Akademik arama
Arama sonuçları
“Etik” için 59 doğrulanmış makale incelemesi bulundu.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Hukuki Metinlerin Sıfır Örnekli Anlamsal Etiketlenmesinde Büyük Dil Modellerinin Sıra Dışı Etkinliği
Hukuki metin analitiğinde metinlerin anlamsal etiketlenmesi, yargı kararlarındaki retorik rollerin, sözleşmelerdeki yükümlülüklerin ve mevzuat maddelerindeki amaçların otomatik olarak belirlenmesini sağlar. Geleneksel gözetimli makine öğrenmesi modelleri yüksek hacimli manuel etiketlenmiş veri setlerine ihtiyaç duymakta, bu da yüksek uzmanlık maliyeti yaratmaktadır. Büyük dil modellerinin gelişimi sıfır örnekli öğrenmeyle etiketleme imkânı sunsa da, GPT-4 ve GPT-3.5-turbo gibi modellerin bu konudaki başarım ve maliyet dengesi ampirik doğrulamaya muhtaçtır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Görsel Estetik ve Sosyal Ticaret Arasındaki İlişkinin Görsel Bilgi Benimseme Tekli Modeli Aracılığıyla İncelenmesi
Sosyal ağların ve görsel odaklı platformların yaygınlaşması, çevrimiçi ticareti akran etkileşimi ve görsel iletişim ağırlıklı bir modele taşımıştır. Dikkat ekonomisinde görsel estetik, kullanıcıların ilgisini çekmede birincil rol oynasa da bunun rasyonel bilgi benimseme ve tüketici tercih mekanizmaları üzerindeki ampirik etkileri yeterince açıklanmamıştır. Bu çalışma, görsel estetiği basit bir çevresel ipucu olmaktan çıkarıp bilişsel bir bilgi kaynağı olarak ele almakta ve ikna süreçlerindeki rolünü araştırmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
FinnGen: İyi Fenotiplenmiş İzole Bir Popülasyondan Genetik Keşifler ve Biyo-Banka Araştırmaları
Popülasyon genetiği ve karmaşık hastalıkların mimarisini anlama literatüründe, izole ve kurucu darboğazı geçirmiş topluluklar nadir ve zararlı varyantların tespit edilmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Büyük ve yaşlı popülasyonlarda doğal seçilim nedeniyle düşük frekanslarda kalan veya elenen zararlı alleller, izole popülasyonlarda genetik sürüklenme sonuçu daha yüksek frekanslara ulaşabilmektedir. Bu durum, yaygın hastalıkların arkasındaki yüksek etkili işlevsel varyantların tanımlanmasını kolaylaştırır. FinnGen projesi, Finlandiya'nın 50 yılı aşkın süredir toplanan kapsamlı ulusal sağlık kayıt verileriyle 500.000 bireyin genomik verilerini birleştirerek tıbbi genetik literatüründeki bu temel soruyu geniş ölçekte araştırmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Spora Özgü Antrenmanın Postüral Kontrolde Uyardığı Adaptasyonlar ve Bunların Atletik Performans İle İlişkisi
Spor bilimleri ve nöromotor kontrol alanında, spora özgü antrenmanlar ile genel gövde kondisyon egzersizlerinin postüral stabilite üzerindeki nörofizyolojik etkileri geniş bir biçimde incelenmektedir. Ancak spora özgü zorlayıcı koşulların beden dengesinin gelişimine ne derecede katkı sağladığı ve bu değişimlerin duyusal-motor veya nöromüsküler uyumlarla ne kadar açıklanabileceği belirsizliğini korumaktadır. Alan literatürü, farklı branşlarda postüral sallantı değişkenleri ile performans ölçütleri arasındaki doğrudan nedensel ve korelasyonel bağların sistematik olarak haritalandırılmasını tartışmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Fenilpropanoid Metabolizması: Stres Toleransı ve Bitki Gelişim İpuçlarına İlişkin Güncel Yaklaşımlar
Fenilpropanoid metabolizması, bitkilerin değişen iklim koşullarına ve çevresel tehditlere karşı geliştirdiği en önemli savunma ve adaptasyon mekanizmalarından biridir. Literatürde, bu metabolik yolağın iklim dirençli tarım ürünlerinin geliştirilmesindeki rolü ve lignin/flavonoid gibi kritik bileşenlerin biyosentez süreçleri yoğun bir şekilde tartışılmaktadır. Ancak, bu yolun farklı stres koşulları altındaki karmaşık moleküler düzenleme mekanizmaları, post-transkripsiyonel, post-translasyonel ve epigenetik kontrol katmanları arasındaki etkileşimler hala tam olarak çözümlenmeyi bekleyen büyük bir araştırma sorusudur. Bu makale, söz konusu moleküler karmaşıklığı sistematik olarak çözmeyi hedeflemektedir.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
Neden Sanat? Sanat ve Sağlık Disiplininde Sanatın Rolü Üzerine Kuramsal Bir İnceleme
Sanat ve Sağlık alanı, sanat müdahalelerinin fiziksel ve zihinsel sağlık üzerindeki olumlu etkilerini belgeleyen geniş bir ampirik literatüre sahiptir. Dünya Sağlık Örgütü'nün 2019 yılında yayımladığı kapsamlı raporda 3.000 civarında çalışma değerlendirilmiş, ancak sanatın sağlık üzerindeki özgül rolü (sanat etkisi) ile genel uyarıcı veya sosyal etkinliklerin etkileri arasındaki ayrım tam olarak netleştirilememiştir. Sanatın 'sanat için' değil 'insan için' olduğu gerçeğinden hareketle, disiplinler arası bir geçerlik sorunu ortaya çıkmaktadır. Bedenleşmiş ve eylemsel bilişsel bilim kuramlarının bu alana entegre edilmesi, zihin-beden ilişkisini ve estetik deneyimin nörobiyolojik temellerini açıklamak için zorunlu bir ihtiyaç haline gelmiştir.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
VOSviewer ve CitNetExplorer Kullanılarak Eğitimde Yapay Zeka Etiğinin Nitel ve Nicel Analizleri
Eğitimde yapay zeka teknolojilerinin hızla yaygınlaşması, esnek ve kişiselleştirilmiş öğrenme olanakları sunarken pedagojik ve etik açıdan ciddi tartışmaları da beraberinde getirmiştir. Yapay zeka sistemlerinin adaptif değerlendirme ve izleme süreçlerine entegrasyonu artarken, bu teknolojilerin getirdiği riskler ve etik ilkelerin eksikliği literatürde önemli bir bilgi boşluğu oluşturmaktadır. İnsan merkezli eğitim anlayışı ile teknolojik ilerleme arasında denge kurulması gerekliliği, yapay zeka etiğinin hem nitel hem de nicel boyutlarıyla bütüncül bir biçimde çözümlenmesini zorunlu kılmaktadır. Çalışma, bu alandaki küresel yayın eğilimlerini ve temel etik prensipleri haritalandırarak bahsedilen akademik boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.
