarında yüksek hareket kabiliyeti sunma potansiyeline sahiptir. Geleneksel denetim yaklaşımları genellikle yörünge optimizasyonu, model öngörülü denetim (MPC) ve elle ayarlanan parametrelere dayanır. Ancak bu yöntemler, robotun karşılaşabileceği tüm çevre koşullarına uyarlanması zor olan hassas modeller ve yüksek anlık hesaplama yükü gerektirir. Derin pekiştirmeli öğrenme ise doğrudan veriden öğrenerek bu kısıtları aşmayı vaat etse de simülasyondan gerçek robota aktarımda (sim-to-real gap) dayanıklılık ve enerji verimliliği sorunları yaratmaktadır. Bu çalışma, açık kaynaklı Solo12 robotu üzerinde gerçek zamanlı ve yüksek enerji verimliliğine sahip uçtan uca pekiştirmeli öğrenme denetleyicilerinin nasıl geliştirilebileceği sorusuna odaklanmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Emniyet Kritik Sistemlerde Çalışma Zamanı Güvencesi: Karmaşık Kontrol Sistemleri İçin Emniyet Filtreleme Yaklaşımlarına Giriş
Emniyet kritik siber-fiziksel sistemlerde yapay zekâ, makine öğrenmesi ve karmaşık otonom kontrol algoritmalarının kullanımı yaygınlaşırken, bu sistemlerin geleneksel çevrimdışı doğrulama ve sertifikasyon yöntemleriyle emniyet güvencesine alınması ciddi bir teknik engel oluşturmaktadır. Ticari havacılık gibi alanlarda aşırı düşük hata olasılığı gereksinimleri, performans odaklı birincil denetleyicilerin doğrudan doğrulanmasını zorlaştırır. Bu durum, karmaşık denetleyici yapısından bağımsız çalışan ve emniyet ihlallerini anlık olarak engelleyen çalışma zamanı güvencesi (RTA) sistemlerinin geliştirilmesini ve kuramsal olarak incelenmesini gerekli kılmıştır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Nijerya Niger Deltasi Bölgesinde Aşı Hizmetlerine Yönelik Talebi Artırmak İçin Toplum Tiyatrosunun Kullanılması
Düşük ve orta gelirli ülkelerde çocukluk çağı aşı kapsayıcılığının artırılması, küresel kamu sağlığı hedefleri ve Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları açısından kritik bir öneme sahiptir. Nijerya gibi gelişmekte olan ülkelerde aşı kapsayıcılığının yetersiz kalması hem sağlık hizmeti sunumundan hem de toplumsal talep eksikliğinden kaynaklanmaktadır. Tedarik zincirindeki aksamalar sunum tarafını oluştururken, yanlış inanışlar, güvensizlik, yetersiz bilgi ve kültürel engeller talep tarafındaki temel sorunlardır. Niger Deltası bölgesinde zorlu coğrafi koşullar ve güvenlik sorunları aşıya erişimi daha da zorlaştırmaktadır. İnsan odaklı tasarım ve toplum tiyatrosu gibi katılımcı iletişim yöntemleri, bakım verenlerin aşıya yönelik tutumlarını olumlu yönde değiştirerek toplumsal talebi artırma potansiyeline sahiptir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Kent Yangini ve Acil Durum Tesisleri İçin Cok Kriterli Değerlendirmenin DEMATEL Tabanlı Bir Yaklaşimi: Istanbul Örnegi
Hizli kentlesme, nüfus artisi ve sosyoekonomik esitsizlikler, küresel ölçekte metropollerin yangin ve acil durum risklerine maruz kalma düzeyini artirmaktadir. Istanbul gibi yangina hassas megakentlerde, sürdürülebilir risk yönetimi ve afet risklerinin azaltilmasi amaciyla acil durum altyapisinin mekansal planlamasi kritiktir. Yangin istasyonlarinin yer secimi; sosyal, yapısal, erisilebilirlik ve risk boyutlarini içeren cok kriterli ve karma sik bir karar verme sürecini gerektirir. Alan literatüründe karar vericilerin farklı kriterler arasindaki bagimliliklari ve karsilikli etkileşimleri görselleştirerek analiz etmesini sağlayacak yöntemlere olan ihtiyac vurgulanmaktadir.
