Akademik arama
Arama sonuçları
“uygulama” için 58 doğrulanmış makale incelemesi bulundu.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Betonarme Bina Yapılarının Uygulamalı Eleman Yöntemi ile Progresif Çökme Analizi
Progresif çökme, ekstrem olayların tetiklediği yerel bir hasarın yapı geneline yayılarak orantısız yıkıma yol açtığı kritik bir yapısal güvenlik sorunudur. Literatürde 1968 Ronan Point ve 2023 Kahramanmaraş depremleri gibi vakalar bu olgunun vahametini ortaya koymuştur. Mevcut tartışmalar, geleneksel yöntemlerin yapısal eleman ayrışmalarını modellemedeki yetersizliği üzerine odaklanmakta ve bu dinamik süreci daha hassas yakalayabilen Uygulamalı Eleman Yöntemi (AEM) gibi alternatif yaklaşımların etkinliğini sörgülamaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Politikadan Uygulamaya: DSÖ'nün Afrika Rehabilitasyon Stratejisi 2025–2035 Eğitim Reformu Olmaksızın Neden Başarısızlık Riski Taşıyor?
Dünya Sağlık Örgütü Afrika Bölge Komitesi, Temmuz 2025'te kıta genelindeki %63'lük rehabilitasyon erişim açığını kapatmak amacıyla beş sütunlu iddialı bir strateji kabul etmiştir. Ancak Sahra Altı Afrika'da her 10.000 kişiye düşen rehabilitasyon çalışanı yoğunluğu 0,04 seviyesindedir. Orta Afrika tıp müfredatlarında rehabilitasyon eğitiminin sistemik olarak dışlanması, hekimlerin bu hizmetleri anlamasını ve sevk yapmasını engellemektedir. Bu makale, tıp eğitimindeki reform eksikliğinin politika hedefleri ile saha uygulaması arasındaki kopukluğu nasıl derinleştirdiğini ve stratejik hedeflerin başarısını nasıl tehdit ettiğini incelemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Kullanıcı Geri Bildirimlerine Dayalı Güncellenmiş Uygulama Araştırması Birleşik Çerçevesi (CFIR 2.0)
Uygulama bilimi alanında kanıta dayalı müdahalelerin gerçek dünya ortamlarında başarıyla hayata geçirilmesi, karmaşık bağlamsal faktörlerin doğru tespiti ve yönetimiyle yakından ilişkilidir. Uygulama Araştırması Birleşik Çerçevesi (CFIR), bağlamsal belirleyicileri değerlendirmek için en yaygın kullanılan belirleyici çerçevelerden biridir; ancak ilk yayınlandığı 2009 yılından bu yana geçen sürede alanın olgunlaşması ve kullanıcı deneyimlerinin birikmesiyle çerçevenin güncellenmesi ihtiyacı doğmuştur. Bu çalışma, CFIR yapısının kullanıcı geri bildirimleri doğrultusunda nasıl yenilendiğini ve teorik olarak nasıl geliştirildiğini incelemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Çevrimiçi Yemek Siparişi Uygulamalarının Depresyon ve Yeme Davranışları Üzerindeki Etkisi: Kartınızda Ne Var?
Çevrimiçi yemek siparişi (ÇYSU) uygulamalarının günlük yaşama entegrasyonu, yeme alışkanlıkları ve psikolojik sağlık üzerinde önemli etkiler yaratmaktadır. Dijitalleşme ile birlikte hızlı ve işlenmiş gıdalara kolay erişim, bireyleri sürekli bir dijital gıda ortamına maruz bırakmaktadır. Bu durum, artan zihinsel sağlık sorunları, özellikle genç yetişkinlerdeki depresyon ve düzensiz yeme davranışları bağlamında endişe vericidir. Önceki araştırmalar, ÇYSU kullanım sıklığının atıştırma oranlarının artması, sağlıksız gıda tercihlerinin yaygınlaşması ve sağlıklı beslenme alışkanlıklarından uzaklaşma gibi değişimlerle ilişkili olduğunu göstermiştir. Bu uygulamaların, obezite ve kronik hastalık risk faktörlerini pekiştirebileceği de belirtilmektedir. Ayrıca, dijital platformlardaki kişiselleştirilmiş reklam ve pazarlama taktikleri, dengeli beslenme alışkanlıklarını sürdürmeyi zorlaştırarak, duygusal ve kontrolsüz yeme gibi bozukluklara zemin hazırlayabilir. Bu karmaşık etkileşimler, ÇYSU’ların depresyon ve yeme davranışları üzerindeki doğrudan etkilerini anlamayı kritik kılmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Etiyopya Debark Kasabasında 6-24 Aylık Çocuğu Olan Annelerin Ek Gıda Hazırlama Sırasında Hijyenik Uygulamaları ve İlişkili Faktörler
Gelişmekte olan ülkelerde ve özellikle Etiyopya gibi coğrafyalarda, bebeklerin anne sütünden ek gıdaya geçiş yaptığı altı ile yirmi dört aylık kritik dönemde hijyenik uygulamaların yetersizliği önemli bir halk sağlığı sorunudur. Gıda kaynaklı patojenler nedeniyle ortaya çıkan ishal vakaları ve buna bağlı çocukluk çağı malnütrisyonu, büyüme geriliği ve mortalite oranları küresel ölçekte yüksek seyretmektedir. Bu bağlamda, ek gıda hazırlama ve saklama süreçlerindeki hijyenik yetersizlikler çocuk sağlığını tehdit eden en önemli etkenlerden biri olarak değerlendirilmekte ve uluslararası sağlık politikalarında öncelikli bir müdahale alanı olarak ele alınmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Besin Tüketimini İzleme ve Öneri Sunan Akıllı Telefon Uygulamaları: Mevcut Uygulamaların Yapay Zekâ Tabanlı İşlevselliklerinin, Özelliklerinin ve Kalitesinin Değerlendirilmesi
Günümüzde obezite, tip 2 diyabet ve kardiyovasküler rahatsızlıklar gibi kronik sağlık sorunlarının yaygınlaşması, bireylerin beslenme alışkanlıklarını ve günlük kalori alımlarını takip etmelerini hayati kılmaktadır. Mobil sağlık teknolojilerindeki hızlı gelişim ve akıllı telefon kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte dijital mağazalarda gıda tüketimi takibi ve beslenme önerisi sunan çok sayıda mobil uygulama erişime sunulmuştur. Ancak, bu uygulamaların kanıta dayalı yazılım kalitesi, yapay zekâ destekli otomasyon özellikleri ve kullanıcılara sağladıkları işlevsel değer bilimsel olarak yeterince incelenmemiştir. Mevcut alan tartışmaları, kullanıcıların manuel veri girişine bağımlı kalmasının sürdürülebilir beslenme takibini zorlaştırdığını ve otomatik görsel gıda tanıma ile kişiselleştirilmiş besin önerisi sistemlerine duyulan ihtiyacı vurgulamaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Örgütsel Uygulama Olarak Dönüştürücü Eğitim Liderliği: Okullarda Öğretmen Özerkliğini ve Mesleki Kültürü Yeniden Yapılandırmada Uygulama Kuramı Perspektifi
Eğitim sosyolojisi ve örgütsel davranış literatüründe liderlik, bireysel yöneticilik vasıflarının ötesinde gündelik örgütsel pratikler üzerinden şekillenen ilişkisel bir süreç olarak değerlendirilmektedir. Ancak Küresel Güney'deki melez eğitim kurumlarında, dönüştürücü liderliğin öğretmenlik emeğini, mesleki özerkliği ve okul kültürünü aynı anda nasıl yeniden yapılandırdığına dair görgül çalışmalar sınırlıdır. Araştırma, İslami liseler bağlamında bürokratik düzenlemeler ile dini-ahlaki beklentilerin kesişiminde liderliğin üstlendiği aracı rolü incelemektedir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Fiziksel Okyanusta Derin Öğrenme Uygulamaları: Kapsamlı Bir Derleme
Fiziksel okyanus bilimi, okyanus içi dinamik süreçlerin, termohalin yapıların ve iklimle etkileşimlerin incelendiği hayati bir alandır. Ancak geleneksel nümerik modelleme yöntemleri ve istatistiksel yaklaşımlar, fiziksel süreç parametreleştirmelerindeki basitleştirmeler, yüksek hesaplama maliyetleri ve karmaşık spasiyo-temporal bağımlılıkları yakalama yetersizlikleri nedeniyle sınırlarla karşılaşmaktadır. Nesnelerin İnterneti (IoT) aygıtları ve uydu uzaktan algılama sistemlerinin gelişimiyle birlikte petabayt boyutlarına ulaşan okyanus büyük verisi ortaya çıkmıştır. Bu veri patlaması, disiplini veri odaklı bir paradigmaya taşımıştır. Derin öğrenme tekniklerinin lineer olmayan haritalama kapasitesi, karmaşık okyanus süreçlerini anlama ve tahmin etmede büyük fırsatlar sunsa da alan spesifik modellerin sınırlılıkları ve fizik ilkeleriyle entegrasyonu çözülmesi gereken temel bilimsel soruyu oluşturmaktadır.