Tarım Bilimleri · Tarım ve Gıda Bilimleri
Kadim Sicilya Anıtsal Zeytin Ağaçlarının Kurtarılması ve Mikrosatellit Markörleri ile Genotiplendirilmesi
Akdeniz havzasında zeytin (Olea europaea L.), hem sosyo-ekonomik hem de biyokültürel açıdan stratejik bir tür olup binlerce yıllık evcilleştirme ve adaptasyon geçmişine sahiptir. Sicilya adası, coğrafi konumu ve tarihi mekanizmaları gereği son derece zengin bir zeytin germplazmına ev sahipliği yapmaktadır. Ancak yüzyıllık anıtsal ağaçların genetik yapısı, aşılama geçmişleri ve yerel çeşitlerle olan soy ilişkileri yeterince moleküler düzeyde incelenmemiştir. Bu bağlamda, iklim değişikliği ve Xylella fastidiosa gibi biyotik tehditler karşısında anıtsal ağaçların genetik rezervuar işlevi ve ıslah programları için potansiyeli kritik bir tartışma konusudur.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Güvenilir Tıbbi Yapay Zekanın Etiği ve Yönetişimi: Tasarım ve Uygulama Düzeyinde Çok Disiplinli Bir Çerçeve
Yapay zeka teknolojilerinin sağlık hizmetlerine entegrasyonu, tanı ve tedavi süreçlerinde büyük bir dönüşüm sağlarken veri kalitesi, algoritmik sapma, şeffaflık eksikliği ve güvenlik gibi etik ve hukuki riskleri de beraberinde getirmektedir. Tıbbi yapay zekaya duyulan güvenin sarsılması, klinik uygulamalarda bu sistemlerin benimsenmesini zorlaştırmakta ve hekim-hasta ilişkisindeki özerklik ile sorumluluk dengelerini sarsmaktadır. Bu bağlamda, teknolojinin kontrolü dilemması çerçevesinde yapay zeka sistemlerinin tasarım ve uygulama boyutlarında güvenilirliğini etkileyen etik, hukuki ve düzenleyici etkenlerin çok disiplinli bir yaklaşımla incelenmesi literatürde kritik bir gereksinim haline gelmiştir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Yapay Zeka ile Siber Güvenlik ve Gizliliğin İlerletilmesi: Güncel Eğilimler ve Gelecek Araştırma Yönelimleri
Dijitalleşmenin hızlanmasıyla birlikte siber tehditlerin karmaşıklığı artmış, geleneksel statik ve kural tabanlı güvenlik sistemleri yetersiz kalmaya başlamıştır. Yapay zeka ve makine öğrenimi teknolojileri; sızma tespiti, zararlı yazılım sınıflandırma ve gizlilik koruma gibi alanlarda öngörücü analitik ve otonom karar alma yetenekleriyle öne çıkmaktadır. Bununla birlikte, yapay zekanın siber güvenlik ve gizlilik alanlarındaki kullanımını 20 yıllık geniş bir literatür ölçeğinde bütüncül olarak sentezleyen ve gelecekteki araştırma yönelimlerini haritalandıran sistematik çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
BERT ve Web Kazıma Yöntemleriyle Doğal Dil İşleme Destekli Enflasyon Ölçümü
Geleneksel enflasyon ölçüm yöntemleri, Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) kapsamında sınırlı sıklıkta ve manuel veri toplama süreçlerine dayanmaktadır. Bu durum, piyasadaki anlık fiyat dalgalanmalarının ve dinamik fiyatlama stratejilerinin zamanında tespit edilmesini zorlaştırmaktadır. Son yıllarda web kazıma ve doğal dil işleme (NLP) teknolojilerinin gelişmesi, büyük ölçekli ve yüksek frekanslı çevrim içi veri setlerinin iktisadi analizlere entegre edilmesine olanak tanımıştır. Bu çalışma, ürün açıklamaları gibi yapılandırılmamış verileri COICOP sınıflama sistemine göre otomatik olarak etiketleyerek yüksek frekanslı alternatif fiyat endeksleri oluşturma tartışmasına odaklanmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Kara Delik Dönüşü Üzerindeki Gözlemsel Kısıtlamalar: Teknikler, Bulgular ve Astrofiziksel Çıkarımlar
Kara delik fiziğinde, kütleçekiminin diğer tüm kuvvetlere üstün gelerek tekillik oluşturması genel görelilik teorisinin en temel öngörülerinden biridir. Bir kara deliğin kütlesi uzak kütleçekimsel etkilerle belirlenebilirken, dönüş parametresinin ölçülmesi yalnızca olay ufkunun yakınındaki güçlü kütleçekim bölgelerinin incelenmesiyle mümkündür. Astrofiziksel bağlamda, kara delik dönüşü görece rölativistik jetlerin beslenmesi ve yığılma disklerinin radyasyon verimliliği gibi süreçlerde anahtar rol oynamaktadır. Bu inceleme, elektromanyetik ve kütleçekimsel dalga verileriyle kara delik dönüşlerinin nasıl ölçüldüğünü ve bu ölçümlerin astrofiziksel çıkarımlarını ele almaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Anadolu Selçuklu Dönemi Mimarisinde Su Odaklı Tasarım Stratejileri ve Yükselen Nem Azaltımı: Konya İnce Minareli Medrese İncelemesi
Tarihi kentlerin ve mimari mirasın oluşumunda su, hem hayati bir gereksinim hem de kütlesel erozyon ve nem riski barındıran temel bir çevre parametresidir. Anadolu Selçuklu mimarisinde su kaynakları, zemin koşulları ve yapı teknolojileri arasındaki etkileşim kentsel kimliğin ve mimari formun şekillenmesinde belirleyici bir rol oynamıştır. Konya kapalı havzasında yer alan tarihi kargir yapılarda, yeraltı suyu seviyesi ve mevsimsel taşkın riskleri doğrultusunda suyun temini, depolanması ve tahliyesini düzenleyen bütünleşik hidrolik altyapılar tasarlanmıştır. Ancak zamanla bu sistemlerin işlevsel sürekliliğinin bozulması, suyu bir kontrol elemanından malzeme bozunmasını tetikleyen temel bir amile dönüştürmüştür.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Stres Kaynaklı Sağlık Etkilerini Azaltarak Afet Dayanıklılığını Artırma Yaklaşımları
Afet yönetimi ve halk sağlığı literatüründe bireysel ve toplumsal dayanıklılık (resilience) kavramı uzun süredir temel bir hedef olarak öne çıkmaktadır. Ancak mevcut afet hazırlık, müdahale ve iyileştirme planları, insan sağlığı üzerindeki en kalıcı ve yıkıcı etkenlerden biri olan akut, kronik ve birikimli stresi doğrudan ele almakta yetersiz kalmaktadır. Afetlerin yol açtığı fiziksel, zihinsel ve sosyal yıkımlar; kardiyovasküler hastalıklardan travma sonrası stres bozukluğuna, madde bağımlılığından aile içi şiddete kadar geniş bir yelpazede sağlık sorunlarını tetiklemektedir. Bu durum, afet odaklı müdahalelerin kavramsal çerçevesini yalnızca fiziksel altyapının onarımıyla sınırlamayıp insan sağlığı ve esenliğini merkeze alan bütüncül bir yaklaşıma dönüştürme gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Etiyopya'nin Bahir Dar Kentinde Konut Edinimi İçin Kayit Disi Arazi Brisimi ve İlişkili Gecekondu Yerlesimlerinin Gelişimi
Hizli kentlesme süreçleri, özellikle Kuresel Guney ulkelerinde uygun fiyatli konut ve arazi talebini artirarak resmi yönetim mekanizmalarinin yetersiz kalmasina neden olmaktadir. Bu durum, dar ve orta gelirli gruplarin barinma ihtiyaclarini karsilamak üzere gayriresmi arazi piyasalarina yonelmesine yol acar. Literatürde, kamu mulkiyeti ve kira sistemine dayalı arazi yönetimlerinin etkinliği tartisilirken, resmi sistemin arz yetersizligi ile kamulastirma tazminatlarinin düşüklugu kayit disi arazi transferlerini tetikleyen ana unsurlar olarak one cikmaktadir. Bu makale, Etiyopya'nin Bahir Dar kentindeki gayriresmi arazi edinimi, bu süreçlerin dinamikleri, aktorleri ve kentsel dönüşum üzerindeki etkilerini ele almaktadir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Üniversite Öğrencilerinin Dans Gelişiminde Doğaçlama Dans Tabanlı Psikolojik Eğitimin Etkisi