Tarım Bilimleri · Tarım ve Gıda Bilimleri
Hassas Tarımda Akıllı Sensörler ve Nesnelerin İnterneti Entegrasyonu: Eğilimler, Zorluklar ve Gelecek Perspektifleri
Geleneksel tarım yöntemleri, iklim değişikliği ve kaynak kıtlığı nedeniyle artan küresel gıda talebini karşılamakta yetersiz kalmaktadır. Hassas tarım; veri odaklı karar alma mekanizmaları, gelişmiş sensörler ve Nesnelerin İnterneti (IoT) teknolojileri aracılığıyla kaynak kullanımını optimize ederek ve verimliliği artırarak sürdürülebilir bir çözüm sunmaktadır. Bu alandaki temel tartışma, veri toplama ve otomasyon teknolojilerinin tarımsal ekosistemlere entegrasyonu ile küresel gıda güvenliğinin nasıl sağlanacağı ve bu süreçte karşılaşılan yüksek maliyet, veri güvenliği ile kırsal bağlantı sorunlarının nasıl aşılacağı üzerinde yoğunlaşmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Analog Tümleşik Devre Tasarımı Optimizasyonu İçin Evrimsel Algoritmaların Performans Değerlendirmesi
Analog tümleşik devre (IC) tasarımı, dijital devrelerin aksine, yüksek düzeyde karmaşıklık, çok sayıda çelişen tasarım kriteri ve manuel deneyime olan bağımlılık nedeniyle otomasyona direnç göstermektedir. Kazanç, faz marjı, güç tüketimi, alan ve bant genişliği gibi parametrelerin eş zamanlı olarak optimize edilmesi gerekmektedir. Literatürde, simülasyon tabanlı optimizasyon yöntemlerinde evrimsel algoritmaların kullanımı yaygınlaşmakla birlikte, bu algoritmaların yüksek hesaplama maliyetleri ve çoklu çalışmalardaki yüksek standart sapma sorunları çözülmeyi bekleyen temel araştırma konularıdır.
Beşerî Bilimler · Dil, Kültür ve Tarih
Gezer'in Gec Tunc Cagi Sonundan Demir Cagi II Donemine Kadarki Kronolojisi: Radyokarbon, Arkeoloji, Misirbilim ve Kitab-i Mukaddes'in Bulusma Noktasi
Guney Levant arkeolojisinde, Gec Tunc Cagi'ndan Demir Cagi'na geçiş ve Demir Cagi II doneminin mutlak kronolojisi uzun suredir hararetli tartismalara sahne olmaktadir. Özellikle Gezer (Tell Jezer) gibi stratejik oneme sahip cok katmanli yerlesimlerde, arkeolojik buluntularin Misir kraliyet yazitlari ve Kitab-i Mukaddes metinleri gibi yazili kaynaklarla ilişkilendirilmesinde geleneksel seramik tipolojisinin yetersiz kalmasi, bagimsiz bilimsel tarihlendirme yöntemlerinin entegrasyonunu zorunlu kilmistir. Bu makale, Gezer'in kronolojik çerçevesini radyoaktif karbon verileriyle yeniden tanımlayarak bu tartismalari ampirik bir zemine tasimayi amaçlar.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Fiziksel Aktivite, Ruh Sağlığı ve İyilik Hali Üzerine Otuz Yıllık Araştırmalar: Odak Noktaları ve Eğilimlerin Bilimsel Ölçüm Analizi
Fiziksel aktivitenin beden ve ruh sağlığı üzerindeki iyileştirici rolüne dair ampirik yayın patlaması, tıp ve halk sağlığı literatüründe münferit sistematik derleme veya meta-analizlerin kapsamakta zorlandığı devasa bir bilgi birikimi oluşturmuştur. Geleneksel derleme yöntemleri dar klinik sorulara odaklanırken, alanın otuz yıllık tarihsel gelişimini, disiplinler arası etkileşim ağlarını, kurumsal iş birliklerini ve yükselen araştırma odaklarını bütüncül olarak haritalandırmada yetersiz kalmaktadır. Bu makale, bilimsel haritalama ve veri görselleştirme tekniklerini kullanarak söz konusu geniş yazının entelektüel yapısını ve dinamiklerini çözümlemeyi amaçlamaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Çevre Kirliliği İzleme ve Yönetiminde Yapay Zekâ ve Nesnelerin İnterneti Tabanlı Teknolojiler