Tarım Bilimleri · Tarım ve Gıda Bilimleri
Enterococcus Faecium Bakterisinin Hayvancılıktaki Uygulama Alanları, Biyolojik Özellikleri ve Güvenlik Sorunları Üzerine Bir Derleme
Hayvancılık sektöründe antibiyotik kullanımının sınırlandırılmasıyla birlikte probiyotik yem katkı maddelerine olan gereksinim hızla artmıştır. Enterococcus faecium, memeli bağırsağının doğal mikroflorasında bulunan ve yüksek sıcaklık, mide asidi ile safra tuzlarına karşı dayanıklılığı sayesinde öne çıkan bir laktik asit bakterisidir. Ancak son yıllarda bu bakterinin fırsatçı patojen niteliği kazanması, bazı suşlarının virülan genler taşıması ve antibiyotiklere karşı direnç geliştirmesi ciddi güvenlik endişelerine yol açmaktadır. Biyolojik faydalar ile potansiyel patojenite riskleri arasındaki bu çelişki, türün kullanım sınırlarının ve güvenlik kriterlerinin bütüncül biçimde incelenmesini zorunlu kılmaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Bahir Dar, Etiyopya'da Kooperatif Konut Projeleri İçin Arazi Edinimi Politikası ve Uygulaması: Uygun Fiyatlı Konut Çözümlerine Doğru
Gelişmekte olan ülkelerde hızlı kentleşme ve kontrolsüz nüfus artışı, kentsel alanlarda düşük ve orta gelirli gruplar için erişilebilir konut üretimini en temel kentsel krizlerden biri haline getirmiştir. Sahra Altı Afrika ve Etiyopya genelinde kentsel arazi yönetiminde yaşanan şeffaflık eksikliği, altyapı yetersizlikleri ve arsa spekülasyonları, konut kooperatiflerinin arazi edinmesini zorlaştırmaktadır. Bahir Dar şehri özelinde de kentsel arazi edinimi süreçleri, yasal mevzuatlar ve uygulama arasındaki uyumsuzluklar bağlamında önemli bir tartışma konusudur.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Kırsal Gana'daki Küçük Ölçekli Çiftçilerin İklim-Akıllı Tarım Uygulamalarını Benimsemesi: Planlanmış Davranış Teorisinin Bir Uygulaması
Sahra Altı Afrika'da iklim değişikliğine bağlı yağış değişkenliği ve kuraklık, tarımsal üretim sistemleri ve gıda güvenliği üzerinde ciddi tehditler oluşturmaktadır. Gana gibi yağışa bağımlı tarımın yaygın olduğu ülkelerde küçük ölçekli çiftçilerin adaptasyon kapasitelerini artırmak için İklim-Akıllı Tarım (CSA) uygulamalarının yaygınlaştırılması kritik önem taşımaktadır. Ancak literatürdeki mevcut çalışmalar genellikle sosyo-demografik ve ekonomik teşviklere odaklanmış, çiftçilerin benimseme kararlarını yönlendiren sosyo-psikolojik ve içsel motivasyon faktörlerini göz ardı etmiştir. Bu çalışma, Planlanmış Davranış Teorisi çerçevesinde çiftçilerin tutum, öznel norm ve algılanan davranışsal kontrol faktörlerinin iklim-akıllı tarım uygulamalarını benimseme niyeti ve fiili davranışı üzerindeki etkilerini inceleyerek literatürdeki bu boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Kas İskelet Sistemi Hastalıklarında Telerehabilitasyon Uygulamalarının Güncel Durumu ve Klinik Kılavuzu
Kas iskelet sistemi hastalıklarının rehabilitasyonunda dijital sağlık teknolojilerinin kullanımı, özellikle küresel pandemi sürecinde hızlı bir ivme kazanmıştır. Geleneksel yüz yüze fizik tedavi yöntemlerinin erişilebilirlik, maliyet ve coğrafi engeller gibi kısıtlamaları, klinisyenleri ve araştırmacıları alternatif hizmet sunum modellerine yönlendirmiştir. Ancak telerehabilitasyon alanında ortak bir terminolojinin bulunmaması, klinik uygulama standartlarının tam olarak belirlenmemiş olması, yasal uyumluluk sorunları ve eğitim müfredatındaki eksiklikler, bu yöntemin sağlık sistemlerine entegrasyonunda ciddi tartışmalara ve karmaşaya yol açmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Güvenilir Tıbbi Yapay Zekanın Etiği ve Yönetişimi: Tasarım ve Uygulama Düzeyinde Çok Disiplinli Bir Çerçeve
Yapay zeka teknolojilerinin sağlık hizmetlerine entegrasyonu, tanı ve tedavi süreçlerinde büyük bir dönüşüm sağlarken veri kalitesi, algoritmik sapma, şeffaflık eksikliği ve güvenlik gibi etik ve hukuki riskleri de beraberinde getirmektedir. Tıbbi yapay zekaya duyulan güvenin sarsılması, klinik uygulamalarda bu sistemlerin benimsenmesini zorlaştırmakta ve hekim-hasta ilişkisindeki özerklik ile sorumluluk dengelerini sarsmaktadır. Bu bağlamda, teknolojinin kontrolü dilemması çerçevesinde yapay zeka sistemlerinin tasarım ve uygulama boyutlarında güvenilirliğini etkileyen etik, hukuki ve düzenleyici etkenlerin çok disiplinli bir yaklaşımla incelenmesi literatürde kritik bir gereksinim haline gelmiştir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Ruanda'nin Kirsal Bölgelerinde Ebeveyn Aksam Forumlari Aracıligiyla Erken Cocukluk Donemi Beslenme Uygulamalarınin Iyilestirilmesi
Erken cocukluk donemi beslenme uygulamalari, bireylerin yasam boyu sağlık sonuçlarını, bilissel gelişimini ve fiziksel buyumesini belirleyen en kritik faktorlerin basinda gelmektedir. Hayatin ilk bin gununde sağlanan yeterli ve dengeli beslenme, bodurluk ve zayiflik gibi kronik yetersiz beslenme sorunlarinin onlenmesinde hayati bir rol oynamaktadir. Dunya genelinde özellikle düşük ve orta gelirli ulkelerde, sosyoekonomik engeller, kulturel normlar ve sağlık hizmetlerine erisim kisitliliklari nedeniyle önerilen beslenme kilavuzlarina uyum duzeyi düşük kalmaktadir. Ruanda'nin kirsal Gicumbi bölgesinde cocukluk donemi bodurluk oranlarinin ulusal ortalamanin ustunde seyretmesi, toplumsal katılıma dayalı ve kulturel olarak uygun eğitim modellerinin geliştirilmesini zorunlu kilmaktadir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Sürdürülebilir İnsan Kaynakları Yönetimi Uygulamaları ve İşlemsel Liderliğin Çalışanların Verimliliği ile Uyumlu Performansına Etkisi: Pandemi Sonrası Dönem İçin Politikalar
Günümüzün hızla değişen ve öngörülemez küresel iş ortamında, geleneksel iş performans ölçütleri bireylerin karmaşık krizlerle başa çıkma ve belirsizliklere uyum sağlama kapasitesini tam olarak yansıtmada yetersiz kalmaktadır. Özellikle COVID-19 sonrası dönemde, örgütsel sürekliliği ve rekabet avantajını korumak isteyen kuruluşların, çalışanların rutin görev tanımlarının ötesine geçerek sergiledikleri uyumlu performans davranışlarını destekleyen insan kaynakları politikalarına yönelmesi zorunlu hâle gelmiştir. Bu bağlamda, stratejik insan kaynakları yönetimi uygulamalarının çalışanların uyumlu performansı üzerindeki belirleyici rolü ve bu süreçte yönetsel liderlik tarzlarının düzenleyici etkileri, örgütsel davranış yazınında önem kazanan temel tartışma alanları arasında yer almaktadır.
