Akademik arama
Arama sonuçları
“Teknoloji” için 108 doğrulanmış makale incelemesi bulundu.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Çin'in Eyalet Düzeyindeki Yükseköğretim Sistemlerinin Verimliliği, Verimlilik Değişimi ve Teknoloji Açıklarının Değerlendirilmesi: Kapsamlı Bir Analitik Çerçeve
Yükseköğretim sistemleri, beşeri sermaye birikimini ve bilimsel-teknolojik yenilik kapasitesini artırarak ulusal düzeyde ekonomik büyüme ile sürdürülebilir kalkınmanın en temel itici güçlerinden birini oluşturmaktadır. Gelişmekte olan ülkelerin Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarına uyum sağlama sürecinde kamu kaynaklarını bölgesel yükseköğretim kurumlarına verimli aktarması kritik önem taşımaktadır. Çin gibi devasa ölçeğe ve geniş bölgesel gelişmişlik farklarına sahip bir ülkede, eyalet bazlı yükseköğretim sistemlerinin kaynak kullanımı verimliliğini, zaman içindeki toplam faktör verimliliği değişimini ve bölgeler arası teknoloji açıklarını eş zamanlı değerlendiren kapsamlı metodolojik çerçevelere ihtiyaç duyulmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Çevre Koruma Vergisi, Kurumsal ESG Performansı ve Yeşil Teknolojik Yenilik
Çevre koruma düzenlemeleri ve piyasa tabanlı kamusal politika araçlarının işletmelerin çevresel, sosyal ve kurumsal yönetim (ESG) performansları ile yeşil teknoloji inovasyonu üzerindeki etkileri, sürdürülebilir iktisat ve çevre yönetimi literatüründe temel bir tartışma konusudur. Çin'in 2018 yılında uygulamaya koyduğu çevre koruma vergisi, kirletici emisyon maliyetlerini içselleştirerek firmaları yeşil dönüşüme teşvik etmeyi amaçlamaktadır. Literatürde çevresel vergilerin 'çifte temettü' yaratıp yaratmadığı veya Porter hipotezi çerçevesinde inovasyon telafi etkisi doğurup doğurmadığı tartışılırken, bu politikanın ESG performansı ve yeşil inovasyon ilişkisindeki aracı rolü deneysel olarak incelenmeyi bekleyen önemli bir soru niteliğindedir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Çevre Kirliliği İzleme ve Yönetiminde Yapay Zekâ ve Nesnelerin İnterneti Tabanlı Teknolojiler
Çevre kirliliği, ağır metaller, pestisitler, kalıcı organik kirleticiler ve mikroplastikler gibi tehlikeli maddelerin ekosistemler ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri nedeniyle küresel ölçekte kritik bir alan teşkil etmektedir. Geleneksel laboratuvar analiz yöntemlerinin zaman alıcı ve yüksek maliyetli olması, dinamik çevresel süreçlerin anlık takibini zorlaştırmaktadır. Bu bağlamda, yapay zekâ algoritmalarının sensör sistemleri ve Nesnelerin İnterneti altyapısıyla entegre edilmesi, kirleticilerin gerçek zamanlı tespiti ve yönetimi için yeni bir teknolojik paradigma sunmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Türkiye Otomotiv Sanayi Sektörünün Teknolojik ve Yenilikçi Yapısı ile Yetenekleri: Keşfedici Bir Çalışma
Otomotiv sektörü, küresel üretim ve ticaret hacminde çok kritik bir paya sahip olup ülkelerin endüstriyel ve ekonomik kalkınmasında sürükleyici bir rol oynamaktadır. Son yıllarda dijital dönüşüm ve yapay zeka gibi hızlı teknolojik gelişmelerle derin bir dönüşüm geçiren sektörde rekabet gücünü koruyabilmek, bilim, teknoloji ve yenilik göstergelerinin doğru analiz edilmesini ve stratejik planlamanın bu göstergeler doğrultusunda şekillendirilmesini gerektirmektedir. Sektörün sürdürülebilirliği, bilimsel altyapı, Ar-Ge harcamaları, patent başvuruları ve üretim kapasitesi arasındaki yapısal ilişkilerin anlaşılmasına bağlıdır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Yükseköğretimde Üretken Yapay Zeka Teknolojilerinin Kullanımına İlişkin Öğrenci Perspektifleri
Yükseköğretimde ChatGPT gibi üretken yapay zeka araçlarının hızla yaygınlaşması, geleneksel akademik dürüstlük politikalarının ve intihal algılarının yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılmıştır. Söz konusu teknolojiler, öğrencilerin yazma süreçlerini ve bilgiye erişim biçimlerini dönüştürürken, üniversitelerin akademik dürüstlük kurallarının güncellenmesi ihtiyacını ortaya çıkarmaktadır. Bu araştırmada, öğrencilerin üretken yapay zeka araçlarına yönelik farkındalıkları, kullanım amaçları, akademik yazma özgüvenleri ile bu teknolojilere ilişkin tutumları bütüncül bir yaklaşımla ele alınmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Gelişen 5G Teknolojisi: İletişim ve Güvenlik Üzerindeki Kapsamlı Etkilerinin İncelenmesi
5G teknolojisi, kablosuz ağların beşinci nesli olarak veri hızlarında devrimsel bir artış ve gecikme sürelerinde keskin bir düşüş vaat etmektedir. Bu teknolojik sıçrama, yalnızca bireysel iletişimi değil, aynı zamanda sağlık, imalat ve ulaşım gibi kritik altyapıların dijital dönüşümünü simgeleyen bir paradigma değişimini temsil etmektedir. Ancak bu hiper-bağlantılı ekosistem, saldırı yüzeyinin genişlemesi ve veri gizliliği gibi karmaşık siber güvenlik zorluklarını da beraberinde getirmekte; uluslar arası rekabetin yeni odağı haline gelmektedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Mikro Uydu Tabanlı Gerçek Zamanlı Kuantum Anahtar Dağıtımı Teknolojisi ve Saha Uygulamaları
Küresel ölçekte güvenli kuantum ağlarının kurulması, kuantum fiziği ilkelerine dayanan kuantum anahtar dağıtımı sistemlerinin uydu takımyıldızları aracılığıyla yaygınlaştırılmasını gerektirmektedir. Geleneksel kuantum uyduları ve optik yer istasyonları tonlarca ağırlığa ve devasa boyutlara sahip olduğundan, büyük ölçekli ve alçak maliyetli takımyıldız ağlarının kurulması pratik sınırlılıklarla karşılaşmaktadır. Mikro uydular ve taşınabilir yer istasyonları kullanarak hafif, yüksek hassasiyetli ve gerçek zamanlı kuantum anahtar dağıtımı gerçekleştirmek, küresel kuantum interneti altyapısının ticari ve askeri ölçekte yaygınlaşması için kritik bir teknolojik eşiği temsil etmektedir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Yükselen E-7 Ülkelerinde Yenilenebilir Enerji, İnsani Gelişme ve Teknolojik İnovasyonun Çevresel Kuznets Eğrisi Hipotezi Bağlamında Yeniden Değerlendirilmesi
Küresel iklim değişikliği ve çevre kirliliğiyle mücadelede, özellikle yüksek büyüme oranlarına ve yoğun enerji tüketimine sahip yükselen ekonomilerin (E-7 ülkeleri: Brezilya, Çin, Hindistan, Endonezya, Rusya, Meksika ve Türkiye) karbondioksit emisyonu dinamiklerinin anlaşılması kritik bir öneme sahiptir. Ekonomik büyüme ile çevresel bozulma arasındaki ilişkiyi açıklayan geleneksel Çevresel Kuznets Eğrisi (EKC) hipotezi, günümüzün sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusumente yenilenebilir enerji kullanımı, insani gelişmişlik düzeyi ve çevre teknolojilerindeki patentler gibi modern moderatör değişkenlerle birlikte yeniden formüle edilmektedir. Alan yazındaki temel tartışma, bu ülkelerin ekonomik büyümeyi sürdürürken aynı zamanda çevresel kaliteden ödün vermeyecekleri dönüm noktasına ulaşıp ulaşmadıkları ve teknolojik modernizasyonun bu süreci nasıl hızlandırabileceğidir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
X-Işını Pulsar Uzay Aracı Otonom Navigasyonunun İncelenmesi: Yöntemler, Teknolojiler ve Gelecek Perspektifleri
Derin uzay görevlerinde yer istasyonlarına dayalı takip sistemleri, açısal konum hatalarının mesafe arttıkça katlanarak büyümesi nedeniyle yetersiz kalmaktadır. Astronomik birim başına oluşan kilometrelerce sapma, gezegenler arası seyir halindeki uzay araçlarının kendi konum ve hızlarını otonom olarak belirleme ihtiyacını doğurmuştur. X-ışını pulsar navigasyonu (XNAV), evrenin doğal deniz fenerleri olarak kabul edilen nötron yıldızlarından yayılan düzenli X-ışını sinyallerini kullanarak uzay araçlarına yüksek hassasiyetle zamansal ve mekânsal konumlandırma imkânı sunan yenilikçi bir teknolojik yaklaşımdır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Avrupa'nın En Erken Aşölyen Teknolojisi: Barranc de la Boella Erken Pleyistosen Alanından Büyük Biçimlendirilmiş Aletlere İlişkin Yeni Bulgular
Alt Paleolitik dönemde Aşölyen (Mod 2) endüstrisinin Afrika dışına yayılımı ve Batı Avrupa'daki ilk ortaya çıkış zamanı arkeoloji dünyasında en çok tartışılan konulardan biridir. Afrika'da yaklaşık 1.75 milyon yıl önce başlayan bu teknolojik gelenek, Levant ve Güney Asya'da erken tarihlerde belgelenmişken, Batı Avrupa'da Brunhes-Matuyama sınırından (0.78 milyon yıl) öncesine ait izler uzun süre tartışmalı kalmıştır. İspanya'nın Tarragona kentinde yer alan Barranc de la Boella alanındaki Ünite II katmanı (0.99-0.78 milyon yıl), Avrupa'da Mod 1 Yontuk Çakıl teknolojisiyle eşzamanlı veya hemen sonrasında ortaya çıkan en erken Erken Aşölyen varlığını incelemek için eşsiz bir çökeller dizilimi ve zengin yontma taş iklimi sunmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Mekansal Transkriptomik Teknolojilerindeki Gelişmeler ve İlgili Veri Analizi Stratejileri
Biyomedikal araştırmalarda doku mimarisinin ve hücresel heterojenliğin anlaşılması, hücresel etkileşimler ile mikreçevre ilişkilerini çözebilmek adına kritik önem taşımaktadır. Geleneksel tek hücre RNA sekanslama (scRNA-seq) yöntemleri, dokuyu ayrıştırırken hücrelerin fizyolojik mekansal konum bilgisini yok etmektedir. Bu durum karmaşık hücresel iletişim ağlarının tam olarak anlaşılmasını zorlaştırırken, son yıllarda gelişen mekansal transkriptomik teknolojileri geni korunan doku kesitlerinden elde edilen gen anlatım verilerini özgün mekansal koordinatlarıyla birleştirerek bu sınırlılığı aşmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Tıbbi Nesnelerin İnterneti Ekosisteminde Kenar-Bulut Bilişim ve Yapay Zeka Entegrasyonu: Mimari Yapılar, Teknolojik Bileşenler ve Uygulama Alanları
Sağlık bilişimindeki dijital dönüşüm, 5G teknolojisinin gelişiyle birlikte tıbbi verilerin heterojen yapısını ve patlayıcı büyümesini beraberinde getirmiştir. Geleneksel sağlık modellerindeki erişim zorlukları, yüksek tedavi maliyetleri ve bilgi kapalılığı gibi kronik sorunlar, Tıbbi Nesnelerin İnterneti (IoMT) teknolojileriyle aşılmaya çalışılsa da, devasa büyüklükteki verinin güvenliğinin sağlanması ve gecikmesiz işlenmesi kritik bir teknik darboğaz teşkil etmektedir. Özellikle gerçek zamanlı veri analizi gerektiren cerrahi müdahaleler ve yoğun bakım izlemi gibi durumlarda, merkezi bulut sistemlerinin yarattığı ağ gecikmesi hayati riskler barındırmaktadır. Makale, bu sorunsalı çözmek adına bilişim kaynaklarının veri kaynağına yakınlaştırıldığı kenar-bulut hiyerarşisini ve yapay zeka optimizasyonlarını akademik bir mercekle tartışmaya açmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
CiteSpace Tabanlı Küresel Bilim, Teknoloji, Mühendislik ve Matematik Eğitimi Bilgi Haritalama Analizi
Dördüncü sanayi devriminin getirdiği küresel dönüşüm, geleneksel tek disiplinli eğitim anlayışının ötesine geçerek öğrencilerin disiplinlerarası problem çözme, yaratıcılık ve yenilikçilik becerilerini geliştiren STEM eğitimi modelini ön plana çıkarmıştır. ABD başta olmak üzere dünyadaki birçok ülke STEM eğitimini ulusal kalkınma ve rekabet stratejilerinin merkezine koymuştur. Ancak, alanda yayımlanan akademik çalışmaların hızla çoğalması, araştırma odaklarının, dönemsel eğilimlerin, kurumlar arası işbirliklerinin ve araştırma cephelerinin bütüncül bir biçimde anlaşılmasını zorlaştırmaktadır. Bu çalışma, 2004-2022 yılları arasındaki küresel STEM eğitimi yazınını haritalandırarak alandaki entelektüel yapıyı çözümlere kavuşturmayı amaçlamaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Twitch Platformundaki Nefret Baskınları: Canlı Yayın Topluluklarında Gerçek Zamanlı İnsan-Bot Koordineli Saldırıların Anlaşılması