Dans sanatı, fiziksel becerilerin ve estetik unsurların ötesinde karmaşık zihinsel ve duygusal süreçleri barındıran bilişsel bir üretim alanıdır. Günümüz sahne sanatları literatüründe koreografların ve dansçıların yaratıcılık süreçlerindeki psikolojik engeller ile bu engellerin aşılmasında kullanılan müdahale yöntemleri önemli bir tartışma konusudur. Mevcut alan yazın genellikle sanatçıların ruh hali ve kişilik tipleri ile yaratıcılık arasındaki ilişkiye odaklanırken, doğaçlama dansın kişisel potansiyeli ve beden psikolojisini nasıl harekete geçirdiği sorusu henüz yeterince ampirik veriyle desteklenmemiştir. Bu çalışma, doğaçlama dans eğitiminin üniversite öğrencilerinin psikolojik yapısı ve yaratıcılık düzeyleri üzerindeki somut etkilerini inceleyerek alandaki bu boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
Beş Faktör Kişilik Modelinin Yarışmalı Sporlarda Performans Üzerindeki Etkisi: Sistematik Bir Derleme
Spor psikolojisi yazınında kişiliğin atletik performans üzerindeki rolü uzun yıllardır tartışmalı bir konu olmuştur. Bir taraf kişiliğin performans üzerinde ihmal edilebilir bir etkiye sahip olduğunu savunurken, diğer taraf kişilik özelliklerinin başarıyı doğrudan şekillendirdiğini öne sürmektedir. Son yıllarda gelişen çok boyutlu yaklaşım ise Beş Faktör Kişilik Modeli çerçevesinde kişiliğin spor türü, yarışma düzeyi ve yaş gibi değişkenlerle etkileşime girerek doğrudan ve dolaylı etkiler oluşturduğunu vurgulamaktadır. Bu çalışma, alan yazındaki yöntemsel ve bulgusal tutarsızlıkları gidermek ve güncel sistematik kanıtları sentezlemek amacıyla yürütülmüştür.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Sigorta Sirketi Katılıminin Sermaye Piyasasinin Surdurulebilir Kalkinmasina Etkisi: Yatırımci Duyarliligi ve Hisse Senedi Fiyat Eszamanliligina Dayalı Ampirik Kanıtlar
Gelismekte olan sermaye piyasalarinda hisse senedi fiyatlarinin bireysel sirket bilgilerinden ziyade genel piyasa hareketleriyle birlikte hareket etmesi, yani fiyat eszamanliligi, piyasa etkinliğini ve surdurulebirligini olumsuz etkileyen onemli bir yapısal sorundur. Bu bağlamda, internet tabanlı finansal forumlardaki yatırımci duyarliliginin rasyonel olmayan davranışlari tetikleyerek piyasa gurultusunu artirdigi ve hisse senetlerinde 'birlikte yukselip birlikte dusme' egilimini guclendirdigi ileri surulmektedir. Ote yandan, uzun vadeli ve kurumsal yatırımcilar olarak sigorta sirketlerinin piyasaya katılıminin, bilgi etkinliğini artirarak ve yatırımci duyarliligini dengeleyerek bu rasyonel olmayan dalgalanmalari ve eszamanliligi azaltip azaltamayacagi, alanin en cok tartisilan ve yanit aranan sorularindan biridir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Kanser Önleme ve Tedavisinde A, C, D ve E Vitaminlerinin Rolü: Terapötik Potansiyeller ve Etki Mekanizmaları
Kanser tedavisinde geleneksel yöntemlerin yan etki ve direnç sınırlılıkları, beslenme ögelerinin ve vitaminlerin adjuvan terapötik ajanlar olarak kullanımına yönelik ilgiyi artırmıştır. A, C, D ve E vitaminleri, hücresel metabolizma, antioksidan savunma, immün modülasyon ve epigenetik düzenlemelerde kritik roller üstlenmektedir. Mevcut literatürde bu vitaminlerin preklinik ve klinik düzeydeki antikanser etkilerine dair birikim bulunsa da etki mekanizmalarının ve klinik başarı koşullarının bütüncül sentezine ihtiyaç duyulmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Vaka Takdimi: Ultra-Ortodoks Yahudi Erkeklerde Agir Fiziksel ve Psikolojik Morbiditeye Yol Acan Anoreksiya Nervoza ve Belirlenmemis Kisitlayici Tip Yeme Bozuklugu
Yeme bozukluklari, geleneksel olarak kadın populasyonlarinda ve batililasmis sekuler kulturlerde daha sik çalışilan psikiyatrik durumlardir. Din ve inanc sistemlerinin yeme bozukluklari üzerindeki koruyucu ya da tetikleyici rolleri, literatürde cogunlukla Yahudi kadın örneklemleri üzerinden tartisilmaktadir. Ancak erkeklerde, özellikle dis dunyaya kapali ve kati kurallari olan Ultra-Ortodoks Yahudi topluluklarindaki dindar erkek populasyonunda yeme bozukluklarinin gorunumu, teshisi ve seyri neredeyse tamamen karanlikta kalmis bir araştırma alanidir. Bu alandaki temel tartisma, dini rituellerin ve aşırı dindarligin yeme kisitlamalarini maskeleyip maskelemedigidir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Pakistan'da Sel Büyüklükleri, Sel Yönetimi ve Sosyo-Ekonomik Etkileri: Ampirik Literatür İncelemesi
Küresel iklim değişikliği ve ortalama sıcaklık artışları, Güney Asya genelinde ve özellikle Pakistan'da aşırı yağışlar ile buzul erimelerinin tetiklediği doğal afetlerin sıklığını ve şiddetini artırmaktadır. Bölgede suların ani yükselmesi, nehir taşkınları ve buzul gölü patlamaları sosyo-ekonomik altyapıyı, tarımsal üretimi ve toplum sağlığını doğrudan tehdit eden kritik bir unsur haline gelmiştir. Buna karşılık, gelişmekte olan ülkelerde afet yönetimi ve sel kontrol politikalarının idari, finansal ve teknolojik yetersizlikler nedeniyle kriz anlarında koruyucu önlem almaktan ziyade afet sonrası insani yardım ve rehabilitasyon odaklı kaldığı görülmektedir. Literatürde, suların taşkın yapmasının makroekonomik büyüme, tarım sektörü ve halk sağlığı üzerindeki ampirik zararlarını bütüncül bir yaklaşımla ele alan ve kurumsal politika aksaklıklarını sel yönetimi çerçevesinde sentezleyen çalışmalara olan ihtiyaç devam etmektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Gizli Müfredatın Etkisini Kırma: Mesleki Davranışları Geliştirmek İçin Gerçekçi ve Yenilikçi Bir Perspektif
Sağlık meslekleri eğitiminde resmi müfredatlar mesleki standartları ve yetkinlikleri açıkça tanımlasa da, klinik ortamlarda yazılı olmayan kurallar, hiyerarşik güç dinamikleri ve rol modellerinin tutumları biçiminde beliren gizli müfredat, tıp öğrencilerinin mesleki kimlik gelişimini olumsuz etkilemektedir. Bu durum, resmi müfredatın ilettiği mesajlar ile klinik ortamda gözlemlenen uygulamalar arasında belirgin bir uyumsuzluk yaratarak öğrencilerin etik ve mesleki karar alma süreçlerini zorlaştırmaktadır. Literatürde gizli müfredatın yıkıcı etkilerini hafifletmeye ve erken klinik dönemdeki tıp öğrencilerine doğru mesleki davranışları kazandırmaya yönelik kuramsal temelli, müdahale odaklı eğitim stratejilerinin ve bunların belirleyicilerinin nasıl tasarlanması gerektiği konusunda önemli bir boşluk bulunmaktadır.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
