Akademik arama
Arama sonuçları
“yasal” için 51 doğrulanmış makale incelemesi bulundu.
Beşerî Bilimler · Dil, Kültür ve Tarih
Nakşibendi Tarikatı'nın 'Koşullara Uyum Sağlama' ve 'Siyasal Aktivizm' İlkeleri Üzerinden Türk Siyasetine Etkisi
Türkiye'deki din-siyaset ilişkileri ve siyasal İslam literatüründe tasavvufi yapıların kamusal alandaki rolleri sıklıkla tartışılmaktadır. Cumhuriyet'in laikleşme reformları karşısında cemaat ve tarikatların varlıklarını nasıl sürdürdükleri, siyasal aktörlerle kurdukları ittifaklar ve toplumsal dönüşümlere verdikleri tepkiler temel araştırma konularından birini oluşturmaktadır. Bu çerçevede Nakşibendi Tarikatı, özellikle 19. yüzyıldan itibaren Osmanlı ve Türkiye siyasetinde sergilediği yüksek uyum yeteneği ve toplumsal-siyasal süreçlere aktif katılımıyla diğer yapılardan ayrışmakta; bu dinamiklerin kavramsal çerçevede nasıl inceleneceği sorusu önem kazanmaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Türkiye Bölgesel İşgücü Piyasalarında Cinsiyete Dayalı Ücret Eşitsizliği: NUTS1 Bölgeleri
İşgücü piyasalarında cinsiyete dayalı ücret eşitsizliği ve ayrımcılık, işgücü piyasasının yapısından, yatay ve dikey mesleki ayrışmadan hem de piyasa öncesi eğitim ve kariyer fırsat eşitliksizliklerinden beslenen karmaşık ve yapısal bir sorundur. Ulusal düzeyde yürütülen ortalama ücret analizleri, coğrafi ve bölgesel dinamiklerin işgücü piyasası çıktıları üzerindeki özgün etkilerini gizleme riski taşımaktadır. Bölgesel düzeyde gerçekleştirilen analizler ise benzer kurumsal ve kültürel yapılara sahip daha homojen veri setleriyle gözlenemeyen heterojenliği kontrol etme imkânı sunar. Türkiye gibi bölgeler arası sosyoekonomik gelişmişlik farklarının belirgin olduğu bir ülkede, NUTS1 düzeyinde ücret dağılımının tamamını kapsayan ampirik çözümlemeler bölgesel eşitsizlik mekanizmalarının anlaşılması için büyük önem taşımaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Çağdaş Kazakistan'da İnancın Canlandırılması: Siyasal Tasavvuf ve Dini Süreklilik Üzerine Bir İnceleme
Post-Sovyet Orta Asya ve özellikle Kazakistan bağlamında din-devlet ilişkileri, sekülerleşme mirasları ve dini kimliğin yeniden inşası akademik araştırmaların merkezinde yer almaktadır. Sovyet döneminin kurumlaştırılmış ve devlet denetimindeki resmi İslam mirası, bağımsızlık sonrası dönemde ortaya çıkan geleneksel halk İslamı, Sufi hareketleri ve dış kaynaklı Salafi veya muhafazakar akımlar arasındaki gerilimlerle karmaşıklaşmıştır. Bu makale, devletin ideolojik meşruiyet arayışları ile tabandaki dini pratiklerin sürekliliği arasındaki etkileşimi, siyasal Tasavvufun Kazakistan'daki yeri üzerinden ele alarak literatürdeki sekülerleşme ve dini canlanma tartışmalarına katkıda bulunmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Gelişmekte Olan Hisse Senedi Piyasalarında Yatırımcı Eğiliminin Mevcut ve Gelecekteki Getiriler Üzerindeki Tahmin Edici Etkisi
Geleneksel finans teorileri yatırımcıların rasyonel hareket ettiğini ve piyasalarda bilginin eşit dağıldığını varsayarken, davranışsal finans yaklaşımı yatırımcı psikolojisinin ve duygu durumlarının varlık fiyatlaması üzerindeki belirleyici etkisini öne sürmektedir. Gelişmekte olan hisse senedi piyasalarında yatırımcı eğiliminin (investor sentiment) hisse senedi getirilerini doğrusal ve doğrusal olmayan modeller çerçevesinde ne ölçüde tahmin edebildiği literatürde tartışmalı bir konu olmaya devam etmektedir. Bu çalışma, söz konusu piyasalarda yatırımcı eğiliminin anlık ve farklı zaman ufuklarındaki getiriler üzerindeki tahmin gücünü ampirik olarak inceleyerek literatürdeki doğrusal olmayan ilişki tartışmalarına katkı sunmayı hedeflemektedir.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Toplum Bilimlerinde Zamansallık: Zamanın Siyasal Sosyolojisi İçin Yeni Yönelimler
Sosyal bilimler ve sosyoloji yazınında zaman ile zamansallık temaları sıklıkla ele alınmakla birlikte, sosyolojik incelemeler genellikle ampirik düzlemde parçalı kalmakta, kuramsal yönelimler ise modernite, kapitalizm ve teknoloji ekseninde hız ile ivmelenme kavramlarına odaklanmaktadır. Siyaset bilimi ve iktidar ilişkilerini inceleyen siyasal sosyoloji alt alanı, güç yapılarını ve siyasal olguları incelemeye yönelik ortak bir zaman sözlüğü oluşturma noktasında eksiklikler barındırmaktadır. Bu makale, zaman ve siyaset üzerine yakın dönemde yayımlanan üç kitabı daha geniş bir sosyolojik zaman yazını içine konumlandırarak zamanın siyasal sosyolojisi alanının inşası için kavramsal bir çerçeve sunmayı amaçlamaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Gelişmekte Olan Piyasalarda Gösterişçi Tüketim: Küresel ve Sürdürülebilir Bir Marka Olarak Kolombiya'daki Starbucks Örneği
Gelişmekte olan ekonomilerde tüketici davranışları, sosyal statü arayışı ve küresel markaların yerel pazarlara nüfuz etme stratejileri etrafında şekillenmektedir. Geleneksel olarak gösterişçi tüketim, sürdürülebilirlik değerleriyle çelişen bencil bir eylem olarak görülse de, güncel literatür bu iki kavramın kesişim kümesinde yeni dinamikler aramaktadır. Bu çalışma, dünyanın en büyük kahve üreticilerinden biri olan Kolombiya'da, küresel bir marka olan Starbucks'ın hem statü sembolü hem de sürdürülebilir bir aktör olarak nasıl konumlandığını ve bu durumun tüketici sadakati üzerindeki etkilerini sorunsallaştırmaktadır.