Tarım Bilimleri · Tarım ve Gıda Bilimleri
Akdeniz Ormanlarında Yangın Sonrası Orman Yönetim Uygulamalarının Toprak Metal Dinamikleri Üzerindeki Etkileri
Yangınlar Akdeniz ekosistemlerinin doğal bir bileşeni olmakla birlikte küresel iklim değişikliği ve arazi kullanımı değişiklikleri nedeniyle sıklığı ve şiddeti giderek artmaktadır. Yangın sonrası uygulanan rehabilitasyon ve arazi yönetim teknikleri toprağın fiziksel ve kimyasal yapısını derinden etkilemektedir. Ancak yangın sonrası gerçekleştirilen riperle dipkazan, teraslama ve doğal rejenerasyon gibi farklı orman yönetim stratejilerinin topraktaki majör, iz ve ağır metal konsantrasyonları ile hareketliliği üzerindeki etkileri literatürde yeterince araştırılmamıştır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Varyasyonel Kuantum Özdeğer Çözücü: Yöntemler ve En İyi Uygulamalar Derlemesi
Kuantum kimyası ve yoğun madde fiziğinde çok elektronlu sistemlerin taban durumu enerjilerini ve elektronik yapı özelliklerini hesaplamak temel bir zorluk teşkil etmektedir. Klasik bilgisayar mimarileri, sistem boyutu büyüdükçe üssel olarak genişleyen elektron dalga fonksiyonlarını tam olarak modelleme konusunda hesaplama sınırlarıyla karşılaşmaktadır. Gürültülü Orta Ölçekli Kuantum (NISQ) çağında, sınırlı kübit sayısı ve gürültüye duyarlılık altında çalışan hibrit kuantum-klasik algoritmalar öne çıkmıştır. Varyasyonel Kuantum Özdeğer Çözücü (VQE), kuantum donanımlarının gürültü toleransı ile klasik iyileştiricilerin esnekliğini birleştirerek polinom zamanda çözümler sunmayı vaat etmekte, ancak literatürdeki yöntem çeşitliliği ve ölçeklenme kısıtları bütüncül bir değerlendirme gerektirmektedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Eğitimde Metaverse: Tanımı, Çerçevesi, Özellikleri, Potansiyel Uygulamaları, Zorlukları ve Gelecek Araştırma Konuları
COVID-19 pandemisiyle birlikte fiziksel dünyadaki birçok eğitim faaliyeti sanal ortama taşınmış ve yüz yüze olmayan öğrenme süreçleri yaygınlaşmıştır. Bu süreçte artırılmış gerçeklik, sanal gerçeklik, yapay zeka ve blokzincir gibi teknolojilerin gelişimi, fiziksel ve sanal dünya arasındaki sınırları kaldıran 3 boyutlu dijital mekânlar olarak metaverse kavramını öne çıkarmıştır. Eğitim teknolojileri literatüründe söz konusu teknolojiler çoğunlukla tek tek ele alınmış, bütüncül bir eğitsel metaverse tanımı ve çerçevesi eksik kalmıştır. Bu çalışma, eğitimde metaverse kullanımının ne anlama geldiğini, hangi teknolojik altyapılara dayandığını ve gelecekte hangi araştırma eksikliklerine yanıt verebileceğini açıklamak amacıyla yürütülmüştür.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Polimer Tabanlı Nükleer Radyasyon Zırhlama Malzemeleri: Mühendislik Uygulamaları İçin Mevcut Durum ve Gelişen Eğilimler
Nükleer teknolojilerin tıp, endüstri, tarım ve savunma sanayisindeki yaygın kullanımı, X ışınları, gama ışınları ve nötronlar gibi iyonlaştırıcı radyasyona maruz kalan personelin korunmasını kritik bir zorunluluk haline getirmiştir. Geleneksel kurşun tabanlı zırhlar ağır, esneklikten yoksun ve yüksek biyolojik toksisiteye sahip olduğundan, bunların yerini hafif, esnek ve çevre dostu alternatiflerin alması gerekmektedir. Yüksek atom numaralı dolguların polimer matrislerle birleştirilmesi, hem foton zayıflatma hem de nötron emiliminde yenilikçi çözümler sunmakta, ancak dolgu topaklanması ve arayüzey uyumsuzlukları gibi teknik zorlukları da beraberinde getirmektedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Mikro Uydu Tabanlı Gerçek Zamanlı Kuantum Anahtar Dağıtımı Teknolojisi ve Saha Uygulamaları
Küresel ölçekte güvenli kuantum ağlarının kurulması, kuantum fiziği ilkelerine dayanan kuantum anahtar dağıtımı sistemlerinin uydu takımyıldızları aracılığıyla yaygınlaştırılmasını gerektirmektedir. Geleneksel kuantum uyduları ve optik yer istasyonları tonlarca ağırlığa ve devasa boyutlara sahip olduğundan, büyük ölçekli ve alçak maliyetli takımyıldız ağlarının kurulması pratik sınırlılıklarla karşılaşmaktadır. Mikro uydular ve taşınabilir yer istasyonları kullanarak hafif, yüksek hassasiyetli ve gerçek zamanlı kuantum anahtar dağıtımı gerçekleştirmek, küresel kuantum interneti altyapısının ticari ve askeri ölçekte yaygınlaşması için kritik bir teknolojik eşiği temsil etmektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Silahlı Kuvvetlerde Fiziksel Uygunluk: Uluslararası Değerlendirme Uygulamalarının Kapsamlı Bir İncelemesi
Askeri personelin fiziksel uygunluk seviyesi, muharebe şartlarında hayatta kalma ve operasyonel görevleri başarıyla yerine getirme kapasitesiyle doğrudan ilişkilidir. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte ordularda modern silah sistemleri yaygınlaşsa da, insan gücünün fiziksel dayanıklılığı ve harbe hazırlık seviyesi belirleyici unsur olmaya devam etmektedir. Literatürde, askerlerin kas kuvveti, aerobik kapasite ve genel dayanıklılık düzeylerinin nasıl ölçüleceği ve değerlendirileceği konusunda ülkelerin farklı yaklaşımlar sergilediği görülmektedir. Bu kapsamda, uluslararası düzeyde askeri fiziksel uygunluk test yöntemlerinin karşılaştırmalı analizi, ulusal sistemlerin güncellenmesi ve bilimsel standartlara uyarlanması açısından kritik önem taşır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Makine Öğrenimi Uygulamalarında Karar Verilen Örneklem Büyüklüğünün Değerlendirilmesi
Makine öğrenimi çalışmalarında yetersiz örneklem büyüklüğü veride aşırı öğrenmeye (overfitting) ve gerçek etkilerin tespit edilememesine yol açarken, aşırı büyük örneklemler yüksek maliyet ve zaman kaybına sebep olmaktadır. Geleneksel istatistiksel yaklaşımlar (etki büyüklüğü, ortalama fark, istatistiksel güç) standart sapma ve etki büyüklüğü hesaplamalarındaki hatalar veya yayın yanlılığı nedeniyle makine öğrenimi modelleri için taraflı sonuçlar verebilmektedir. Alanın temel tartışması, makine öğrenimi sınıflandırıcılarının performansı ile veri kümesinin istatistiksel etki büyüklüğü arasındaki ilişkiyi eş zamanlı dikkate alan pratik bir örneklem değerlendirme standardının bulunmamasıdır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Sürdürülebilir Tarımsal Uygulamalar İçin Biyosürfaktanların Çok Yönlü Fonksiyonel Potansiyeli
Geleneksel tarımsal üretimde zararlılar ve bitki patojenleriyle mücadele etmek amacıyla sentetik kimyasal pestisitlerin, fungisitlerin ve gübrelerin aşırı kullanımı; toprak kalitesi, su kaynakları, hava ve genel ekosistem üzerinde ciddi tahribatlara yol açmaktadır. Suda çözünürlüğü düşük ve hidrofobik karakteri yüksek olan sentetik agrokimyasallar toprak parçacıklarına kuvvetle tutunarak çevrede uzun süre kalmakta, gıda zincirine sızarak insan ve hayvan sağlığı için kanserojen, teratojenik ve immünosüpresif riskler oluşturmaktadır. Bu olumsuzlukları gidermek adına son yıllarda mikroorganizmalar veya bitkiler tarafından üretilen, çevre dostu, biyobozunur ve düşük toksisiteye sahip biyosürfaktanların (ramnolipitler, surfaktin, mannosilertritol lipitleri, soforolipitler) biyolojik mücadele ajanı ve pestisit çözündürücü adjuvan olarak kullanımı akademik alanda kapsamlı şekilde tartışılmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Filistin Üniversitelerindeki Öğretim Üyelerinin Yükseköğretimde Yapay Zeka Uygulamalarının Kullanımına Yönelik Tutumları: Fırsatlar ve Zorluklar