Gorsel ve Koku Temelli Doga Uyaranlarinin Gorev Performansi Üzerindeki Akut Etkilerine İlişkin Deneysel Bir Inceleme
Kapali mekanlarda zaman gecirme oraninin artmasiyla birlikte, ic mekan çevre kosullarinin insan sağlığı, bilissel islevler ve iş yeri performansi üzerindeki etkileri çevre psikolojisi ve mimari tasarim alanlarinda kritik bir tartisma konusu haline gelmistir. Biyofilik tasarim ve doga temasi yazini genel olarak gorsel uyaranlara ve kaynak yoğun mimari müdahalelere odaklanmistir. Bununla birlikte, doganin coklu duyusal yapisi geregi koku gibi pasif duyusal kanallarin bilissel odaklanma, karar alma ve etik davranışlar üzerindeki bagimsiz ve birlesik etkilerinin nasıl sekillendigi sorusu alanin temel bir araştırma boslugunu eskil etmektedir.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Obeziteye Bağlı Damar Hastalıklarının Tahmininde Yapay Zekâ Destekli Araçlar: Paydaş Perspektifleri ve Zorluklar
Sağlık hizmetlerinde ve halk sağlığı alanında yapay zekâ teknolojileri, klinik karar alma süreçlerini iyileştirme, tanısal hassasiyeti artırma ve kişiselleştirilmiş hastalık riski takibi sağlama potansiyeli taşımaktadır. Obezite ile yaşayan bireylerde kardiyovasküler risk tahmini amacıyla klinik, görüntüleme, laboratuvar ve yaşam tarzı verilerini entegre eden karar destek sistemleri ile mobil sağlık uygulamaları geliştirilmektedir. Bununla birlikte, bu teknolojilerin klinik uygulamaya aktarılması yalnızca algoritmik performansa değil, hekimler, hastalar ve politika yapıcılar gibi paydaşların algılarına, güven düzeylerine ve etik kaygılarına bağlıdır. Makale, Avrupa bağlamında yapay zekâ tabanlı önleyici kardiyovasküler araçların sunduğu fırsatları, ortaya çıkardığı endişeleri ve uygulanabilirlik zorluklarını ampirik nitel verilerle incelemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Şam Suriye de Genel Popülasyonda Fibromiyalji Prevalansı ve Risk Faktörleri Topluma Dayalı Bir Olgu Kontrol Çalışması
Fibromiyalji, yaygın kas-iskelet sistemi ağrıları, yörgünluk, uyku bozuklukları ve bilişsel işlev bozuklukları ile seyreden kronik ve yüksek yüklü bir sendromdur. Hastalığın etiyolojisi tam olarak aydınlatılamamış olmakla birlikte fiziksel ve duygusal stresörlerin tetikleyici rol oynadığı bilinmektedir. Süregelen çatışma ve savaş koşullarının psikolojik stres düzeyini artırdığı bilinen toplumlarda fibromiyalji prevalansının ve ilişkili risk faktörlerinin belirlenmesi, halk sağlığı müdahalelerinin ve klinik farkındalığın planlanması açısından büyük önem taşımaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Dini Ses Peyzajları ve Travmatik Dinleme: Chong Keat Aun'un Midsummer'da Kar (2023) Filminde İşitsel Hafıza, Ritüel ve Manevi Mekan
Günümüz sosyal ve insanı bilimlerinde din ile duyusal deneyimlerin kesişim noktalarına yönelik ilgi giderek artmaktadır. Özellikle ritüeller, kolektif törenler ve tarihsel travmaların aktarımında ses, yalnızca duygusal tepkileri tetikleyen bir araç değil, bireysel ve kolektif hafızaya kazınan temel bir ortam olarak öne çıkmaktadır. Güneydoğu Asya Çin topluluklarının dini ve kültürel pratiklerinde ses; çok dilli, çok etnikli ve çok dinli etkileşimlerle şekillenen yerel bilgi sistemleriyle derinden bağdaşmaktadır. Malezya'daki 13 Mayıs 1969 ırk çatışmaları gibi bastırılmış tarihsel travmaların sinematik temsilinde dini ses peyzajları, politik unutturmaya karşı bir hafıza mekanı ve travmatik dinleme alanı inşa etmektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Savaşların ve Doğal Afetlerin Yeni Çıkan ve Yeniden Tehdit Oluşturan Bulaşıcı Hastalıklar Üzerindeki Etkisi
Küresel ölçekte halk sağlığını tehdit eden yeni ortaya çıkan enfeksiyon hastalıkları (EID) ve yeniden önem kazanan bulaşıcı hastalıklar (REID), ekolojik dengesizlikler, iklim değişikliği, hızlı kentleşme ve küreselleşme gibi dinamiklerle karmaşık bir yapı kazanmaktadır. Bulaşıcı hastalıkların yaklaşık yüzde yetmiş beşinin zoonotik kökenli olması, insan ve hayvan yaşam alanlarının kesişim noktalarında riskin boyutunu artırmaktadır. Savaşlar, silahlı çatışmalar, depremler ve seller gibi insani ve doğal krizler; sağlık altyapılarını tahrip ederek, temel sanitasyon hizmetlerini aksatarak ve kitlesel nüfus hareketlerini tetikleyerek patojenlerin yayılımını hızlandırmaktadır. Bu çalışma, kriz durumlarının enfeksiyon hastalıklarının epidemiyolojisi üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkilerini sentezleyerek literatürdeki nitel ve nicel kanıtları derlemeyi amaçlamaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Eğitim Yazılımlarında Oyunlaştırmanın Olumsuz Etkileri: Sistematik Haritalama ve Uygulayıcı Algıları
Dijital eğitim platformları, özellikle Duolingo gibi büyük ölçekli servislerin başarısıyla birlikte, oyunlaştırmayı öğrenme süreçlerini daha verimli ve ilgi çekici hale getirmek için yaygın bir strateji olarak benimsemiştir. 2025 yılına kadar 32 milyar dolarlık bir pazar değerine ulaşması beklenen bu alan, yazılım mühendislerinin insan psikolojisi ve oyun mekanikleri konusundaki uzmanlığına dayanmaktadır. Ancak mevcut literatür, oyunlaştırmanın yalnızca olumlu çıktılarına odaklanma eğilimindedir. Bu durum, yanlış tasarlanmış oyun öğelerinin öğrenci motivasyonunu kırması, performansı düşürmesi veya etik dışı davranışlara yol açması gibi istenmeyen sonuçların göz ardı edilmesine neden olmaktadır. Çalışma, bu eleştirel boşluğu doldurmak amacıyla oyunlaştırmanın karanlık tarafını hem akademik literatür hem de sektör uygulayıcılarının bakış açısıyla sorunsallaştırmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Glutensiz Şekerleme Ürünlerinin Besinsel Değerinin ve Sağlık Faydalarının Artırılması: Yenilikçi Pastil ve Yumuşak Şekerler
Geleneksel şekerleme ürünleri yüksek şeker ve kalori içerikleri nedeniyle obezite ve ilişkili metabolik rahatsızlıklar bakımından risk oluşturmaktadır. Tüketicilerin doğal, düşük kalorili, işlevsel ve sentetik katkı maddelerinden arındırılmış gıdalara yönelik talebi gıda endüstrisini yenilikçi formülasyonlara yöneltmektedir. Bu kapsamda tıbbi bitki özleri, meyve püreleri ve probiyotiklerin glutensiz şekerleme matrislerine entegrasyonu hem fizikokimyasal yapının korunması hem de biyoaktif bileşiklerin sindirim sistemindeki salım profilinin iyileştirilmesi açısından kritik bir tartışma alanıdır.
