Akademik arama
Arama sonuçları
“Bilgi” için 108 doğrulanmış makale incelemesi bulundu.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Aşırı Değer Bilgisi ve Dinamik Sıçramalar ile Ham Petrol Vadeli İşlem Oynaklığının Tahmini
Ham petrol vadeli işlem piyasaları; küresel ekonomik belirsizlikler, jeopolitik krizler ve salgınlar gibi şokların etkisiyle yüksek düzeyde fiyat oynaklığı sergilemektedir. Portföy yönetimi, risk değerlendirmesi ve türev ürün fiyatlandırması açısından oynaklığın doğru tahmini büyük önem taşır. Ancak geleneksel getiri bazlı ve gerçekleşen oynaklık modelleri, gün içi aşırı değer bilgilerini ve zamanla değişen ani fiyat sıçramalarını eşzamanlı olarak yakalamakta yetersiz kalmaktadır. Bu çalışma, söz konusu eksikliği gidermek üzere iki dinamiği bütünleştiren bir modelleme yaklaşımını tartışmaya sunmaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
COVID-19 Sürecinde Yükseköğretimde Teknoloji Entegrasyonu: Teknolojik Pedagojik Alan Bilgisi Modeli Aracılığıyla Çevrim İçi Öğretim Yeterliklerinin Değerlendirilmesi
COVID-19 salgını, küresel ölçekte yükseköğretim kurumlarında yüz yüze eğitim faaliyetlerinin aniden durdurulmasına ve öğretim süreçlerinin acil uzaktan eğitim modeline aktarılmasına yol açmıştır. Bu zorunlu dönüşüm, akademisyenlerin dijital teknolojileri öğretim süreçlerine entegre etme becerilerini ve teknolojik pedagojik alan bilgilerini (TPACK) kritik bir araştırma konusu haline getirmiştir. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde yükseköğretim düzeyinde dijital yetkinliklerin seviyesini, cinsiyet ve mesleki deneyim gibi demografik değişkenlerle ilişkisini ampirik olarak ortaya koymak, acil durum eğitimi ve sonrası için kapsayıcı eğitim politikalarının geliştirilmesinde temel bir gereksinimdir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Sosyal Ağlar Aracılığıyla Bilgi Edinimi: Doğruluk, Hata ve Kutuplaşma Üzerine Ajan Tabanlı Simülasyon Analizi
Sosyal epistemoloji ve bilişsel bilimler alanında, insanların dünya hakkındaki inançlarının büyük bir kısmını doğrudan gözlem yerine başkalarının tanıklığına dayandırarak oluşturduğu bilinmektedir. Ancak bilgi aktarımında bulunan kaynakların güvenilirliğini ve bilgilerin doğruluğunu değerlendirmek önemli bir metodolojik ve epistemolojik sorun teşkil etmektedir. Dijital iletişim ağlarının ve sosyal medya platformlarının yaygınlaşmasıyla birlikte toplumsal ölçekte fikir ayrılıklarının, yankı odalarının ve inanç kutuplaşmasının artması bu tartışmayı yeniden alevlendirmiştir. Bu çalışma, kaynak güvenilirliğini kestirme stratejileri ile iletişim ağlarının yapısının inanç doğruluğu ve toplumsal kutuplaşma üzerindeki etkilerini simülasyonel olarak modelleyerek literatürdeki causal mekanizma eksikliğini gidermeyi hedeflemektedir.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Ön-Geri Getirme Sörgü Öngörücülerini Kullanarak Bilgi Getirme Kişiselleştirme Performansının Tahmin Edilmesi
Modern dijital bilgi birikiminin üstel olarak büyümesi, bilgi getirme sistemlerinin (IRS) kullanıcıların özgül bilgi gereksinimlerini karşılamasını zorlaştırmaktadır. Geleneksel sistemler aynı sörgü için tüm kullanıcılara aynı sonuç listesini sunarken, farklı kullanıcıların aynı sörgü için farklı alaka düzeyleri bildirmesi 'herkese tek beden uyar' sorununu doğurmaktadır. Kişiselleştirme teknolojileri bu sorunu aşmak için kullanıcı profillerini sürece dahil eder ancak her sörgüda performans artışı sağlamaz; bazı sörgülarda kişiselleştirme performansı olumsuz etkileyebilir. Bu durum, arama öncesinde kişiselleştirmenin yararlı olup olmayacağını öngörme problemini ortaya çıkarır ve mevcut literatürde zor sörgü tahmini ile kişiselleştirme performansı arasındaki ilişkiyi inceleyen kapsamlı modellerin geliştirilmesini zorunlu kılar.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Görsel Estetik ve Sosyal Ticaret Arasındaki İlişkinin Görsel Bilgi Benimseme Tekli Modeli Aracılığıyla İncelenmesi
Sosyal ağların ve görsel odaklı platformların yaygınlaşması, çevrimiçi ticareti akran etkileşimi ve görsel iletişim ağırlıklı bir modele taşımıştır. Dikkat ekonomisinde görsel estetik, kullanıcıların ilgisini çekmede birincil rol oynasa da bunun rasyonel bilgi benimseme ve tüketici tercih mekanizmaları üzerindeki ampirik etkileri yeterince açıklanmamıştır. Bu çalışma, görsel estetiği basit bir çevresel ipucu olmaktan çıkarıp bilişsel bir bilgi kaynağı olarak ele almakta ve ikna süreçlerindeki rolünü araştırmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
CiteSpace Tabanlı Küresel Bilim, Teknoloji, Mühendislik ve Matematik Eğitimi Bilgi Haritalama Analizi
Dördüncü sanayi devriminin getirdiği küresel dönüşüm, geleneksel tek disiplinli eğitim anlayışının ötesine geçerek öğrencilerin disiplinlerarası problem çözme, yaratıcılık ve yenilikçilik becerilerini geliştiren STEM eğitimi modelini ön plana çıkarmıştır. ABD başta olmak üzere dünyadaki birçok ülke STEM eğitimini ulusal kalkınma ve rekabet stratejilerinin merkezine koymuştur. Ancak, alanda yayımlanan akademik çalışmaların hızla çoğalması, araştırma odaklarının, dönemsel eğilimlerin, kurumlar arası işbirliklerinin ve araştırma cephelerinin bütüncül bir biçimde anlaşılmasını zorlaştırmaktadır. Bu çalışma, 2004-2022 yılları arasındaki küresel STEM eğitimi yazınını haritalandırarak alandaki entelektüel yapıyı çözümlere kavuşturmayı amaçlamaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Üretim Sektöründe Yeşil Dönüşümcü Liderlik ve Çalışanların Çevreye Yönelik Örgütsel Vatandaşlık Davranışı: Sosyal Bilgi İşleme Perspektifi