Yükseköğretim kurumları, dijitalleşme ve gelişen teknolojilerle birlikte köklü bir dönüşüm süreci yaşamaktadır. Yapay zeka teknolojilerinin eğitim süreçlerine entegrasyonu, kişiselleştirilmiş öğrenme, idari verimlilik ve geri bildirim mekanizmalarının hızlandırılması gibi birçok önemli fırsat sunmaktadır. Ancak bu dönüşüm, akademik dürüstlük kaygıları, iş kaybı endişeleri ve teknik altyapı yetersizlikleri gibi çeşitli zorlukları da beraberinde getirmektedir. Bu dinamik süreçte, yükseköğretimin ana yürütücüsü olan öğretim üyelerinin yapay zekaya yönelik tutum ve inançlarının kapsamlı bir şekilde incelenmesi, teknolojik entegrasyon politikalarının başarısı açısından kritik bir öneme sahiptir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Güvenli İletişim İçin Hafif Sıklet ve Gürültüye Dayanıklı Bir Şifreleme Şeması: İnsansız Hava Aracı Uygulaması
İnsansız hava araçlarının (İHA) askeri ve sivil alanlarda gerçek zamanlı veri toplama ve aktarım süreçlerinde kullanımı hızla yaygınlaşmaktadır. Ancak bu platformlar sınırlı batarya kapasitesi, düşük bellek ve işlemci gücü gibi donanımsal kısıtlara sahiptir. İHA'lar tarafından yakalanan görüntü verilerinin güvenli bir şekilde yer istasyonlarına iletilmesi kritik bir gereksinimdir. Mevcut gelişmiş şifreleme standartları yüksek işlem karmaşıklığı nedeniyle gerçek zamanlı İHA sistemleri için elverişsizdir. Literatürdeki temel tartışma, hem yüksek seviyeli kriptografik güvenlik sağlayan hem de enerji ve zaman verimliliğini optimize eden hafif sıklet algoritmaların tasarımı üzerinedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Klinik Uygulamada Yapay Zekanin Rolu: Sağlık Hizmetlerinde Dönüşum ve Gelecek Perspektifleri
Sağlık sistemleri, artan hasta yuku, karmasik tani süreçleri ve devasa veri hacimleri nedeniyle kapsamli bir teknolojik dönüşum süreçinden gecmektedir. Yapay zeka, makine öğrenmesi ve derin öğrenme algoritmalarinin klinik süreçlere entegrasyonu; tibbi tesgis doğrulugunu artirma, tedavi planlarini kisisellestirme ve hasta bakim kalitesini yukseltme potansiyeli sunmaktadir. Ancak veri gizliligi, algoritmik sapmalar, siber guvenlik riskleri ve insan uzmanligi ihtiyaci gibi etik, hukuki ve operasyonel engeller, teknolojinin guvenli ve sürdurulebilir bicimde benimsenmesini karmasiklastirmaktadir. Bu çalışma, yapay zekanin klinik pratik, tani, tedavi ve toplum sağlığı yönetimindeki rolunu butoncul bir yaklaşimla ele almaktadir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Tıbbi Nesnelerin İnterneti Ekosisteminde Kenar-Bulut Bilişim ve Yapay Zeka Entegrasyonu: Mimari Yapılar, Teknolojik Bileşenler ve Uygulama Alanları
Sağlık bilişimindeki dijital dönüşüm, 5G teknolojisinin gelişiyle birlikte tıbbi verilerin heterojen yapısını ve patlayıcı büyümesini beraberinde getirmiştir. Geleneksel sağlık modellerindeki erişim zorlukları, yüksek tedavi maliyetleri ve bilgi kapalılığı gibi kronik sorunlar, Tıbbi Nesnelerin İnterneti (IoMT) teknolojileriyle aşılmaya çalışılsa da, devasa büyüklükteki verinin güvenliğinin sağlanması ve gecikmesiz işlenmesi kritik bir teknik darboğaz teşkil etmektedir. Özellikle gerçek zamanlı veri analizi gerektiren cerrahi müdahaleler ve yoğun bakım izlemi gibi durumlarda, merkezi bulut sistemlerinin yarattığı ağ gecikmesi hayati riskler barındırmaktadır. Makale, bu sorunsalı çözmek adına bilişim kaynaklarının veri kaynağına yakınlaştırıldığı kenar-bulut hiyerarşisini ve yapay zeka optimizasyonlarını akademik bir mercekle tartışmaya açmaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Obeziteye Bağlı Damar Hastalıklarının Tahmininde Yapay Zekâ Destekli Araçlar: Paydaş Perspektifleri ve Zorluklar
Sağlık hizmetlerinde ve halk sağlığı alanında yapay zekâ teknolojileri, klinik karar alma süreçlerini iyileştirme, tanısal hassasiyeti artırma ve kişiselleştirilmiş hastalık riski takibi sağlama potansiyeli taşımaktadır. Obezite ile yaşayan bireylerde kardiyovasküler risk tahmini amacıyla klinik, görüntüleme, laboratuvar ve yaşam tarzı verilerini entegre eden karar destek sistemleri ile mobil sağlık uygulamaları geliştirilmektedir. Bununla birlikte, bu teknolojilerin klinik uygulamaya aktarılması yalnızca algoritmik performansa değil, hekimler, hastalar ve politika yapıcılar gibi paydaşların algılarına, güven düzeylerine ve etik kaygılarına bağlıdır. Makale, Avrupa bağlamında yapay zekâ tabanlı önleyici kardiyovasküler araçların sunduğu fırsatları, ortaya çıkardığı endişeleri ve uygulanabilirlik zorluklarını ampirik nitel verilerle incelemektedir.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
COVID-19 Sürecinde Yükseköğretimde Teknoloji Entegrasyonu: Teknolojik Pedagojik Alan Bilgisi Modeli Aracılığıyla Çevrim İçi Öğretim Yeterliklerinin Değerlendirilmesi
COVID-19 salgını, küresel ölçekte yükseköğretim kurumlarında yüz yüze eğitim faaliyetlerinin aniden durdurulmasına ve öğretim süreçlerinin acil uzaktan eğitim modeline aktarılmasına yol açmıştır. Bu zorunlu dönüşüm, akademisyenlerin dijital teknolojileri öğretim süreçlerine entegre etme becerilerini ve teknolojik pedagojik alan bilgilerini (TPACK) kritik bir araştırma konusu haline getirmiştir. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde yükseköğretim düzeyinde dijital yetkinliklerin seviyesini, cinsiyet ve mesleki deneyim gibi demografik değişkenlerle ilişkisini ampirik olarak ortaya koymak, acil durum eğitimi ve sonrası için kapsayıcı eğitim politikalarının geliştirilmesinde temel bir gereksinimdir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Büyük Bir Kent Girişiminde Toplumun Güçlendirilmesi ve Katılımına İlişkin Liderlik Yansımaları: Güven İnşası
Halk sağlığı ve kamu hizmeti alanında kurumlar ile toplum arasındaki güven, hizmetlere erişimin artırılması, sağlık eşitsizliklerinin azaltılması ve toplumsal dayanıklılığın güçlendirilmesi açısından kritik bir öneme sahiptir. Özellikle tarihsel travmalar, sistemik adaletsizlikler ve şeffaflık eksikliği nedeniyle kamu kurumlarına karşı gelişen güvensizlik, toplumsal katılımı engellemekte ve müdahalelerin etkinliğini sınırlandırmaktadır. Alan yazında güvenin önemi sıklıkla vurgulansa da, kentsel ölçekteki kapasite geliştirme girişimlerinde güvenin pratikte nasıl inşa edileceğine ve sürdürüleceğine dair somut rehber ilkelere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışma, büyük bir metropol bölgesinde toplumsal güçlendirme yürüten liderlerin güven inşasına dair nitel algılarını derinlemesine çözümlemektedir.