Çevre kirliliği, ağır metaller, pestisitler, kalıcı organik kirleticiler ve mikroplastikler gibi tehlikeli maddelerin ekosistemler ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri nedeniyle küresel ölçekte kritik bir alan teşkil etmektedir. Geleneksel laboratuvar analiz yöntemlerinin zaman alıcı ve yüksek maliyetli olması, dinamik çevresel süreçlerin anlık takibini zorlaştırmaktadır. Bu bağlamda, yapay zekâ algoritmalarının sensör sistemleri ve Nesnelerin İnterneti altyapısıyla entegre edilmesi, kirleticilerin gerçek zamanlı tespiti ve yönetimi için yeni bir teknolojik paradigma sunmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Meteor Yörünge Veritabanlarından Meteor Kümesi Tespiti ve Meteor Kümesi Tanımlamasına Doğru
Gökbilim literatüründe meteor kümeleri, benzer ışınım noktası (radyant) ve hız değerlerini paylaşarak birkaç saniyelik zaman diliminde gerçekleşen yüksek yoğunluklu meteor grupları olarak tanımlanmaktadır. Günümüze kadar yalnızca sekiz meteor kümesi resmi olarak bildirilmiştir. Bu durum, gözlemsel ağların dar atmosferik alanları izlemesinden ve mevcut meteor tespit yazılımlarının kümeleri saptayacak biçimde tasarlanmamasından kaynaklanmaktadır. Disiplindeki temel tartışma, uzayda meteoroidlerin kendi kendine parçalanma (self-fragmentation) sıklığının belirlenmesidir. Bu çalışma, halka açık uluslararası yörünge veritabanlarında gizli kalmış olabilecek meteor kümelerini istatistiksel ve makine öğrenmesi yöntemleriyle tespit ederek literatürdeki bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Fiziksel Okyanusta Derin Öğrenme Uygulamaları: Kapsamlı Bir Derleme
Fiziksel okyanus bilimi, okyanus içi dinamik süreçlerin, termohalin yapıların ve iklimle etkileşimlerin incelendiği hayati bir alandır. Ancak geleneksel nümerik modelleme yöntemleri ve istatistiksel yaklaşımlar, fiziksel süreç parametreleştirmelerindeki basitleştirmeler, yüksek hesaplama maliyetleri ve karmaşık spasiyo-temporal bağımlılıkları yakalama yetersizlikleri nedeniyle sınırlarla karşılaşmaktadır. Nesnelerin İnterneti (IoT) aygıtları ve uydu uzaktan algılama sistemlerinin gelişimiyle birlikte petabayt boyutlarına ulaşan okyanus büyük verisi ortaya çıkmıştır. Bu veri patlaması, disiplini veri odaklı bir paradigmaya taşımıştır. Derin öğrenme tekniklerinin lineer olmayan haritalama kapasitesi, karmaşık okyanus süreçlerini anlama ve tahmin etmede büyük fırsatlar sunsa da alan spesifik modellerin sınırlılıkları ve fizik ilkeleriyle entegrasyonu çözülmesi gereken temel bilimsel soruyu oluşturmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Din Nörobilimi Üzerine Bir İnceleme: Alanın Genel Görünümü, Sınırlılıkları ve Geleceğe Yönelik Müdahaleler
Din nörobilimi, bireylerin dini inançları, ritüelleri ve aşkın deneyimleri sırasında beyinde meydana gelen yapısal, işlevsel ve nörokimyasal değişimleri inceleyen çok disiplinli bir alandır. Din sosyolojisi, karşılaştırmalı dinler tarihi ve bilişsel nörobilim arakesitinde konumlanan bu saha, ampirik yöntemlerin sınırlılıkları ve dini kavramların tek tipleştirilmesi gibi epistemolojik ve metodolojik tartışmaların odağında yer almaktadır. Makale, bu tartışmalar kapsamında mevcut görüntüleme teknolojilerinin ritüel hareketlerini incelemedeki yetersizliğini aşmayı ve alana yeni teorik açılımlar kazandırmayı hedeflemektedir.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