Küresel ölçekte artan kaynak tüketimi ve ciddi çevresel sorunlar, işletmeleri sürdürülebilir uygulamaları benimsemeye zorlamaktadır. Bu bağlamda, çalışanların çevreye yönelik örgütsel vatandaşlık davranışları (OCBE) çevresel sürdürülebilirliğe ulaşmada kritik bir yol olarak kabul edilmektedir. Mevcut literatür, liderlik tarzlarının OCBE üzerindeki etkilerini çeşitli teorik lenslerle incelemiş olsa da, bu davranışları teşvik eden psikolojik mekanizmalar ve sınır koşulları hakkında yeterince derinlemesine bir anlayış bulunmamaktadır. Özellikle normatif davranış teorisi, planlanmış davranış teorisi, sosyal değişim ve sosyolojik öğrenme teorilerine odaklanan mevcut çalışmalar, sosyal bilgi işleme teorisinin bu alandaki açıklayıcı gücünü yeterince araştırmamıştır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Şam, Suriye'deki Temel Kamu Hastaneleri Ziyaretçileri Arasında Glokom Farkındalığı ve Bilgi Düzeyi: Kesitsel Bir Çalışma
Glokom, küresel ölçekte kalıcı görme kaybı ve körlüğün en yaygın ikinci nedeni olan kronik bir optik nöropatidir. Erken evrelerde sıklıkla semptomsuz seyretmesi nedeniyle hastaların önemli bir bölümü tıbbi yardıma geç başvurmakta ve önlenebilir görme kayıpları yaşamaktadır. Toplumdaki farkındalık ve bilgi düzeyinin yetersizliği, erken tanı ve tedaviye erişim davranışlarını doğrudan olumsuz etkilemektedir. Orta Doğu ve Suriye özelinde glokom farkındalığını değerlendiren ampirik veri eksikliği bulunması, kamusal sağlık politikalarının ve toplum tabanlı bilgilendirme stratejilerinin geliştirilmesini zorunlu kılmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Malezya E-Sigara Perakendeci Web Sitelerindeki Pazarlama İddiaları, Promosyon Stratejileri ve Ürün Bilgilerinin İçerik Analizi
Küresel ölçekte geleneksel sigara tüketimi azalırken, e-sigara kullanımı özellikle gençler ve genç yetişkinler arasında hızla yaygınlaşmaktadır. Elektronik sigara pazarlaması ve satışı, yasal düzenlemelerin yetersiz kaldığı ülkelerde dijital kanallar aracılığıyla denetimden kaçınmakta ve halk sağlığı politikasında ciddi bir tartışma odağı oluşturmaktadır. Malezya gibi e-sigara pazarının büyük ancak yasal düzenleme boşluğunun bulunduğu ülkelerde perakendeci web sitelerinin sunduğu içeriklerin incelenmesi, tütün kontrolü stratejileri açısından büyük önem taşımaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Kuantum Bilgisayarı Simülasyon Yazılım Paketlerinin Karşılaştırmalı Değerlendirmesi: Durum Vektörü Simülatörleri
Kuantum hesaplama teknolojilerindeki hızlı ilerlemeler, hem algoritma tasarımını hem de kuantum donanımlarından elde edilen sonuçların doğrulanmasını sağlayan etkin simülatörlere olan ihtiyacı artırmaktadır. Ancak durum vektörlerinin simülasyonu, kubit sayısı arttıkça üstel olarak büyüyen bir veri ve bellek darboğazıyla karşı karşıyadır. Literatürde son yıllarda çok sayıda simülasyon yazılımı geliştirilmiş olsa da, bu araçların yüksek başarımlı hesaplama (HPC) sistemlerindeki performans sınırlarını standart bir şekilde karşılaştıran sistematik çalışmalar eksiktir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Video Transformer Modelleri: Kapsamlı Bir Literatür Taraması ve Sınıflandırma Çalışması
Video verilerinin işlenmesi, sürekli görsel sinyaller olan görüntüler ile sıralı bir yapı sunan doğal dil işlemenin kesişim noktasında yer alır. Ancak video alanı, eklenen zaman boyutu nedeniyle yüksek verisel boyutluluk, yüksek derecede bilgi fazlalığı ve dinamik hareket yapılarını modelleme gereksinimi gibi kendine özgü zorluklar barındırmaktadır. Transformer modelleri uzun erimli bağımlılıkları modellemede başarılı olsa da karesel hesaplama karmaşıklığı ve uzamsal-zamansal türevlenebilir önyargıların eksikliği nedeniyle video verilerinde ciddi verimlilik sorunlarıyla karşılaşmaktadır. Literatürdeki mevcut taramalar genel vizyon veya çok modlu yapılara odaklanırken, doğrudan ham video dizilerinin ve uzamsal-zamansal görsel özniteliklerin Transformer yapılarıyla işlenmesine ilişkin derinlemesine analiz eksik kalmıştır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Faslı Öğrencileri Sosyal Medya Tehditlerinden Korumak İçin Bir Siber Güvenlik Farkındalık Çerçevesi Geliştirilmesi
Siber güvenlik farkındalığı, özellikle sosyal mühendislik saldırılarının hedefi haline gelen ikincil eğitim düzeyindeki öğrenciler için dijital tehditleri anlama ve önleme süreçlerinin kritik bir parçasıdır. Geleneksel koruma duvarlarının insan faktörünü göz ardı etmesi, siber saldırganların kimlik avı ve manipülatif tekniklerle okul sistemlerine sızmasına zemin hazırlamaktadır. Fas eğitim sistemindeki öğrencilerin sosyal medyayı yoğun kullanımına karşın siber hijyen alışkanlıklarının yetersiz kalması, kurumsal düzeyde siber güvenlik açığı yaratmaktadır. Bu çalışma, okul ortamında insan, kurum ve teknoloji katmanlarını bütünleştiren siber güvenlik farkındalık çerçevesinin tasarımı ve doğrulanması sorununu ele almaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Kent Yangini ve Acil Durum Tesisleri İçin Cok Kriterli Değerlendirmenin DEMATEL Tabanlı Bir Yaklaşimi: Istanbul Örnegi
Hizli kentlesme, nüfus artisi ve sosyoekonomik esitsizlikler, küresel ölçekte metropollerin yangin ve acil durum risklerine maruz kalma düzeyini artirmaktadir. Istanbul gibi yangina hassas megakentlerde, sürdürülebilir risk yönetimi ve afet risklerinin azaltilmasi amaciyla acil durum altyapisinin mekansal planlamasi kritiktir. Yangin istasyonlarinin yer secimi; sosyal, yapısal, erisilebilirlik ve risk boyutlarini içeren cok kriterli ve karma sik bir karar verme sürecini gerektirir. Alan literatüründe karar vericilerin farklı kriterler arasindaki bagimliliklari ve karsilikli etkileşimleri görselleştirerek analiz etmesini sağlayacak yöntemlere olan ihtiyac vurgulanmaktadir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Müzakereden Aklamaya: 2020 ABD Başkanlık Seçiminde Twitter Algoritmaları Kutuplaşmış Toplulukları ve Demokrasiyi Nasıl Zayıflattı?