Beşerî Bilimler · Dil, Kültür ve Tarih
Türkiye Cumhuriyeti'nin Yüz Yıllık Geçmişinde Bursa'daki Osmanlı Kimliğini Sürdürmeye Yönelik Çabalar
Tarihi kent kimliklerinin sürdürülebilirliği, hızlı sanayileşme, göç ve kentsel dönüşüm baskısı altındaki metropollerde kültürel mirasın korunması açısından kritik bir tartışma alanıdır. Koruma mevzuatındaki yasal dönüşümlerin yerel uygulamalara nasıl yansıdığı ve çok katmanlı kentsel dokuların bütüncül korunması yerine belirli bir döneme, özellikle Osmanlı kimliğine odaklanılması, koruma teorisi ve pratiğinde önemli bir tartışma konusudur. Makale, sanayileşen ve sürekli dönüşen bir kent olan Bursa örneğinde, Cumhuriyet'in yüz yıllık koruma politikalarının bu süreçleri nasıl şekillendirdiğini incelemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
ChatGPT ve Yapay Zekanin Hukuk Kodu: Plastik ve Rekonstrüktif Cerrahlari Justitia nin Kilicindan Nasıl Korumaliyiz
Yapay zeka teknolojileri ve Büyük Dil Modelleri, klinik is akislarini optimize etmek, kaynak yoğun görevleri devretmek ve sağlık sisteminin yükünü hafifletmek amaciyla tip alanina hizli bir sekilde entegre olmaktadir. Ancak bilimsel ilerlemenin hizi, bu teknolojilerin yasal düzenlemelerini ve sorumluluk sınırlarini belirsizlestirmektedir. Plastik ve rekonstrüktif cerrahi özelinde, yapay zeka araclarinin klinik senaryolarda kullanimina ilişkin yasal kilavuzlarin ve olasi risklerin sınırli olmasi, uygulayicilari ve sağlık kurumlarini olasi dava ve cezalarla karsi karsiya birakmaktadir. Bu bağlamda, klinik pratikte yapay zeka entegrasyonu ile hukuki sorumluluklar arasindaki ilişkinin incelenmesi kritik bir araştırma sorusu olarak karsimiza cikmaktadir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Para İçin Yapmadım: Ünlü Şeflerin Medya Anlatıları ve Gastro-Kapitalist Sosyal Girişimci
Bu çalışma, neoliberal yönetimsellik çerçevesinde toplumsal sorunların piyasalaştırılması ve gıda alanında moral girişimcilik üzerinden bireyselleştirilmesi tartışmalarını ele almaktadır. Alternatif gıda hareketlerinin ve ünlü şeflerin kamuoyunda ahlaki birer kahraman ve sosyal girişimci olarak sunulması, gıda üretimi ve tüketiminin ardındaki sınıfsal, endüstriyel ve kapitalist sömürü ilişkilerini gizlemektedir. Makale, medyanın bu mit yaratma sürecindeki rolünü ve bu yolla neoliberal piyasa mantığını nasıl meşrulaştırdığını sörgülamaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Korku Siyaseti: Siyasi Ortamı Şekillendiren Bir Araç Olarak Göçmen Korkusu
Korku duygusu, tarihsel süreç boyunca siyasi otoriteler ve liderler tarafından toplumsal kitleleri yönlendirmek, kamuoyunu manipüle etmek ve iktidarın meşruiyetini pekiştirmek için kullanılan güçlü bir araç olmuştur. Günümüzde küreselleşen dünyada göç hareketlerinin hız kazanmasıyla birlikte, korku siyasetinin odağı doğrudan göçmenlere ve sığınmacılara yönelmiştir. Siyasi aktörler, göçmenleri ulusal güvenlik, ekonomik istikrar ve kültürel homojenlik önünde birer tehdit olarak sunarak kendi politikalarına destek aramaktadır. Bu durum, sosyal bilimlerde ve özellikle politik psikoloji alanında, korkunun nasıl araçsallaştırıldığını ve bu araçsallaştırmanın demokratik süreçleri ve toplumsal kutuplaşmayı nasıl şekillendirdiğini inceleme zorunluluğunu doğurmaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Göç Karşıtı Tutumların Seçmen Davranışı Üzerindeki Etkisi ve Sınırları: Türk Siyaseti ve Zafer Partisi Örneği
Avrupa ülkelerinde göç karşıtı radikal sağ partilerin yükselişi geniş bir literatürle açıklanırken, kitlesel göçe maruz kalan gelişmekte olan ülkelerde göç karşıtı tutumların siyasal partilere ve seçim sonuçlarına nasıl yansıdığı sorusu görece yeni bir tartışma alanıdır. Türkiye, 2011 sonrasında milyonlarca Suriyeli sığınmacıya ev sahipliği yaparak dünyada en fazla mülteci barındıran ülkelerden biri haline gelmiş ve kamuoyu araştırmaları toplumun ezici çoğunluğunda güçlü bir göç karşıtlığı bulunduğunu belgelemiştir. Buna karşın, doğrudan göç karşıtlığı üzerine kurulan Zafer Partisinin 2023 ve 2024 seçimlerinde elde ettiği oy oranları, toplumsal tepkinin doğrudan sandığa yansımadığını göstermektedir. Bu çalışma, sosyolojik ayrışma ve kutuplaşma dinamiklerinin göç karşıtı tutumların oy tercihine dönüşmesini nasıl sınırladığını süreç izleme yöntemiyle çözümlemektedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Zaman Serisi Tahmini İçin Derin Öğrenme: Model Mimarisi Paradigmaları, Özellik Çıkarımı ve Gelecek Yönelimleri Üzerine Kapsamlı Bir İnceleme
Zaman serisi tahmini (ZST), enerji tüketimi, sağlık hizmetleri, şehir içi trafik akışı, meteorolojik değişimler ve finansal piyasalar gibi birçok kritik sektörde karar verme süreçlerinin temelini oluşturmaktadır. Geleneksel istatistiksel modeller (ARIMA, Üstel Düzeltme vb.) zaman serilerinin doğrusal yapılarını ve durağan istatistiksel özelliklerini modellemede başarılı olmalarına rağmen, yüksek boyutlu, karmaşık ve doğrusal olmayan zaman serisi verilerinde sınırlı kalmaktadır. Derin öğrenme yaklaşımları ise veriden doğrudan zamansal özellikleri ve uzun vadeli bağımlılıkları öğrenme yetenekleriyle öne çıkmaktadır. Ancak literatürde modellerin mimari yapılarına göre dinamik olarak sınıflandırılması ve özellik geliştirme yöntemlerinin bütüncül biçimde incelenmesi konusunda önemli bir eksiklik bulunmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
BIST Sanayi Endeksi'nde Finansal Başarısızlık Tahmini: Geleneksel Modellerin ve Kümelenme Tekniklerinin Değerlendirilmesi