İngiltere ve Türkiye'de Çocuklarla Adli Görüşmeye İlişkin Mevcut Durum Değerlendirmesi
Çocuk istismarı ve özellikle cinsel istismar vakalarında, mağdur çocukların adli süreçlerde doğru, güvenilir ve detaylı ifade verebilmeleri adalet mekanizmasının işlemesi açısından kritik bir önem taşımaktadır. Ancak çocukların gelişimsel özellikleri, travma sonrası yaşadıkları baskılar ve adli ortamların hissettirdiği kaygı, ifade alma süreçlerinde özel yöntemlerin uygulanmasını zorunlu kılmaktadır. İngiltere gibi gelişmiş ülkeler onlarca yıllık süreçte PEACE ve ABE gibi adli görüşme protokolleri ve eğitim standartları geliştirmişken, Türkiye'de Çocuk İzlem Merkezleri ve Adli Görüşme Odaları gibi kurumsal yapılar hızla yaygınlaşmaktadır. Alanın temel tartışması, çocukların ikincil örselenmesini önleyen ve adli görüşmenin kalitesini standartlaştıran bütüncül bir adli görüşme protokolünün ve uzmanlaşmış uygulayıcı modelinin Türkiye adli sistemine nasıl entegre edileceğidir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Yazılım Tabanlı Rüzgar Enerjisi Potansiyeli Değerlendirmesi: Batı Türkiye'den Bir Vaka Çalışması
Modern enerji ihtiyacının artışı, fosil yakıtların tükenmesi ve çevresel emisyon sorunları, yenilenebilir enerji kaynaklarına olan yönelimi küresel bir zorunluluk haline getirmektedir. Rüzgar enerjisi, temiz ve sürdürülebilir yapısıyla bu dönüşümün merkezinde yer almaktadır. Ancak bir bölgede rüzgar santrali kurulmadan önce, o bölgenin rüzgar rejiminin, hız dağılımının ve türbin teknolojileriyle olan uyumunun teknik yöntemlerle analiz edilmesi yatırım başarısı için kritiktir. Bu makale, Türkiye'nin rüzgar potansiyeli en yüksek bölgelerinden biri olan Çanakkale sahasını ele alarak, hesaplamalı yöntemlerin enerji projeksiyonlarındaki hassasiyetini tartışmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Kas İskelet Sistemi Hastalıklarında Telerehabilitasyon Uygulamalarının Güncel Durumu ve Klinik Kılavuzu
Kas iskelet sistemi hastalıklarının rehabilitasyonunda dijital sağlık teknolojilerinin kullanımı, özellikle küresel pandemi sürecinde hızlı bir ivme kazanmıştır. Geleneksel yüz yüze fizik tedavi yöntemlerinin erişilebilirlik, maliyet ve coğrafi engeller gibi kısıtlamaları, klinisyenleri ve araştırmacıları alternatif hizmet sunum modellerine yönlendirmiştir. Ancak telerehabilitasyon alanında ortak bir terminolojinin bulunmaması, klinik uygulama standartlarının tam olarak belirlenmemiş olması, yasal uyumluluk sorunları ve eğitim müfredatındaki eksiklikler, bu yöntemin sağlık sistemlerine entegrasyonunda ciddi tartışmalara ve karmaşaya yol açmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
OpenCap: Akıllı Telefon Videolarından İnsan Hareket Dinamiklerinin Açık Kaynaklı Hesaplama Platformu ile Analizi ve Doğrulanması
İnsan hareketi dinamiklerinin ve nöromüsküloskeletal kontrolün nicel olarak değerlendirilmesi, kas-iskelet ve nöromüsküler hastalıkların anlaşılması, yaralanma risklerinin öngörülmesi ve rehabilitasyon süreçlerinin takibi açısından kritik bir öneme sahiptir. Geleneksel hareket analizi yöntemleri; 150.000 doları aşan yüksek donanım maliyetleri, özel laboratuvar alanları, karmaşık kalibrasyon süreçleri ve uzman personelin günler süren veri işleme adımlarını gerektirmektedir. Bu yüksek maliyet ve zaman