Tarım Bilimleri · Tarım ve Gıda Bilimleri
Bitki Büyümesi, Gelişimi ve Şeker Metabolizmasının Düzenlenmesinde Işığın Rolü: Bir Derleme
Bitki fizyolojisi alanında, ışık yalnızca fotosentez için temel bir enerji kaynağı olmakla kalmayıp, aynı zamanda bitkilerin büyüme, gelişme ve çevresel değişimlere uyum sağlama süreçlerini yöneten kritik bir sinyal mekanizmasıdır. Son yıllarda yapılan çalışmalar, ışığın yoğunluğu, kalitesi ve fotoperiyodunun bitkisel dokulardaki hücresel bölünmeden şeker metabolizmasına kadar geniş bir yelpazede düzenleyici roller üstlendiğini göstermektedir. Ancak, ışık sinyalleri ile karbonhidrat sentezi, taşınması ve birikimini yöneten genetik mekanizmalar arasındaki karmaşık etkileşimlerin bütüncül bir şekilde sentezlenmesine duyulan ihtiyaç, bu alandaki temel akademik tartışmalardan birini oluşturmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Aşırı Şeker Tüketiminin Düşük Dereceli Kronik Enflamasyon ve Otoimmün Hastalıklar Üzerindeki Düzenleyici Rolü ve Mekanizmaları
Çağdaş beslenme alışkanlıklarında, özellikle Batı tipi diyette yüksek fruktozlu mısır şurubu ve şekerli içeceklerin tüketimi son otuz yılda çarpıcı bir artış göstermiştir. Bu durum obezite, tip 2 diyabet ve kardiyovasküler hastalıklar gibi bulaşıcı olmayan metabolik bozuklukların yaygınlaşmasında temel bir çevresel risk faktörü olarak kabul edilmektedir. Ancak, aşırı diyet şekeri alımının bağışıklık sistemi üzerindeki doğrudan etkileri ve kronik enflamatuar süreçleri nasıl tetiklediği konusu yakın zamana kadar büyük ölçüde belirsizliğini korumuştur. Bu makale, heksozların bağışıklık hücreleri ve bağırsak mikrobiyotası üzerindeki düzenleyici mekanizmalarını inceleyerek, diyet şekerlerinin sistemik ve dokuya özgü enflamasyon süreçlerindeki suç ortaklığını deşifre etme sorusuna odaklanmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Gazze Şeridinde Sağlık Sisteminin Çöküşü ve Bulaşıcı Hastalıkların Yayılımı: Niteliğe Dayalı Bir İnceleme
Çatışma ve insani kriz bölgelerinde sağlık altyapısının çökmesi, kamu sağlığı sistemlerinin işleyişini imkânsız hale getirerek bulaşıcı hastalıkların yayılması bakımından ciddi tehditler oluşturmaktadır. Gazze Şeridi'nde uzun süredir devam eden kriz ve abluka ortamı, tıbbi hizmetlerin sürdürülebilirliğini felce uğratarak hastaneleri hem tedavi merkezi hem de enfeksiyon kaynağı konumuna getirmektedir. Literatürdeki temel tartışma, sağlık sistemindeki yıkımın salgın hastalık risklerini nasıl tetiklediği ve yerel topluluklar ile sağlık çalışanlarının bu kriz koşullarıyla başa çıkma stratejilerini anlamak üzerine yoğunlaşmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Küresel İklim Değişikliğinin Balık Ekolojisi ve Denizel Ekosistem İşlevleri Üzerindeki Çok Ölçekli Etkileri
Küresel iklim değişikliği, okyanus ısınması, asitlenme ve oksijensizleşme gibi çoklu stres kaynakları aracılığıyla deniz ekosistemlerini hızla dönüştürmektedir. Balıklar, sucul ekosistemlerin biyolojik çeşitliliği, üretkenliği ve esnekliği için temel işlevler üstlenmesine rağmen, iklim değişikliği araştırmaları büyük oranda organizma düzeyinde ve ekofizyolojik süreçlere odaklanmıştır. Bu durum, genetik düzeyden ekosistem ölçeğine kadar olan karmaşık ekolojik etkileşimlerin ve yukarı yönlü ölçekleme süreçlerinin bütüncül olarak anlaşılmasını zorlaştırmakta ve ekolojik yönetim stratejilerinin geliştirilmesini engellemektedir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Küresel Gıda Güvenliği ve Çevresel Sürdürülebilirlik İçin Gübrelerin Daha Etkin ve Dengeli Kullanımı
Küresel nüfus artışı ve gıda talebi, tarımsal üretimin mevcut alanlarda yoğunlaştırılmasını zorunlu kılmaktadır. Ancak son elli yılda sentetik gübre kullanımının hızla artması, ürün verimini yükseltmekle birlikte küresel ölçekte ciddi besin maddesi dengesizliklerine, çevre kirliliğine ve jeopolitik erişim sorunlarına yol açmıştır. Alan literatüründe gıda güvenliğini sağlama amacı ile çevresel sınırları koruma ikilemi yoğun bir şekilde tartışılmaktadır. Bu makale, azot, fosfor ve potasyum gübrelerinin küresel ölçekteki dengesiz kullanımını ve bunun eko-stokiyometrik sonuçlarını bütüncül bir yaklaşımla incelemektedir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Bitkilerin Ekolojik Tolerans Kriterlerine Göre Değerlendirilmesi: Rize Kentsel Açık Yeşil Alanlar Örneği, Türkiye
Hızlı kentleşme, iklim değişikliği ve bunların tetiklediği çevre kirliliği ile kuraklık gibi ekolojik baskılar, kentsel yeşil alanların sürdürülebilirliğini ciddi şekilde tehdit etmektedir. Bu tehditlere karşı koyabilmek ve kentsel ekosistem hizmetlerini koruyabilmek amacıyla, peyzaj düzenlemelerinde kullanılan bitki materyalinin yerel ekolojik koşullara ve stres faktörlerine karşı gösterdiği direncin bilimsel olarak analiz edilmesi gerekmektedir. Ancak tasarım aşamalarında ekolojik kriterler yerine estetik kaygılar ön plana çıkarılmaktadır. Bu makale, kentsel açık yeşil alanlardaki bitki varlığının hava kirliliği, kuraklık, rüzgar, sıcaklık, soğuk ve tuzluluk gibi parametreler çerçevesinde ne ölçüde ekolojik toleransa sahip olduğunu ampirik bir vaka üzerinden sörgülamaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Kentlerde Adil İklim Adaptasyonu İçin Kolektif Eylemlerden Yönetişim Öğrenimi
İklim değişikliğinin kentlerdeki kırılgan topluluklar üzerindeki adaletsiz etkileri ve geleneksel yukarıdan aşağıya yönetişim yapılarının bu risklerle mücadeledeki yetersizliği, iklim adaleti literatüründe sıklıkla tartışılmaktadır. Ancak, sivil toplumun kolektif eylemlerinin ve tabandan gelen pratiklerin resmi yönetişim mekanizmalarını nasıl dönüştürdüğü ve bu süreçlerin tanınma ve usul adaleti boyutlarını nasıl şekillendirdiği sorusu henüz yeterince yanıtlanmamıştır. Bu makale, kolektif eylemlerin resmi karar alıcılar üzerindeki öğrenme süreçlerini tetikleme potansiyelini iki farklı sosyo-politik bağlamda incelemektedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Evrişimli Sınır Ağları Kullanılarak Optik Uydu Görüntülerinden Gemi Tespiti