Canlı yayın platformları ve çevrim içi topluluklar, kullanıcı etkileşimini artırmak için eş zamanlı sohbet ve takip mekanizmaları sunarken bu teknolojik imkânlar yeni çevrim içi taciz türlerine de zemin hazırlamaktadır. Özellikle marjinalleştirilmiş yayıncıları hedef alan insan-bot koordineli grup saldırıları (nefret baskınları), platformların denetim mekanizmalarını zorlamakta ve kullanıcıların deneyimlerini olumsuz etkilemektedir. İnsan-bilgisayar etkileşimi ve bilgisayar destekli ortak çalışma (CSCW) alanındaki araştırmalar, genel çevrim içi tacizleri incelemekle birlikte canlı yayın ekosistemlerinin eş zamanlı yapısından kaynaklanan bu ölçeklenebilir ve yoğun saldırı türünü ve topluluk denetimi dinamiklerini derinlemesine açıklamaya ihtiyaç duymaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Eğitimsel Değerlendirmenin Geçmişi, Bugünü ve Geleceği: Transdisipliner Bir Perspektif
Eğitimsel değerlendirme, öğrenci deneyimlerinin kalitesi, öğretmenlerin öğretim faaliyetleri, müfredatın değerlendirilmesi ve okul performansı üzerinde kritik bir kaldıraca sahiptir. Ancak tarihsel süreçte, ölçme ve değerlendirme alanı ile psikoloji, müfredat, sınıf içi öğretim ve teknoloji gibi temel disiplinler birbirinden kopuk ve bağımsız alanlar halinde gelişmiştir. Bu makale, söz konusu kopukluğun eğitimsel süreçler üzerindeki olumsuz etkilerini ele almakta ve disiplinler arası bir entegrasyonun gelecekteki değerlendirme sistemleri için nasıl bir zorunluluk olduğunu sörgülamaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Derin Deniz Madenciliğinin Gelişimi ve Çevresel Etkileri Üzerine Bir Derleme
Karada yer alan mineral kaynaklarının küresel sanayileşme ve yüksek tüketim oranları nedeniyle hızla tükenmesi, kamu otoritelerini ve araştırmacıları alternatif kaynak olarak derin deniz madenciliğine yöneltmiştir. Okyanus tabanları polimetalik nodüller, kobaltça zengin kabuklar ve masif sülfitler gibi son derece zengin metal rezervlerine ev sahipliği yapmaktadır. Ancak derin deniz bentik ekosistemlerinin biyolojik çeşitlilik açısından zengin, ekolojik dengeler bakımından son derece hassas ve müdahalelere karşı yavaş toparlanan yapısı, yürütülen arama ve çıkarma teknolojilerinin çevresel etkilerini kritik bir tartışma konusu haline getirmektedir. Bu alandaki temel akademik tartışma, küresel maden ihtiyacını karşılayacak endüstriyel derin deniz madencilik sistemlerinin geliştirilmesi ile deniz ekosistemlerinde meydana gelebilecek geri döndürülemez tahribatların önlenmesi ve sürdürülebilir çevre yönetim çerçevelerinin oluşturulması arasındaki dengenin nasıl kurulacağı üzerinde yoğunlaşmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Vera C. Rubin Rasathanesi Uzay ve Zaman Miras Sörveyi ile Çok Ölçekli Astrobiyoloji Araştırmaları
Astrobiyoloji alanı, Güneş Sistemi dışı gezegenlerin keşfinden bu yana, genellikle sınırlı sayıda hedef üzerinde yoğunlaşan derinlemesine gözlemler ile tekil sistem verilerine dayanmıştır. Ancak, yaşanabilir dünyaların ve yaşam izlerinin aranması, geniş ölçekli istatistiksel verilerin ve çoklu dalga boyu analizlerinin entegrasyonunu gerektirmektedir. Vera C. Rubin Rasathanesi tarafından yürütülecek olan Uzay ve Zaman Miras Sörveyi (LSST), zaman alanı astronomisi, fotometrik çoklu bant gözlemleri ve geniş gökyüzü taramaları sayesinde bu metodolojik boşluğu doldurmayı ve astrobiyolojik araştırmaları tekil gözlemlerden çıkarıp büyük veri tabanlı istatistiksel bir çerçeveye oturtmayı hedeflemektedir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Gençlik, Para ve Davranış: Finansal Okuryazarlık Programlarının Etkisi
Çocukların ve ergenlerin karmaşıklaşan modern finansal ekosistemde karar alma süreçlerini sağlıklı yönetebilmeleri, bireysel ve toplumsal refahın sürdürülebilirliği açısından kritik önem taşımaktadır. Ancak literatürün büyük oranda yetişkinlere odaklanması, erken yaştaki müdahalelerin uzun vadeli finansal davranışlar üzerindeki etkisinin yeterince anlaşılmamasına yol açmıştır. Bu çalışma, erken yaşta finansal okuryazarlık eğitiminin nasıl yapılandırılması gerektiği ve hangi faktörlerin bu süreçte rol oynadığına odaklanmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Üretken Yapay Zeka: Sosyo-Teknik Bir Kavramsallaştırma ve İş ve Bilişim Sistemleri Mühendisliği İçin Araştırma Gündemi
Yapay zeka teknolojileri tarihsel süreçte ağırlıklı olarak verileri analiz eden ve karar destek süreçlerine katkı sağlayan analitik araçlar olarak konumlandırılmıştır. Ancak son dönemde büyük dil modelleri ve yayılım modelleri gibi derin öğrenme mimarilerindeki gelişmeler, yapay zekanın yaratıcı içerik üretme kapasitesi kazanmasını sağlamıştır. Bu durum, insan ve teknoloji arasındaki etkileşim kalıplarını köklü biçimde değiştirerek sosyo-teknik sistemlerde yeni bir evre başlatmıştır. İş ve Bilişim Sistemleri Mühendisliği (BISE) disiplini, teknolojinin organizasyonel ve toplumsal boyutlarını birlikte ele alması nedeniyle, üretken yapay zekanın getirdiği dönüştürücü fırsatları ve riskleri incelemek için kritik bir konumdadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Eğitimde Metaverse: Tanımı, Çerçevesi, Özellikleri, Potansiyel Uygulamaları, Zorlukları ve Gelecek Araştırma Konuları
COVID-19 pandemisiyle birlikte fiziksel dünyadaki birçok eğitim faaliyeti sanal ortama taşınmış ve yüz yüze olmayan öğrenme süreçleri yaygınlaşmıştır. Bu süreçte artırılmış gerçeklik, sanal gerçeklik, yapay zeka ve blokzincir gibi teknolojilerin gelişimi, fiziksel ve sanal dünya arasındaki sınırları kaldıran 3 boyutlu dijital mekânlar olarak metaverse kavramını öne çıkarmıştır. Eğitim teknolojileri literatüründe söz konusu teknolojiler çoğunlukla tek tek ele alınmış, bütüncül bir eğitsel metaverse tanımı ve çerçevesi eksik kalmıştır. Bu çalışma, eğitimde metaverse kullanımının ne anlama geldiğini, hangi teknolojik altyapılara dayandığını ve gelecekte hangi araştırma eksikliklerine yanıt verebileceğini açıklamak amacıyla yürütülmüştür.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Modern Hesaplama Sistemlerinin Evrimi, Sınıflandırılması ve Gelecek Yönelimleri: Bütüncül Bir İnceleme ve Vizyon
Son altmış yılda bilgisayar sistemleri alanında yaşanan teknolojik gelişmeler, merkezi ana bilgisayarlardan kişisel bilgisayarlara, bulut bilişimden sis, uç ve sunucusuz hesaplama mimarilerine uzanan köklü bir dönüşüm süreci yaratmıştır. Veri hacmindeki eş benzeri görülmemiş artış, gecikmeye duyarlı uygulamaların yaygınlaşması ve yapay zeka ile kuantum hesaplama gibi yenilikçi paradigmaların sisteme entegrasyonu, hesaplama sistemlerinin performans, ölçeklenebilirlik ve enerji verimliliği odaklı yeniden yapılandırılmasını zorunlu kılmaktadır. Mevcut alan yazınında farklı alt hesaplama modellerine odaklanan çalışmalar bulunsa da, bu mimarilerin tarihsel gelişim dinamiklerini, hiyerarşik taksonomisini ve geleceğe yönelik araştırma gündemini bir arada ele alan bütüncül çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Polimer Tabanlı Nükleer Radyasyon Zırhlama Malzemeleri: Mühendislik Uygulamaları İçin Mevcut Durum ve Gelişen Eğilimler
Nükleer teknolojilerin tıp, endüstri, tarım ve savunma sanayisindeki yaygın kullanımı, X ışınları, gama ışınları ve nötronlar gibi iyonlaştırıcı radyasyona maruz kalan personelin korunmasını kritik bir zorunluluk haline getirmiştir. Geleneksel kurşun tabanlı zırhlar ağır, esneklikten yoksun ve yüksek biyolojik toksisiteye sahip olduğundan, bunların yerini hafif, esnek ve çevre dostu alternatiflerin alması gerekmektedir. Yüksek atom numaralı dolguların polimer matrislerle birleştirilmesi, hem foton zayıflatma hem de nötron emiliminde yenilikçi çözümler sunmakta, ancak dolgu topaklanması ve arayüzey uyumsuzlukları gibi teknik zorlukları da beraberinde getirmektedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Dijitalleşmenin Çevre, Sosyal ve Yönetişim ile Sürdürülebilirlik Üzerindeki Rolü: Çıkarımlar İçin İncelemeye Dayalı Bir Çalışma
Bilgi ve iletişim teknolojilerindeki hızlı gelişim, geleneksel ekonomik büyüme modellerini dönüştürürken aynı zamanda ekolojik ve sosyal sürdürülebilirlik alanlarında yeni bir tartışma başlatmıştır. Literatürde dijitalleşmenin ekonomik verimliliği artırdığı savunulurken, artan karbon ayak izi gibi olumsuz çevresel etkileri de yoğun şekilde tartışılmaktadır. Bu çalışma, dijitalleşmenin çevre, sosyal gelişim, yönetişim ve genel sürdürülebilirlik hedefleri üzerindeki çok boyutlu etkilerini bütünsel bir literatür taraması çerçevesinde ele alarak alandaki kuramsal açıkları kapatmayı ve politika yapıcılara rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Denizsel Yenilenebilir Enerjinin Ekonomik Yapılabilirliği: Kapsamlı Bir Literatür Derlemesi
Denizsel yenilenebilir enerji (DYE) sistemlerinin ticarileşme süreçleri, fosil yakıtların yerini alabilecek temiz enerji alternatifleri arasında kritik bir öneme sahiptir. Ancak bu teknolojilerin yüksek ilk yatırım maliyetleri, işletme ve bakım zorlukları ile bölgeler arasındaki gelişmişlik farkları, ekonomik yapılabilirliğin önündeki en büyük engelleri oluşturmaktadır. Literatürde, rüzgar, dalga ve gelgit gibi farklı DYE kaynaklarının ticarileşme potansiyelleri ile ülkelerin teşvik mekanizmaları tartışılmakta olup, bu derleme çalışması küresel ölçekteki ekonomik fizibilite dinamiklerini entegre bir yaklaşımla analiz etmeyi amaçlamaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
F-104 Uçaklarının Dünya Havacılık Tarihindeki Yeri ve Önemi
Soğuk Savaş dönemi askeri havacılık tarihi, ikinci nesil jet savaş uçaklarının ortaya çıkışı ve jet teknolojisindeki süpersonik dönüşüm etrafında şekillenmiştir. Kore Savaşı sonrasında jet motorlu uçakların hava muharebelerinde gösterdiği performans, hava kuvvetlerini daha yüksek irtifa, Mach-2 düzeyinde sürat ve gelişmiş füze sistemlerine sahip önleme uçakları geliştirmeye yöneltmiştir. Bu süreçte tasarlanan F-104 Starfighter uçakları, NATO'nun Avrupa ve Orta Doğu'daki nükleer caydırıcılık doktrininin ana unsurlarından biri olmuş; aynı zamanda Soğuk Savaş'ın sıcak krizlerinde aktif roller üstlenmiştir. Askeri teknoloji tarihi alanındaki mevcut tartışmalar, jet teknolojisinin yayılımı ve ittifak ilişkileri bağlamında Türk Hava Kuvvetlerinin jet çağına entegrasyonunu da kapsamaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Yapay Zeka Algoritmaları Kullanılarak E-Sağlık Hasta İzleme Sistemi İçin Akıllı IoMT Tabanlı Mimari
Kronik hastalıkların yaygınlaşmasıyla birlikte uzaktan hasta izleme ve e-sağlık sistemlerinin önemi her geçen gün artmaktadır. Nesnelerin Tıbbi İnterneti (IoMT), giyilebilir sensörler ve bulut bilişim teknolojileri sağlık verilerinin sürekli ve hızlı biçimde toplanmasına imkân tanırken; bu verilerin yüksek boyutluluğu, gürültülü yapısı ve eksik değer içermesi verimli sınıflandırmayı zorlaştırmaktadır. Mevcut yapay zeka ve makine öğrenmesi yaklaşımları, hayati bulguların anlık analizinde ve anormal durumların yüksek doğrulukla tespit edilmesinde bilgi işleme hızı ile doğruluk oranı arasında denge kurmak durumundadır. Bu çalışma, yüksek boyutlu veri indirgeme, nesnel özellik seçimi ve hibrit derin öğrenme mimarilerini bir araya getirerek tıbbi izleme süreçlerindeki doğruluk ve zaman karmaşıklığı sorunlarına etkili bir çözüm sunmayı amaçlamaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Filistin Üniversitelerindeki Öğretim Üyelerinin Yükseköğretimde Yapay Zeka Uygulamalarının Kullanımına Yönelik Tutumları: Fırsatlar ve Zorluklar
Yükseköğretim kurumları, dijitalleşme ve gelişen teknolojilerle birlikte köklü bir dönüşüm süreci yaşamaktadır. Yapay zeka teknolojilerinin eğitim süreçlerine entegrasyonu, kişiselleştirilmiş öğrenme, idari verimlilik ve geri bildirim mekanizmalarının hızlandırılması gibi birçok önemli fırsat sunmaktadır. Ancak bu dönüşüm, akademik dürüstlük kaygıları, iş kaybı endişeleri ve teknik altyapı yetersizlikleri gibi çeşitli zorlukları da beraberinde getirmektedir. Bu dinamik süreçte, yükseköğretimin ana yürütücüsü olan öğretim üyelerinin yapay zekaya yönelik tutum ve inançlarının kapsamlı bir şekilde incelenmesi, teknolojik entegrasyon politikalarının başarısı açısından kritik bir öneme sahiptir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Yapay Zeka ile Siber Güvenlik ve Gizliliğin İlerletilmesi: Güncel Eğilimler ve Gelecek Araştırma Yönelimleri