Beşerî Bilimler · Dil, Kültür ve Tarih
Ayasofya ve İstanbul Kara Surlarının Kültürel Peyzaj Kavramı Merceğinden Yeniden Değerlendirilmesi
Modern koruma teorisi, tekil anıtlardan tarihi çevre ve kentsel ölçeğe doğru genişleyen bir perspektif sunmaktadır. Ancak geleneksel koruma yaklaşımları genellikle somut mimari elemanlara odaklanmakta ve alanın kültürel, peyzaj ve somut olmayan katmanlarını göz ardı etmektedir. Bu durum, özellikle İstanbul Tarihi Yarımadası gibi çok katmanlı kentsel alanlarda özgünlük, bütünlük ve üstün evrensel değerlerin kaybı riskini beraberinde getirmektedir. Makale, bu koruma açmazını gidermek üzere kültürel peyzaj ve tarihi kentsel peyzaj yaklaşımlarının kentsel mirasın bütüncül ve sürdürülebilir korunmasındaki rolünü tartışmaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Türkiye'de Deprem Sonrası Kentsel Planlama: Hatay ve İstanbul'daki Afet Sığınak Sistemlerinin Değerlendirilmesi
Dünya genelinde deprem riski yüksek bölgelerde yer alan kentlerde, kentsel açık ve yeşil alan sistemlerinin afet sonrası acil toplanma, tahliye ve geçici barınma işlevlerini üstlenecek şekilde planlanması kentsel dirençliliğin temel unsurlarından biridir. Türkiye'de yürürlükteki mevzuat ve kentsel planlama yaklaşımları ağırlıklı olarak yapı stoğunun güçlendirilmesine ve afet sonrası müdahalelere odaklanmakta; açık yeşil alanların afet sığınak sistemi olarak entegre edilmesine yönelik stratejik ve yasal düzenlemeler yetersiz kalmaktadır. Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat 2023 depremlerinde Hatay kent merkezinde yaşanan deneyimler, acil toplanma alanlarının kentsel mekandaki yetersizliğini ve geçici barınma ihtiyacının kent çeperlerindeki kırsal alanlara taşmak zorunda kaldığını açıkça göstermiştir. Beklenen büyük Marmara depremi öncesinde İstanbul gibi yüksek nüfus yoğunluğuna ve sıkı bir kentsel dokuya sahip metropollerde, açık yeşil alanların erişilebilirliği ve hizmet kapasitelerinin Hatay örneği ışığında ampirik mekan analizleriyle değerlendirilmesi kentsel planlama ve afet yönetimi yazınında kritik bir araştırma sorusu oluşturmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Üretim Sektöründe Yeşil Dönüşümcü Liderlik ve Çalışanların Çevreye Yönelik Örgütsel Vatandaşlık Davranışı: Sosyal Bilgi İşleme Perspektifi
Küresel ölçekte artan kaynak tüketimi ve ciddi çevresel sorunlar, işletmeleri sürdürülebilir uygulamaları benimsemeye zorlamaktadır. Bu bağlamda, çalışanların çevreye yönelik örgütsel vatandaşlık davranışları (OCBE) çevresel sürdürülebilirliğe ulaşmada kritik bir yol olarak kabul edilmektedir. Mevcut literatür, liderlik tarzlarının OCBE üzerindeki etkilerini çeşitli teorik lenslerle incelemiş olsa da, bu davranışları teşvik eden psikolojik mekanizmalar ve sınır koşulları hakkında yeterince derinlemesine bir anlayış bulunmamaktadır. Özellikle normatif davranış teorisi, planlanmış davranış teorisi, sosyal değişim ve sosyolojik öğrenme teorilerine odaklanan mevcut çalışmalar, sosyal bilgi işleme teorisinin bu alandaki açıklayıcı gücünü yeterince araştırmamıştır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Toksik Liderlik ile Örgütsel Performans Arasındaki İlişki: Hemşire Sessizliğinin Aracılık Etkisi
Sağlık kurumlarında nitelikli bakım sunumu ve çalışan motivasyonunun sürdürülmesi, etkili liderlik uygulamaları ile doğrudan ilişkilidir. Buna karşın yöneticilerin yıkıcı, benmerkezci ve çalışan esenliğini göz ardı eden tutumlarını tanımlayan toksik liderlik davranışı, örgüt iklimini olumsuz etkileyerek iş görenlerin sessizlik sarmalına girmesine yol açmaktadır. Hemşirelik literatüründe toksik liderliğin örgütsel performans ve iş çıktıları üzerindeki doğrudan etkileri sıklıkla ele alınsa da, çalışan sessizliğinin bu etkileşimdeki açıklayıcı mekanizmalarını ve aracılık rolünü nicel modellerle inceleyen araştırmalar sınırlıdır. Bu çalışma, üniversite hastanesi bağlamında hemşirelerin algıladığı toksik liderlik ile örgütsel performans arasındaki ilişkiyi hemşire sessizliğinin aracılık rolü üzerinden ampirik olarak çözümlemektedir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
LINA Test Altyapısı İnsansız Hava Araçlarında Yapay Zekanın Güvenli ve Düzenleyici Uyumlu Entegrasyonunu Sağlıyor
İnsansız hava araçlarının (İHA) karmaşık gerçek dünya ortamlarında insan müdahalesi olmadan veya minimum müdahaleyle güvenli bir şekilde seyretmesini sağlayan otonom hava robotlarının geliştirilmesi, robotik ve yapay zeka alanında kritik bir dönüm noktasını temsil etmektedir. Yapay zeka destekli karar verme, algılama ve kontrol sistemlerindeki hızlı gelişmelere rağmen, bu teknolojilerin düzenlemeye tabi hava sahalarında güvenli ve ölçeklenebilir operasyonlara dönüştürülmesi ciddi bir zorluk teşkil etmektedir. Özellikle yapay zekanın hızlı gelişim döngüleri ile havacılık sertifikasyon süreçlerinin uzun yıllara yayılan yapısı arasındaki yapısal uyumsuzluk, araştırmalar ile gerçek dünya uygulamaları arasında derin bir uçurum oluşturmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Türk Eğitim Sisteminde Sekülerleşme
Din sosyolojisi ve eğitim tarihi yazınında sekülerleşme, dinin toplumsal kurumlar ile gündelik yaşam üzerindeki nüfuzunun gerilemesi biçiminde ele alınmaktadır. Türkiye bağlamında ise laiklik ve sekülerleşme kavramları sıklıkla karıştırılmakta, devlet ile dinin kurumsal ayrışması ile toplumsal alandaki dini değerlerin görünürlüğü arasındaki gerilim eğitim politikalarına doğrudan yansımaktadır. Eğitim sisteminin Osmanlı'dan günümüze geçirdiği tarihsel dönüşüm, katı laiklik uygulamaları ile dini değerlerin yeniden kamusal alana entegrasyonı arasında bocalayan dinamik bir yapı sunmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Kanıta Dayalı Sınıf Yönetimi Ölçeğinin Klasik Test ve Madde Tepki Kuramlarına Göre Geçerlik ve Güvenirlik Kanıtları
Sınıf yönetiminde etkililiği bilimsel araştırmalarla doğrulanmış kanıta dayalı stratejilerin kullanımı, öğrenci başarısını ve ders katılımını artırırken problem davranışları azaltmakta; öğretmenlerin ise mesleki doyumunu artırarak tükenmişlik yaşamasını önlemektedir. Ancak kapsayıcı eğitim uygulamalarıyla artan öğrenci çeşitliliği, öğretmenleri sınıf yönetiminde yeni zorluklarla karşı karşıya bırakmaktadır. Alanyazındaki mevcut ölçme araçlarının çoğu öğretmenlerin öz algılarına dayanmakta ya da gözlem formu niteliğinde olup uygulama zorlukları barındırmaktadır. Bu nedenle öğretmenlerin kanıta dayalı stratejileri kullanma düzeylerini pratik, geçerli ve güvenilir şekilde belirleyecek bir ölçeğe ihtiyaç duyulmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Tropikal Kesme Çiçeklerde Hasat Sonrası Teknolojilerdeki Son Gelişmeler ve Gelecek Perspektifleri: Örnek Olay Olarak Heliconia
Tropikal kesme çiçekler (TCF), egzotik yapıları ve canlı renkleriyle küresel çiçekçilik pazarında yüksek katma değerli bir segment oluşturmaktadır. Ancak bu türlerin ticari yaygınlaşması; agronomi uygulamalarındaki bilgi eksiklikleri, hasat sonrası soğuk zararı hassasiyeti, ksilom tıkanmaları ve taşımadaki lojistik zorluklar nedeniyle sınırlı kalmaktadır. Literatürde Anthurium ve Strelitzia gibi türler öne çıkarken, Heliconia gibi yükselen türlerin hasat sonrası fizyolojisine odaklanan kapsamlı derlemelerin bulunmayışı bu alandaki temel tartışma ve araştırma boşluğunu oluşturmaktadır.