Deniz taşımacılığı ve küresel ticaret hatlarının güvenliği, kural dışı avlanmanın önlenmesi, kaçakçılıkla mücadele ve boğaz trafiğinin yönetimi gibi kritik alanlarda optik uydu görüntülerinden otomatik gemi tespiti büyük stratejik önem taşımaktadır. Sentetik Açıklıklı Radar (SAR) verilerine kıyasla optik uydu görüntüleri zengin renk ve detay bilgisi sunsa da, bulutluluk, olumsuz hava koşulları ve karmaşık deniz arka planı nesne tespitini zorlaştırmaktadır. Son yıllarda evrişimli sınır ağları (CNN) ve özellikle YOLO (You Only Look Once) mimarileri, gerçek zamanlı tespit kapasiteleriyle ön plana çıkmıştır. Ancak literatürdeki kamuya açık veri setlerindeki etiketleme hataları ve çoklu sınıflandırma yetersizlikleri, tespit doğruluk oranlarını sınırlamaktadır. Bu çalışma, güncel YOLOv8 ve YOLOv9 modellerini optik uydu verileri üzerinde sınayarak bu zorluklara çözüm aramaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Polonyalı ve Türk Profesyonel Kadın Futbölçular Arasında Yeme Bozukluğu Riski Değerlendirmesi ve Vücut İmajına Yönelik Sosyokültürel Tutumlar
Profesyonel spor dünyasında fiziksel performans gereklilikleri ile estetik vücut idealleri arasındaki çatışma, sporcular üzerinde ciddi psikolojik baskılar oluşturmaktadır. Özellikle kadın sporcuların, hem branşlarının fiziksel standartlarına hem de toplumsal güzellik normlarına uyum sağlama çabası, yeme bozukluklarının gelişimi için riskli bir zemin hazırlamaktadır. Bu çalışma, geleneksel olarak yeme bozukluğu riski düşük kabul edilen futbol branşındaki profesyonel kadın sporcuların durumunu Polonya ve Türkiye örnekleminde karşılaştırmalı olarak inceleyerek, sosyokültürel etkilerin bu süreçteki rolünü tartışmaya açmaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Antroposenin Sınırları: Jeopolitik Çatışma mı Yoksa İşbirlikçi Yönetişim mi?
Antroposen çağında insanlığın doğa üzerindeki etkilerinin ivme kazanması, sömürgecilikten bu yana gelişen genişlemeci büyüme modelinin ekolojik, ekonomik, toplumsal, siyasal ve teknik sınırlara ulaşmasına yol açmaktadır. Bu sınırlar küresel ölçekte çoklu krizleri ve jeopolitik çatışmaları tetiklemektedir. Disiplinlerarası siyaset bilimi ve güvenlik literatüründe temel tartışma, tırmanan bu krizlerin güç rekabetine mi yoksa küresel işbirlikçi yönetişime mi evrileceği sorusu etrafında şekillenmektedir.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
Genç İş Gücü Arasında İş Tatmini ve İşten Ayrılma Niyetinin Öngörülmesi: Gelişmekte Olan Bir Ekonomiden Kanıtlar
Küresel salgın sonrası dönemde Çin gibi gelişmekte olan ekonomilerde iş gücü piyasasının dinamikleri hızla değişmiş, nitelikli çalışanları elde tutma sorunu kurumsal bir zorluk haline gelmiştir. Özellikle Y ve Z kuşaklarından oluşan genç iş gücünün kariyer fırsatları ve ücret adaleti konusundaki beklentileri, geleneksel iş modellerinden farklılaşmaktadır. Literatürde bu kitlenin işten ayrılma niyetini tetikleyen faktörler tartışılırken, makale bu sorunu iş tatmini ve iş özerkliği kavramlarını modele entegre ederek ele almakta ve stratejik İK uygulamalarının etkinliğini sörgülamaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Sürdürülebilir Tarımsal Uygulamalar İçin Biyosürfaktanların Çok Yönlü Fonksiyonel Potansiyeli
Geleneksel tarımsal üretimde zararlılar ve bitki patojenleriyle mücadele etmek amacıyla sentetik kimyasal pestisitlerin, fungisitlerin ve gübrelerin aşırı kullanımı; toprak kalitesi, su kaynakları, hava ve genel ekosistem üzerinde ciddi tahribatlara yol açmaktadır. Suda çözünürlüğü düşük ve hidrofobik karakteri yüksek olan sentetik agrokimyasallar toprak parçacıklarına kuvvetle tutunarak çevrede uzun süre kalmakta, gıda zincirine sızarak insan ve hayvan sağlığı için kanserojen, teratojenik ve immünosüpresif riskler oluşturmaktadır. Bu olumsuzlukları gidermek adına son yıllarda mikroorganizmalar veya bitkiler tarafından üretilen, çevre dostu, biyobozunur ve düşük toksisiteye sahip biyosürfaktanların (ramnolipitler, surfaktin, mannosilertritol lipitleri, soforolipitler) biyolojik mücadele ajanı ve pestisit çözündürücü adjuvan olarak kullanımı akademik alanda kapsamlı şekilde tartışılmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Avrupa'da Batı Nil Virüsü Yayılımı: Filocoğrafik Model Analizi ve Temel Belirleyiciler
Batı Nil Virüsü (BNV), Flaviviridae ailesine ait, sivrisinekler aracılığıyla kuşlar ve memeliler arasında taşınan önemli bir halk sağlığı sorunudur. Avrupa'da son on yılda virüsün coğrafi menzili ve prevalansı ciddi bir artış göstermesine rağmen, virüsün yayılma dinamikleri ve evrimsel tarihçesi üzerindeki temel belirleyiciler hakkındaki bilgiler sınırlıdır. Özellikle Kuzey Amerika'daki tekil giriş senaryosundan farklı olarak Avrupa'da çoklu soyların ve karmaşık bulaşma yollarının bulunması, bölgeye özgü kapsamlı bir filogenetik analizi zorunlu kılmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
İstanbul İklimi Üzerindeki Uzun Dönemli Şehir Isı Adası Etkisinin Değerlendirilmesi
Hızlı kentleşme, nüfus artışı ve düzensiz arazi kullanımı, küresel ölçekte megakentlerin yerel iklim yapılarını değiştiren temel faktörler arasında yer almaktadır. Kırsal alanların kentsel yerleşimlere dönüştürülmesi, yüzey radyasyonunu ve enerji dengesini bozarak kentsel alanların kırsal çevrelerine kıyasla daha sıcak olmasına yol açan kentsel ısı adası (UHI) olgusunu tetiklemektedir. İstanbul gibi sanayileşme ve yoğun göçle büyüyen megakentlerde, bitki örtüsünün azalması ve betonlaşmanın artması mikroklimatik dengeleri doğrudan etkilemektedir. Bu bağlamda alan literatürü, kentsel alan genişlemesi ile uzun dönemli sıcaklık eğilimleri arasındaki etkileşimin meteorolojik veriler ve arazi örtüsü analizleriyle çok boyutlu olarak çözümlenmesi gerekliliğini tartışmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Eğitim Verilerinde Duygu Analizi ve Görüş Madenciliği: Kapsamlı Bir Derleme