Dijitalleşmenin hızlanmasıyla birlikte siber tehditlerin karmaşıklığı artmış, geleneksel statik ve kural tabanlı güvenlik sistemleri yetersiz kalmaya başlamıştır. Yapay zeka ve makine öğrenimi teknolojileri; sızma tespiti, zararlı yazılım sınıflandırma ve gizlilik koruma gibi alanlarda öngörücü analitik ve otonom karar alma yetenekleriyle öne çıkmaktadır. Bununla birlikte, yapay zekanın siber güvenlik ve gizlilik alanlarındaki kullanımını 20 yıllık geniş bir literatür ölçeğinde bütüncül olarak sentezleyen ve gelecekteki araştırma yönelimlerini haritalandıran sistematik çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Nijerya'nın Kıyı ve Açık Deniz Bölgelerindeki Rüzgar Enerjisi Potansiyelinin ve Ekonomik Uygulanabilirliğinin Değerlendirilmesi
Nijerya'nın artan nüfusu ve sanayileşmesi, ülkeyi kronik enerji açığıyla karşı karşıya bırakmış ve bu durum sürdürülebilir alternatiflerin araştırılmasını zorunlu kılmıştır. Mevcut enerji arzı büyük ölçüde doğal gaz ve hidroelektrik kaynaklarına dayalı olup, yenilenebilir enerji payı oldukça düşüktür. Literatürde Nijerya'nın rüzgar potansiyeline dair çalışmalar bulunsa da, bu çalışmaların çoğu kara bölgelerine odaklanmış; açık deniz ve kıyı şeritlerinin teknolojik-ekonomik analizi göz ardı edilmiştir. Bu çalışma, ülkenin henüz kullanılmamış deniz üstü rüzgar kaynaklarını nicel verilerle inceleyerek enerji güvenliği tartışmalarına somut bir katkı sunmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Yazılım Tabanlı Rüzgar Enerjisi Potansiyeli Değerlendirmesi: Batı Türkiye'den Bir Vaka Çalışması
Modern enerji ihtiyacının artışı, fosil yakıtların tükenmesi ve çevresel emisyon sorunları, yenilenebilir enerji kaynaklarına olan yönelimi küresel bir zorunluluk haline getirmektedir. Rüzgar enerjisi, temiz ve sürdürülebilir yapısıyla bu dönüşümün merkezinde yer almaktadır. Ancak bir bölgede rüzgar santrali kurulmadan önce, o bölgenin rüzgar rejiminin, hız dağılımının ve türbin teknolojileriyle olan uyumunun teknik yöntemlerle analiz edilmesi yatırım başarısı için kritiktir. Bu makale, Türkiye'nin rüzgar potansiyeli en yüksek bölgelerinden biri olan Çanakkale sahasını ele alarak, hesaplamalı yöntemlerin enerji projeksiyonlarındaki hassasiyetini tartışmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
InterPro Veritabanının 2022 Yılı Güncellemeleri, Pfam Entegrasyonu ve Yapay Zeka Tabanlı Yapısal Tahminlerin Biyoinformatik Platformuna Dahil Edilmesi
Genomik dizileme teknolojilerindeki hızlı gelişmeler ve maliyet düşüşleri, dizileme verilerinin benzeri görülmemiş bir ölçekte artmasına yol açmıştır. Ancak bu yüz milyonlarca ham protein dizisinin işlevsel ve yapısal olarak anlamlandırılması, hesaplama sürelerinin katlanarak büyümesi nedeniyle biyoinformatikte ciddi bir darboğaz oluşturmaktadır. Bu zorluğu aşmak için geliştirilen dizi imza veritabanları ve örüntü tanıma modelleri, deneysel olarak karakterize edilmiş proteinlerden elde edilen bilgileri henüz işlevi bilinmeyen dizilere aktarmayı amaçlar. Farklı veritabanlarının sunduğu tamamlayıcı bilgilerin tek bir çatı altında birleştirilmesi, proteom ölçeğinde işlevsel açıklama doğruluğunu artırmak ve biyomedikal araştırmacılara merkezi bir erişim noktası sunmak açısından kritik bir önem taşımaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
PacBio Yüksek Doğruluklu Okumalardan Mitokondriyal Genom Montajı İçin Python Boru Hattı: MitoHiFi
Biyoçeşitlilik genomik araştırmalarında, PacBio HiFi gibi yüksek doğruluklu uzun okuma teknolojileri karmaşık genomların montajında devrim yaratmıştır. Ökaryotik hücrelerde mitokondriyal genomlar nükleer genomla birlikte yüksek kapsama oranlarında dizilenmektedir. Ancak mitokondriyal dizilerin nükleer genoma aktarılmış kopyaları (NUMT), tandem yinelemeler ve heteroplazmi gibi yapılar geleneksel kısa okumalı biyoenformatik araçlarıyla tam çözülememekte ve tekrarlı bölgelerin eksik monte edilmesine yol açmaktadır. Bu bağlamda HiFi verilerini doğrudan işleyerek tam uzunlukta organel genomlarını güvenle monte eden ölçeklenebilir araçlara ihtiyaç duyulmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Zaman Serisi Tahmini İçin Derin Öğrenme: Model Mimarisi Paradigmaları, Özellik Çıkarımı ve Gelecek Yönelimleri Üzerine Kapsamlı Bir İnceleme
Zaman serisi tahmini (ZST), enerji tüketimi, sağlık hizmetleri, şehir içi trafik akışı, meteorolojik değişimler ve finansal piyasalar gibi birçok kritik sektörde karar verme süreçlerinin temelini oluşturmaktadır. Geleneksel istatistiksel modeller (ARIMA, Üstel Düzeltme vb.) zaman serilerinin doğrusal yapılarını ve durağan istatistiksel özelliklerini modellemede başarılı olmalarına rağmen, yüksek boyutlu, karmaşık ve doğrusal olmayan zaman serisi verilerinde sınırlı kalmaktadır. Derin öğrenme yaklaşımları ise veriden doğrudan zamansal özellikleri ve uzun vadeli bağımlılıkları öğrenme yetenekleriyle öne çıkmaktadır. Ancak literatürde modellerin mimari yapılarına göre dinamik olarak sınıflandırılması ve özellik geliştirme yöntemlerinin bütüncül biçimde incelenmesi konusunda önemli bir eksiklik bulunmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Betonarme Yapıların Kentsel Dönüşümünde Hızlı Tarama Parametrelerinin Değerlendirilmesi ve Öneriler
Türkiye genelinde deprem riski altındaki mevcut yapı stoğunun can ve mal güvenliği açısından yenilenmesi hayati bir zorunluluk taşımaktadır. Kentsel dönüşüm süreçlerinde alan bazlı risk önceliklendirmesi yapılırken, detaylı statik analizlerin yüksek maliyet ve zaman gerektirmesi nedeniyle Birinci Aşama Değerlendirme Yöntemi gibi hızlı tarama metotlarına başvurulmaktadır. Ancak mevcut yönetmelikte yer alan hızlı tarama yönteminin binaların gerçek risk durumlarını belirlemede %60 seviyesinde kalan düşük doğruluk oranı, alan ölçeğindeki kararlarda sapmalara yol açmaktadır. Bu durum, akademik ve teknik alanda hem gözlemsel olarak kolay taranabilir hem de statik analiz sonuçlarıyla daha yüksek uyum gösteren yeni parametrelerin ve ağırlık katsayılarının geliştirilmesi gerekliliğini tartışmaya açmıştır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Açıklanabilir Yapay Zekâ ile Makine Öğrenmesi Tabanlı Saldırı Tespit Sistemlerinin Değerlendirilmesi: Şeffaflık ve Yorumlanabilirliğin Artırılması
Modern ağ güvenlik altyapılarında makine öğrenmesi tabanlı saldırı tespit sistemleri, karmaşık siber tehditlerin ve daha önce karşılaşılmamış anormal trafik desenlerinin yakalanmasında kritik bir rol oynamaktadır. Buna karşın derin öğrenme ve topluluk öğrenmesi algoritmalarının kapalı kutu niteliği, güvenlik analistlerinin üretilen alarmların arka planındaki mantığı kavramasını zorlaştırmakta, sistem kararlarına duyulan güveni zedelemektedir. Bu durum yüksek tespit başarımı ile karar şeffaflığı arasında süre gelen bir ikileme yol açmaktadır. Makale, Açıklanabilir Yapay Zekâ tekniklerini sınıflandırma modellerine entegre ederek hem tespitte yüksek doğruluk elde etmeyi hem de kararların sunumunda izlenebilir ve doğrulanabilir bir yorumlanabilirlik sunmayı hedefleyen güncel alan tartışmasına odaklanmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Yeniden Yapılandırılabilir Atom Dizilimlerine Dayalı Mantıksal Kuantum İşlemcisi
Kuantum hesaplama sistemlerinde faydalı ve geniş ölçekli algoritmaların yürütülebilmesi, fiziksel donanımların sunabileceği hata oranlarının çok altında kapı hata seviyelerini zorunlu kılmaktadır. Geleneksel fiziksel kübit mimarilerinde her kübit için birden fazla harici kontrol hattı gerekmesi, hataya dayanıklı kuantum hesaplamadaki mantıksal kodlama ölçeklenebilirliğini kısıtlamaktadır. Yeniden yapılandırılabilir tarafsız atom dizilimleri ise esnek dinamik bağlantısallık ve yüksek kapı sadakati sunarak mantıksal düzeyde paralelleştirilmiş kuantum işlemci mimarilerinin geliştirilmesine olanak tanımaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Varyasyonel Kuantum Özdeğer Çözücü: Yöntemler ve En İyi Uygulamalar Derlemesi
Kuantum kimyası ve yoğun madde fiziğinde çok elektronlu sistemlerin taban durumu enerjilerini ve elektronik yapı özelliklerini hesaplamak temel bir zorluk teşkil etmektedir. Klasik bilgisayar mimarileri, sistem boyutu büyüdükçe üssel olarak genişleyen elektron dalga fonksiyonlarını tam olarak modelleme konusunda hesaplama sınırlarıyla karşılaşmaktadır. Gürültülü Orta Ölçekli Kuantum (NISQ) çağında, sınırlı kübit sayısı ve gürültüye duyarlılık altında çalışan hibrit kuantum-klasik algoritmalar öne çıkmıştır. Varyasyonel Kuantum Özdeğer Çözücü (VQE), kuantum donanımlarının gürültü toleransı ile klasik iyileştiricilerin esnekliğini birleştirerek polinom zamanda çözümler sunmayı vaat etmekte, ancak literatürdeki yöntem çeşitliliği ve ölçeklenme kısıtları bütüncül bir değerlendirme gerektirmektedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
IHA Aviyonik Sistemleri Mimarisi, Sınıflandırılması ve Entegrasyonundaki Gelişmeler: Kapsamlı Bir İnceleme ve Gelecek Perspektifleri
Insansız hava araçlarının (İHA) sivil ve askeri alandaki kullanımı hızla artarken, otonom hareket ve emniyetli görev icrası aviyonik mimarinin güvenirliğine dayanmaktadır. İHA aviyonikleri; uçuş kontrolü, algılama, haberleşme, veri yolu standartları, enerji kaynakları, elektronik harp savunması ve yasal sertifikasyon süreçlerini kapsayan multidisipliner bir yapıdır. Bu makale, farklı aviyonik alt sistemlerin teknik niteliklerini, performans sınırlılıklarını ve mimari entegrasyon zorluklarını sistemli bir taksonomiyle inceleyerek literatürdeki bütüncül çerçeve ihtiyacını karşılamaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Moleküler Dinamik Simülasyonlarında Çizge Sınır Ağı Atomlar Arası Potansiyelleri İçin Ölçeklenebilir Paralel Algoritma
Moleküler dinamik simülasyonlarında yoğunluk fonksiyonu teorisi gibi kuantum mekaniksel yöntemlerin O(N^3) ölçekleme kısıtı, büyük sistemlerin incelenmesini engellemektedir. Çizge sınır ağı atomlar arası potansiyelleri (GNN-IP) yüksek veri verimliliği ve doğruluk sunsa da çoklu mesaj iletim katmanları nedeniyle uzaysal ayrıştırma paralelleştirmesinde büyük iletişim yükü oluşturmaktadır. Bu çalışma, GNN-IP modellerinin paralel ölçeklenebilirliğini çözmeyi hedefleyen temel bir araştırmadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Farklı Depremler Altında Tarihi Yığma Kemer Köprülerin Dinamik Analizi: Murat Bey Köprüsü Örneği
Tarihi yığma kemer köprüler, kültürel mirasın ve ulaşım altyapısının vazgeçilmez bileşenleridir. Orta ve yüksek sismik risk taşıyan bölgelerde yer alan bu ağır ve rijit strüktürler, deprem yükleri karşısında yüksek ivmelere maruz kalarak ciddi hasar riski taşımaktadır. Kütahya ilinde bulunan 1460 yapımı tek açıklıklı Murat Bey Köprüsü örneğinde yürütülen bu çalışma, tarihi yığma yapıların deprem davranışını hassas sayısal modelleme ve zaman tanım alanında dinamik analiz yöntemleriyle inceleyerek koruma stratejilerine katkı sağlamayı hedeflemektedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Derin Pekiştirmeli Öğrenme ile Solo12 Dört Bacaklı Robotunun Denetimi
Dört bacaklı robot sistemleri, karmaşık ve zorlu arazi koşullarında yüksek hareket kabiliyeti sunma potansiyeline sahiptir. Geleneksel denetim yaklaşımları genellikle yörünge optimizasyonu, model öngörülü denetim (MPC) ve elle ayarlanan parametrelere dayanır. Ancak bu yöntemler, robotun karşılaşabileceği tüm çevre koşullarına uyarlanması zor olan hassas modeller ve yüksek anlık hesaplama yükü gerektirir. Derin pekiştirmeli öğrenme ise doğrudan veriden öğrenerek bu kısıtları aşmayı vaat etse de simülasyondan gerçek robota aktarımda (sim-to-real gap) dayanıklılık ve enerji verimliliği sorunları yaratmaktadır. Bu çalışma, açık kaynaklı Solo12 robotu üzerinde gerçek zamanlı ve yüksek enerji verimliliğine sahip uçtan uca pekiştirmeli öğrenme denetleyicilerinin nasıl geliştirilebileceği sorusuna odaklanmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Paralel-Esnek Eyleyicili Dört Bacaklı Robotlar İçin Öğrenme Tabanlı Tasarım ve Kontrol