Beşerî Bilimler · Dil, Kültür ve Tarih
Sürdürülebilir Yeniden Kullanım İçin Bir Çerçeve: Mevcut Kentsel Binalarda Boşluk ve Atıllığın Anlaşılması
Kentsel alanlarda yoğunlaşma, yakınlık ve bağlantısallık avantajları tarihsel süreçte şehirlerin büyümesini sağlamışken, küresel salgınlar ve gelişen iletişim teknolojileri kentsel binalardaki boşluk ve atıllık oranlarını artırarak geleneksel kümelenme faydalarını tartışmaya açmıştır. Kentlerin sürdürülebilirlik ve dayanıklılık hedefleri doğrultusunda mevcut bina stokunun yenilenmesi kritik bir zorunluluk haline gelirken, alan yazında binanın tamamının boşalması durumuna odaklanan dar bakış açısı ile gerçekteki kademeli boşalma süreçleri arasında önemli bir uyumsuzluk bulunmaktadır. Bu çalışma, boşluk olgusunu sürdürülebilir yeniden kullanım stratejileriyle ilişkilendirerek şehir planlama ve varlık yönetimi kararlarına kuramsal ve uygulamalı bir zemin sunmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Gizli Müfredatın Etkisini Kırma: Mesleki Davranışları Geliştirmek İçin Gerçekçi ve Yenilikçi Bir Perspektif
Sağlık meslekleri eğitiminde resmi müfredatlar mesleki standartları ve yetkinlikleri açıkça tanımlasa da, klinik ortamlarda yazılı olmayan kurallar, hiyerarşik güç dinamikleri ve rol modellerinin tutumları biçiminde beliren gizli müfredat, tıp öğrencilerinin mesleki kimlik gelişimini olumsuz etkilemektedir. Bu durum, resmi müfredatın ilettiği mesajlar ile klinik ortamda gözlemlenen uygulamalar arasında belirgin bir uyumsuzluk yaratarak öğrencilerin etik ve mesleki karar alma süreçlerini zorlaştırmaktadır. Literatürde gizli müfredatın yıkıcı etkilerini hafifletmeye ve erken klinik dönemdeki tıp öğrencilerine doğru mesleki davranışları kazandırmaya yönelik kuramsal temelli, müdahale odaklı eğitim stratejilerinin ve bunların belirleyicilerinin nasıl tasarlanması gerektiği konusunda önemli bir boşluk bulunmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Eğitimde Puanlamayı Oyunlaştırmadan Ayırmak ve Netleştirmek: Yükseköğretimde Puanlama Yaklaşımının Etkililiği
Oyunlaştırma, 2010'lu yıllardan itibaren eğitim alanında öğrencilerin motivasyonunu ve derse katılımını artırmak amacıyla yaygın şekilde benimsenmiştir. Ancak uygulama sürecinde oyun düşüncesi (game thinking) ilkesi ihmal edilerek yalnızca puan, rozet ve ödül gibi münferit ögelerin eklenmesi, kavramın yanlış anlaşılmasına ve 'puanlama' (pointsification) olarak adlandırılan dar bir yaklaşıma indirgenmesine yol açmıştır. Literatürde puanlama uygulamalarının da oyunlaştırma başlığı altında değerlendirilmesi, ampirik sonuçlarda kafa karışıklığına ve çelişkili bulgulara neden olmaktadır. Bu çalışma, yükseköğretim bağlamında her iki kavramın sınırlarını çizmeyi ve puanlamanın eğitsel etkililiğini analiz etmeyi amaçlamaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Sürdürülebilir Liderlik: Bir Literatür Taraması ve Gelecek Araştırmalar İçin Beklentiler
Modern işletme yönetimi, ekonomik büyümenin beraberinde getirdiği sosyal eşitsizlikler ve çevresel bozulmalar nedeniyle ciddi bir dönüşüm sürecinden geçmektedir. Geleneksel liderlik modellerinin kısa vadeli kâr odaklı yaklaşımı, 2015 yılında kabul edilen Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları ve küresel iklim krizi bağlamında yetersiz kalmaktadır. Bu durum, liderlerin ekonomik, sosyal ve çevresel hedefleri dengelemesini öngören sürdürülebilir liderlik kavramını tartışmaların odağına yerleştirmiştir. Ancak alanın henüz kuramsal olarak parçalı bir yapıda olması ve farklı disiplinlerdeki uygulamaların bütünleştirilememesi, kapsamlı bir literatür sentezini zorunlu kılan temel sorunu oluşturmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Modern Hesaplama Sistemlerinin Evrimi, Sınıflandırılması ve Gelecek Yönelimleri: Bütüncül Bir İnceleme ve Vizyon
Son altmış yılda bilgisayar sistemleri alanında yaşanan teknolojik gelişmeler, merkezi ana bilgisayarlardan kişisel bilgisayarlara, bulut bilişimden sis, uç ve sunucusuz hesaplama mimarilerine uzanan köklü bir dönüşüm süreci yaratmıştır. Veri hacmindeki eş benzeri görülmemiş artış, gecikmeye duyarlı uygulamaların yaygınlaşması ve yapay zeka ile kuantum hesaplama gibi yenilikçi paradigmaların sisteme entegrasyonu, hesaplama sistemlerinin performans, ölçeklenebilirlik ve enerji verimliliği odaklı yeniden yapılandırılmasını zorunlu kılmaktadır. Mevcut alan yazınında farklı alt hesaplama modellerine odaklanan çalışmalar bulunsa da, bu mimarilerin tarihsel gelişim dinamiklerini, hiyerarşik taksonomisini ve geleceğe yönelik araştırma gündemini bir arada ele alan bütüncül çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Çevre Koruma Vergisi, Kurumsal ESG Performansı ve Yeşil Teknolojik Yenilik