Bilgi ve iletişim teknolojilerinin çağdaş demokratik süreçler üzerindeki etkileri, akademik yazında uzun süredir devam eden ve uzlaşmaya varılamamış bir tartışma alanını oluşturmaktadır. Bu alandaki çalışmalar genellikle platformların kamusal ifade özgürlüğünü genişleterek katılımı artırdığına ya da tersine, filtre baloncukları ve yankı odaları yaratarak kutuplaşmayı tırmandırdığına odaklanmaktadır. Ancak bu çalışma, teknolojinin dışsal bir araç olarak insan davranışını etkilediği yönündeki geleneksel yaklaşımı aşarak, bireylerin dijital dünyada var olma biçimlerinin demokratik özneyi nasıl dönüştürdüğünü ele almakta ve politika teorisi ile bilgisayarlar bilimini kesiştiren özgün bir soru sormaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
OpenCap: Akıllı Telefon Videolarından İnsan Hareket Dinamiklerinin Açık Kaynaklı Hesaplama Platformu ile Analizi ve Doğrulanması
İnsan hareketi dinamiklerinin ve nöromüsküloskeletal kontrolün nicel olarak değerlendirilmesi, kas-iskelet ve nöromüsküler hastalıkların anlaşılması, yaralanma risklerinin öngörülmesi ve rehabilitasyon süreçlerinin takibi açısından kritik bir öneme sahiptir. Geleneksel hareket analizi yöntemleri; 150.000 doları aşan yüksek donanım maliyetleri, özel laboratuvar alanları, karmaşık kalibrasyon süreçleri ve uzman personelin günler süren veri işleme adımlarını gerektirmektedir. Bu yüksek maliyet ve zaman engelleri, biyomekanik ölçümlerin geniş ölçekli klinik araştırmalara ve rutin klinik uygulamalara entegre edilmesini zorlaştırmaktadır. Akıllı telefon kameraları ve bilgisayarlı görü algoritmalarındaki gelişmeler alternatif sunsa da, donanım senkronizasyonu olmayan birkaç mobil cihazdan yüksek doğrulukta eklem kuvveti ve kas aktivasyonu gibi 3 boyutlu dinamik parametrelerin elde edilip edilemeyeceği belirsizliğini korumaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Avrupalı Siyasetçiler İçin Arama Motoru Sörgü Önerilerindeki Dinamikler
Modern dijital toplumda bilgi arama alışkanlıklarının dönüşmesiyle birlikte, internet arama motorları kamusal ve politik tartışmaların en temel bilgi kaynaklarından biri haline gelmiştir. Avrupa Birliği siyasetinin ulusal düzeydeki politikalarla giderek daha fazla iç içe geçmesine ve Avrupalı kimliğinin tartışılmasına rağmen, vatandaşların çevrimiçi bilgi arama süreçlerinde AB aktörlerini nasıl konumlandırdığına dair ulusötesi çalışmalar henüz sınırlı bir alandır. Bu bağlamda, arama motoru sörgü önerilerinin kullanıcıların zihinsel ilgi düzeylerini ve bilgi ihtiyaçlarını yansıtan örtük göstergeler olarak nasıl işlev gördüğü sorusu, çağdaş siyasal iletişim ve hesaplamalı sosyal bilimler literatüründe kritik bir araştırma boşluğu oluşturmaktadır.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
Chancenreich Aile Destek Programinin Ebeveyn Katılımi ve Okul Oncesi Cocuklarin Dil Becerileri Üzerindeki Boylamsal Etkileri
Okul oncesi donemde dil gelişimi, cocuklarin gelecekteki akademik basarilari ve sosyo-duygusal becerileri için kritik bir yapi tasidir. Ancak, cocuklarin dil becerileri ailelerinin sosyo-ekonomik ve kulturel gecmislerine bağlı olarak erken yaslarda belirgin farklıliklar göstermektedir. Alanyazinda ev öğrenme ortaminin kalitesi, cocuklarin gelişiminde doğrudan belirleyici bir rol oynamaktadir. Dezavantajli aileleri desteklemek ve eğitimde firsat esitligini sağlamak amaciyla geliştirilen erken müdahale programlarinin uzun vadeli etkileri, özellikle Almanya bağlaminda boylamsal çalışmalarin eksikligi nedeniyle yoğun bir sekilde tartisilmaktadir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Dijital Dönüşüm ve Firma Dirençliliği: Güçlendirici mi yoksa Yük mü?