Bacaklı robotik alanında çok yönlü, verimli ve güçlü platformlar geliştirmek uzun süredir temel bir araştırma hedefidir. Robot kontrölçüleri giderek daha sağlam hale gelse de, hareket performansı mevcut eklem hızı ve tork sınırları nedeniyle kısıtlanmaktadır. Paralel esnek eyleyicilerin entegrasyonu, ek tork sağlayarak performansı artırma potansiyeline sahiptir; ancak bu esnek elemanların optimum parametrelerle tasarlanması geleneksel olarak insan sezgisine dayalı, yinelemeli ve zahmetli bir süreçtir. Bu makale, tasarım parametreleri ile kontrölçünün modelden bağımsız takviyeli öğrenme ve Bayesçi optimizasyonla eş zamanlı olarak nasıl optimize edilebileceği sorusuna odaklanmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Yükseköğretim Tesislerinde Enerji Verimliliği ve Yenilenebilir Enerji Sistemlerinin Güncel Durumu Üzerine Kapsamlı Bir İnceleme
Yükseköğretim kurumları, artan öğrenci sayıları, genişleyen yerleşkeler ve büyüyen araştırma altyapıları nedeniyle küresel ölçekte ciddi bir elektrik ve enerji tüketim odağı haline gelmiştir. Bu durum, üniversite yerleşkelerinin karbon ayak izini azaltma, işletme maliyetlerini düşürme ve iklim değişikliğiyle mücadelede öncü rol üstlenme sorumluluğunu artırmaktadır. Literatürde binalarda enerji tasarrufu ve yenilenebilir enerji entegrasyonu geniş yer bulsa da, akademik tesislerin farklı kullanım alanlarına göre enerji kullanım yoğunluklarının ve iklimsel faktörlerin bütüncül analizi eksiktir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Ukrayna-Rusya Çatışmasının Havacılık Sektörüne Etkisi: Şubat-Mayıs 2022
Havacılık sektörü küresel ölçekte ekonomik ve toplumsal gelişimin temel taşıyıcısı olmakla birlikte, jeopolitik krizler ve askeri çatışmalardan en hızlı etkilenen alanların başında gelmektedir. Covid-19 pandemisinin yarattığı ağır ekonomik kayıpların ardından 2022 yılında patlak veren Ukrayna-Rusya çatışması, hava sahası kapatmaları, rotaların uzaması, operasyonel maliyetlerin yükselmesi ve tedarik zincirlerinin aksaması gibi kritik sorunları beraberinde getirmiştir. Makale, bu jeopolitik krizin havacılık endüstrisi ve bağlantılı sektörler üzerindeki somut etkilerini veriler ışığında tartışmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Emniyet Kritik Sistemlerde Çalışma Zamanı Güvencesi: Karmaşık Kontrol Sistemleri İçin Emniyet Filtreleme Yaklaşımlarına Giriş
Emniyet kritik siber-fiziksel sistemlerde yapay zekâ, makine öğrenmesi ve karmaşık otonom kontrol algoritmalarının kullanımı yaygınlaşırken, bu sistemlerin geleneksel çevrimdışı doğrulama ve sertifikasyon yöntemleriyle emniyet güvencesine alınması ciddi bir teknik engel oluşturmaktadır. Ticari havacılık gibi alanlarda aşırı düşük hata olasılığı gereksinimleri, performans odaklı birincil denetleyicilerin doğrudan doğrulanmasını zorlaştırır. Bu durum, karmaşık denetleyici yapısından bağımsız çalışan ve emniyet ihlallerini anlık olarak engelleyen çalışma zamanı güvencesi (RTA) sistemlerinin geliştirilmesini ve kuramsal olarak incelenmesini gerekli kılmıştır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Akıllı Şebeke ve Elektrikli Toplu Taşıma Otobüs Sisteminin Birlikte İyileştirilmesi
İklim değişikliğiyle mücadele sürecinde kentsel ulaşımın elektrikleştirilmesi ve yenilenebilir enerji kaynaklarının akıllı şebekelere entegrasyonu büyük önem taşımaktadır. Ancak bataryalı elektrikli otobüs filolarının şebekeye getirdiği ek yükler ile yenilenebilir enerjinin kesintili yapısı, bağımsız sistem operatörleri ile toplu taşıma otoriteleri arasında koordinasyonsuz yönetildiğinde şebeke tıkanıklığına ve maliyet artışlarına yol açmaktadır. Bu makale, şebeke ve otobüs filolarının ortaklaşa optimizasyonunun sistem maliyetlerini nasıl düşürebileceğini ve şebekeye nasıl esneklik kazandırabileceğini ele almaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Dünya Siber Suç Endeksi ile Siber Suçların Küresel Coğrafyasını Haritalandırmak: Küresel Bir Siber Suçluluk Ölçütü Önerisi
Siber suçların küresel ölçekteki milyarlarca dolarlık maliyetine rağmen, faillerin çevrimiçi takma adlar ve teknik korumalar arkasına saklanması siber suç coğrafyasının ampirik olarak incelenmesini zorlaştırmaktadır. Mevcut çalışmalar siber suç saldırılarının teknik altyapısını veya kovuşturma verilerini temel almakta, bu durum siber suçluların gerçek lokasyonlarının ve ülkeler düzeyindeki siber suçlu profillerinin doğru biçimde haritalandırılmasını engellemektedir. Bu araştırma, teknik veri manipülasyonlarını aşarak ülkelerin siber suçluluk düzeyini ortaya koymayı hedeflemektedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Az Sayıda Eğitim Verisinden Kuantum Makine Öğrenmesinde Genelleştirme Performansının Kuramsal ve Sayısal Analizi
Kuantum makine öğrenmesi (QML), kuantum verilerinin ve klasik verilerin yüksek boyutlu Hilbert uzaylarında işlenmesi amacıyla parametrelendirilmiş kuantum devrelerinin varyasyonel olarak eğitilmesini temel alan hızla gelişen bir alandır. Klasik makine öğrenmesinde modellerin görmediği veriler üzerindeki tahmin başarısı olan genelleştirme kapasitesi, örneklem karmaşıklığı ve model karmaşıklığı kısıtları çerçevesinde kuramsal sınırlarla açıklanmaktadır. Kuantum devrelerinde ise üstel büyüklükteki durum uzayları nedeniyle başarılı bir genelleştirme için üstel miktarda eğitim verisine ihtiyaç duyulacağı yönündeki endişeler, alanın temel teorik ve pratik engelini oluşturmaktadır. Bu çalışma, kuantum devrelerinin kapı sayısı ve mimari yapısıyla sınırlı veri miktarı arasındaki matematiksel ilişkiyi çözümleyerek alanın bu temel tartışmasına doğrudan yanıt vermektedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
2023 Kahramanmaraş, Hatay, Malatya ve Gaziantep Depremleri Dikkate Alınarak Diyarbakır Çüngüş Tarihi Taş Köprüsünün Sismik Çatlak Performansının Değerlendirilmesi
Tarihi yığma taş köprülerin uzun süreli sünme (sürünme) davranışlarının ve deprem altındaki sismik performanslarının doğru değerlendirilmesi, bu yapıların korunması ve geleceğe aktarılması açısından büyük önem taşımaktadır. Doğu Anadolu Fay Hattı üzerinde yer alan 18. yüzyıl yapısı Diyarbakır Çüngüş Köprüsü, 2023 Kahramanmaraş depremlerinden etkilenmiştir. Literatürde tarihi köprülerin analizinde ayrık eleman modellemesi, Burger-Creep malzeme modeli ve yansısız sınır koşullarının bir arada kullanılmasına dair sınırlı sayıda çalışma bulunması temel araştırma tartışmasını oluşturmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Evrişimli Sınır Ağları Kullanılarak Optik Uydu Görüntülerinden Gemi Tespiti
Deniz taşımacılığı ve küresel ticaret hatlarının güvenliği, kural dışı avlanmanın önlenmesi, kaçakçılıkla mücadele ve boğaz trafiğinin yönetimi gibi kritik alanlarda optik uydu görüntülerinden otomatik gemi tespiti büyük stratejik önem taşımaktadır. Sentetik Açıklıklı Radar (SAR) verilerine kıyasla optik uydu görüntüleri zengin renk ve detay bilgisi sunsa da, bulutluluk, olumsuz hava koşulları ve karmaşık deniz arka planı nesne tespitini zorlaştırmaktadır. Son yıllarda evrişimli sınır ağları (CNN) ve özellikle YOLO (You Only Look Once) mimarileri, gerçek zamanlı tespit kapasiteleriyle ön plana çıkmıştır. Ancak literatürdeki kamuya açık veri setlerindeki etiketleme hataları ve çoklu sınıflandırma yetersizlikleri, tespit doğruluk oranlarını sınırlamaktadır. Bu çalışma, güncel YOLOv8 ve YOLOv9 modellerini optik uydu verileri üzerinde sınayarak bu zorluklara çözüm aramaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Kent Yangini ve Acil Durum Tesisleri İçin Cok Kriterli Değerlendirmenin DEMATEL Tabanlı Bir Yaklaşimi: Istanbul Örnegi
Hizli kentlesme, nüfus artisi ve sosyoekonomik esitsizlikler, küresel ölçekte metropollerin yangin ve acil durum risklerine maruz kalma düzeyini artirmaktadir. Istanbul gibi yangina hassas megakentlerde, sürdürülebilir risk yönetimi ve afet risklerinin azaltilmasi amaciyla acil durum altyapisinin mekansal planlamasi kritiktir. Yangin istasyonlarinin yer secimi; sosyal, yapısal, erisilebilirlik ve risk boyutlarini içeren cok kriterli ve karma sik bir karar verme sürecini gerektirir. Alan literatüründe karar vericilerin farklı kriterler arasindaki bagimliliklari ve karsilikli etkileşimleri görselleştirerek analiz etmesini sağlayacak yöntemlere olan ihtiyac vurgulanmaktadir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Video Transformer Modelleri: Kapsamlı Bir Literatür Taraması ve Sınıflandırma Çalışması
Video verilerinin işlenmesi, sürekli görsel sinyaller olan görüntüler ile sıralı bir yapı sunan doğal dil işlemenin kesişim noktasında yer alır. Ancak video alanı, eklenen zaman boyutu nedeniyle yüksek verisel boyutluluk, yüksek derecede bilgi fazlalığı ve dinamik hareket yapılarını modelleme gereksinimi gibi kendine özgü zorluklar barındırmaktadır. Transformer modelleri uzun erimli bağımlılıkları modellemede başarılı olsa da karesel hesaplama karmaşıklığı ve uzamsal-zamansal türevlenebilir önyargıların eksikliği nedeniyle video verilerinde ciddi verimlilik sorunlarıyla karşılaşmaktadır. Literatürdeki mevcut taramalar genel vizyon veya çok modlu yapılara odaklanırken, doğrudan ham video dizilerinin ve uzamsal-zamansal görsel özniteliklerin Transformer yapılarıyla işlenmesine ilişkin derinlemesine analiz eksik kalmıştır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Analog Tümleşik Devre Tasarımı Optimizasyonu İçin Evrimsel Algoritmaların Performans Değerlendirmesi
Analog tümleşik devre (IC) tasarımı, dijital devrelerin aksine, yüksek düzeyde karmaşıklık, çok sayıda çelişen tasarım kriteri ve manuel deneyime olan bağımlılık nedeniyle otomasyona direnç göstermektedir. Kazanç, faz marjı, güç tüketimi, alan ve bant genişliği gibi parametrelerin eş zamanlı olarak optimize edilmesi gerekmektedir. Literatürde, simülasyon tabanlı optimizasyon yöntemlerinde evrimsel algoritmaların kullanımı yaygınlaşmakla birlikte, bu algoritmaların yüksek hesaplama maliyetleri ve çoklu çalışmalardaki yüksek standart sapma sorunları çözülmeyi bekleyen temel araştırma konularıdır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Açık RAN İlkeleri ile 6G Hücresel Ağ Mimarısının Güçlendirilmesi: Sistem Düzeyinde Bir Bakış ve Eğitim İncelemesi
Geleneksel dördüncü ve beşinci nesil (4G/5G) hücresel ağlar, genel olarak dikey entegrasyona sahip kapalı ve monolitik donanım/yazılım mimarileriyle kurulmaktadır. Ancak, 5G standartlarındaki hızlı gelişime kıyasla saha yaygınlaştırmalarının geride kalması, yüksek kurulum ve işletim maliyetleri ile esneklik eksikliği temel bir problem teşkil etmektedir. Altıncı nesil (6G) hücresel mimarilere geçiş sürecinde; enerji verimliliği, kapsama alanı genişletme, sistem dayanıklılığı ve maliyet optimizasyonu gibi hedeflere ulaşılabilmesi için hücresel erişim ağının sistem düzeyinde yeniden tasarlanması gerekmektedir. Açık RAN (Open RAN) ilkeleri, bu mimari kısıtlamaları aşmak için bir çözüm sunmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Karaçi, Pakistan'da Alışveriş Merkezleri ve Geleneksel Açık Sokak Pazarlarının Karşılaştırmalı Kullanıcı Tercihleri Analizi