Çevre koruma düzenlemeleri ve piyasa tabanlı kamusal politika araçlarının işletmelerin çevresel, sosyal ve kurumsal yönetim (ESG) performansları ile yeşil teknoloji inovasyonu üzerindeki etkileri, sürdürülebilir iktisat ve çevre yönetimi literatüründe temel bir tartışma konusudur. Çin'in 2018 yılında uygulamaya koyduğu çevre koruma vergisi, kirletici emisyon maliyetlerini içselleştirerek firmaları yeşil dönüşüme teşvik etmeyi amaçlamaktadır. Literatürde çevresel vergilerin 'çifte temettü' yaratıp yaratmadığı veya Porter hipotezi çerçevesinde inovasyon telafi etkisi doğurup doğurmadığı tartışılırken, bu politikanın ESG performansı ve yeşil inovasyon ilişkisindeki aracı rolü deneysel olarak incelenmeyi bekleyen önemli bir soru niteliğindedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Bangladeş'te Lisans Üniversite Sınavına Hazırlanan Öğrencilerde Depresyon Belirtileri, Anksiyete ve Stres: Kesitsel Bir Çalışma
Gelişmekte olan ülkelerde ruh sağlığı kaynaklarının yetersizliği, yükseköğretime geçiş aşamasındaki gençlerin karşılaştığı akademisi temelli psikososyal baskıları daha ağır hale getirmektedir. Bangladeş'te kamu üniversitelerindeki kontenjanların son derece kısıtlı olması, üniversiteye giriş sınavlarını yüksek rekabetli bir yarışa dönüştürmektedir. COVID-19 pandemisi sürecinde sınavların ertelenmesi ve 'otomatik geçiş' uygulamaları aday öğrenciler üzerinde ek belirsizlik ve toplumsal baskı oluşturmuştur. Bu çalışma, üniversiteye giriş sınavına hazırlanan adayların depresyon, anksiyete ve stres düzeylerini inceleyerek literatürdeki ampirik veri eksikliğini gidermeyi amaçlamaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Hızlı Kilo Vermenin Brezilya Jiu-Jitsu Sporcularının Müsabaka Sürecindeki Duygu Durumları ve Tükenmişlik Düzeylerine Etkisi
Mücadele sporlarında sporcuların müsabaka öncesinde kısa sürede yüksek miktarda vücut kütlesi kaybetmesi yaygın bir stratejidir. Sporcular alt sıkletlerde fiziksel avantaj elde etme amacıyla bu yönteme başvursa da kısıtlayıcı diyetler ve dehidrasyon uygulamalarının sporcuların psikolojik durumu üzerindeki etkileri spor psikolojisi alanında tartışılmaktadır. Brezilya jiu-jitsusu sporcularında hızlı kilo kaybının spora özgü tükenmişlik boyutları ve duygu durumu bileşenleri üzerindeki etkisi literatürde yeterince incelenmemiştir.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Mülteci Öğrencilerin Türk Eğitim Sistemine Uyumunda Eğitimde Kalite Olgusunun İncelenmesi
Gelişmekte olan ülkelerde kitlesel göç hareketleri, eğitim sistemlerinin yapısını ve niteliğini doğrudan etkileyen dinamiklerin başında gelmektedir. Zorunlu göçler sonuçunda farklı dil ve kültür altyapısına sahip çocukların ev sahibi ülkenin okullarına katılması, fırsat eşitliği, sosyal uyum ve kapsayıcı eğitim bağlamında önemli tartışmaları beraberinde getirmektedir. Türkiye özelinde yürütülen çalışmalarda, mülteci öğrencilerin eğitim sistemine entegrasyonunda karşılaşılan güçlüklerin ve derslerdeki niteliğin korunması süreçlerinin öğretmen ve okul yöneticisi görüşleri doğrultusunda değerlendirilmesi büyük bir gereklilik haline gelmiştir. Bu araştırma, yerel düzeyde ilkokul, ortaokul ve lise kademelerinde görev yapan eğitimcilerin mülteci öğrencilerin akademik, sosyal ve kültürel uyum süreçlerine ilişkin deneyimlerini ve bu sürecin eğitim kalitesine etkilerini bütüncül bir yaklaşımla ele alarak alandaki ampirik ve uygulamalı tartışmalara katkı sağlamayı hedeflemektedir.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
Üniversite Öğrencilerinde Akademik Duygular, Üniversiteye Uyum ve Okulu Bırakma Eğilimi
Yükseköğretime geçiş süreci, öğrencilerin akademik, sosyal ve duygusal alanlarda önemli dönüşümler yaşadığı kritik bir evredir. Özellikle COVID-19 pandemisi ve acil uzaktan eğitim uygulamaları, üniversiteye yeni başlayan gençlerin uyum süreçlerini daha karmaşık hale getirmiştir. Alanyazında öğrencilerin bilişsel ve davranışsal gelişimlerine odaklanılırken, bu süreçlerin arka planında yer alan ve akademik başarı ile okulu bırakma kararlarını doğrudan etkileyen duygusal yaşantıların rolü uzun süre ihmal edilmiştir. Bu çalışma, akademik duyguların üniversiteye uyum ve okulu bırakma niyeti üzerindeki yordayıcı rolünü inceleyerek alandaki bu boşluğu doldurmayı ve yükseköğretimde kalıcılığı artıracak müdahale mekanizmalarına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
Genç İş Gücü Arasında İş Tatmini ve İşten Ayrılma Niyetinin Öngörülmesi: Gelişmekte Olan Bir Ekonomiden Kanıtlar
Küresel salgın sonrası dönemde Çin gibi gelişmekte olan ekonomilerde iş gücü piyasasının dinamikleri hızla değişmiş, nitelikli çalışanları elde tutma sorunu kurumsal bir zorluk haline gelmiştir. Özellikle Y ve Z kuşaklarından oluşan genç iş gücünün kariyer fırsatları ve ücret adaleti konusundaki beklentileri, geleneksel iş modellerinden farklılaşmaktadır. Literatürde bu kitlenin işten ayrılma niyetini tetikleyen faktörler tartışılırken, makale bu sorunu iş tatmini ve iş özerkliği kavramlarını modele entegre ederek ele almakta ve stratejik İK uygulamalarının etkinliğini sörgülamaktadır.