Sürekli değişen küresel ekonomik koşullar, krizler ve belirsizlikler karşısında işletmelerin hayatta kalabilmesi ve sürdürülebilir büyüme sağlayabilmesi için firma dirençliliği kritik bir kavram haline gelmiştir. Dijital ekonominin hızla geliştiği günümüzde, dijital dönüşüm işletmeler için temel bir stratejik tercih olarak öne çıksa da yazında 'dijital paradoks' olarak bilinen durum nedeniyle büyük ölçekli dijital yatırımların kısa vadeli kârlılığa her zaman yansımadığı görülmektedir. Bu çalışma, dijital dönüşümün kurumsal yapılarda yarattığı köklü değişimin firma dirençliliğini artıran bir unsur mu yoksa ek bir yük mü olduğunu ampirik verilerle inceleyerek literatürdeki belirsizlikleri gidermeyi hedeflemektedir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Z Kuşağı ve Finansal Okuryazarlık: Kuşaksal Yetkinliklerin Karşılaştırmalı Bir Analizi
Finansal okuryazarlık, bireylerin karmaşık finansal sistemler içinde bilinçli kararlar alabilmesi ve uzun vadeli ekonomik istikrarı sağlaması açısından kritik bir yaşam becerisi olarak kabul edilmektedir. Özellikle dijital yerli olan ve ekonomik özerkliğini kazanan Z kuşağının finansal yetkinliklerinin önceki kuşaklarla nasıl bir farklılık gösterdiği, son yıllarda sosyal bilimler ve ekonomi literatüründe yoğun bir tartışma alanı oluşturmaktadır. Çek Cumhuriyeti örneğinde, sosyalist geçmişin yarattığı tarihsel bağlam ve piyasa ekonomisine geçiş süreçleri, kuşaklar arası finansal algıları etkileyen özgün bir zemin sunmaktadır. Bu çalışma, genç nüfusun finansal karar alma süreçlerini ve bu süreçlerin önceki kuşaklarla karşılaştırmalı görünümünü incelemektedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Twitch Platformundaki Nefret Baskınları: Canlı Yayın Topluluklarında Gerçek Zamanlı İnsan-Bot Koordineli Saldırıların Anlaşılması
Canlı yayın platformları ve çevrim içi topluluklar, kullanıcı etkileşimini artırmak için eş zamanlı sohbet ve takip mekanizmaları sunarken bu teknolojik imkânlar yeni çevrim içi taciz türlerine de zemin hazırlamaktadır. Özellikle marjinalleştirilmiş yayıncıları hedef alan insan-bot koordineli grup saldırıları (nefret baskınları), platformların denetim mekanizmalarını zorlamakta ve kullanıcıların deneyimlerini olumsuz etkilemektedir. İnsan-bilgisayar etkileşimi ve bilgisayar destekli ortak çalışma (CSCW) alanındaki araştırmalar, genel çevrim içi tacizleri incelemekle birlikte canlı yayın ekosistemlerinin eş zamanlı yapısından kaynaklanan bu ölçeklenebilir ve yoğun saldırı türünü ve topluluk denetimi dinamiklerini derinlemesine açıklamaya ihtiyaç duymaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Varyasyonel Kuantum Özdeğer Çözücü: Yöntemler ve En İyi Uygulamalar Derlemesi
Kuantum kimyası ve yoğun madde fiziğinde çok elektronlu sistemlerin taban durumu enerjilerini ve elektronik yapı özelliklerini hesaplamak temel bir zorluk teşkil etmektedir. Klasik bilgisayar mimarileri, sistem boyutu büyüdükçe üssel olarak genişleyen elektron dalga fonksiyonlarını tam olarak modelleme konusunda hesaplama sınırlarıyla karşılaşmaktadır. Gürültülü Orta Ölçekli Kuantum (NISQ) çağında, sınırlı kübit sayısı ve gürültüye duyarlılık altında çalışan hibrit kuantum-klasik algoritmalar öne çıkmıştır. Varyasyonel Kuantum Özdeğer Çözücü (VQE), kuantum donanımlarının gürültü toleransı ile klasik iyileştiricilerin esnekliğini birleştirerek polinom zamanda çözümler sunmayı vaat etmekte, ancak literatürdeki yöntem çeşitliliği ve ölçeklenme kısıtları bütüncül bir değerlendirme gerektirmektedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Modern Hesaplama Sistemlerinin Evrimi, Sınıflandırılması ve Gelecek Yönelimleri: Bütüncül Bir İnceleme ve Vizyon
Son altmış yılda bilgisayar sistemleri alanında yaşanan teknolojik gelişmeler, merkezi ana bilgisayarlardan kişisel bilgisayarlara, bulut bilişimden sis, uç ve sunucusuz hesaplama mimarilerine uzanan köklü bir dönüşüm süreci yaratmıştır. Veri hacmindeki eş benzeri görülmemiş artış, gecikmeye duyarlı uygulamaların yaygınlaşması ve yapay zeka ile kuantum hesaplama gibi yenilikçi paradigmaların sisteme entegrasyonu, hesaplama sistemlerinin performans, ölçeklenebilirlik ve enerji verimliliği odaklı yeniden yapılandırılmasını zorunlu kılmaktadır. Mevcut alan yazınında farklı alt hesaplama modellerine odaklanan çalışmalar bulunsa da, bu mimarilerin tarihsel gelişim dinamiklerini, hiyerarşik taksonomisini ve geleceğe yönelik araştırma gündemini bir arada ele alan bütüncül çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Dijitalleşmenin Çevre, Sosyal ve Yönetişim ile Sürdürülebilirlik Üzerindeki Rolü: Çıkarımlar İçin İncelemeye Dayalı Bir Çalışma
Bilgi ve iletişim teknolojilerindeki hızlı gelişim, geleneksel ekonomik büyüme modellerini dönüştürürken aynı zamanda ekolojik ve sosyal sürdürülebilirlik alanlarında yeni bir tartışma başlatmıştır. Literatürde dijitalleşmenin ekonomik verimliliği artırdığı savunulurken, artan karbon ayak izi gibi olumsuz çevresel etkileri de yoğun şekilde tartışılmaktadır. Bu çalışma, dijitalleşmenin çevre, sosyal gelişim, yönetişim ve genel sürdürülebilirlik hedefleri üzerindeki çok boyutlu etkilerini bütünsel bir literatür taraması çerçevesinde ele alarak alandaki kuramsal açıkları kapatmayı ve politika yapıcılara rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Evrişimli Sınır Ağları Kullanılarak Optik Uydu Görüntülerinden Gemi Tespiti