Kentsel kamusal alanlar, sosyal etkileşimin, ekonomik değişimin ve kültürel bütünleşmenin merkezleri olarak şehir yaşamının can damarını oluşturmaktadır. Ancak yirminci yüzyılın sonlarından itibaren hızla gelişen sanayileşme ve değişen tüketici davranışları, geleneksel açık sokak pazarlarının yerini çok katlı ve kontrollü alışveriş merkezlerinin almasına yol açmıştır. Gelişmekte olan ülkelerdeki hızlı kentleşme süreçleri, kamusal alanların niteliğini dönüştürürken, kullanıcıların bu iki farklı mekansal tipolojiye yönelik tercihleri ve bunları etkileyen faktörler kentsel planlama disiplininde önemli bir tartışma konusudur. Makale, Pakistan'ın en büyük metropolü olan Karaçi örneğinde, modern alışveriş merkezleri ile geleneksel açık pazarlar arasındaki kullanıcı eğilimlerini karşılaştırmalı olarak ele almaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Güvenli İletişim İçin Hafif Sıklet ve Gürültüye Dayanıklı Bir Şifreleme Şeması: İnsansız Hava Aracı Uygulaması
İnsansız hava araçlarının (İHA) askeri ve sivil alanlarda gerçek zamanlı veri toplama ve aktarım süreçlerinde kullanımı hızla yaygınlaşmaktadır. Ancak bu platformlar sınırlı batarya kapasitesi, düşük bellek ve işlemci gücü gibi donanımsal kısıtlara sahiptir. İHA'lar tarafından yakalanan görüntü verilerinin güvenli bir şekilde yer istasyonlarına iletilmesi kritik bir gereksinimdir. Mevcut gelişmiş şifreleme standartları yüksek işlem karmaşıklığı nedeniyle gerçek zamanlı İHA sistemleri için elverişsizdir. Literatürdeki temel tartışma, hem yüksek seviyeli kriptografik güvenlik sağlayan hem de enerji ve zaman verimliliğini optimize eden hafif sıklet algoritmaların tasarımı üzerinedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Pakistan'ın Su Kaynakları Yönetimi: Sürdürülebilir Kalkınma İçin Su Güvenliğinin Sağlanması
Pakistan, 225 milyonluk devasa nüfusu ve sınırlı su depolama kapasitesi nedeniyle kritik bir su kıtlığı eşiğindedir. Ülkede kişi başına düşen su miktarı 1951'den bu yana dramatik şekilde azalırken, mevcut su yönetişimi ve altyapı yetersizlikleri bu durumu bir ulusal güvenlik tehdidine dönüştürmüştür. Bu çalışma, Indus Havzası Sulama Sistemi'nin (IBIS) mevcut kısıtlarını, iklim değişikliğinin yıkıcı etkilerini ve su kaynaklarının sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda nasıl yeniden yapılandırılabileceğini analiz etmektedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Eğitim Verilerinde Duygu Analizi ve Görüş Madenciliği: Kapsamlı Bir Derleme
Eğitim sektöründe duygu analizi ve görüş madenciliği, öğrencilerin geri bildirimlerini pedagojik ve kurumsal düzeyde değerlendirmek amacıyla giderek daha fazla kullanılmaktadır. Öğrenim yönetim sistemleri, ders değerlendirme anketleri ve çevrim içi tartışma forumları üzerinden toplanan nitel metinler, öğrenme ve öğretme süreçlerinin geliştirilmesinde kritik rol oynamaktadır. Ancak bu metinlerin manuel olarak etiketlenmesi büyük kaynak ve zaman gerektirdiğinden, yapay zekâ ve doğal dil işleme tekniklerine dayalı otomatik duygu analizi yaklaşımlarına olan ihtiyaç her geçen gün artmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Büyük Dil Modelleri Üzerine Kapsamlı Bir İnceleme: Gelişim, Teknikler ve Gelecek Yönelimleri
Doğal dil işleme ve yapay zeka alanında dil modelleme, istatistiksel yaklaşımlardan derin nöral ağlara ve önceden eğitilmiş Transformer modellerine uzanan kapsamlı bir evrim geçirmiştir. Parametre boyutlarının milyarlarca ölçeğe ulaşmasıyla birlikte modellerde metin içi öğrenme, talimat takip etme ve adım adım akıl yürütme gibi beliren beceriler gözlemlenmiştir. Bu durum, yapay zeka geliştirme paradigmalarını kökten değiştirmiş, ancak devasa modellerin eğitimi, hizalanması ve değerlendirilmesi konularında yeni metodolojik zorluklar ortaya çıkarmıştır. Bu derleme, alandaki hızlı teknik gelişmeleri sistematik bir yapıda organize ederek literatürdeki karmaşıklığı gidermeyi hedeflemektedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Foldseek ile Hızlı ve Hassas Protein Yapısı Arama Algoritması
Yapay zeka tabanlı protein yapısı tahmin yöntemlerinin milyonlarca yeni protein yapısı üretmesi, yapısal biyoloji ve biyoinformatik alanında devasa veri tabanlarının oluşmasını sağlamıştır. Ancak bu devasa veri tabanlarında benzerlik araması yapmak mevcut hizalama araçlarının yüksek hesaplama maliyetleri nedeniyle bir darboğaz oluşturmaktadır. Klasik dizi hizalama yöntemleri hızlı olsa da uzak evrimsel ilişkileri yakalamada yetersiz kalırken, üç boyutlu yapısal hizalama araçları son derece yavaş çalışmaktadır. Bu durum, hem yüksek hassasiyete sahip hem de hesaplama süresini kökten azaltabilecek yeni algoritmaların geliştirilmesini zorunlu kılmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Nesnelerin İnterneti Sistemlerinde Veri Dağılımı Zorluklarına Karşı Saldırı Tespitinde Federatif Öğrenme Yaklaşımlarının Karşılaştırmalı Analizi
Nesnelerin İnterneti sistemlerinin yaygınlaşması ve veri hacminin artması, geleneksel makine öğrenmesi modellerinin merkezi sunucularda eğitilmesini veri güvenliği ve gizliliği açısından sürdürülemez kılmaktadır. Bu bağlamda, model eğitimini uç cihazlara dağıtan Federatif Öğrenme yaklaşımı alternatif bir çözüm olarak öne çıkmaktadır. Ancak farklı cihazlardaki veri dağılımlarının birbiriyle özdeş ve bağımsız olmaması durumu, federatif öğrenme algoritmalarının başarısını doğrudan etkileyen istatistiksel heterojenlik sorununu doğurmaktadır. Mevcut literatürde, Nesnelerin İnterneti ağlarındaki saldırı tespiti bağlamında bu istatistiksel heterojenliği ele alan farklı federatif öğrenme yaklaşımlarını kapsamlı bir şekilde karşılaştıran çalışmaların eksikliği dikkat çekmektedir.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
COVID-19 Pandemisinin Yükseköğretimde Çevrimiçi Öğrenme Üzerine Etkisi: Bibliyometrik Bir Analiz
COVID-19 pandemisinin ortaya çıkışı, dünya genelinde yükseköğretim kurumlarını geleneksel yüz yüze eğitimden acil durum uzaktan eğitimine geçmeye zorlayarak büyük bir kesintiye yol açmıştır. Bu ani ve plansız dönüşüm, öğretim materyallerinin uygunluğu, altyapı yetersizlikleri ve fırsat eşitsizlikleri gibi birçok sorunu beraberinde getirmiştir. Alanda yapılan çalışmalar hızla artsa da, bu literatürün genel eğilimlerini, bilişim teknolojileri araçlarının öğrenme yaklaşımları ve farklı disiplinlerle olan ilişkisini nitel bir sentezle ele alan kapsamlı bibliyometrik çalışmalara duyulan ihtiyaç bu makalenin ana tartışma eksenini oluşturmaktadır.
Beşerî Bilimler · Dil, Kültür ve Tarih
Sürdürülebilir Yeniden Kullanım İçin Bir Çerçeve: Mevcut Kentsel Binalarda Boşluk ve Atıllığın Anlaşılması
Kentsel alanlarda yoğunlaşma, yakınlık ve bağlantısallık avantajları tarihsel süreçte şehirlerin büyümesini sağlamışken, küresel salgınlar ve gelişen iletişim teknolojileri kentsel binalardaki boşluk ve atıllık oranlarını artırarak geleneksel kümelenme faydalarını tartışmaya açmıştır. Kentlerin sürdürülebilirlik ve dayanıklılık hedefleri doğrultusunda mevcut bina stokunun yenilenmesi kritik bir zorunluluk haline gelirken, alan yazında binanın tamamının boşalması durumuna odaklanan dar bakış açısı ile gerçekteki kademeli boşalma süreçleri arasında önemli bir uyumsuzluk bulunmaktadır. Bu çalışma, boşluk olgusunu sürdürülebilir yeniden kullanım stratejileriyle ilişkilendirerek şehir planlama ve varlık yönetimi kararlarına kuramsal ve uygulamalı bir zemin sunmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Pakistan'da Sel Büyüklükleri, Sel Yönetimi ve Sosyo-Ekonomik Etkileri: Ampirik Literatür İncelemesi
Küresel iklim değişikliği ve ortalama sıcaklık artışları, Güney Asya genelinde ve özellikle Pakistan'da aşırı yağışlar ile buzul erimelerinin tetiklediği doğal afetlerin sıklığını ve şiddetini artırmaktadır. Bölgede suların ani yükselmesi, nehir taşkınları ve buzul gölü patlamaları sosyo-ekonomik altyapıyı, tarımsal üretimi ve toplum sağlığını doğrudan tehdit eden kritik bir unsur haline gelmiştir. Buna karşılık, gelişmekte olan ülkelerde afet yönetimi ve sel kontrol politikalarının idari, finansal ve teknolojik yetersizlikler nedeniyle kriz anlarında koruyucu önlem almaktan ziyade afet sonrası insani yardım ve rehabilitasyon odaklı kaldığı görülmektedir. Literatürde, suların taşkın yapmasının makroekonomik büyüme, tarım sektörü ve halk sağlığı üzerindeki ampirik zararlarını bütüncül bir yaklaşımla ele alan ve kurumsal politika aksaklıklarını sel yönetimi çerçevesinde sentezleyen çalışmalara olan ihtiyaç devam etmektedir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Körfez İşbirliği Konseyi Ülkelerinde Doğrudan Yabancı Yatırımları Çeken ve Caydıran Unsurlar: Makroekonomik ve Çevresel Faktörlerin Rolü
Doğrudan yabancı yatırımlar (DYY), gelişmekte olan ve yükselen ekonomilerde sürdürülebilir büyüme, teknoloji transferi, istihdam yaratılması ve ekonomik çeşitlendirme açısından stratejik bir kaldıraç niteliğindedir. Petrol ve doğalgaz sektörlerine bağımlı olan Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkeleri, küresel emtia fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı oldukça hassas bir yapıya sahiptir. Bu bağımlılığı azaltmak ve ekonomilerini çeşitlendirmek isteyen KİK yönetimi, sermaye, gelişmiş teknoloji ve uzmanlık çekmek amacıyla doğrudan yabancı yatırımlara yönelmektedir. Ancak uluslararası literatürde makroekonomik istikrar, demografik dinamikler ve özellikle iklimsel/çevresel faktörlerin DYY girişleri üzerindeki etkilerine dair ampirik bulgular çelişkili sonuçlar sunmaktadır. Bu çalışma, ekonomik ve demografik değişkenlerin yanı sıra karbon emisyonu ve iklim faktörlerini bütüncül bir yaklaşımla analiz ederek bölgedeki yatırım dinamiklerini uzun dönemli zaman serileriyle açıklamayı hedeflemektedir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Toprak-Bitki Arayüzünde Krom Toksisitesi, Türleşmesi ve İyileştirme Stratejileri: Eleştirel Bir Derleme
Sanayileşme ve plansız kentleşme süreçleri, ağır metal kirliliğini küresel ekosistemler ve insan sağlığı için kritik bir tehdit haline getirmiştir. Özellikle toprak ve su sistemlerinde biriken krom (Cr), farklı yükseltgenme basamaklarına sahip çok değerlikli yapısıyla biyogeokimyasal döngülerde karmaşık bir davranış sergilemektedir. Trivalan [Cr(III)] ve heksavalan [Cr(VI)] formları doğada en sık rastlanan türler olup, yüksek çözünürlüğe ve biyoyararlanımlılığa sahip Cr(VI) türünün karsinojenik ve sitotoksik etkileri tarımsal verimliliği ve gıda güvenliğini doğrudan tehdit etmektedir. Tarım topraklarında biriken kromun bitki fizyolojisi üzerindeki yıkıcı etkilerini anlamak ve sürdürülebilir iyileştirme teknolojilerini geliştirmek, toprak-bitki arayüzündeki toksisite mekanizmalarının bütüncül olarak çözümlenmesini gerektirmektedir.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Dijital Sınırın Haritalanması: Kamu Yönetimindeki Dönüşüme Dair Bibliyometrik ve Makine Öğrenmesi Analizleri
Kamu yönetiminde dijital dönüşüm, yapay zeka, büyük veri analitiği ve blokzincir gibi teknolojilerin yönetsel süreçlere entegrasyonuyla kamu hizmeti sunumunu ve yönetişim yapısını dönüştürmektedir. Ancak literatürde e-devlet ve dijital bürokrasi üzerine çeşitli bibliyometrik çalışmalar bulunmasına rağmen, kamu yönetimi disiplininde dijital dönüşümü hem bibliyometrik analizler hem de makine öğrenmesi teknikleriyle bütüncül biçimde haritalandıran araştırmalar eksiktir. Bu çalışma, söz konusu ampirik ve metodolojik boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Derin Uzay Keşiflerinde Radyasyon ve Mikroçekim Risklerinin Değerlendirilmesi ve Azaltım Stratejileri
Derin uzay keşifleri, Alçak Dünya Yörüngesi (LEO) ötesine geçişle birlikte astronotların benzersiz biyolojik ve fiziksel stresörlerle karşılaşmasına neden olmaktadır. Bu kapsamda, kozmik radyasyon ve mikroçekim (yerçekimsizlik) insan fizyolojisi üzerinde çoklu organ sistemlerini etkileyen ciddi hasarlara yol açmaktadır. Biyomedikal literatürde bu risklerin azaltılması, kalkanlama teknolojilerinden farmakolojik çözümlere ve geçici metabolik yavaşlatmaya (hibernasyon) kadar geniş bir yelpazede tartışılmaktadır. Ancak mevcut koruma yöntemlerinin sınırları ve derin uzay ortamına yönelik ampirik verilerin yetersizliği, etkili risk azaltma stratejilerinin bütüncül bir şekilde analiz edilmesini zorunlu kılmaktadır.