Eğitim sektöründe duygu analizi ve görüş madenciliği, öğrencilerin geri bildirimlerini pedagojik ve kurumsal düzeyde değerlendirmek amacıyla giderek daha fazla kullanılmaktadır. Öğrenim yönetim sistemleri, ders değerlendirme anketleri ve çevrim içi tartışma forumları üzerinden toplanan nitel metinler, öğrenme ve öğretme süreçlerinin geliştirilmesinde kritik rol oynamaktadır. Ancak bu metinlerin manuel olarak etiketlenmesi büyük kaynak ve zaman gerektirdiğinden, yapay zekâ ve doğal dil işleme tekniklerine dayalı otomatik duygu analizi yaklaşımlarına olan ihtiyaç her geçen gün artmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
ChatGPT ve Yeni Akademik Gerçeklik: Akademik Yayıncılıkta Yapay Zeka Tarafından Yazılan Araştırma Makaleleri ve Büyük Dil Modellerinin Etiği
Yapay zeka, makine öğrenmesi ve doğal dil işleme teknolojilerindeki hızlı gelişmeler, akademik araştırma ve yayıncılık ekosistemini köklü bir dönüşüme uğratmaktadır. OpenAI tarafından geliştirilen ChatGPT ve altta yatan GPT-3 gibi büyük dil modelleri, otomatik metin üretimi, özetleme ve düzenleme yetenekleriyle bilimsel iletişim süreçlerine doğrudan dahil olmaktadır. Bu durum bir yandan editoryal süreçleri kolaylaştırma, metin kalitesini artırma ve disiplinlerarası erişilebilirliği sağlama potansiyeli sunarken; diğer yandan yazarlık tanımı, telif hakları, kaynak gösterme ilkeliliği, akademik teşvik sistemlerindeki çarpıklıklar ve bilimsel dürüstlük açısından ciddi etik tartışmaları beraberinde getirmektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Klinik Uygulamada Yapay Zekanin Rolu: Sağlık Hizmetlerinde Dönüşum ve Gelecek Perspektifleri
Sağlık sistemleri, artan hasta yuku, karmasik tani süreçleri ve devasa veri hacimleri nedeniyle kapsamli bir teknolojik dönüşum süreçinden gecmektedir. Yapay zeka, makine öğrenmesi ve derin öğrenme algoritmalarinin klinik süreçlere entegrasyonu; tibbi tesgis doğrulugunu artirma, tedavi planlarini kisisellestirme ve hasta bakim kalitesini yukseltme potansiyeli sunmaktadir. Ancak veri gizliligi, algoritmik sapmalar, siber guvenlik riskleri ve insan uzmanligi ihtiyaci gibi etik, hukuki ve operasyonel engeller, teknolojinin guvenli ve sürdurulebilir bicimde benimsenmesini karmasiklastirmaktadir. Bu çalışma, yapay zekanin klinik pratik, tani, tedavi ve toplum sağlığı yönetimindeki rolunu butoncul bir yaklaşimla ele almaktadir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Geleneksel Ferromanyetizma ve Antiferromanyetizmanın Ötesinde: Relativistik Olmayan Spin ve Kristal Rotasyon Simetrisi Taşıyan Bir Faz
Modern manyetizma ve kuantum maddesi araştırmaları, 1950'li yıllardan bu yana spin ve gerçek uzayı birleştiren manyetik simetri grupları tarafından yönlendirilmiştir. Ancak bu geleneksel sınıflandırma, collinear antiferromanyetlerdeki relativistik olmayan alışılmadık spin fiziğini, genellikle zayıf olan relativistik spin-yörünge etkileşimi fenomenlerinden ayırt edememektedir. Bu makale, spin ve kristal uzaylarını birbirinden ayıran spin grubu simetrilerinin, relativistik olmayan mıknatısları ferromanyetler, antiferromanyetler ve altermanyetler olarak adlandırılan üçüncü bir temel faz şeklinde üç kategoriye ayırdığını ileri sürerek alanın temel tartışmalarına yeni bir yön vermektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
ChatGPT'nin USMLE Sınavındaki Performansı: Büyük Dil Modelleri Kullanılarak Yapay Zekâ Destekli Tıp Eğitimi Potansiyeli
Klinik tıp alanında yapay zekâ uygulamalarının yaygınlaşması, serbest metin verilerinin düzensizliği, sistemler arası entegrasyon eksikliği ve etiketlenmiş yapılandırılmış veri yetersizliği nedeniyle uzun süredir sınırlı bir düzeyde kalmıştır. Derin öğrenme algoritmalarının klinik bakımda genelleştirilebilir sonuçlar üretmekte zorlanması, alana özgü ve yüksek maliyetli eğitim verilerine olan bağımlılıktan kaynaklanmaktadır. Son dönemde gelişen büyük dil modellerinin (LLM), genel alan verileriyle eğitilmesine rağmen karmaşık tıp bilgisini işleme, klinik akıl yürütme ve mantıksal çıkarım yapma yetenekleri tıp eğitimi ve akademik literatürde yoğun bir tartışma konusu haline gelmiştir. Bu çalışma, alan odaklı eğitim almamış genel bir dil modelinin üst düzey klinik akıl yürütme gerektiren tıp lisanslama sınavlarındaki başarısını ölçerek alandaki bu temel soruyu incelemektedir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Astrobiyolojinin Etigi: İnsanlıgın Evrendeki Yeri ve Yok Olus Problemi
Bati felsefesi tarih boyunca evrenin dogasini ve insanin kozmos ile ilişkisini anlamaya odaklanmistir. Cagdas donemde astrobiyoloji, Fermi paradoksu ve Nadir Dunya hipotezi gibi kuramsal temeller ve ampirik veriler isiginda bu sorusturmayi genisletmektedir. Bu çalışma, evrende yalniz olabilecegimiz gerceginden yola cikarak insanligin kozmik konumunu ve etik yukumluluklerini tartismaya acmaktadir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Mars iyonosferi: Kızıl gezegenin sistematik keşfi için anahtar unsur
Kızıl gezegenin uzay ortamı; güneş rüzgârı, magnetosfer, iyonosfer ve atmosferin eş zamanlı alt ve üst kuplajlarla birbirine bağlandığı son derece karmaşık bir sistemdir. Gezegenin içsel küresel bir manyetik alanının bulunmaması nedeniyle, güneş rüzgârı doğrudan üst atmosferle etkileşime girmekte ve bu durum iyonosferi hem içsel hem de dışsal enerji girdilerinin doğal bir yutağı haline getirmektedir. Bu bağlamda, iyonosferik dinamiklerin anlaşılması hem Mars'ın iklim evriminin çözümlenmesi hem de gelecekteki insanlı ve robotik görevlerin başarısı açısından kritik bir araştırma alanı oluşturmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Genç Erkek ve Kadınlarda Vücut Kompozisyonu, Fiziksel Aktivite Düzeyi ile Illinois Çeviklik Testi Performansı Arasındaki İlişki
Spor bilimleri literatüründe, ani yön değiştirmeyi gerektiren çeviklik performansı takım sporlarında kritik bir bileşen olarak kabul edilmektedir. Çevikliği etkileyen biyomekanik ve fizyolojik faktörlerin aydınlatılması, atletik gereksinimlerin anlaşılması ve antrenman programlarının optimize edilmesi açısından temel bir araştırma alanı oluşturmaktadır. Bu bağlamda, genç yetişkinlerde vücut kompozisyonu parametreleri ile antropometrik ölçümlerin çeviklik performansına olan etkileri spor fizyolojisinde güncelliğini koruyan bir sorunsaldır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Çok Bantlı Kütleçekim Dalgası Astronomisinde Orta Kütleli Karadeliklerin Saptanabilirliği