Deniz taşımacılığı ve küresel ticaret hatlarının güvenliği, kural dışı avlanmanın önlenmesi, kaçakçılıkla mücadele ve boğaz trafiğinin yönetimi gibi kritik alanlarda optik uydu görüntülerinden otomatik gemi tespiti büyük stratejik önem taşımaktadır. Sentetik Açıklıklı Radar (SAR) verilerine kıyasla optik uydu görüntüleri zengin renk ve detay bilgisi sunsa da, bulutluluk, olumsuz hava koşulları ve karmaşık deniz arka planı nesne tespitini zorlaştırmaktadır. Son yıllarda evrişimli sınır ağları (CNN) ve özellikle YOLO (You Only Look Once) mimarileri, gerçek zamanlı tespit kapasiteleriyle ön plana çıkmıştır. Ancak literatürdeki kamuya açık veri setlerindeki etiketleme hataları ve çoklu sınıflandırma yetersizlikleri, tespit doğruluk oranlarını sınırlamaktadır. Bu çalışma, güncel YOLOv8 ve YOLOv9 modellerini optik uydu verileri üzerinde sınayarak bu zorluklara çözüm aramaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Yapay Zeka Algoritmaları Kullanılarak E-Sağlık Hasta İzleme Sistemi İçin Akıllı IoMT Tabanlı Mimari
Kronik hastalıkların yaygınlaşmasıyla birlikte uzaktan hasta izleme ve e-sağlık sistemlerinin önemi her geçen gün artmaktadır. Nesnelerin Tıbbi İnterneti (IoMT), giyilebilir sensörler ve bulut bilişim teknolojileri sağlık verilerinin sürekli ve hızlı biçimde toplanmasına imkân tanırken; bu verilerin yüksek boyutluluğu, gürültülü yapısı ve eksik değer içermesi verimli sınıflandırmayı zorlaştırmaktadır. Mevcut yapay zeka ve makine öğrenmesi yaklaşımları, hayati bulguların anlık analizinde ve anormal durumların yüksek doğrulukla tespit edilmesinde bilgi işleme hızı ile doğruluk oranı arasında denge kurmak durumundadır. Bu çalışma, yüksek boyutlu veri indirgeme, nesnel özellik seçimi ve hibrit derin öğrenme mimarilerini bir araya getirerek tıbbi izleme süreçlerindeki doğruluk ve zaman karmaşıklığı sorunlarına etkili bir çözüm sunmayı amaçlamaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
InterPro Veritabanının 2022 Yılı Güncellemeleri, Pfam Entegrasyonu ve Yapay Zeka Tabanlı Yapısal Tahminlerin Biyoinformatik Platformuna Dahil Edilmesi
Genomik dizileme teknolojilerindeki hızlı gelişmeler ve maliyet düşüşleri, dizileme verilerinin benzeri görülmemiş bir ölçekte artmasına yol açmıştır. Ancak bu yüz milyonlarca ham protein dizisinin işlevsel ve yapısal olarak anlamlandırılması, hesaplama sürelerinin katlanarak büyümesi nedeniyle biyoinformatikte ciddi bir darboğaz oluşturmaktadır. Bu zorluğu aşmak için geliştirilen dizi imza veritabanları ve örüntü tanıma modelleri, deneysel olarak karakterize edilmiş proteinlerden elde edilen bilgileri henüz işlevi bilinmeyen dizilere aktarmayı amaçlar. Farklı veritabanlarının sunduğu tamamlayıcı bilgilerin tek bir çatı altında birleştirilmesi, proteom ölçeğinde işlevsel açıklama doğruluğunu artırmak ve biyomedikal araştırmacılara merkezi bir erişim noktası sunmak açısından kritik bir önem taşımaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Türkiye'nin Tarımsal Kredi Performansının K-ortalamalar Kümeleme Algoritması ile Analizi
Tarım sektörü, gıda güvencesi sağlamanın ötesinde sanayiye hammadde tedariki sunan hayati bir ekonomik yapıya sahiptir. Türkiye'nin makroekonomik gelişim sürecinde tarımın gayri safi yurtiçi hasıladaki payı azalış gösterse de sektörün finansal açıdan desteklenmesi üretimde süreklilik ve teknolojik dönüşüm için elzemdir. Bu bağlamda, tarımsal kaynakların ve kullanılan kredilerin iller düzeyinde homojen olup olmadığını ampirik olarak test etmek, bölgesel tarım politikalarının etkinliğini ölçmek adına kritik bir araştırma sorusudur.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Lineament Analizine Dayalı Olarak Almalyk-Angren Sanayi Bölgesinin Sismik Aktivitesinin İncelenmesi
Sanayi bölgelerindeki sismik aktivitenin incelenmesi, insan faaliyetlerinin çevre üzerindeki etkilerini anlamak ve sismik risk taşıyan alanlarda deprem öncüllerini belirlemek açısından büyük bir önem taşımaktadır. Çizgisellik analizi, uydulardan elde edilen uzaktan algılama verileri üzerinden jeolojik fay hatlarını ve çatlak sistemlerini tespit ederek sismik aktivite potansiyelini değerlendirmede kritik bir araç olarak öne çıkmaktadır. Ancak geleneksel görsel yorumlama yöntemlerinin zaman alıcı ve öznel olması, uzaktan algılama verilerinin otomatik analiz algoritmalarıyla işlenmesini gerekli kılmaktadır. Bu makale, karmaşık tektonik yapılara ve madencilik faaliyetlerine sahip Almalyk-Angren sanayi bölgesinde deprem öncesi ve sonrası çizgisellik dinamiğindeki değişimleri otomatik yöntemlerle ortaya koyma tartışmasına odaklanmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Dinamik Hareket Uyumlaması İçin İnsan İlhamlı Duyumotor Denetleyici: Mafsallı Robot Kolları Üzerine Bir İnceleme
Etkileşimli robotik sistemlerde geleneksel konum takibi denetim şemaları ve analitik dinamik modeller, dışsal duyusal sinyallere adapte olma noktasında sınırlılıklara sahiptir. İnsan duyumotor sistemi ise analitik bir dinamik modele ihtiyaç duymadan deneyim yoluyla öğrenme ve çevreye uyum sağlama yeteneğine sahiptir. Biyolojik olarak esinlenmiş denetim mimarileri, robotik kolların karmaşık dinamik yapılarını ve sürtünme gibi doğrusal olmayan etkenleri doğrudan modellemeden duyumotor öğrenme yoluyla yönetmeyi amaçlamaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Zaman Serisi Tahmini İçin Derin Öğrenme: Model Mimarisi Paradigmaları, Özellik Çıkarımı ve Gelecek Yönelimleri Üzerine Kapsamlı Bir İnceleme