Küresel ekonomik dalgalanmalar ve finansal krizler, şirketlerin yükümlülüklerini yerine getiremeyerek iflas veya tasfiye riskiyle karşı karşıya kalması anlamına gelen finansal sıkıntı kavramını yönetim ve finans literatürünün merkezine taşımıştır. Şirket yöneticileri, yatırımcılar ve kredi verenler açısından erken uyarı mekanizmalarının geliştirilmesi büyük önem taşırken, geleneksel Altman Z-skoru ve Springate S-skoru gibi çok değişkenli modeller ile makine öğrenmesi temelli kümeleme algoritmalarının gelişmekte olan piyasalardaki ayrıştırma başarısı tartışılmaktadır. Türkiye gibi finansal başarısızlığın resmi olarak ilan edilmesinden kaçınıldığı ve iflas süreçlerinin nadir işletildiği gelişmekte olan pazarlarda, geleneksel modellerin ayırt edicilik kapasitesinin sınırlı kalması ve denetimsiz öğrenme tekniklerinin bu boşluğu nasıl doldurabileceği sorusu temel bir araştırma problemi oluşturmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Toprak-Bitki Arayüzünde Krom Toksisitesi, Türleşmesi ve İyileştirme Stratejileri: Eleştirel Bir Derleme
Sanayileşme ve plansız kentleşme süreçleri, ağır metal kirliliğini küresel ekosistemler ve insan sağlığı için kritik bir tehdit haline getirmiştir. Özellikle toprak ve su sistemlerinde biriken krom (Cr), farklı yükseltgenme basamaklarına sahip çok değerlikli yapısıyla biyogeokimyasal döngülerde karmaşık bir davranış sergilemektedir. Trivalan [Cr(III)] ve heksavalan [Cr(VI)] formları doğada en sık rastlanan türler olup, yüksek çözünürlüğe ve biyoyararlanımlılığa sahip Cr(VI) türünün karsinojenik ve sitotoksik etkileri tarımsal verimliliği ve gıda güvenliğini doğrudan tehdit etmektedir. Tarım topraklarında biriken kromun bitki fizyolojisi üzerindeki yıkıcı etkilerini anlamak ve sürdürülebilir iyileştirme teknolojilerini geliştirmek, toprak-bitki arayüzündeki toksisite mekanizmalarının bütüncül olarak çözümlenmesini gerektirmektedir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
İş Güvencesi, İş Kanunu Reformları ve Genç İşsizliği: Türkiye'nin Gelecekteki İş Gücü Şekillenmesinde Güvenceli Esnekliğin Rolü
İş gücü piyasalarında esneklik ve güvenceyi birleştiren güvenceli esneklik (flexicurity) modeli, küreselleşen iktisadi düzende sürdürülebilir istihdamı sağlamak için kritik bir araç olarak görülmektedir. Özellikle Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde yüksek genç işsizliği, düşük kadın istihdamı ve kurumsal katılıklar gibi yapısal sorunların çözümünde bu modelin nasıl uyarlanacağı temel bir tartışma konusudur. Makale, esneklik ve koruma dengesini Türkiye'nin özgün ekonomik ve demografik şartları altında teorik ve ampirik yöntemlerle analiz ederek bu tartışmaya katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Vatanseverlik, Milliyetçilik ve Hükümetin Koronavirüs Krizini Yönetme Performansının Değerlendirilmesi
COVID-19 pandemisi küresel ölçekte devlet müdahalelerini ve ulusal ölçekte siyasal tutumları yeniden ön plana çıkarmıştır. Kriz dönemlerinde bireylerin belirsizlik ve kaygıyı azaltma arayışı, kendi iç gruplarına ve devlet mekanizmalarına olan bağlılıklarını artırmaktadır. Siyaset bilimi ve sosyal psikoloji literatüründe vatanseverlik ve milliyetçilik kavramları, bireylerin ulus-devlete duydukları aidiyetin iki farklı boyutu olarak ele alınmaktadır. Ancak salgın sürecinde uygulanan karantina ve kısıtlama politikalarının kamuoyunda yarattığı kutuplaşma ile dış tehdit algılarının hükümet performansını değerlendirme üzerindeki bileşik etkileri açıklanmaya muhtaçtır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Piyasa Oynaklığının Tahmininde Duygu Analizi Yaklaşımı: Haber Headlines, Haber Metinleri ve Twitter Verilerinin Karşılaştırmalı İncelemesi
Finansal piyasalarda hisse senedi getirileri ile oynaklığın tahmini, hem portföy optimizasyonu hem de risk yönetimi süreçlerinde kritik bir role sahiptir. Geleneksel zaman serisi modellerinin ötesinde, doğal dil işleme tekniklerinin gelişimiyle birlikte yatırımcı güvenini ve piyasa duyarlılığını ölçmek amacıyla çevrim içi haberler ile sosyal medya paylaşımlarından yararlanılmaya başlanmıştır. Ancak finansal haberlerin başlıkları, haber metinlerinin tamamı ve Twitter gibi anlık mikroblog platformlarındaki duygu göstergelerinin varlık fiyatları ve piyasa oynaklığı üzerindeki göreli tahmin gücü ile etkileşim zamanlaması literatürde tartışmalı bir konu olmaya devam etmektedir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Petrol Hidrokarbonları ile Kirlenmiş Toprakların Biyoremediasyonu: İlkeler, Bozunma Mekanizmaları ve Gelişmeler Üzerine Bir İnceleme
Hızlı endüstriyel büyüme ve nüfus artışı, petrol ürünlerine olan talebi benzeri görülmemiş bir düzeye ulaştırmıştır. Bu durum, arama, taşıma ve depolama gibi süreçlerde kazara meydana gelen sızıntılar yoluyla toprak ekosistemlerinde ciddi petrol hidrokarbonu (PHC) kirliliğine yol açmaktadır. Toprağın fizikokimyasal yapısını bozan ve besin zinciri üzerinde toksik etkiler yaratan bu kirlilikle mücadelede geleneksel fiziksel ve kimyasal yöntemler yüksek maliyetli ve çevreye ikincil zararlar verme potansiyeline sahiptir. Biyoremediasyon ise, mikroorganizmaların ve bitkilerin metabolik yeteneklerini kullanarak kirleticileri çevre dostu ve ekonomik bir şekilde zararsız bileşenlere dönüştürme potansiyeliyle ön plana çıkmaktadır. Ancak biyolojik süreçlerin etkinliği, karmaşık bozunma yollarının ve çevresel sınırlayıcıların tam olarak anlaşılamaması nedeniyle henüz optimize edilememiştir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
IHA Aviyonik Sistemleri Mimarisi, Sınıflandırılması ve Entegrasyonundaki Gelişmeler: Kapsamlı Bir İnceleme ve Gelecek Perspektifleri