Kütleçekim dalgalarının doğrudan ölçümü, evrendeki karadelik popülasyonunu haritalamak için güçlü bir araç sunmaktadır. İlk LIGO katalogları yıldız kökenli karadelikleri saptamış olsa da, 10 üzeri 2 ile 10 üzeri 5 güneş kütlesi arasındaki orta kütleli karadeliklerin (IMBH) varlığına dair henüz kesin bir kanıt bulunmamaktadır. Elektromanyetik gözlemler bu nesnelerin yerel evrende varlığına işaret etse de kütleleri zayıf sınırlanmıştır ve oluşum mekanizmaları tam olarak anlaşılmamıştır. Bu bağlamda, uzay ve yer tabanlı dedektörlerin ortak gözlemlerini içeren çok bantlı kütleçekim dalgası astronomisi, kozmolojik mesafelerdeki geniş bir IMBH popülasyonunu inceleme olanağı sunmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
TikTok Üzerinden Maui Orman Yangınlarına İlişkin Kriz İletişimi: Bir Yıllık Gönderi Etkileşimlerinin İçerik Analizi
Afet iletişimi alanında sosyal medya, geleneksel haber kaynaklarının yerini almaya başlamış ve kriz anlarında toplumsal mobilizasyonun temel aracı haline gelmiştir. Ancak TikTok gibi eğlence odaklı platformların kriz sırasında nasıl bir bilgi kaynağına dönüştüğü ve kullanıcı etkileşimini hangi unsurların tetiklediği üzerine tartışmalar sürmektedir. Bu çalışma, kriz iletişimindeki Sosyal Aracılı Kriz İletişimi (SMCC) teorisini TikTok bağlamında test ederek, görsel anlatıların ve dezenformasyonun afet yönetimindeki etkisini derinlemesine araştırmaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
NeuResonance: Beyinler Arasi Senkronizasyonu Destekleyen Geri Bildirim Deneyimlerinin Deneysel Analizi
Beyinler arasi senkronizasyon (IBS), norobilim ve insan-bilgisayar etkileşimi (HCI) kesisiminde yer alan kritik bir araştırma alanidir. Bireylerin ortak bir amac için etkileşime girdiginde beyin aktivitelerinin benzer desenler sergilemesi, grup performansini ve sosyal bagi doğrudan etkilemektedir. Makale, bu senkronizasyonun kendiliginden olusmasini beklemek yerine, dissal uyaranlarla nasıl aktif olarak tetiklenebilecegi ve yonetilebilecegi sorusuna odaklanarak, geleneksel etkileşim tasarimlarinin otesinde bir beyin-beyin is birligi modeli tartismaktadir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Uveal Melanomun Sistematik Genomik ve Çeviri Verimliliği Araştırmaları
Uveal melanom, gözün uvea tabakasında gelişen ve tüm melanom vakalarının yaklaşık yüzde beşini oluşturan nadir fakat agresif bir kanser türüdür. Hastaların önemli bir kısmında karacığer başta olmak üzere uzak organ metastazları görülmekte ve mevcut tedaviler metastatik evrede sınırlı başarı sunmaktadır. Literatürde GNAQ, GNA11, BAP1, EIF1AX ve SF3B1 genlerindeki somatik mutasyonların tümör gelişimindeki rolleri tartışılmakta; ancak geniş ölçekli genomik karakterizasyon çalışmalarının örneklem kısıtları ve birincil tümör odaklı kalması önemli bir eksiklik olarak durmaktadır. Bu çalışma, hem birincil hem de metastatik uveal melanom örneklerinin protein kodlayan bölgelerini sistematik olarak dizileyerek somatik genetik temelleri geniş bir kapsamda aydınlatmayı amaçlamaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Mars'taki Serpantinleşme Süreçlerine Işık Tutacak Şekilde Prebiyotik Kimya ve Astrobiyolojide Magnetit Açısından Zengin Ortamların Rolü
Astrobiyoloji ve gezegen bilimlerinde, erken dönem Dünya ve Mars gibi karasal gezegenlerde yaşamın ortaya çıkışını sağlayan prebiyotik kimyasal süreçlerin aydınlatılması temel bir tartışma konusudur. Serpantinleşme gibi su-kayaç etkileşimleri, indirgeyici gazların (H2, CH4) çıkışını sağlarken, bu reaksiyonların yan ürünü olan magnetitin prebiyotik katalizör rolü üzerine odaklanılmaktadır. Çalışma, bu mineralojik bileşimin Mars'taki prebiyotik yolakları nasıl tetiklemiş olabileceğini açıklamaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Bamako (Mali) Erken Sel Uyarı Sisteminin Değerlendirilmesi: Mayıs 2019 Selinden Çıkarılan Dersler
Batı Afrika ülkelerindeki hızlı kentsel gelişim, yetersiz veya tıkanmış drenaj şebekeleri ve iklim değişikliğinin tetiklediği yoğun tropikal yağışlar, şehirleri ani sel afetlerine karşı son derece savunmasız hale getirmektedir. Bu dinamikler karşısında erken uyarı sistemleri (EWS) can ve mal kayıplarını azaltmada kritik bir araç olarak öne çıksa da, veri kısıtlılığı olan Sahra Altı Afrika kentsel havzalarında bu sistemlerin operasyonel başarısı ve doğruluğu ciddi şekilde tartışılmaktadır. Bu araştırma, Bamako'daki Mayıs 2019 ani sel felaketi üzerinden yerel düzeydeki bir erken uyarı prototipinin gerçek performansını sörgülamaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Türkiye'deki Z Kuşağının Satın Alma Davranışları Üzerinde Bir Pazarlama Tekniği Olarak Oyun İçi Reklamların Etkisi
Dijitalleşen küresel pazarda geleneksel reklam modellerinin yerini alan oyun içi reklamcılık, özellikle Z kuşağı gibi dijital yerlilerin tüketim alışkanlıklarını dönüştürmektedir. Türkiye'de genç nüfusun oyun ekosistemine olan yoğun katılımı, markalar için stratejik bir alan oluştururken bu durumun kültürel ve İslami değerlerle etkileşimi akademik bir tartışma konusudur. Makale, bu teknolojik pazarlama yönteminin Müslüman gençlerin satın alma kararları üzerindeki etkisini, etik tüketim ve İslami pazarlama perspektifiyle harmanlayarak sosyal bilimler literatüründeki boşluğu doldurmaya çalışmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Yerde Konuşlu Kütleçekimsel Dalga Dedektörleriyle Karadeliklerin ve Nötron Yıldızlarının Çoklu Messenger Astrofiziği: Günümüzden Geleceğe
Nötron yıldızı ve karadelik birleşmeleri gibi kompakt ikili sistemlerin kütleçekimsel dalgalarla keşfi astrofizikte yeni bir çağ başlatmıştır. Alanın temel tartışmaları, bu birleşmelerin elektromanyetik karşılıklarının (örneğin kilonovalar, kısa gama ışını patlamaları ve jet rüzgarları) nasıl oluştuğu, ağır elementlerin nükleosentezindeki rolleri ve durum denklemlerinin (EoS) belirlenmesidir. Bu makale, mevcut yer dedektörlerinin sınırlarını aşarak Cosmic Explorer ve Einstein Telescope gibi yeni nesil cihazların bu tartışmaları nasıl sonuçlandıracağını incelemektedir.