Zaman serisi tahmini (ZST), enerji tüketimi, sağlık hizmetleri, şehir içi trafik akışı, meteorolojik değişimler ve finansal piyasalar gibi birçok kritik sektörde karar verme süreçlerinin temelini oluşturmaktadır. Geleneksel istatistiksel modeller (ARIMA, Üstel Düzeltme vb.) zaman serilerinin doğrusal yapılarını ve durağan istatistiksel özelliklerini modellemede başarılı olmalarına rağmen, yüksek boyutlu, karmaşık ve doğrusal olmayan zaman serisi verilerinde sınırlı kalmaktadır. Derin öğrenme yaklaşımları ise veriden doğrudan zamansal özellikleri ve uzun vadeli bağımlılıkları öğrenme yetenekleriyle öne çıkmaktadır. Ancak literatürde modellerin mimari yapılarına göre dinamik olarak sınıflandırılması ve özellik geliştirme yöntemlerinin bütüncül biçimde incelenmesi konusunda önemli bir eksiklik bulunmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Değiştirilmiş Orangutan Optimizasyon Algoritması ile Optimize Edilmiş Kapsül Sınır Ağı Kullanılarak Deniz Kazası Sıcak Noktalarının Öngörücü Analizi
Deniz taşımacılığındaki teknolojik gelişmelere rağmen deniz kazaları can kaybı, ekonomik zarar ve çevresel felaketlere yol açan kritik bir tehdit olmaya devam etmektedir. Geleneksel arama-kurtarma ve güvenlik yönetim sistemleri ağırlıklı olarak reaktif bir yapıya sahip olup kaza gerçekleştikten sonra müdahale esasına dayanmaktadır. Bu durum arama-kurtarma kaynaklarının yetersiz veya dengesiz dağıtılmasına ve müdahale sürelerinin uzamasına neden olmaktadır. Mevcut literatürde deniz güvenliği ve risk haritalamada yapay zekâ ve makine öğrenmesi yöntemleri kullanılsa da karmaşık coğrafi mekânsal ilişkilerin, hava koşullarının ve gemi türlerinin bir arada sunduğu hiyerarşik veri yapısının modellenmesinde yetersizlikler bulunmaktadır. Bu çalışma, alanın temel sorunu olan dinamik deniz ortamındaki kaza risk alanlarını reaktif değil proaktif biçimde tahmin etme ihtiyacına odaklanmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Dört Boyutlu Kaos Tabanlı Kuantum Görüntü Şifreleme Algoritması
Kuantum görüntü işleme, kuantum hesaplama teknolojilerinin gelişmesiyle gürültülü orta ölçekli kuantum (NISQ) cihazlarında uygulanabilirliği artan kritik bir alandır. Kuantum görüntü şifreleme, bu alanda veri güvenliğini sağlamak için hayati öneme sahiptir. Klasik şifreleme algoritmalarının kuantum sistemlerine taşınmasında ortaya çıkan periyodiklik, küçük anahtar uzayı ve istatistiksel analizlere karşı hassasiyet gibi zafiyetler, düşük karmaşıklıklı ve yüksek güvenlikli şifreleme operatörlerinin geliştirilmesini gerektirmektedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Açıklanabilir Yapay Zekâ ile Makine Öğrenmesi Tabanlı Saldırı Tespit Sistemlerinin Değerlendirilmesi: Şeffaflık ve Yorumlanabilirliğin Artırılması
Modern ağ güvenlik altyapılarında makine öğrenmesi tabanlı saldırı tespit sistemleri, karmaşık siber tehditlerin ve daha önce karşılaşılmamış anormal trafik desenlerinin yakalanmasında kritik bir rol oynamaktadır. Buna karşın derin öğrenme ve topluluk öğrenmesi algoritmalarının kapalı kutu niteliği, güvenlik analistlerinin üretilen alarmların arka planındaki mantığı kavramasını zorlaştırmakta, sistem kararlarına duyulan güveni zedelemektedir. Bu durum yüksek tespit başarımı ile karar şeffaflığı arasında süre gelen bir ikileme yol açmaktadır. Makale, Açıklanabilir Yapay Zekâ tekniklerini sınıflandırma modellerine entegre ederek hem tespitte yüksek doğruluk elde etmeyi hem de kararların sunumunda izlenebilir ve doğrulanabilir bir yorumlanabilirlik sunmayı hedefleyen güncel alan tartışmasına odaklanmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Üretken Yapay Zeka: Sosyo-Teknik Bir Kavramsallaştırma ve İş ve Bilişim Sistemleri Mühendisliği İçin Araştırma Gündemi
Yapay zeka teknolojileri tarihsel süreçte ağırlıklı olarak verileri analiz eden ve karar destek süreçlerine katkı sağlayan analitik araçlar olarak konumlandırılmıştır. Ancak son dönemde büyük dil modelleri ve yayılım modelleri gibi derin öğrenme mimarilerindeki gelişmeler, yapay zekanın yaratıcı içerik üretme kapasitesi kazanmasını sağlamıştır. Bu durum, insan ve teknoloji arasındaki etkileşim kalıplarını köklü biçimde değiştirerek sosyo-teknik sistemlerde yeni bir evre başlatmıştır. İş ve Bilişim Sistemleri Mühendisliği (BISE) disiplini, teknolojinin organizasyonel ve toplumsal boyutlarını birlikte ele alması nedeniyle, üretken yapay zekanın getirdiği dönüştürücü fırsatları ve riskleri incelemek için kritik bir konumdadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Yeniden Yapılandırılabilir Atom Dizilimlerine Dayalı Mantıksal Kuantum İşlemcisi
Kuantum hesaplama sistemlerinde faydalı ve geniş ölçekli algoritmaların yürütülebilmesi, fiziksel donanımların sunabileceği hata oranlarının çok altında kapı hata seviyelerini zorunlu kılmaktadır. Geleneksel fiziksel kübit mimarilerinde her kübit için birden fazla harici kontrol hattı gerekmesi, hataya dayanıklı kuantum hesaplamadaki mantıksal kodlama ölçeklenebilirliğini kısıtlamaktadır. Yeniden yapılandırılabilir tarafsız atom dizilimleri ise esnek dinamik bağlantısallık ve yüksek kapı sadakati sunarak mantıksal düzeyde paralelleştirilmiş kuantum işlemci mimarilerinin geliştirilmesine olanak tanımaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Eğitimde Metaverse: Tanımı, Çerçevesi, Özellikleri, Potansiyel Uygulamaları, Zorlukları ve Gelecek Araştırma Konuları
COVID-19 pandemisiyle birlikte fiziksel dünyadaki birçok eğitim faaliyeti sanal ortama taşınmış ve yüz yüze olmayan öğrenme süreçleri yaygınlaşmıştır. Bu süreçte artırılmış gerçeklik, sanal gerçeklik, yapay zeka ve blokzincir gibi teknolojilerin gelişimi, fiziksel ve sanal dünya arasındaki sınırları kaldıran 3 boyutlu dijital mekânlar olarak metaverse kavramını öne çıkarmıştır. Eğitim teknolojileri literatüründe söz konusu teknolojiler çoğunlukla tek tek ele alınmış, bütüncül bir eğitsel metaverse tanımı ve çerçevesi eksik kalmıştır. Bu çalışma, eğitimde metaverse kullanımının ne anlama geldiğini, hangi teknolojik altyapılara dayandığını ve gelecekte hangi araştırma eksikliklerine yanıt verebileceğini açıklamak amacıyla yürütülmüştür.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