Insansız hava araçlarının (İHA) sivil ve askeri alandaki kullanımı hızla artarken, otonom hareket ve emniyetli görev icrası aviyonik mimarinin güvenirliğine dayanmaktadır. İHA aviyonikleri; uçuş kontrolü, algılama, haberleşme, veri yolu standartları, enerji kaynakları, elektronik harp savunması ve yasal sertifikasyon süreçlerini kapsayan multidisipliner bir yapıdır. Bu makale, farklı aviyonik alt sistemlerin teknik niteliklerini, performans sınırlılıklarını ve mimari entegrasyon zorluklarını sistemli bir taksonomiyle inceleyerek literatürdeki bütüncül çerçeve ihtiyacını karşılamaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Malezya E-Sigara Perakendeci Web Sitelerindeki Pazarlama İddiaları, Promosyon Stratejileri ve Ürün Bilgilerinin İçerik Analizi
Küresel ölçekte geleneksel sigara tüketimi azalırken, e-sigara kullanımı özellikle gençler ve genç yetişkinler arasında hızla yaygınlaşmaktadır. Elektronik sigara pazarlaması ve satışı, yasal düzenlemelerin yetersiz kaldığı ülkelerde dijital kanallar aracılığıyla denetimden kaçınmakta ve halk sağlığı politikasında ciddi bir tartışma odağı oluşturmaktadır. Malezya gibi e-sigara pazarının büyük ancak yasal düzenleme boşluğunun bulunduğu ülkelerde perakendeci web sitelerinin sunduğu içeriklerin incelenmesi, tütün kontrolü stratejileri açısından büyük önem taşımaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Glutensiz Şekerleme Ürünlerinin Besinsel Değerinin ve Sağlık Faydalarının Artırılması: Yenilikçi Pastil ve Yumuşak Şekerler
Geleneksel şekerleme ürünleri yüksek şeker ve kalori içerikleri nedeniyle obezite ve ilişkili metabolik rahatsızlıklar bakımından risk oluşturmaktadır. Tüketicilerin doğal, düşük kalorili, işlevsel ve sentetik katkı maddelerinden arındırılmış gıdalara yönelik talebi gıda endüstrisini yenilikçi formülasyonlara yöneltmektedir. Bu kapsamda tıbbi bitki özleri, meyve püreleri ve probiyotiklerin glutensiz şekerleme matrislerine entegrasyonu hem fizikokimyasal yapının korunması hem de biyoaktif bileşiklerin sindirim sistemindeki salım profilinin iyileştirilmesi açısından kritik bir tartışma alanıdır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
BİST Banka Endeksinin Enflasyon, Döviz Kuru, Faiz Oranı, Altın ve Petrol Fiyatları ile İlişkisi: ARDL Sınır Testi Kanıtları
Finansal piyasaların küreselleşmesi ve bütünleşmesi, makroekonomik değişkenler ile hisse senedi piyasaları arasındaki etkileşimin incelenmesini zorunlu kılmaktadır. Bankacılık sektörü, fon aktarımı ve finansman sağlama işlevleri sebebiyle hisse senedi piyasalarında stratejik bir yere sahiptir. Türk ekonomisinde BİST Banka Endeksi (XBANK) seviyesinin enflasyon, döviz kuru, mevduat faiz oranları, altın fiyatları ve Brent petrol fiyatı gibi temel makroekonomik faktörlerden kısa ve uzun dönemde nasıl etkilendiği, yatırımcıların karar alma süreçleri ile risk yönetimi stratejileri açısından temel bir tartışma alanıdır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Yapay Zeka Destekli Kamuoyu Araştırmasi: Sosyal Medya Verilerinden Temsili Cikarim İçin Yanlilik Duzeltmeli Cok Duzeyli Regresyon
Kamuoyu araştırmalari ve alt ulusal siyasal tercih tahminleri, geleneksel rastgele örnekleme yöntemlerinin artan maliyetleri ve dusen yanit oranlari nedeniyle metodolojik bir kriz yasamaktadir. Çevrim ici paneller ve sosyal medya verileri yüksek frekansli veri sağlasa da, siddetli katılım yanliligi ve temsil edici olmayan örneklem yapisi nedeniyle doğrudan tahminde kullanılamamaktadir. Literatürdeki temel tartisma, Cok Duzeyli Regresyon ve Art-Tabakalastirma (MrP) modellerinin buyuk veri miktarina mi yoksa veri toplama protokolundeki iyilestirmelere mi bağlı kaldigi noktasinda yoğunlasmaktadir. Bu çalışma, bagimli değişkene bağlı secilim içeren assiri yanli sosyal medya verilerinden duzeltilmis istatistiksel modeller ve buyuk dil modelleri aracıligiyla temsil edici cikarim yapilip yapilamayacagi sorusuna odaklanmaktadir.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
VERGİ KAÇAKÇILIĞI SUÇLARININ CEZALANDIRILMASINDA ETKİN PİŞMANLIK KURUMUNUN VERGİ CEZA HUKUKU İLKELERİ BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ
Vergi kaçakçılığı suçları, devletin egemenlik gücüne dayanarak topladığı vergilerin aşınmasına yol açan ve devletin mali çıkarlarını doğrudan tehdit eden hürriyeti bağlayıcı cezalarla yaptırıma bağlanan ciddi ihlallerdir. 7394 sayılı Kanunla Vergi Usul Kanunu'na eklenen etkin pişmanlık düzenlemesi, bu suçların cezalandırılmasında yeni bir dönemi başlatmıştır. Ancak, vergi kaçakçılığı suçlarında etkin pişmanlıktan yararlanmak için getirilen dava açmama veya davadan vazgeçme gibi mali ve hukuki koşulların, anayasal hak arama hürriyeti, eşitlik, hakkaniyet ve vergi hukuku ilkeleriyle ne ölçüde bağdaştığı hukuk disiplininde yoğun bir tartışma konusudur.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Zorlu Kariyer Geçişini Yapmak: Büyük İstifa Döneminde veya Gelecekte Sonraki Bölümü Yazmak
Salgın sonrası dönemde iş gücü piyasalarında yaşanan Büyük İstifa olgusu, küresel ölçekte milyonlarca çalışanın mevcut rollerinden ayrılarak yeni kariyer yolları arayışına girmesine yol açmıştır. İş değişimi tek başına en yüksek stres faktörü olmasa da, kariyer geçişine bağlı stres en önemli olumsuz etkenler arasında yer almaktadır. Alan yazındaki temel tartışma, bu stresin nasıl yönetileceği ve bireylerin değişen iş gücü dinamiklerinde kendilerini nasıl konumlandıracağı üzerinedir. Bu makale, örgütsel psikoloji ve yönetim disiplinlerini birleştirerek stresin azaltılmasında bütüncül kişisel markalama stratejilerinin, sosyal destek modellerinin ve uyarlanabilir değişim çerçevelerinin rolünü incelemektedir.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Antroposenin Sınırları: Jeopolitik Çatışma mı Yoksa İşbirlikçi Yönetişim mi?