Tarım Bilimleri · Tarım ve Gıda Bilimleri
Okul Dışı Öğrenme Ortamlarında STEM Eğitiminin Öğretmenlerin STEM Farkındalıklarına ve 21. Yüzyıl Becerilerine Etkisi
Geleneksel sınıf içi eğitimin sınırlarını aşarak öğrencilerin gerçek dünya sorunlarını deneyimlemesini sağlayan okul dışı öğrenme ortamları, disiplinler arası bir yaklaşım olan STEM eğitimi için zengin bir laboratuvar işlevi görmektedir. Ancak bu ortamların etkililiği, öğretmenlerin STEM farkındalıkları ve 21. yüzyıl becerileri ile doğrudan ilişkilidir. Alan yazındaki tartışmalar okul dışı ortamlarda gerçekleştirilen etkinliklerin öğrencilere etkisine odaklanırken, bu süreçlerin öğretmenlerin mesleki gelişimlerine, bütüncül STEM algılarına ve teknoloji okuryazarlığı gibi temel becerilerine olan katkısı yeterince araştırılmamıştır. Bu makale, okul dışı ortamlarda tasarlanan ve uygulanan STEM faaliyetlerinin öğretmenlerin ilgili yeterlilikleri üzerindeki dönüştürücü rolünü inceleyerek bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Farkındalık Odaklı Nefes Meditasyonunda Kalp Atım Hızı Değişkenliği ve Otonom Denge İndeksinin Analizi
Otonom sınır sistemi işlevlerinin invaziv olmayan biyobelirteçlerle değerlendirilmesi, fizyolojik ve psikolojik stres yönetiminde kritik bir role sahiptir. Kalp atım hızı değişkenliği (HRV), sempatik ve parasempatik sınır sistemi arasındaki dengeyi yansıtan en yaygın biyosinyal parametrelerinden biridir. Ancak ticari giyilebilir teknolojilerde sıklıkla tercih edilen ardışık farkların karekök ortalaması (RMSSD) gibi standart metrikler, yüksek frekanslı sınırsel bileşenlere aşırı ağırlık verdiğinden yavaş ve ritmik nefes egzersizlerini içeren farkındalık meditasyonlarında yanıltıcı sonuçlar verebilmektedir. Bu durum, düşük solunum frekanslarında otonom dengeyi ve parasempatik aktiviteyi doğru biçimde nitelleştiren yeni hesaplamalı yaklaşımların ve biyogeribildirim parametrelerinin geliştirilmesi ihtiyacını doğurmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Ekolojik Ayak İzninin Belirleyicisi Olarak Yeşil Büyüme: BİT Yayılımı, Çevresel İnovasyon ve Doğal Kaynaklar Önemli mi?
Gelişmekte olan ve gelişmiş ekonomilerde geleneksel iktisadi büyüme modelleri doğa üzerindeki baskıyı artırmakta ve çevresel sürdürülebilirliği tehdit etmektedir. İklim değişikliği ve ekolojik bozulmayla mücadelede, yeşil büyüme, çevresel inovasyonlar, bilgi ve iletişim teknolojilerinin (BİT) yaygınlaşması ve doğal kaynak yönetimi stratejik bir rol oynamaktadır. Ancak mevcut yazında yeşil büyümenin ekolojik ayak izi üzerindeki uzun dönemli etkileri yeterince incelenmemiş, BİT ve doğal kaynakların çevresel kalitedeki rolü çelişkili bulgular üretmiştir. Özellikle yükselen 7 (E7) ve gelişmiş 7 (G7) ülke gruplarının karşılaştırmalı analizi literatürde eksiktir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Silahlı Kuvvetlerde Fiziksel Uygunluk: Uluslararası Değerlendirme Uygulamalarının Kapsamlı Bir İncelemesi
Askeri personelin fiziksel uygunluk seviyesi, muharebe şartlarında hayatta kalma ve operasyonel görevleri başarıyla yerine getirme kapasitesiyle doğrudan ilişkilidir. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte ordularda modern silah sistemleri yaygınlaşsa da, insan gücünün fiziksel dayanıklılığı ve harbe hazırlık seviyesi belirleyici unsur olmaya devam etmektedir. Literatürde, askerlerin kas kuvveti, aerobik kapasite ve genel dayanıklılık düzeylerinin nasıl ölçüleceği ve değerlendirileceği konusunda ülkelerin farklı yaklaşımlar sergilediği görülmektedir. Bu kapsamda, uluslararası düzeyde askeri fiziksel uygunluk test yöntemlerinin karşılaştırmalı analizi, ulusal sistemlerin güncellenmesi ve bilimsel standartlara uyarlanması açısından kritik önem taşır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Spor Bilimi ve Spor Hekimliği Takımlarında Yapay Zeka Uygulamasının Zorlukları ve Fırsatları
Spor bilimi ve spor hekimliği disiplinlerinde yapay zeka, büyük dil modelleri ve otomasyon teknolojilerinin kullanımı hızla yaygınlaşmaktadır. Ancak bu teknolojilerin ekibe entegrasyonu yalnızca teknik bir güncelleme olmayıp, insan ile teknolojinin birlikte çalıştığı karmaşık sosyoteknik sistemlerin yeniden yapılandırılmasını gerektmektedir. Mevcut tartışmalar, yapay zekanın veri analizi ve teşhis süreçlerindeki rolü ile insan uzmanların karar alma yetkisi ve durum farkındalığı arasındaki dengenin nasıl kurulacağı sorusuna odaklanmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Gazzede Kritik Sivil Altyapıya Verilen Zararın Mekansal Analizi: İsrail Askeri Harekatının İlk Safhası Üzerine Kantitatif Bir İnceleme (7 Ekim - 22 Kasım 2023)
Uluslararası insancıl hukuk, silahlı çatışma dönemlerinde sivil nüfusun bekası için kritik öneme sahip sağlık, eğitim ve su gibi temel altyapı tesislerinin korunmasını zorunlu kılar. Ancak kentsel savaş alanlarında bu tesislerin uğradığı yıkım, hem kısa vadeli insani krizlere hem de uzun vadeli toplumsal çöküşe neden olmaktadır. Mevcut akademik tartışmalar, çatışma bölgelerinde veri toplama zorluklarını aşmak için uzaktan algılama teknolojilerinin kullanımına ve askeri eylemlerin uluslararası hukuk normlarına uyumuna odaklanmaktadır. Bu çalışma, Gazze örneğinde sivil altyapı tahribatının tesadüfi mi yoksa sistematik bir kümelenme eğiliminde mi olduğunu sörgülayarak literatüre mekansal-istatistiksel bir kanıt sunmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Afrika'da Sürdürülebilir Gıda İnovasyonunun Sosyo-Kültürel, Ekonomik ve Çevresel Boyutları
Afrika kıtasındaki gıda krizi; hızlı nüfus artışı, iklim değişikliğinin getirdiği çevresel baskılar, COVID-19 pandemisinin artçı etkileri ve tarımsal üretimdeki toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri ile karmaşık bir hal almıştır. Batı merkezli teknolojik ve genetik yeniliklerin ötesinde, Afrika'nın özgün ekolojik, kültürel ve ekonomik koşullarına uyarlanmış sürdürülebilir gıda inovasyonlarına duyulan ihtiyaç akademik alanda yoğun bir biçimde tartışılmaktadır. Çalışma, gıda güvencesizliği ve krizlerle mücadelede gelişmiş ülkelerin sanayileşmiş yaklaşımları yerine küçük ölçekli üreticilerin merkezde yer aldığı, yerel ve geleneksel bilgi sistemleriyle desteklenen kapsayıcı bir dönüşümün nasıl sağlanabileceği sorusuna odaklanmaktadır.
Beşerî Bilimler · Dil, Kültür ve Tarih
Yeniden İşlevlendirilen Endüstri Mirası Yapıları İçin İç Mekân Kavramsal Önerileri
Endüstri Mirası ve Koruma disiplini, Sanayi Devrimi sonrasında inşa edilen ancak zamanla üretim teknolojilerinin değişmesi ve sosyo-ekonomik şartların dönüşmesi sonuçu atıl kalan fabrikaların kentsel belleği koruyarak yeniden işlevlendirilmesini odağına alır. Türkiye'de Batı'ya kıyasla geç başlayan endüstrileşme süreci sonrasında oluşan endüstri mirası yapıları çoğu zaman korunamayarak yıkılma veya bakımsızlık tehdidi altındadır. Bu alandaki temel akademik tartışma, yapı kabuğunun korunmasının ötesinde kimliği oluşturan mekânsal kurgunun, üretim izlerinin ve kentsel aidiyetin çağdaş iç mekân tasarımı yaklaşımlarıyla geleceğe nasıl aktarılacağı etrafında şekillenmektedir.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Makine Kültürü: Yapay Zeka Sistemlerinin Kültürel Evrim Süreçleri Üzerindeki Dönüştürücü Etkisi ve Kavramsal Çerçeve
İnsan türünün evrimsel başarısının en temel dayanağı olan kültür üretme ve aktarma yeteneği, dijital teknolojiler ve yapay zeka sistemlerinin yaygınlaşmasıyla yeni bir evreye girmiştir. Kültürel evrim literatürü geleneksel olarak bilginin insan toplulukları içinde sosyal öğrenme yoluyla nasıl yayıldığını, korunduğunu ve değiştiğini inceler. Ancak günümüzde arama motorları, öneri algoritmaları, üretken yapay zeka modelleri ve pekiştirmeli öğrenme sistemleri yalnızca bilginin iletimini kolaylaştırmakla kalmamakta, bizzat kültürel ögeler üreterek evrimsel süreçlerin yönünü değiştirmektedir. Bu makale, makinelerin aracılık ettiği veya doğrudan ürettiği 'makine kültürü' olgusunu Darwinci evrim ilkeleri çerçevesinde ele alarak alandaki kuramsal boşluğu doldurmayı ve disiplinlerarası bir araştırma gündemi oluşturmayı amaçlamaktadır.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
Dayanıklılık Sporları Antrenörlüğünde Bağlam ve Öğrenme Üzerine Bir İnceleme
Spor pedagojisi ve antrenör eğitimi literatüründe, antrenörlerin öğrenme süreçleri uzun süredir yapılandırılmış resmi eğitim programları üzerinden ele alınmaktadır. Ancak günümüz dayanıklılık sporlarında (triatlon, bisiklet, koşu) antrenörlük pratiği giderek dijitalleşmekte, uzaktan antrenörlük yöntemleri baskın hale gelmekte ve piyasa güçleri ile ticari yazılımlar antrenör-sporcu etkileşimini yeniden şekillendirmektedir. Geleneksel antrenör eğitimi müfredatları bu bağlamsal ve teknolojik dönüşümü göz ardı etmekte, antrenörlerin gerçek ihtiyaçlarını karşılamada yetersiz kalmaktadır. Bu durum, antrenörlerin dijitalleşen ve piyasa güdümlü hale gelen antrenörlük bağlamında nasıl öğrendiklerini ve bu çevrede ne tür bilgi kaynaklarına yöneldiklerini eleştirel bir perspektifle inceleme gereksinimini ortaya çıkarmaktadır.