engelleri, biyomekanik ölçümlerin geniş ölçekli klinik araştırmalara ve rutin klinik uygulamalara entegre edilmesini zorlaştırmaktadır. Akıllı telefon kameraları ve bilgisayarlı görü algoritmalarındaki gelişmeler alternatif sunsa da, donanım senkronizasyonu olmayan birkaç mobil cihazdan yüksek doğrulukta eklem kuvveti ve kas aktivasyonu gibi 3 boyutlu dinamik parametrelerin elde edilip edilemeyeceği belirsizliğini korumaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Orta Büyük Göller Bölgesi'ndeki Geç Buzul Dönemi Bir Clovis Kamp Alanında Örgütsel Dinamikler: Belson Bölgesi Kazıları 2020–2021
Geç Pleistosen dönemine ait Clovis kültürünü inceleyen önceki araştırmalar, bu insanların kronolojisi, çevresel adaptasyonu, kaynak seçimi ve teknolojik yapıları gibi makro düzeydeki sorunları aydınlatmada önemli başarılar elde etmiştir. Ancak, daha detaylı yerleşim düzeni, uzak yerleşimler arası kaynak hareketliliği ve teknolojik sistemlerdeki çeşitliliğin karmaşıklığı gibi süreçsel dinamiklerin anlaşılması, az bozulmuş arkeolojik bağlamlara ve yeni veri toplama yöntemlerine olan ihtiyacı ortaya çıkarmıştır. Orta Büyük Göller bölgesinde yer alan Belson sahası, bu boşluğu doldurarak Clovis insanlarının site içi organizasyon dinamiklerine ve yerel çevreye uyum stratejilerine dair yeni ve hassas veriler sunma potansiyeli taşımaktadır. Bu çalışma, bu tür sorulara yanıt arayan modern arkeolojik yaklaşımların bir örneğini teşkil etmektedir.
Tarım Bilimleri · Tarım ve Gıda Bilimleri
MetaPhlAn 4 Kullanılarak Karakterize Edilmemiş Türler İle Metagenomik Taksonomik Profillemenin Genişletilmesi ve Geliştirilmesi
Shotgun metagenomik dizileme yöntemleri, karmaşık mikrobiyal toplulukların taksonomik bileşimini ve fonksiyonel potansiyelini incelemek için temel bir araç haline gelmiştir. Referansa dayalı hesaplamalı yaklaşımlar, bilinen dizilerle haritalama yaparak yüksek hassasiyetle taksonomik profilleme sunsa da yalnızca veritabanlarında mevcut izolatlardan türetilmiş tanımlı türleri saptayabilmektedir. Diğer taraftan, de novo metagenomik birleştirme yöntemleri henüz kültürlenmemiş yeni organizmaları ortaya çıkarabilmekte, ancak düşük kapsama oranı ve karmaşık topluluk yapıları nedeniyle sınırlı bir hassasiyete sahip olmaktadır. Bu durum, mikrobiyom verilerinin anlamlandırılmasında büyük bir veri kaybına yol açmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Ermenistan Artaxata'da MÖ 1. Binyılda Kerpiç Mimarisi ve Yeniden Kullanımı: Ermeni Yaylası'nda Toprak Mimarinin Multidisipliner İncelemesi
Güney Kafkasya ve Ermeni Yaylası'nda MÖ 1. binyılda kerpiç mimarisi oldukça yaygın bir yapı teknolojisi olmasına rağmen, Klasik Dönem yerleşimlerinde toprak yapı malzemelerinin jeoarkeolojik yöntemlerle incelenmesi ve toplumsal pratiklerle ilişkilendirilmesi literatürde kısıtlı kalmıştır. Mezopotamya ve Levant bölgelerine kıyasla Ermenistan bölgesindeki mimari hammaddelerin tedariki, kerpiç imalat zincirleri ve eski binalardan elde edilen kerpiçlerin yeniden kullanımı konularında metodolojik boşluklar bulunmaktadır. Artaxata antik kentinde yürütülen bu çalışma, Urartu ve Hellenistik dönemler arasındaki yapı teknolojisi değişimlerini ve hammadde geri dönüşüm süreçlerini jeoarkeoloji, arkeobotanik ve yapı arkeolojisi entegrasyonuyla ele alarak alandaki bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Mekansal Transkriptomik Teknolojilerindeki Gelişmeler ve İlgili Veri Analizi Stratejileri