Antroposen çağında insanlığın doğa üzerindeki etkilerinin ivme kazanması, sömürgecilikten bu yana gelişen genişlemeci büyüme modelinin ekolojik, ekonomik, toplumsal, siyasal ve teknik sınırlara ulaşmasına yol açmaktadır. Bu sınırlar küresel ölçekte çoklu krizleri ve jeopolitik çatışmaları tetiklemektedir. Disiplinlerarası siyaset bilimi ve güvenlik literatüründe temel tartışma, tırmanan bu krizlerin güç rekabetine mi yoksa küresel işbirlikçi yönetişime mi evrileceği sorusu etrafında şekillenmektedir.
Tarım Bilimleri · Tarım ve Gıda Bilimleri
Yabani Karpuzun (Citrullus lanatus) Kuraklik Stresine Dayaniklilik Mekanizmalari ve Tuzluluga Karsi Ortak Göstergeleri Üzerine Bir Inceleme
Küresel iklim değişikligi, kuraklik ve toprak tuzlulugu gibi abiyotik stres faktörlerinin sikligini ve siddetini artirarak tarimsal verimliligi dünya çapinda tehdit etmektedir. Bu durum karşısinda, aşırı çevre kosullarina dogal olarak uyum sağlamis kserofitik bitkilerin hayatta kalma stratejilerini anlamak, sürdürülebilir tarim uygulamalari ve kurakliga dayanikli kültür bitkilerinin geliştirilmesi açisindan kritik bir öneme sahiptir. Literatürde, bitkilerin abiyotik strese verdigi fizyolojik, biyokimyasal ve moleküler tepkilerin karmasikligi tartisilmakta olup, yabani türlerin dayaniklilik mekanizmalarinin evcil akrabalarina aktarilmasi temel bir araştırma sorusu olarak öne çikmaktadir. Yabani karpuz (Citrullus lanatus), Kalahari Çölü'nün zorlu kosullarinda hayatta kalabilen yapisiyla bu çalismalar için önemli bir biyolojik model sunmaktadir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
ENERJİ ŞİRKETLERİNİN BIST’TE LİSTELENEN GETİRİLERİNİN SERMAYE VARLIKLARI FİYATLAMA MODELİ İLE ANALİZİ
Finansal piyasaların gelişmesiyle birlikte enerji sektörü de fiziksel üretimden finansal araçlara doğru yapısal bir dönüşüm geçirmiştir. Özellikle 2008 küresel finansal krizi ve sonrasındaki yeşil enerjiye geçiş süreci, enerji şirketlerinin hisse senedi getirilerini finansal modellemeler için önemli bir odak noktası haline getirmiştir. Gelişmekte olan piyasalar arasında yer alan Türkiye'de Borsa İstanbul'da (BIST) işlem gören yenilenebilir enerji şirketlerinin sistematik risklere ve makroekonomik faktörlere olan duyarlılıklarının doğru analiz edilmesi, hem portföy yöneticileri hem de yeşil yatırımları teşvik eden politika yapıcılar açısından kritik bir tartışma konusudur. Ancak literatürde bu getirilerin tek faktörlü veya çok faktörlü modellerle mi daha iyi açıklanacağı sorusu henüz kesin bir cevaba kavuşmamıştır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Gençlik Cezaevlerindeki Ağır Suçlular İçin Sosyal-Terapötik Tedavinin Etkililiği: Tekrarlayan Suç Davranışına İlişkin Yarı Deneysel Bir Çalışma
Almanya'da son 15 yılda yasal düzenlemelerle birlikte genç suçlulara yönelik sosyal-terapötik kurumların sayısında ciddi bir artış yaşanmıştır. Bu kurumlar, yüksek riskli şiddet ve cinsel suç faillerinin mükerrer suç işleme (rezidivizm) oranlarını azaltmak amacıyla milis-terapi (milieu-therapeutic) ortamında psikoterapötik, eğitsel, mesleki ve rekreasyonel tedbirlerin eklektik bir karışımını sunmaktadır. Ancak literatürde genç cezaevlerindeki bu tür sosyal-terapötik uygulamaların etkililiğine dair ampirik kanıtlar oldukça sınırlı ve çelişkilidir. Alandaki temel tartışma, yasal olarak zorunlu kılınan bu yoğun ve maliyetli müdahalelerin, normal cezaevi rejimindeki eğitsel programlara kıyasla suç tekrarını azaltmada ne ölçüde üstünlük sağladığı sorusu etrafında şekillenmektedir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Sürdürülebilir Tarımsal Uygulamalar İçin Biyosürfaktanların Çok Yönlü Fonksiyonel Potansiyeli
Geleneksel tarımsal üretimde zararlılar ve bitki patojenleriyle mücadele etmek amacıyla sentetik kimyasal pestisitlerin, fungisitlerin ve gübrelerin aşırı kullanımı; toprak kalitesi, su kaynakları, hava ve genel ekosistem üzerinde ciddi tahribatlara yol açmaktadır. Suda çözünürlüğü düşük ve hidrofobik karakteri yüksek olan sentetik agrokimyasallar toprak parçacıklarına kuvvetle tutunarak çevrede uzun süre kalmakta, gıda zincirine sızarak insan ve hayvan sağlığı için kanserojen, teratojenik ve immünosüpresif riskler oluşturmaktadır. Bu olumsuzlukları gidermek adına son yıllarda mikroorganizmalar veya bitkiler tarafından üretilen, çevre dostu, biyobozunur ve düşük toksisiteye sahip biyosürfaktanların (ramnolipitler, surfaktin, mannosilertritol lipitleri, soforolipitler) biyolojik mücadele ajanı ve pestisit çözündürücü adjuvan olarak kullanımı akademik alanda kapsamlı şekilde tartışılmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Türkiye 2023 Cumhurbaşkanlığı Seçiminin Adli Analizi Uzak Bölgelerde Aşırı Oy Kaymalarını Ortaya Koymaktadır
Demokratik seçimlerin dürüstlüğü ve şeffaflığı, siyasal rejimlerin meşruiyetinin temel şartlarından biridir. Otoriterleşme eğilimlerinin yaşandığı ve kamu kaynakları ile medya erişiminde belirgin dengesizliklerin bulunduğu ortamlarda seçim güvenliği tartışmaları öne çıkmaktadır. Seçim adli analizi (election forensics), oy dağılımı ve katılım oranlarındaki istatistiksel düzensizlikleri tespit ederek olası hile ve müdahaleleri nicel modellerle saptamayı hedefler. Bu çalışma, Türkiye'de 2017 anayasa referandumu ve 2018 seçimlerinde gözlemlenen istatistiksel sapmaların 2023 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde devam edip etmediğini ve uzak kırsal bölgelerdeki oy kaymalarının boyutunu sörgülamaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Çin'de Çevresel, Sosyal ve Yönetişim (ESG) Performansı, Denetim Kalitesi ve Yatırım Etkinliği: Ampirik Bir Analiz