Tarım Bilimleri · Tarım ve Gıda Bilimleri
Hassas Tarımda Akıllı Sensörler ve Nesnelerin İnterneti Entegrasyonu: Eğilimler, Zorluklar ve Gelecek Perspektifleri
Geleneksel tarım yöntemleri, iklim değişikliği ve kaynak kıtlığı nedeniyle artan küresel gıda talebini karşılamakta yetersiz kalmaktadır. Hassas tarım; veri odaklı karar alma mekanizmaları, gelişmiş sensörler ve Nesnelerin İnterneti (IoT) teknolojileri aracılığıyla kaynak kullanımını optimize ederek ve verimliliği artırarak sürdürülebilir bir çözüm sunmaktadır. Bu alandaki temel tartışma, veri toplama ve otomasyon teknolojilerinin tarımsal ekosistemlere entegrasyonu ile küresel gıda güvenliğinin nasıl sağlanacağı ve bu süreçte karşılaşılan yüksek maliyet, veri güvenliği ile kırsal bağlantı sorunlarının nasıl aşılacağı üzerinde yoğunlaşmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Sanmen Nükleer Güç Santralinin İşletime Alınması Öncesinde ve Sonrasında Radyasyon Maruziyeti ve Halk Sağlığının Değerlendirilmesi
Nükleer enerji santrallerinin yaygınlaşması, özellikle 2011 Fukushima Daiichi kazasının ardından çevre radyoaktivitesi ve halk sağlığı üzerindeki potansiyel etkiler nedeniyle küresel ölçekte yoğun bir akademik ve toplumsal tartışma alanına dönüşmüştür. Çin'in 2060 karbon nötr hedefleri doğrultusunda hayata geçirdiği ilk üçüncü nesil gelişmiş pasif AP1000 reaktör teknolojisine sahip Sanmen Nükleer Güç Santrali (SNPP), bu yeni reaktör mimarisinin radyoaktif salım ve halk sağlığı güvenilirliği açısından incelenmesini zorunlu kılmaktadır. Mevcut literatürde geleneksel basınçlı su reaktörlerine ilişkin veriler bulunsa da, ticari AP1000 ünitelerinin faaliyete geçmesiyle birlikte ortaya çıkan uzun dönemli çevresel radyoaktivite değişimleri ve halk sağlığı göstergeleri henüz yeterince belgelenmemiştir. Bu çalışma, söz konusu bilgi boşluğunu doldurmak üzere tasarlanmıştır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Çevre Vergisi Reformunun Kentsel Hava Kirliligi Üzerindeki Etkileri: Çevre Koruma Vergisi Kanununa Dayalı Yari Dogal Bir Deney
Kentsel hava kirliligi, gelismekte olan ekonomilerde kamu sağlığı, surdurulebilir kalkinma ve toplumsal refah üzerinde ciddi tehditler oluşturan temel bir çevre sorunudur. Çevre düzenlemelerinin kirlilik üzerindeki etkilerine ilişkin literatürde farklı gorusler bulunmakta; bazi çalışmalar düzenlemelerin yesil inovasyonu ve aritim teknolojilerini tesvik ederek kirliligi azalttigini savunurken, diğer çalışmalar bu tedbirlerin isletme verimliligini dusurdugunu veya belirsizlik yarattigini ileri surmektedir. Bu makale, Cin'de 2018 yilinda yürurluge giren Çevre Koruma Vergisi Kanunu'nu yari dogal bir deney olarak ele alarak, çevre vergisi reformunun kentsel hava kirliligini azaltma yetenegini, etki mekanizmalarini ve mekansal yayilma dinamiklerini amprik olarak incelemektedir.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Din Nörobilimi Üzerine Bir İnceleme: Alanın Genel Görünümü, Sınırlılıkları ve Geleceğe Yönelik Müdahaleler
Din nörobilimi, bireylerin dini inançları, ritüelleri ve aşkın deneyimleri sırasında beyinde meydana gelen yapısal, işlevsel ve nörokimyasal değişimleri inceleyen çok disiplinli bir alandır. Din sosyolojisi, karşılaştırmalı dinler tarihi ve bilişsel nörobilim arakesitinde konumlanan bu saha, ampirik yöntemlerin sınırlılıkları ve dini kavramların tek tipleştirilmesi gibi epistemolojik ve metodolojik tartışmaların odağında yer almaktadır. Makale, bu tartışmalar kapsamında mevcut görüntüleme teknolojilerinin ritüel hareketlerini incelemedeki yetersizliğini aşmayı ve alana yeni teorik açılımlar kazandırmayı hedeflemektedir.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Blokzincir Tabanlı Taraftar Tokenlarında Oy Verme Katılımı ve Etkileşim Dinamikleri
Dijital inovasyon ve blokzincir teknolojisinin spor endüstrisine entegrasyonu, taraftar etkileşimini geleneksel pasif tüketim modellerinden aktif katılımcı modellere doğru dönüştürmektedir. Kulüplerin taraftarlarla kurduğu finansal ve etkileşimsel köprüler, artık tokenlar aracılığıyla oylama sistemlerine entegre edilmektedir. Ancak bu yeni etkileşim modelinin taraftarları karar alma süreçlerine ne ölçüde dahil ettiği, oylamaların niteliği ve farklı spor sektörlerindeki katılım dinamikleri akademide yeterince çözümlenmemiştir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Türkiye Otomotiv Sanayiinin Yenilikçilik Potansiyeli: Uluslararası Yatırımlar, Coğrafi Kümelenme ve Alıcı-Tedarikçi İlişkileri Açılarından Bir Değerlendirme
Otomotiv sanayii, yüksek katma değerli üretimi ve teknolojik sürükleyici rolü nedeniyle gelişmekte olan ekonomiler için kalkınmanın en önemli yapıtaşlarından biridir. Alandaki kuramsal tartışmalar, özellikle geç sanayileşen ülkelerin küresel değer zincirlerine entegrasyonu, doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının (DYSY) teknolojik yayılım etkileri ve coğrafi kümelenmelerin yenilikçiliği nasıl kurumsallaştırdığı üzerinde odaklanmaktadır. Bu çalışma, Türkiye otomotiv sanayiinin kendine özgü kurumsal ve yapısal dinamiklerini analiz ederek, küresel çokuluslu şirketler ile yerel tedarikçiler arasındaki asimetrik güç ilişkilerinin ve coğrafi yoğunlaşmanın yenilikçilik potansiyelini nasıl şekillendirdiğini sörgülamaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
VOSviewer ve CitNetExplorer Kullanılarak Eğitimde Yapay Zeka Etiğinin Nitel ve Nicel Analizleri
Eğitimde yapay zeka teknolojilerinin hızla yaygınlaşması, esnek ve kişiselleştirilmiş öğrenme olanakları sunarken pedagojik ve etik açıdan ciddi tartışmaları da beraberinde getirmiştir. Yapay zeka sistemlerinin adaptif değerlendirme ve izleme süreçlerine entegrasyonu artarken, bu teknolojilerin getirdiği riskler ve etik ilkelerin eksikliği literatürde önemli bir bilgi boşluğu oluşturmaktadır. İnsan merkezli eğitim anlayışı ile teknolojik ilerleme arasında denge kurulması gerekliliği, yapay zeka etiğinin hem nitel hem de nicel boyutlarıyla bütüncül bir biçimde çözümlenmesini zorunlu kılmaktadır. Çalışma, bu alandaki küresel yayın eğilimlerini ve temel etik prensipleri haritalandırarak bahsedilen akademik boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Kas İskelet Sistemi Hastalıklarında Telerehabilitasyon Uygulamalarının Güncel Durumu ve Klinik Kılavuzu
Kas iskelet sistemi hastalıklarının rehabilitasyonunda dijital sağlık teknolojilerinin kullanımı, özellikle küresel pandemi sürecinde hızlı bir ivme kazanmıştır. Geleneksel yüz yüze fizik tedavi yöntemlerinin erişilebilirlik, maliyet ve coğrafi engeller gibi kısıtlamaları, klinisyenleri ve araştırmacıları alternatif hizmet sunum modellerine yönlendirmiştir. Ancak telerehabilitasyon alanında ortak bir terminolojinin bulunmaması, klinik uygulama standartlarının tam olarak belirlenmemiş olması, yasal uyumluluk sorunları ve eğitim müfredatındaki eksiklikler, bu yöntemin sağlık sistemlerine entegrasyonunda ciddi tartışmalara ve karmaşaya yol açmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Orta Büyük Göller Bölgesi'ndeki Geç Buzul Dönemi Bir Clovis Kamp Alanında Örgütsel Dinamikler: Belson Bölgesi Kazıları 2020–2021
Geç Pleistosen dönemine ait Clovis kültürünü inceleyen önceki araştırmalar, bu insanların kronolojisi, çevresel adaptasyonu, kaynak seçimi ve teknolojik yapıları gibi makro düzeydeki sorunları aydınlatmada önemli başarılar elde etmiştir. Ancak, daha detaylı yerleşim düzeni, uzak yerleşimler arası kaynak hareketliliği ve teknolojik sistemlerdeki çeşitliliğin karmaşıklığı gibi süreçsel dinamiklerin anlaşılması, az bozulmuş arkeolojik bağlamlara ve yeni veri toplama yöntemlerine olan ihtiyacı ortaya çıkarmıştır. Orta Büyük Göller bölgesinde yer alan Belson sahası, bu boşluğu doldurarak Clovis insanlarının site içi organizasyon dinamiklerine ve yerel çevreye uyum stratejilerine dair yeni ve hassas veriler sunma potansiyeli taşımaktadır. Bu çalışma, bu tür sorulara yanıt arayan modern arkeolojik yaklaşımların bir örneğini teşkil etmektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Güvenilir Tıbbi Yapay Zekanın Etiği ve Yönetişimi: Tasarım ve Uygulama Düzeyinde Çok Disiplinli Bir Çerçeve
Yapay zeka teknolojilerinin sağlık hizmetlerine entegrasyonu, tanı ve tedavi süreçlerinde büyük bir dönüşüm sağlarken veri kalitesi, algoritmik sapma, şeffaflık eksikliği ve güvenlik gibi etik ve hukuki riskleri de beraberinde getirmektedir. Tıbbi yapay zekaya duyulan güvenin sarsılması, klinik uygulamalarda bu sistemlerin benimsenmesini zorlaştırmakta ve hekim-hasta ilişkisindeki özerklik ile sorumluluk dengelerini sarsmaktadır. Bu bağlamda, teknolojinin kontrolü dilemması çerçevesinde yapay zeka sistemlerinin tasarım ve uygulama boyutlarında güvenilirliğini etkileyen etik, hukuki ve düzenleyici etkenlerin çok disiplinli bir yaklaşımla incelenmesi literatürde kritik bir gereksinim haline gelmiştir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
ChatGPT ve Yeni Akademik Gerçeklik: Akademik Yayıncılıkta Yapay Zeka Tarafından Yazılan Araştırma Makaleleri ve Büyük Dil Modellerinin Etiği
Yapay zeka, makine öğrenmesi ve doğal dil işleme teknolojilerindeki hızlı gelişmeler, akademik araştırma ve yayıncılık ekosistemini köklü bir dönüşüme uğratmaktadır. OpenAI tarafından geliştirilen ChatGPT ve altta yatan GPT-3 gibi büyük dil modelleri, otomatik metin üretimi, özetleme ve düzenleme yetenekleriyle bilimsel iletişim süreçlerine doğrudan dahil olmaktadır. Bu durum bir yandan editoryal süreçleri kolaylaştırma, metin kalitesini artırma ve disiplinlerarası erişilebilirliği sağlama potansiyeli sunarken; diğer yandan yazarlık tanımı, telif hakları, kaynak gösterme ilkeliliği, akademik teşvik sistemlerindeki çarpıklıklar ve bilimsel dürüstlük açısından ciddi etik tartışmaları beraberinde getirmektedir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Sosyo-ekonomik farklılaşmanın dijitalleşme üzerindeki etkisi: Kadıköy ve Bağcılar (İstanbul) örneği
21. yüzyılın en önemli sosyo-ekonomik olgusu olan kentler, küreselleşme etkisiyle mekânsal ve toplumsal bir ayrışma süreci içerisindedir. Kapitalist ekonomik yapı ve neoliberal politikalar, gelir dağılımındaki eşitsizlikleri derinleştirerek kentsel mekânda sosyo-mekânsal katmanlaşmaya yol açmaktadır. Bu durum, bireylerin teknolojiye erişimini ve kullanım pratiklerini de doğrudan etkilemektedir. Makale, İstanbul'un iki zıt sosyo-ekonomik profiline sahip ilçesi olan Kadıköy ve Bağcılar üzerinden, bu toplumsal farklılaşmanın dijitalleşme süreçlerine nasıl yansıdığını ve dijital uçurumun kentsel ölçekte nasıl somutlaştığını sörgülamaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Ermenistan Artaxata'da MÖ 1. Binyılda Kerpiç Mimarisi ve Yeniden Kullanımı: Ermeni Yaylası'nda Toprak Mimarinin Multidisipliner İncelemesi
Güney Kafkasya ve Ermeni Yaylası'nda MÖ 1. binyılda kerpiç mimarisi oldukça yaygın bir yapı teknolojisi olmasına rağmen, Klasik Dönem yerleşimlerinde toprak yapı malzemelerinin jeoarkeolojik yöntemlerle incelenmesi ve toplumsal pratiklerle ilişkilendirilmesi literatürde kısıtlı kalmıştır. Mezopotamya ve Levant bölgelerine kıyasla Ermenistan bölgesindeki mimari hammaddelerin tedariki, kerpiç imalat zincirleri ve eski binalardan elde edilen kerpiçlerin yeniden kullanımı konularında metodolojik boşluklar bulunmaktadır. Artaxata antik kentinde yürütülen bu çalışma, Urartu ve Hellenistik dönemler arasındaki yapı teknolojisi değişimlerini ve hammadde geri dönüşüm süreçlerini jeoarkeoloji, arkeobotanik ve yapı arkeolojisi entegrasyonuyla ele alarak alandaki bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Klinik Uygulamada Yapay Zekanin Rolu: Sağlık Hizmetlerinde Dönüşum ve Gelecek Perspektifleri
Sağlık sistemleri, artan hasta yuku, karmasik tani süreçleri ve devasa veri hacimleri nedeniyle kapsamli bir teknolojik dönüşum süreçinden gecmektedir. Yapay zeka, makine öğrenmesi ve derin öğrenme algoritmalarinin klinik süreçlere entegrasyonu; tibbi tesgis doğrulugunu artirma, tedavi planlarini kisisellestirme ve hasta bakim kalitesini yukseltme potansiyeli sunmaktadir. Ancak veri gizliligi, algoritmik sapmalar, siber guvenlik riskleri ve insan uzmanligi ihtiyaci gibi etik, hukuki ve operasyonel engeller, teknolojinin guvenli ve sürdurulebilir bicimde benimsenmesini karmasiklastirmaktadir. Bu çalışma, yapay zekanin klinik pratik, tani, tedavi ve toplum sağlığı yönetimindeki rolunu butoncul bir yaklaşimla ele almaktadir.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Toplum Bilimlerinde Zamansallık: Zamanın Siyasal Sosyolojisi İçin Yeni Yönelimler
Sosyal bilimler ve sosyoloji yazınında zaman ile zamansallık temaları sıklıkla ele alınmakla birlikte, sosyolojik incelemeler genellikle ampirik düzlemde parçalı kalmakta, kuramsal yönelimler ise modernite, kapitalizm ve teknoloji ekseninde hız ile ivmelenme kavramlarına odaklanmaktadır. Siyaset bilimi ve iktidar ilişkilerini inceleyen siyasal sosyoloji alt alanı, güç yapılarını ve siyasal olguları incelemeye yönelik ortak bir zaman sözlüğü oluşturma noktasında eksiklikler barındırmaktadır. Bu makale, zaman ve siyaset üzerine yakın dönemde yayımlanan üç kitabı daha geniş bir sosyolojik zaman yazını içine konumlandırarak zamanın siyasal sosyolojisi alanının inşası için kavramsal bir çerçeve sunmayı amaçlamaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Ötegezegenler İçin Büyük İnterferometre (LIFE) XIV. Güneş Komşuluğundaki Karasal Öngezegenlerin Keşfi