IHA Aviyonik Sistemleri Mimarisi, Sınıflandırılması ve Entegrasyonundaki Gelişmeler: Kapsamlı Bir İnceleme ve Gelecek Perspektifleri
Insansız hava araçlarının (İHA) sivil ve askeri alandaki kullanımı hızla artarken, otonom hareket ve emniyetli görev icrası aviyonik mimarinin güvenirliğine dayanmaktadır. İHA aviyonikleri; uçuş kontrolü, algılama, haberleşme, veri yolu standartları, enerji kaynakları, elektronik harp savunması ve yasal sertifikasyon süreçlerini kapsayan multidisipliner bir yapıdır. Bu makale, farklı aviyonik alt sistemlerin teknik niteliklerini, performans sınırlılıklarını ve mimari entegrasyon zorluklarını sistemli bir taksonomiyle inceleyerek literatürdeki bütüncül çerçeve ihtiyacını karşılamaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Moleküler Dinamik Simülasyonlarında Çizge Sınır Ağı Atomlar Arası Potansiyelleri İçin Ölçeklenebilir Paralel Algoritma
Moleküler dinamik simülasyonlarında yoğunluk fonksiyonu teorisi gibi kuantum mekaniksel yöntemlerin O(N^3) ölçekleme kısıtı, büyük sistemlerin incelenmesini engellemektedir. Çizge sınır ağı atomlar arası potansiyelleri (GNN-IP) yüksek veri verimliliği ve doğruluk sunsa da çoklu mesaj iletim katmanları nedeniyle uzaysal ayrıştırma paralelleştirmesinde büyük iletişim yükü oluşturmaktadır. Bu çalışma, GNN-IP modellerinin paralel ölçeklenebilirliğini çözmeyi hedefleyen temel bir araştırmadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Derin Pekiştirmeli Öğrenme ile Solo12 Dört Bacaklı Robotunun Denetimi
Dört bacaklı robot sistemleri, karmaşık ve zorlu arazi koşullarında yüksek hareket kabiliyeti sunma potansiyeline sahiptir. Geleneksel denetim yaklaşımları genellikle yörünge optimizasyonu, model öngörülü denetim (MPC) ve elle ayarlanan parametrelere dayanır. Ancak bu yöntemler, robotun karşılaşabileceği tüm çevre koşullarına uyarlanması zor olan hassas modeller ve yüksek anlık hesaplama yükü gerektirir. Derin pekiştirmeli öğrenme ise doğrudan veriden öğrenerek bu kısıtları aşmayı vaat etse de simülasyondan gerçek robota aktarımda (sim-to-real gap) dayanıklılık ve enerji verimliliği sorunları yaratmaktadır. Bu çalışma, açık kaynaklı Solo12 robotu üzerinde gerçek zamanlı ve yüksek enerji verimliliğine sahip uçtan uca pekiştirmeli öğrenme denetleyicilerinin nasıl geliştirilebileceği sorusuna odaklanmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Paralel-Esnek Eyleyicili Dört Bacaklı Robotlar İçin Öğrenme Tabanlı Tasarım ve Kontrol
Bacaklı robotik alanında çok yönlü, verimli ve güçlü platformlar geliştirmek uzun süredir temel bir araştırma hedefidir. Robot kontrölçüleri giderek daha sağlam hale gelse de, hareket performansı mevcut eklem hızı ve tork sınırları nedeniyle kısıtlanmaktadır. Paralel esnek eyleyicilerin entegrasyonu, ek tork sağlayarak performansı artırma potansiyeline sahiptir; ancak bu esnek elemanların optimum parametrelerle tasarlanması geleneksel olarak insan sezgisine dayalı, yinelemeli ve zahmetli bir süreçtir. Bu makale, tasarım parametreleri ile kontrölçünün modelden bağımsız takviyeli öğrenme ve Bayesçi optimizasyonla eş zamanlı olarak nasıl optimize edilebileceği sorusuna odaklanmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Yükseköğretim Tesislerinde Enerji Verimliliği ve Yenilenebilir Enerji Sistemlerinin Güncel Durumu Üzerine Kapsamlı Bir İnceleme
Yükseköğretim kurumları, artan öğrenci sayıları, genişleyen yerleşkeler ve büyüyen araştırma altyapıları nedeniyle küresel ölçekte ciddi bir elektrik ve enerji tüketim odağı haline gelmiştir. Bu durum, üniversite yerleşkelerinin karbon ayak izini azaltma, işletme maliyetlerini düşürme ve iklim değişikliğiyle mücadelede öncü rol üstlenme sorumluluğunu artırmaktadır. Literatürde binalarda enerji tasarrufu ve yenilenebilir enerji entegrasyonu geniş yer bulsa da, akademik tesislerin farklı kullanım alanlarına göre enerji kullanım yoğunluklarının ve iklimsel faktörlerin bütüncül analizi eksiktir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Polimer Tabanlı Nükleer Radyasyon Zırhlama Malzemeleri: Mühendislik Uygulamaları İçin Mevcut Durum ve Gelişen Eğilimler
Nükleer teknolojilerin tıp, endüstri, tarım ve savunma sanayisindeki yaygın kullanımı, X ışınları, gama ışınları ve nötronlar gibi iyonlaştırıcı radyasyona maruz kalan personelin korunmasını kritik bir zorunluluk haline getirmiştir. Geleneksel kurşun tabanlı zırhlar ağır, esneklikten yoksun ve yüksek biyolojik toksisiteye sahip olduğundan, bunların yerini hafif, esnek ve çevre dostu alternatiflerin alması gerekmektedir. Yüksek atom numaralı dolguların polimer matrislerle birleştirilmesi, hem foton zayıflatma hem de nötron emiliminde yenilikçi çözümler sunmakta, ancak dolgu topaklanması ve arayüzey uyumsuzlukları gibi teknik zorlukları da beraberinde getirmektedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Mikro Uydu Tabanlı Gerçek Zamanlı Kuantum Anahtar Dağıtımı Teknolojisi ve Saha Uygulamaları