Geleneksel finansal raporlamanın ötesine geçen yönetim tartışmaları, kurumsal yönetişim bilgileri ve finansal tablo dipnotları gibi ek bilgi taleplerinin artmasıyla birlikte, Çevresel, Sosyal ve Yönetişim (ESG) açıklamaları modern iş dünyasında hayati bir konuma gelmiştir. Gelişmekte olan piyasalarda ESG performansının kurumsal kararlar ve özellikle kaynak tahsisinin rasyonelliğini gösteren yatırım etkinliği üzerindeki etkisi finans ve işletme literatüründe yoğun şekilde tartışılmaktadır. Bu çalışma, karmaşık ajans ilişkilerine sahip olan Çinli işletmelerin ESG uygulamalarının yatırım etkinliğini nasıl etkilediğini ve denetim kalitesinin bu süreçteki mekanizmalarını incelemektedir.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Kimliğin Almanya’daki Türk Diasporasının Oy Verme Davranışına Etkisi: 2018 Türkiye Seçimlerinde AK Parti Oylarına İlişkin Bir Çalışma
Uluslararası göç ve dış oylama haklarının gelişimi, diasporaların köken ülkelerdeki seçim süreçlerine etkisini siyaset biliminin merkezine taşımıştır. Diasporanın oy verme davranışını açıklayan kuramsal yaklaşımlar homojen bir yapı sunmamakta; sosyo-ekonomik statü, bütünleşme düzeyleri ve kimliksel aidiyetler farklı ülkelerde farklı siyasal tercihlere yol açmaktadır. Türkiye örneğinde, Almanya'daki Türk diasporasının 2018 seçimlerinde sergilediği yüksek AK Parti desteği, siyasal katılım, kimlik inşası ve ev sahibi ülkedeki uyum süreçleri ekseninde önemli bir tartışma oluşturmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Din Nörobilimi Üzerine Bir İnceleme: Alanın Genel Görünümü, Sınırlılıkları ve Geleceğe Yönelik Müdahaleler
Din nörobilimi, bireylerin dini inançları, ritüelleri ve aşkın deneyimleri sırasında beyinde meydana gelen yapısal, işlevsel ve nörokimyasal değişimleri inceleyen çok disiplinli bir alandır. Din sosyolojisi, karşılaştırmalı dinler tarihi ve bilişsel nörobilim arakesitinde konumlanan bu saha, ampirik yöntemlerin sınırlılıkları ve dini kavramların tek tipleştirilmesi gibi epistemolojik ve metodolojik tartışmaların odağında yer almaktadır. Makale, bu tartışmalar kapsamında mevcut görüntüleme teknolojilerinin ritüel hareketlerini incelemedeki yetersizliğini aşmayı ve alana yeni teorik açılımlar kazandırmayı hedeflemektedir.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Süleyman Şükrü'nün Seyahatü'l Kübra'sı ve Kang Youwei'in Türk Seyahatnamesi Üzerinden Osmanlı İmparatorluğu ve Qing Hanedanlığı Mukayesesi
Yirminci yüzyılın başında küresel emperyalizm ve Batı yayılmacılığı karşısında çöküş sürecine giren geleneksel imparatorlukların dönüşüm çabaları, dönemin entelektüel ve seyyah tanıklıkları üzerinden karşılaştırmalı tarih alanında yoğun biçimde tartışılmaktadır. Doğu Avrupa ve Doğu Asya'nın iki köklü devleti olan Osmanlı İmparatorluğu ile Qing Hanedanlığı, modernleşme, anayasal yönetime geçiş, Batılı devletlerin iktisadi ve siyasi nüfuz baskısı altında benzer tarihsel sınamalardan geçmiştir. Bu alandaki temel tartışma, her iki toplumun birbirini nasıl algıladığı ve iki farklı kültürden gelen seyyahların, diğer imparatorluktaki toplumsal, mimari, askeri ve siyasi kurumları hangi gözlem çerçeveleriyle kayda geçirdiğidir.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Kısa Dönemli Kiralama ve Soylulaştırma: İstanbul, Beyoğlu Örneği
Küresel ölçekte dijital platformların ve paylaşım ekonomisinin yaygınlaşması, kentsel konut piyasalarını ve mekânsal yapıları köklü bir biçimde dönüştürmektedir. Özellikle Airbnb gibi çevrim içi platformlar üzerinden yürütülen kısa dönemli kiralamalar (STR), konutun kullanım değerinden ziyade değişim değerini öne çıkararak sermaye birikim süreçlerini hızlandırmakta ve kentsel soylulaştırma dinamiklerine yeni bir boyut eklemektedir. Küresel Kuzey kentlerinde geniş bir literatüre konu olan bu fenomen, yasal düzenlemelerin henüz şekillendiği ve kurumsal denetim kapasitelerinin değişkenlik gösterdiği Küresel Güney metropollerinde özgün kentsel gerilimler yaratmaktadır. Tarihsel, kültürel ve ticari merkez olma niteliği taşıyan İstanbul Beyoğlu, mekânsal rant ve turizm odaklı kentsel dönüşüm baskılarının yoğunlaştığı bir laboratuvar işlevi görmektedir.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Gine-Bissau: Askerileştirilmiş Demokrasinin 30 Yılı (1991–2021)
Afrika kütlesinde bağımsızlık sonrası kurulan siyasal rejimlerin demokratikleşme süreçleri, askeri vesayet, darbeler ve kurumsal istikrarsızlık tartışmalarının merkezinde yer almaktadır. Gine-Bissau örneğinde, 1991 yılında çok partili hayata geçişle başlayan demokratikleşme deneyimi, siyasal iktidarın sivilleşmesini sağlayamamış ve silahlı kuvvetlerin de facto iktidar konumunu sürdürdüğü hibrit bir yapı ortaya çıkarmıştır. Siyaset bilimi literatürü, çok partili seçimlerin düzenlenmesine rağmen otoriter uygulamaların ve askeri müdahalelerin varlığını koruduğu bu durumu anlamak için içsel sosyo-politik dinamikler ile dışsal aktörlerin rollerini eş zamanlı incelemeyi gerektirmektedir.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
AKP Döneminde Türkiye ve Orta Doğu ile Kuzey Afrika: Dış Politika Değişiminin Üç Düzeyli Analizi
Uluslararası ilişkiler ve dış politika analizi literatüründe dış politika değişimi kavramsallaştırması, devletlerin dış politika yönelimlerinde meydana gelen köklü dönüşümleri incelemektedir. Yazındaki yaygın kabule göre, tek bir siyasi partinin kesintisiz iktidarda kaldığı rejimlerde büyük ölçekli dış politika değişimleri oldukça nadir görülür. Ancak Türkiye'de Adalet ve Kalkınma Partisi iktidarının yirmi yıllık dönemi, Orta Doğu ve Kuzey Afrika bölgesine yönelik politikalarda sık ve kapsamlı yönelim değişikliklerinin yaşandığı istisnai bir alan sunmaktadır. Bu durum, küresel ve bölgesel sistemik dönüşümler ile iç siyasal ittifaklar ve liderlik tercihlerinin dış politikayı nasıl yeniden şekillendirdiği sorusunu gündeme getirmektedir.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Türkiye'de Deprem Sonrası Kentsel Planlama: Hatay ve İstanbul'daki Afet Sığınak Sistemlerinin Değerlendirilmesi