Güneş dışı karasal gezegenlerin oluşum ve erken evrim süreçlerinin gözlemsel olarak incelenmesi, ikincil atmosferlerin kökenini ve yaşam öncesi yüzey koşullarını anlamak açısından büyük önem taşımaktadır. Gezegen birikim sürecinin son aşamalarında ortaya çıkan küresel magma okyanusu evresi, karasal öngezegenlerin yüksek yüzey sıcaklığı nedeniyle termal ışıma gücünü artırmakta ve bu durum onları uzak mesafelerden tayfsal karakterizasyona elverişli kılmaktadır. Ancak mevcut gözlem teknolojileri soğuk ve termal dengedeki ötegezegenlerin doğrudan tespiti konusunda kısıtlı bir duyarlılığa sahiptir. Bu bağlamda, uzay konuşlu orta kızılötesi sıfırlama interferometresi olarak tasarlanan LIFE görevinin farklı enstrümantal konfigürasyonlarının, genç yıldız birliklerindeki geçici magma okyanuslu öngezegenleri tespit etme kapasitesi temel bir araştırma konusudur.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
ChatGPT ve Yapay Zekanin Hukuk Kodu: Plastik ve Rekonstrüktif Cerrahlari Justitia nin Kilicindan Nasıl Korumaliyiz
Yapay zeka teknolojileri ve Büyük Dil Modelleri, klinik is akislarini optimize etmek, kaynak yoğun görevleri devretmek ve sağlık sisteminin yükünü hafifletmek amaciyla tip alanina hizli bir sekilde entegre olmaktadir. Ancak bilimsel ilerlemenin hizi, bu teknolojilerin yasal düzenlemelerini ve sorumluluk sınırlarini belirsizlestirmektedir. Plastik ve rekonstrüktif cerrahi özelinde, yapay zeka araclarinin klinik senaryolarda kullanimina ilişkin yasal kilavuzlarin ve olasi risklerin sınırli olmasi, uygulayicilari ve sağlık kurumlarini olasi dava ve cezalarla karsi karsiya birakmaktadir. Bu bağlamda, klinik pratikte yapay zeka entegrasyonu ile hukuki sorumluluklar arasindaki ilişkinin incelenmesi kritik bir araştırma sorusu olarak karsimiza cikmaktadir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
İş ve Yaşam Dengesi Kavramının Etkili İşletme Yönetimi ve Çalışan Motivasyonundaki Rolü
Küreselleşen pazarlar, hızla gelişen teknolojiler ve artan rekabet ortamı, işletmelerde insan kaynakları yönetiminin önceliklerini yeniden şekillendirmektedir. Bu dönüşüm sürecinde çalışanların mesleki yükümlülükleri ile kişisel yaşamları arasındaki uyumu yakalaması, bireysel esenlik kadar örgütsel verimlilik ve bağlılık açısından da kritik bir eşik oluşturmaktadır. Geleneksel çalışma modellerinin ve aile yapıları ile iş gücüne katılım dinamiklerinin değişmesiyle birlikte, iş ve yaşam dengesi kavramı lüks bir yan hak olmaktan çıkıp temel bir yönetim aracı haline gelmiştir. Bu bağlamda, çalışanların motivasyonunu artırmak ve kurumsal sürdürülebilirliği sağlamak amacıyla farklı demografik ve örgütsel değişkenlerin iş-yaşam dengesi üzerindeki etkilerinin incelenmesi gerekmektedir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Yapay Zekâ Tarafından Oluşturulan E-posta Pazarlama İçeriğinin E-posta Teslim Edilebilirliği ve İstenmeyen Posta Klasörüne Düşme Üzerindeki Etkisinin Analizi
Yapay zekâ (YZ) teknolojilerinin pazarlama, müşteri ilişkileri yönetimi ve içerik oluşturma gibi alanlarda giderek artan etkisiyle birlikte, e-posta iletişiminde kişiselleştirilmiş içerik sunma potansiyeli büyük bir önem kazanmıştır. Ancak, yapay zekâ tarafından üretilen e-posta içeriklerinin, özellikle istenmeyen posta klasörüne düşme endişesi, pazarlamacılar için kritik bir sorun teşkil etmektedir. Bu bağlamda, bu çalışma yapay zekâ destekli e-posta içeriklerinin teslim edilebilirliği üzerindeki gerçek etkisini deneysel bir ortamda inceleyerek mevcut literatürdeki boşluğu doldurmayı hedeflemektedir. Bu, hem işletmelerin pazarlama stratejilerini optimize etmeleri hem de yapay zekâ kullanımının kabul edilebilirliği açısından önemli çıkarımlar sunar.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Ön-Geri Getirme Sörgü Öngörücülerini Kullanarak Bilgi Getirme Kişiselleştirme Performansının Tahmin Edilmesi
Modern dijital bilgi birikiminin üstel olarak büyümesi, bilgi getirme sistemlerinin (IRS) kullanıcıların özgül bilgi gereksinimlerini karşılamasını zorlaştırmaktadır. Geleneksel sistemler aynı sörgü için tüm kullanıcılara aynı sonuç listesini sunarken, farklı kullanıcıların aynı sörgü için farklı alaka düzeyleri bildirmesi 'herkese tek beden uyar' sorununu doğurmaktadır. Kişiselleştirme teknolojileri bu sorunu aşmak için kullanıcı profillerini sürece dahil eder ancak her sörgüda performans artışı sağlamaz; bazı sörgülarda kişiselleştirme performansı olumsuz etkileyebilir. Bu durum, arama öncesinde kişiselleştirmenin yararlı olup olmayacağını öngörme problemini ortaya çıkarır ve mevcut literatürde zor sörgü tahmini ile kişiselleştirme performansı arasındaki ilişkiyi inceleyen kapsamlı modellerin geliştirilmesini zorunlu kılar.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Z Kuşağının Sosyal Medya Kullanım Alışkanlıklarının İncelenmesi
Dijitalleşme süreçlerinin hız kazanmasıyla birlikte internet ve bilgisayar teknolojileri bireysel yaşamın merkezine yerleşmiş, özellikle iletişim pratikleri köklü bir dönüşüm geçirmiştir. Geleneksel iletişim biçimlerinin yerini dijital ağlara bırakması, çocukluk dönemi de dahil olmak üzere her yaş grubunda yeni alışkanlıkların doğmasına yol açmıştır. Alanyazında genellikle ortaokul ve lise düzeyindeki bireyler üzerine odaklanıldığı görülmekte, daha erken yaş gruplarında sosyal medya kullanımının dinamikleri yeterince ele alınmamaktadır. Bu araştırma, Z kuşağı olarak tanımlanan ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin sosyal medya kullanım alışkanlıklarını çok boyutlu bir perspektifle ele alarak bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Batı Cava'daki Z Kuşağının Yatırım Kararları Üzerinde İslami Finansal Okuryazarlık, İslami Finansal Kapsayıcılık ve Finansal Davranışın Etkisi
Endonezya'nın en yoğun nüfuslu bölgesi olan Batı Cava'da Z kuşağı, teknolojik yetkinlikleri sayesinde ekonomik kalkınmanın temel itici gücü olarak görülmektedir. Ancak İslami finansal okuryazarlık ve kapsayıcılık endekslerinin genel finansal verilere kıyasla düşük olması, genç yatırımcıların yeterli bilgiye sahip olmadan riskli alanlara yönelmesine neden olmaktadır. Bu çalışma, bölgedeki Müslüman gençlerin dini prensiplere uygun finansal araçlara erişimlerinin ve bu konudaki bilgi düzeylerinin yatırım tercihlerini nasıl şekillendirdiğini ampirik bir model üzerinden tartışmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Robotik ve Kodlama Eğitiminin Kız Öğrencilerin STEM Motivasyonu, Tutumu ve Kariyer Hedefleri Üzerindeki Etkisi
STEM eğitimi, 21. yüzyıl becerilerini geliştirmeyi, ekonomik büyümeyi desteklemeyi ve STEM alanlarında toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamayı amaçlayan disiplinler arası bir yaklaşımdır. Ancak, geleneksel toplumsal cinsiyet rolleri ve kültürel stereotipler nedeniyle kız öğrencilerin bu alanlardaki kimlik gelişimleri ve kariyer tercihleri sınırlı kalmaktadır. Özellikle sözel ve dini ağırlıklı müfredata sahip, teknolojiye erişimi kısıtlı kız okullarında bu engeller daha belirgindir. Bu çalışma, literatürdeki bu boşluğu doldurmak amacıyla sözel-dini odaklı bir kız lisesindeki teknoloji müdahalesinin etkilerini ampirik olarak sörgülamaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
STEM Alanındaki Kadınların Girişimcilik Yetkinlikleri ve Niyetleri Üzerine Bir İnceleme: Stand-up'tan Start-up'a
STEM (bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik) disiplinleri ekonomik büyüme ve inovasyonun temel itici güçleri olarak kabul edilmekle birlikte, bu alanlarda girişimcilik niyeti bağlamında belirgin bir cinsiyet uçurumu gözlemlenmektedir. Literatürdeki tartışmalar, bu uçurumun kişisel özelliklerden ziyade eğitim yoluyla geliştirilebilen yetkinlik algıları ve öz-yeterlilik ile ilişkili olduğunu savunmaktadır. Mevcut araştırma, STEM profilli bireylerde yetkinlik algılarının girişimcilik niyetini nasıl şekillendirdiğini ve cinsiyetin bu ilişkideki düzenleyici rolünü EntreComp çerçevesi üzerinden sorunsallaştırmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Etkili İşletme Yönetiminde İletişimin Rolü: İki Araç Kiralama İşletmesinin Karşılaştırmalı Analizi
İç iletişim, modern işletme yönetiminde sadece bilgi aktarımı değil, kurumsal kültürün inşası ve çalışan bağlılığının tesisi için stratejik bir fonksiyon olarak değerlendirilmektedir. Literatürde iletişimin planlama, örgütleme, motivasyon ve kontrol süreçlerindeki kritik rolü vurgulansa da, aynı sektördeki benzer ölçekli işletmelerin iletişim pratiklerinin operasyonel düzeyde nasıl farklılaştığına dair ampirik bir boşluk bulunmaktadır. Bu makale, Polonya araç kiralama sektöründeki iki işletmeyi karşılaştırarak teknoloji kullanımı ve katılımcı modellerin iletişim etkinliği üzerindeki somut etkilerini tartışmaya açmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Kuantum Bilgisayarı Simülasyon Yazılım Paketlerinin Karşılaştırmalı Değerlendirmesi: Durum Vektörü Simülatörleri
Kuantum hesaplama teknolojilerindeki hızlı ilerlemeler, hem algoritma tasarımını hem de kuantum donanımlarından elde edilen sonuçların doğrulanmasını sağlayan etkin simülatörlere olan ihtiyacı artırmaktadır. Ancak durum vektörlerinin simülasyonu, kubit sayısı arttıkça üstel olarak büyüyen bir veri ve bellek darboğazıyla karşı karşıyadır. Literatürde son yıllarda çok sayıda simülasyon yazılımı geliştirilmiş olsa da, bu araçların yüksek başarımlı hesaplama (HPC) sistemlerindeki performans sınırlarını standart bir şekilde karşılaştıran sistematik çalışmalar eksiktir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Vay Canına! Çok Havalı: Marka Havalılığının Marka Aşkı ve Marka Bağlılığı Aracılığıyla Müşteri Psikolojik Refahı Üzerindeki Etkisi
Geleneksel pazarlama literatürü uzun süre boyunca müşteri memnuniyetini nihai hedef olarak görmüştür. Ancak küreselleşme, artan rekabet ve değişen tüketici beklentileri memnuniyetin marka sadakati sağlamada tek başına yetersiz kaldığını göstermektedir. Bu bağlamda günümüz pazarlama alanı, müşteri ilişkilerini derinleştirmek amacıyla tüketici bağlılığı ve psikolojik refah gibi kavramlara odaklanmaktadır. Özellikle teknoloji ürünlerinin standartlaşmasıyla birlikte markaların kendilerini farklılaştırma ihtiyacı doğmuş ve marka havalılığı bu farklılaşmanın temel bir unsuru haline gelmiştir. Bu makale, marka havalılığının tüketicilerin psikolojik iyi oluş hallerini ve duydukları memnuniyeti nasıl etkilediği sorusuna yanıt aramaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Bir Zanaat Olarak Yapay Zeka Rekabeti: Üretken Yapay Zekaya Direnme ve Onu Benimsemenin Yazarlık Mesleğini Yeniden Şekillendirmesi
Üretken yapay zeka teknolojilerinin hızlı gelişimi, yazarlık mesleği ve yaratıcı emek süreçlerinde köklü bir dönüşüm başlatmıştır. İnsan-Bilgisayar Etkileşimi yazınında erken benimseme deneyimleri ve verimlilik artışları sıklıkla öne çıkarılsa da, profesyonel yazarların yapay zekaya karşı geliştirdikleri direnç stratejileri ve bu sürecin zamanla nasıl yerleşik iş pratiklerine dönüştüğü yeterince incelenmemiştir. Yazarların mesleki kimliklerini koruma ve üretken yapay zekayla rekabet etme çabaları, teknolojinin mesleki pratikleri ve emek süreçlerini nasıl dönüştürdüğünü anlamak açısından kritik bir akademik tartışma alanı sunmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Türkiye'deki Z Kuşağının Satın Alma Davranışları Üzerinde Bir Pazarlama Tekniği Olarak Oyun İçi Reklamların Etkisi
Dijitalleşen küresel pazarda geleneksel reklam modellerinin yerini alan oyun içi reklamcılık, özellikle Z kuşağı gibi dijital yerlilerin tüketim alışkanlıklarını dönüştürmektedir. Türkiye'de genç nüfusun oyun ekosistemine olan yoğun katılımı, markalar için stratejik bir alan oluştururken bu durumun kültürel ve İslami değerlerle etkileşimi akademik bir tartışma konusudur. Makale, bu teknolojik pazarlama yönteminin Müslüman gençlerin satın alma kararları üzerindeki etkisini, etik tüketim ve İslami pazarlama perspektifiyle harmanlayarak sosyal bilimler literatüründeki boşluğu doldurmaya çalışmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Besin Tüketimini İzleme ve Öneri Sunan Akıllı Telefon Uygulamaları: Mevcut Uygulamaların Yapay Zekâ Tabanlı İşlevselliklerinin, Özelliklerinin ve Kalitesinin Değerlendirilmesi
Günümüzde obezite, tip 2 diyabet ve kardiyovasküler rahatsızlıklar gibi kronik sağlık sorunlarının yaygınlaşması, bireylerin beslenme alışkanlıklarını ve günlük kalori alımlarını takip etmelerini hayati kılmaktadır. Mobil sağlık teknolojilerindeki hızlı gelişim ve akıllı telefon kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte dijital mağazalarda gıda tüketimi takibi ve beslenme önerisi sunan çok sayıda mobil uygulama erişime sunulmuştur. Ancak, bu uygulamaların kanıta dayalı yazılım kalitesi, yapay zekâ destekli otomasyon özellikleri ve kullanıcılara sağladıkları işlevsel değer bilimsel olarak yeterince incelenmemiştir. Mevcut alan tartışmaları, kullanıcıların manuel veri girişine bağımlı kalmasının sürdürülebilir beslenme takibini zorlaştırdığını ve otomatik görsel gıda tanıma ile kişiselleştirilmiş besin önerisi sistemlerine duyulan ihtiyacı vurgulamaktadır.