Biyomedikal araştırmalarda doku mimarisinin ve hücresel heterojenliğin anlaşılması, hücresel etkileşimler ile mikreçevre ilişkilerini çözebilmek adına kritik önem taşımaktadır. Geleneksel tek hücre RNA sekanslama (scRNA-seq) yöntemleri, dokuyu ayrıştırırken hücrelerin fizyolojik mekansal konum bilgisini yok etmektedir. Bu durum karmaşık hücresel iletişim ağlarının tam olarak anlaşılmasını zorlaştırırken, son yıllarda gelişen mekansal transkriptomik teknolojileri geni korunan doku kesitlerinden elde edilen gen anlatım verilerini özgün mekansal koordinatlarıyla birleştirerek bu sınırlılığı aşmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Türkiye'de Jeopolitik Öğretiminin Disipliner Sınırları ve Metodolojik Sorunları
Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler (Uİ) disiplinlerinde jeopolitik, coğrafi alanlar üzerindeki nüfuz ve otorite ilişkilerini inceleyen kritik bir alt alan olmasına rağmen, akademik düzeydeki konumu ve metodolojik sınırları sıklıkla tartışılmaktadır. Türkiye'deki yükseköğretim müfredatlarında jeopolitik, çoğunlukla devlet merkezli, katı realist bir güvenlik yaklaşımı ve askeri vesayet gölgesinde kalmış bir çalışma alanı olarak konumlandırılmaktadır. Bu durum, jeopolitiğin çok boyutlu uzamsal ölçekleri, kartografik temsilleri ve tarihsel analiz yöntemlerini dışlayan dar bir çerçeveye sıkışmasına neden olmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Birikimli Ortalama Trigliserid Glikoz-Vücut Kitle İndeksi ile Kardiyovasküler Hastalık İnsidansı Arasındaki İlişki: Çin'de Prospektif Ulusal Bir Kohort Çalışması
Gelişmekte olan ülkelerde kardiyovasküler hastalıkların (KVH) artan morbidite ve mortalite yükü, risk altındaki bireylerin erken tespiti için yeni ve maliyet-etkin tarama yöntemlerinin geliştirilmesini gerektirmektedir. İnsülin direncinin (İD) ateroskleroz patogenezindeki merkezi rolü bilinmekle birlikte, doğrudan ölçümü için kullanılan altın standart yöntemler maliyetli ve invazivdir. Son dönemde trigliserid glikoz-vücut kitle indeksi (TyG-VKİ) basit ve etkili bir İD ve metabolik risk göstergesi olarak önerilmiştir. Ancak, birikimli ortalama TyG-VKİ maruziyetinin prospektif kohort çalışmalarında KVH insidansını tahmin etme kapasitesi literatürde yeterince araştırılmamıştır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Malezya'da Ekoturizm Gelişiminin Sosyo-Ekonomik Etkilerine Yönelik Bir Yapısal Eşitlik Modeli (YEM)
Ekoturizm, gelişmekte olan ülkelerde hem doğal çevrenin korunmasını hem de kırsal toplulukların sosyo-ekonomik refahının artırılmasını hedefleyen sürdürülebilir bir kalkınma aracı olarak ele alınmaktadır. Yoksulluğun azaltılması, yerel istihdamın desteklenmesi ve altyapının geliştirilmesi gibi faydaların yanı sıra, plansız ekoturizm faaliyetlerinin doğal kaynak tahribatı ve kültürel/dini değerlerde bozulma gibi olumsuz çıktılara yol açabildiği tartışılmaktadır. Malezya'nın Terengganu eyaleti özelinde yürütülen bu çalışma, yerel halkın ekoturizm algısını nicel yöntemlerle ölçerek olumlu ve olumsuz sosyo-ekonomik etki boyutlarını Yapısal Eşitlik Modeli çerçevesinde çözümlemeyi amaçlamaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Foldseek ile Hızlı ve Hassas Protein Yapısı Arama Algoritması