Dünya genelinde deprem riski yüksek bölgelerde yer alan kentlerde, kentsel açık ve yeşil alan sistemlerinin afet sonrası acil toplanma, tahliye ve geçici barınma işlevlerini üstlenecek şekilde planlanması kentsel dirençliliğin temel unsurlarından biridir. Türkiye'de yürürlükteki mevzuat ve kentsel planlama yaklaşımları ağırlıklı olarak yapı stoğunun güçlendirilmesine ve afet sonrası müdahalelere odaklanmakta; açık yeşil alanların afet sığınak sistemi olarak entegre edilmesine yönelik stratejik ve yasal düzenlemeler yetersiz kalmaktadır. Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat 2023 depremlerinde Hatay kent merkezinde yaşanan deneyimler, acil toplanma alanlarının kentsel mekandaki yetersizliğini ve geçici barınma ihtiyacının kent çeperlerindeki kırsal alanlara taşmak zorunda kaldığını açıkça göstermiştir. Beklenen büyük Marmara depremi öncesinde İstanbul gibi yüksek nüfus yoğunluğuna ve sıkı bir kentsel dokuya sahip metropollerde, açık yeşil alanların erişilebilirliği ve hizmet kapasitelerinin Hatay örneği ışığında ampirik mekan analizleriyle değerlendirilmesi kentsel planlama ve afet yönetimi yazınında kritik bir araştırma sorusu oluşturmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Kas İskelet Sistemi Hastalıklarında Telerehabilitasyon Uygulamalarının Güncel Durumu ve Klinik Kılavuzu
Kas iskelet sistemi hastalıklarının rehabilitasyonunda dijital sağlık teknolojilerinin kullanımı, özellikle küresel pandemi sürecinde hızlı bir ivme kazanmıştır. Geleneksel yüz yüze fizik tedavi yöntemlerinin erişilebilirlik, maliyet ve coğrafi engeller gibi kısıtlamaları, klinisyenleri ve araştırmacıları alternatif hizmet sunum modellerine yönlendirmiştir. Ancak telerehabilitasyon alanında ortak bir terminolojinin bulunmaması, klinik uygulama standartlarının tam olarak belirlenmemiş olması, yasal uyumluluk sorunları ve eğitim müfredatındaki eksiklikler, bu yöntemin sağlık sistemlerine entegrasyonunda ciddi tartışmalara ve karmaşaya yol açmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Bilimsel Denetim Odaklı Geleneksel Çin Tıbbı Kalite Değerlendirme Yöntemleri: Son Araştırma Gelişmeleri ve Gelecek Beklentileri
Geleneksel Çin Tıbbı (GÇT) preparatlarının karmaşık kimyasal yapıları ve hammadde kaynaklarındaki kararsızlıklar, modern ilaç denetim standartlarında ciddi bir zorluk teşkil etmektedir. Klasik tek bileşenli analizler, bu çok hedefli tıp sisteminin klinik etkinliğini doğrulamada yetersiz kalmaktadır. İlaç düzenleme bilimi, geleneksel tıp teorileriyle uyumlu, klinik güvenliği ve etkinliği bir arada değerlendirebilen bütünsel kalite değerlendirme sistemlerinin kurulmasını ve bilimsel denetim mekanizmalarıyla entegrasyonunu tartışmaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Türkiye'deki Muhalefet Partilerinin Suriyeli Mültecilere Yönelik Söylemleri: Güvenlikleştirme ve Geri Gönderme
2011 yılında Suriye'deki iç savaşın patlak vermesiyle birlikte Türkiye, tarihinin en büyük kitlesel göç dalgasıyla karşı karşıya kalmış ve 3,6 milyondan fazla tescilli Suriyeli mülteciye ev sahipliği yapmaya başlamıştır. İktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi bu süreçte insancıl ve dini temelli söylemler ile güvenlik kaygıları arasında bocalarken, artan kamuoyu hoşnutsuzluğu ve derinleşen ekonomik kriz mülteci konusunu siyasallaştırmıştır. Göçün güvenlikleştirilmesi literatüründe, siyasi partilerin konuyu beka, iktisadi yük ve kültürel tehdit olarak çerçeveleme biçimleri ulusal siyasetin temel tartışma alanlarından birini oluşturmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Türkiye'de Küreselleşme, Ekonomik Kompleksite ve Finansal Kalkınma İlişkisinin İncelemesi
Gelişmekte olan ülkelerde sürdürülebilir iktisadi büyümenin sağlanması, sermaye birikiminden ziyade ülkenin üretim yetenekleri ile ihraç edilen ürünlerin çeşitliliğine ve karmaşıklık düzeyine bağlı hale gelmiştir. Uluslararası literatürde ekonomik kompleksitenin nasıl artırılacağı tartışılırken küreselleşme ve finansal kalkınmanın bu süreçteki rolleri sıklıkla göz ardı edilmektedir. Özellikle Türkiye gibi yapısal dönüşümler geçiren yükselen piyasalarda, küreselleşmenin farklı boyutlarının ve finansal sistemin doğrudan veya dolaylı etkilerinin ampirik olarak ortaya konulması, üretim yapısının sofistike hale getirilmesine yönelik kapsayıcı iktisat politikalarının geliştirilmesi açısından kritik bir ihtiyaç oluşturmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Post-Seküler Çağda Parti Değişimi: Türkiye’de Cumhuriyet Halk Partisi Örneği
Modern Türk siyasetinde laiklik anlayışının dönüşümü, siyasal partilerin seçim hedefleri ve toplumsal kutuplaşma dinamikleri çerçevesinde şekillenen geniş bir akademik tartışmanın merkezinde yer almaktadır. Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), tarihsel olarak katı veya katı-dışlayıcı bir sekülarizm çizgisiyle özdeşleştirilmiş olmasına rağmen, son on yılda Kemal Kılıçdaroğlu liderliğinde daha özgürlükçü ve kapsayıcı bir laiklik söylemine yönelmiştir. Literatürde bu ideolojik ve stratejik dönüşümün arka planındaki içsel liderlik değişimleri, post-sekülarizmin küresel hegemonyası ve başkanlık sistemine geçiş gibi sistemik etkenlerin etkileşimi kapsayıcı bir kuramsal modelle henüz yeterince çözümlenmemiştir.