Tarım Bilimleri · Tarım ve Gıda Bilimleri
Yabani Karpuzun (Citrullus lanatus) Kuraklik Stresine Dayaniklilik Mekanizmalari ve Tuzluluga Karsi Ortak Göstergeleri Üzerine Bir Inceleme
Küresel iklim değişikligi, kuraklik ve toprak tuzlulugu gibi abiyotik stres faktörlerinin sikligini ve siddetini artirarak tarimsal verimliligi dünya çapinda tehdit etmektedir. Bu durum karşısinda, aşırı çevre kosullarina dogal olarak uyum sağlamis kserofitik bitkilerin hayatta kalma stratejilerini anlamak, sürdürülebilir tarim uygulamalari ve kurakliga dayanikli kültür bitkilerinin geliştirilmesi açisindan kritik bir öneme sahiptir. Literatürde, bitkilerin abiyotik strese verdigi fizyolojik, biyokimyasal ve moleküler tepkilerin karmasikligi tartisilmakta olup, yabani türlerin dayaniklilik mekanizmalarinin evcil akrabalarina aktarilmasi temel bir araştırma sorusu olarak öne çikmaktadir. Yabani karpuz (Citrullus lanatus), Kalahari Çölü'nün zorlu kosullarinda hayatta kalabilen yapisiyla bu çalismalar için önemli bir biyolojik model sunmaktadir.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Gençlik Cezaevlerindeki Ağır Suçlular İçin Sosyal-Terapötik Tedavinin Etkililiği: Tekrarlayan Suç Davranışına İlişkin Yarı Deneysel Bir Çalışma
Almanya'da son 15 yılda yasal düzenlemelerle birlikte genç suçlulara yönelik sosyal-terapötik kurumların sayısında ciddi bir artış yaşanmıştır. Bu kurumlar, yüksek riskli şiddet ve cinsel suç faillerinin mükerrer suç işleme (rezidivizm) oranlarını azaltmak amacıyla milis-terapi (milieu-therapeutic) ortamında psikoterapötik, eğitsel, mesleki ve rekreasyonel tedbirlerin eklektik bir karışımını sunmaktadır. Ancak literatürde genç cezaevlerindeki bu tür sosyal-terapötik uygulamaların etkililiğine dair ampirik kanıtlar oldukça sınırlı ve çelişkilidir. Alandaki temel tartışma, yasal olarak zorunlu kılınan bu yoğun ve maliyetli müdahalelerin, normal cezaevi rejimindeki eğitsel programlara kıyasla suç tekrarını azaltmada ne ölçüde üstünlük sağladığı sorusu etrafında şekillenmektedir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Çin'de Çevresel, Sosyal ve Yönetişim (ESG) Performansı, Denetim Kalitesi ve Yatırım Etkinliği: Ampirik Bir Analiz
Geleneksel finansal raporlamanın ötesine geçen yönetim tartışmaları, kurumsal yönetişim bilgileri ve finansal tablo dipnotları gibi ek bilgi taleplerinin artmasıyla birlikte, Çevresel, Sosyal ve Yönetişim (ESG) açıklamaları modern iş dünyasında hayati bir konuma gelmiştir. Gelişmekte olan piyasalarda ESG performansının kurumsal kararlar ve özellikle kaynak tahsisinin rasyonelliğini gösteren yatırım etkinliği üzerindeki etkisi finans ve işletme literatüründe yoğun şekilde tartışılmaktadır. Bu çalışma, karmaşık ajans ilişkilerine sahip olan Çinli işletmelerin ESG uygulamalarının yatırım etkinliğini nasıl etkilediğini ve denetim kalitesinin bu süreçteki mekanizmalarını incelemektedir.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Gine-Bissau: Askerileştirilmiş Demokrasinin 30 Yılı (1991–2021)
Afrika kütlesinde bağımsızlık sonrası kurulan siyasal rejimlerin demokratikleşme süreçleri, askeri vesayet, darbeler ve kurumsal istikrarsızlık tartışmalarının merkezinde yer almaktadır. Gine-Bissau örneğinde, 1991 yılında çok partili hayata geçişle başlayan demokratikleşme deneyimi, siyasal iktidarın sivilleşmesini sağlayamamış ve silahlı kuvvetlerin de facto iktidar konumunu sürdürdüğü hibrit bir yapı ortaya çıkarmıştır. Siyaset bilimi literatürü, çok partili seçimlerin düzenlenmesine rağmen otoriter uygulamaların ve askeri müdahalelerin varlığını koruduğu bu durumu anlamak için içsel sosyo-politik dinamikler ile dışsal aktörlerin rollerini eş zamanlı incelemeyi gerektirmektedir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Bitkilerde Melatonin Aracıli Gelişim ve Abiyotik Stres Toleransi
Bitki fizyolojisi alaninda, değişen iklim kosullari ve çevresel stres faktorleri karşısinda bitkisel verimliligin korunmasi kritik bir araştırma konusudur. Melatonin, bitkilerde buyume, gelisme ve abiyotik stres toleransinin düzenlenmesinde cok yonlu bir sinyal molekulu olarak one cikmaktadir. Alandaki guncel tartismalar, eksojen melatonin uygulamalarınin hucresel duzeyde metabolik aglari, hormonal dengeleri ve antioksidan savunma mekanizmalarini nasıl koordine ettigini anlama cabasi etrafinda yoğunlasmaktadir. Bu makale, melatoninin tohum cimlenmesinden yaslanmaya kadar olan süreçlerdeki fizyolojik rollerini ve stres altindaki koruyucu islevlerini butunsel bir yaklaşimla ele almaktadir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
OpenCap: Akıllı Telefon Videolarından İnsan Hareket Dinamiklerinin Açık Kaynaklı Hesaplama Platformu ile Analizi ve Doğrulanması
İnsan hareketi dinamiklerinin ve nöromüsküloskeletal kontrolün nicel olarak değerlendirilmesi, kas-iskelet ve nöromüsküler hastalıkların anlaşılması, yaralanma risklerinin öngörülmesi ve rehabilitasyon süreçlerinin takibi açısından kritik bir öneme sahiptir. Geleneksel hareket analizi yöntemleri; 150.000 doları aşan yüksek donanım maliyetleri, özel laboratuvar alanları, karmaşık kalibrasyon süreçleri ve uzman personelin günler süren veri işleme adımlarını gerektirmektedir. Bu yüksek maliyet ve zaman engelleri, biyomekanik ölçümlerin geniş ölçekli klinik araştırmalara ve rutin klinik uygulamalara entegre edilmesini zorlaştırmaktadır. Akıllı telefon kameraları ve bilgisayarlı görü algoritmalarındaki gelişmeler alternatif sunsa da, donanım senkronizasyonu olmayan birkaç mobil cihazdan yüksek doğrulukta eklem kuvveti ve kas aktivasyonu gibi 3 boyutlu dinamik parametrelerin elde edilip edilemeyeceği belirsizliğini korumaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
ChatGPT'nin USMLE Sınavındaki Performansı: Büyük Dil Modelleri Kullanılarak Yapay Zekâ Destekli Tıp Eğitimi Potansiyeli
Klinik tıp alanında yapay zekâ uygulamalarının yaygınlaşması, serbest metin verilerinin düzensizliği, sistemler arası entegrasyon eksikliği ve etiketlenmiş yapılandırılmış veri yetersizliği nedeniyle uzun süredir sınırlı bir düzeyde kalmıştır. Derin öğrenme algoritmalarının klinik bakımda genelleştirilebilir sonuçlar üretmekte zorlanması, alana özgü ve yüksek maliyetli eğitim verilerine olan bağımlılıktan kaynaklanmaktadır. Son dönemde gelişen büyük dil modellerinin (LLM), genel alan verileriyle eğitilmesine rağmen karmaşık tıp bilgisini işleme, klinik akıl yürütme ve mantıksal çıkarım yapma yetenekleri tıp eğitimi ve akademik literatürde yoğun bir tartışma konusu haline gelmiştir. Bu çalışma, alan odaklı eğitim almamış genel bir dil modelinin üst düzey klinik akıl yürütme gerektiren tıp lisanslama sınavlarındaki başarısını ölçerek alandaki bu temel soruyu incelemektedir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Çevrimiçi Marka Konumlandırmasını Geliştirmede Belirleyici Faktörler Olarak Arama Motoru Optimizasyonu (SEO) Stratejileri
Dijital pazarlama dünyası, arama motoru algoritmalarındaki sürekli değişimler nedeniyle marka konumlandırma stratejilerinde büyük bir dönüşüm yaşamaktadır. Modern pazarda varlığını sürdürmek isteyen işletmelerin çevrimiçi ortama geçiş yapması bir zorunluluk haline gelmiş olsa da, pek çok girişimci SEO stratejisinin rekabetçi avantaj sağlayan gücünü tam olarak kullanamamaktadır. Bu çalışma, SEO stratejisinin alt bileşenlerinin marka başarısı üzerindeki etkisini sörgülayarak alan yazındaki uygulama ve teori arasındaki boşluğu doldurmaya çalışmaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Pep Guardiola Tarafından Çalıştırılan Takımların Oyun Tarzı Üzerine Maç Konumunun Etkisi
Modern futbol dinamikleri, oyuncuların bireysel ve kolektif beceri düzeylerindeki ilerlemelerin yanı sıra maç konumu, turnuva kategorisi ve rakip seviyesi gibi bağlamsal değişkenlere uyum sağlamayı zorunlu kılmaktadır. Özellikle iç saha ve dış saha oynamak, takımların savunma yerleşimlerini, hücum organizasyonlarını ve teknik-taktik uygulama başarılarını doğrudan etkileyen kritik bir çevresel faktördür. İspanya La Liga'nın daha çok teknik ve topa sahip olma odaklı futbolu ile İngiltere Premier Lig'in yüksek tempolu ve fiziksel karakteri arasında belirgin farklar bulunmaktadır. Bu bağlamda, farklı ulusal liglerde ve benzer felsefelerle başarı yakalamış olan Pep Guardiola gibi üst düzey teknik direktörlerin takımlarının, maç konumuna bağlı olarak oyun tarzlarını değiştirip değiştirmediği sorusu spor bilimleri yazınında önemli bir tartışma alanı oluşturmaktadır.