Yapay zeka tabanlı protein yapısı tahmin yöntemlerinin milyonlarca yeni protein yapısı üretmesi, yapısal biyoloji ve biyoinformatik alanında devasa veri tabanlarının oluşmasını sağlamıştır. Ancak bu devasa veri tabanlarında benzerlik araması yapmak mevcut hizalama araçlarının yüksek hesaplama maliyetleri nedeniyle bir darboğaz oluşturmaktadır. Klasik dizi hizalama yöntemleri hızlı olsa da uzak evrimsel ilişkileri yakalamada yetersiz kalırken, üç boyutlu yapısal hizalama araçları son derece yavaş çalışmaktadır. Bu durum, hem yüksek hassasiyete sahip hem de hesaplama süresini kökten azaltabilecek yeni algoritmaların geliştirilmesini zorunlu kılmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
AlphaFold 3 ile Biyomoleküler Etkileşimlerin Yapısının Bütünleşik Derin Öğrenme Modeliyle Yüksek Doğrulukta Tahmini
Biyolojik komplekslerin atomik düzeyde yapısının doğru biçimde modellenmesi, hücresel işlevlerin anlaşılması ve rasyonel ilaç tasarımı açısından kritik bir gereksinimdir. Protein yapısı tahmininde AlphaFold ve AF2 modelleri ile büyük bir devrim yaşanmış olsa da hücresel sistemler yalnızca proteinlerden ibaret değildir; nükleik asitler, küçük moleküllü ligandlar, iyonlar ve kovalent modifikasyonlar da biyolojik süreçlerin temel bileşenleridir. Önceki derin öğrenme yaklaşımları genellikle belirli etkileşim türlerine özelleşmiş, genelleştirilebilirliği sınırlı ve fizik tabanlı simülasyon yöntemlerinin gerisinde kalan performanslar sunmuştur. Bu makale, tüm bu biyomoleküler yapı tiplerini tek bir bütünleşik derin öğrenme mimarisinde bir araya getirerek bir arada yapı tahmini gerçekleştirme sorununu ele almaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Sosyal Medyanın Spor Pazarlaması ve Tüketici Etkileşimi Üzerindeki Etkisi
Yirminci yüzyıldan bu yana dijitalleşme dalgası, spor örgütleri ile taraftarlar arasındaki geleneksel iletişim biçimlerini kökten değiştirmiş ve pazarlama stratejilerinin dijital mecralara evrilmesini zorunlu kılmıştır. Spor yönetimi ve pazarlaması literatüründe, geleneksel yöntemlerin yerini alan çevrimiçi platformların kitleleri hedeflemede sağladığı hassasiyet ve ölçülebilirlik sıkça tartışılmaktadır. Özellikle Instagram ve TikTok gibi görsel odaklı dinamik mecraların yükselişi, genç tüketici kitlesinin beklentilerini dönüştürmekte; spor markalarının ve ünlü sporcuların hayran kitleleriyle nasıl etkileşim kurduğu sorusunu güncel bir araştırma alanı haline getirmektedir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Sosyal Aglarda Futbölçularin Iletisim Erisimi Bağlaminda TikTok'un Pazar Potansiyeli
Profesyonel spor kulüpleri ve sporcular için sosyal aglar, taraftarlarla doğrudan iletisim kurmanin ve marka degerini artirmanin en kritik araçlarindan biri haline gelmistir. Geleneksel platformlar olan Facebook, Twitter ve Instagram'in aksine, son yillarda olaganüstü bir büyüme kaydeden TikTok'un spor pazarlamasindaki rolü henüz derinlemesine araştırilmamistir. Alandaki güncel tartismalar, sosyal ag takipçi sayilarinin sporcularin bonservis ve transfer degerleri üzerindeki etkisine odaklanirken, kulüplerin yeni taraftar kazanmak için ödedikleri dolayli maliyetlerin rasyonel analizine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalisma, TikTok'un futbölçularin iletisim erisimi çerçevesinde sundugu pazar potansiyelini kantitatif yöntemlerle inceleyerek literatürdeki bu boslugu doldurmayi amaçlamaktadir.