Tarım Bilimleri · Tarım ve Gıda Bilimleri
Reaktif Oksijen Türleri, Toksisite, Oksidatif Stres ve Antioksidanlar: Kronik Hastalıklar ve Yaşlanma
Oksidatif stres, hücresel düzeyde serbest radikallerin üretimi ile antioksidan savunma mekanizmaları arasındaki dengesizlikten kaynaklanan ve biyomoleküllere hasar veren karmaşık bir süreçtir. Düşük ve orta düzeydeki reaktif oksijen ve nitrojen türleri hücresel sinyal iletimi ve redoks homeostazı için hayati öneme sahipken, kontrolsüz artışları kanser, nörodejeneratif rahatsızlıklar, kardiyovasküler ve metabolik hastalıklar gibi pek çok kronik patolojinin ortak paydasını oluşturmaktadır. Bu derleme makalesi, söz konusu türlerin kimyasal doğasını, hücresel hasar mekanizmalarını ve kronik hastalıklar ile yaşlanma sürecindeki rollerini bütüncül bir yaklaşımla ele alarak alandaki tartışmalara açıklık getirmeyi amaçlamaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Kendinden Uyarmalı Emir Akışı İçeren Portföy Tasfiye Oyunları
Finansal piyasalarda büyük portföylerin optimal şekilde tasfiye edilmesi, işlem maliyetlerinin ve piyasa etkisinin minimize edilmesini gerektiren kritik bir araştırma konusudur. Geleneksel modeller, anlık veya geçişli fiyat etkilerini dışsal piyasa dinamikleri altında ele alırken, büyük yatırımcıların kendi işlemlerinin gelecekteki emir akışları üzerinde yarattığı geri besleme mekanizmalarını genellikle göz ardı etmektedir. Bu makale, oyuncuların kendi işlemlerinin gelecekteki piyasa emri geliş oranlarını kendinden uyarmalı Hawkes süreçleri üzerinden endojen olarak etkilediği yeni bir oyun teorik çerçeve sunarak bu eksikliği gidermeyi amaçlamaktadır. Araştırma, hem sonlu oyuncu sayısına sahip stokastik oyunları hem de bunlara karşılık gelen ortalama alan oyunlarını analiz ederek literatürdeki tartışmalara yeni bir boyut kazandırmaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Türk Kadınının Modernleşme Sürecinde Bir Sembol Olarak Latife Hanım
Osmanlı İmparatorluğu'ndan Türkiye Cumhuriyeti'ne geçiş sürecinde kadınların toplumsal, hukuki ve siyasal statülerindeki dönüşüm, Türk modernleşme tarihinin en temel tartışma alanlarından birini oluşturmaktadır. Tanzimat ve Meşrutiyet dönemlerinde başlayan eğitim reformları ve fikri tartışmalar, Cumhuriyet'in ilanı ve devamındaki devrimlerle radikal bir hukuki ve sosyal kimlik kazanmıştır. Literatürde Türk kadınının kamusal alana katılımı genellikle mevzuat değişiklikleri çerçevesinde ele alınırken, bu sürecin uluslararası basındaki algısı ve toplumsal zihniyete rol model teşkil eden sembol figürlerin işlevi yeterince bütüncül incelenmemiştir. Bu çalışma, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e kadının konumunu karşılaştırırken, Batı ve özellikle İngiliz basınının bu değişimi nasıl değerlendirdiğini ve Latife Hanım'ın çağdaş eğitimli bir rol model olarak modernleşme sürecindeki sembolik yerini sörgülamaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Avrupalı Siyasetçiler İçin Arama Motoru Sörgü Önerilerindeki Dinamikler
Modern dijital toplumda bilgi arama alışkanlıklarının dönüşmesiyle birlikte, internet arama motorları kamusal ve politik tartışmaların en temel bilgi kaynaklarından biri haline gelmiştir. Avrupa Birliği siyasetinin ulusal düzeydeki politikalarla giderek daha fazla iç içe geçmesine ve Avrupalı kimliğinin tartışılmasına rağmen, vatandaşların çevrimiçi bilgi arama süreçlerinde AB aktörlerini nasıl konumlandırdığına dair ulusötesi çalışmalar henüz sınırlı bir alandır. Bu bağlamda, arama motoru sörgü önerilerinin kullanıcıların zihinsel ilgi düzeylerini ve bilgi ihtiyaçlarını yansıtan örtük göstergeler olarak nasıl işlev gördüğü sorusu, çağdaş siyasal iletişim ve hesaplamalı sosyal bilimler literatüründe kritik bir araştırma boşluğu oluşturmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Kripto Para Piyasasının Küresel Döviz Piyasasından (Forex) Ayrışmasının İstatistiksel Belirtileri ve Çok Ölçekli Çözümlemesi
Kripto para piyasaları, küresel finansal sistem içindeki konumları ve geleneksel yatırım araçlarıyla olan etkileşimleri bakımından sürekli tartışılmaktadır. Geleneksel piyasaların dinamikleriyle olan korelasyonu, kripto varlıkların birer finansal araç olarak olgunlaşma düzeyini anlamak adına kritik bir araştırma konusudur. Özellikle yüksek frekanslı işlemler ve saniyeler düzeyindeki veri akışları, piyasa etkinliğini ve fraktal özellikleri analiz etmek için yeni bilimsel fırsatlar sunmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
CoRoT Uzay Misyonundan Geçiş Yapan Gunes Disi Gezegenler: Sicak Jupiteler CoRoT-30 b ve CoRoT-31 b
Gunes disi dev gezegenlerin (özellikle sicak ve ilik Jupiteler) olusum ve goc mekanizmalari modern astrofiziğin en dinamik tartisma alanlarindan biridir. Mevcut kuramlar, bu dev kitlelerin oncul disk ici etkileşimler veya yüksek basiklikli goc (HEM) senaryolariyla bugunku yakin yorungelerine ulastiklarini ongormektedir. Ancak, gozlemlenen yorunge egiklikleri, basiklik oranlari ve gezegen ev sahibi yildizlarin lityum bollugu gibi kimyasal özellikleri, bu kuramsal modellerin hangisinin baskin oldugunu doğrulamakta yetersiz kalmaktadir. Bu makale, CoRoT uzay teleskobu verileriyle kesfedilen iki yeni dev gezegenin hassas fiziksel parametrelerini belirleyerek bu kuramsal belirsizligi gidermeyi amaçlamaktadir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Mars'taki Serpantinleşme Süreçlerine Işık Tutacak Şekilde Prebiyotik Kimya ve Astrobiyolojide Magnetit Açısından Zengin Ortamların Rolü
Astrobiyoloji ve gezegen bilimlerinde, erken dönem Dünya ve Mars gibi karasal gezegenlerde yaşamın ortaya çıkışını sağlayan prebiyotik kimyasal süreçlerin aydınlatılması temel bir tartışma konusudur. Serpantinleşme gibi su-kayaç etkileşimleri, indirgeyici gazların (H2, CH4) çıkışını sağlarken, bu reaksiyonların yan ürünü olan magnetitin prebiyotik katalizör rolü üzerine odaklanılmaktadır. Çalışma, bu mineralojik bileşimin Mars'taki prebiyotik yolakları nasıl tetiklemiş olabileceğini açıklamaktadır.