Küresel ölçekte güvenli kuantum ağlarının kurulması, kuantum fiziği ilkelerine dayanan kuantum anahtar dağıtımı sistemlerinin uydu takımyıldızları aracılığıyla yaygınlaştırılmasını gerektirmektedir. Geleneksel kuantum uyduları ve optik yer istasyonları tonlarca ağırlığa ve devasa boyutlara sahip olduğundan, büyük ölçekli ve alçak maliyetli takımyıldız ağlarının kurulması pratik sınırlılıklarla karşılaşmaktadır. Mikro uydular ve taşınabilir yer istasyonları kullanarak hafif, yüksek hassasiyetli ve gerçek zamanlı kuantum anahtar dağıtımı gerçekleştirmek, küresel kuantum interneti altyapısının ticari ve askeri ölçekte yaygınlaşması için kritik bir teknolojik eşiği temsil etmektedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Ukrayna-Rusya Çatışmasının Havacılık Sektörüne Etkisi: Şubat-Mayıs 2022
Havacılık sektörü küresel ölçekte ekonomik ve toplumsal gelişimin temel taşıyıcısı olmakla birlikte, jeopolitik krizler ve askeri çatışmalardan en hızlı etkilenen alanların başında gelmektedir. Covid-19 pandemisinin yarattığı ağır ekonomik kayıpların ardından 2022 yılında patlak veren Ukrayna-Rusya çatışması, hava sahası kapatmaları, rotaların uzaması, operasyonel maliyetlerin yükselmesi ve tedarik zincirlerinin aksaması gibi kritik sorunları beraberinde getirmiştir. Makale, bu jeopolitik krizin havacılık endüstrisi ve bağlantılı sektörler üzerindeki somut etkilerini veriler ışığında tartışmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Emniyet Kritik Sistemlerde Çalışma Zamanı Güvencesi: Karmaşık Kontrol Sistemleri İçin Emniyet Filtreleme Yaklaşımlarına Giriş
Emniyet kritik siber-fiziksel sistemlerde yapay zekâ, makine öğrenmesi ve karmaşık otonom kontrol algoritmalarının kullanımı yaygınlaşırken, bu sistemlerin geleneksel çevrimdışı doğrulama ve sertifikasyon yöntemleriyle emniyet güvencesine alınması ciddi bir teknik engel oluşturmaktadır. Ticari havacılık gibi alanlarda aşırı düşük hata olasılığı gereksinimleri, performans odaklı birincil denetleyicilerin doğrudan doğrulanmasını zorlaştırır. Bu durum, karmaşık denetleyici yapısından bağımsız çalışan ve emniyet ihlallerini anlık olarak engelleyen çalışma zamanı güvencesi (RTA) sistemlerinin geliştirilmesini ve kuramsal olarak incelenmesini gerekli kılmıştır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Akıllı Şebeke ve Elektrikli Toplu Taşıma Otobüs Sisteminin Birlikte İyileştirilmesi
İklim değişikliğiyle mücadele sürecinde kentsel ulaşımın elektrikleştirilmesi ve yenilenebilir enerji kaynaklarının akıllı şebekelere entegrasyonu büyük önem taşımaktadır. Ancak bataryalı elektrikli otobüs filolarının şebekeye getirdiği ek yükler ile yenilenebilir enerjinin kesintili yapısı, bağımsız sistem operatörleri ile toplu taşıma otoriteleri arasında koordinasyonsuz yönetildiğinde şebeke tıkanıklığına ve maliyet artışlarına yol açmaktadır. Bu makale, şebeke ve otobüs filolarının ortaklaşa optimizasyonunun sistem maliyetlerini nasıl düşürebileceğini ve şebekeye nasıl esneklik kazandırabileceğini ele almaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Dünya Siber Suç Endeksi ile Siber Suçların Küresel Coğrafyasını Haritalandırmak: Küresel Bir Siber Suçluluk Ölçütü Önerisi
Siber suçların küresel ölçekteki milyarlarca dolarlık maliyetine rağmen, faillerin çevrimiçi takma adlar ve teknik korumalar arkasına saklanması siber suç coğrafyasının ampirik olarak incelenmesini zorlaştırmaktadır. Mevcut çalışmalar siber suç saldırılarının teknik altyapısını veya kovuşturma verilerini temel almakta, bu durum siber suçluların gerçek lokasyonlarının ve ülkeler düzeyindeki siber suçlu profillerinin doğru biçimde haritalandırılmasını engellemektedir. Bu araştırma, teknik veri manipülasyonlarını aşarak ülkelerin siber suçluluk düzeyini ortaya koymayı hedeflemektedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Az Sayıda Eğitim Verisinden Kuantum Makine Öğrenmesinde Genelleştirme Performansının Kuramsal ve Sayısal Analizi
Kuantum makine öğrenmesi (QML), kuantum verilerinin ve klasik verilerin yüksek boyutlu Hilbert uzaylarında işlenmesi amacıyla parametrelendirilmiş kuantum devrelerinin varyasyonel olarak eğitilmesini temel alan hızla gelişen bir alandır. Klasik makine öğrenmesinde modellerin görmediği veriler üzerindeki tahmin başarısı olan genelleştirme kapasitesi, örneklem karmaşıklığı ve model karmaşıklığı kısıtları çerçevesinde kuramsal sınırlarla açıklanmaktadır. Kuantum devrelerinde ise üstel büyüklükteki durum uzayları nedeniyle başarılı bir genelleştirme için üstel miktarda eğitim verisine ihtiyaç duyulacağı yönündeki endişeler, alanın temel teorik ve pratik engelini oluşturmaktadır. Bu çalışma, kuantum devrelerinin kapı sayısı ve mimari yapısıyla sınırlı veri miktarı arasındaki matematiksel ilişkiyi çözümleyerek alanın bu temel tartışmasına doğrudan yanıt vermektedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Denizsel Yenilenebilir Enerjinin Ekonomik Yapılabilirliği: Kapsamlı Bir Literatür Derlemesi
Denizsel yenilenebilir enerji (DYE) sistemlerinin ticarileşme süreçleri, fosil yakıtların yerini alabilecek temiz enerji alternatifleri arasında kritik bir öneme sahiptir. Ancak bu teknolojilerin yüksek ilk yatırım maliyetleri, işletme ve bakım zorlukları ile bölgeler arasındaki gelişmişlik farkları, ekonomik yapılabilirliğin önündeki en büyük engelleri oluşturmaktadır. Literatürde, rüzgar, dalga ve gelgit gibi farklı DYE kaynaklarının ticarileşme potansiyelleri ile ülkelerin teşvik mekanizmaları tartışılmakta olup, bu derleme çalışması küresel ölçekteki ekonomik fizibilite dinamiklerini entegre bir yaklaşımla analiz etmeyi amaçlamaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
2023 Kahramanmaraş, Hatay, Malatya ve Gaziantep Depremleri Dikkate Alınarak Diyarbakır Çüngüş Tarihi Taş Köprüsünün Sismik Çatlak Performansının Değerlendirilmesi
Tarihi yığma taş köprülerin uzun süreli sünme (sürünme) davranışlarının ve deprem altındaki sismik performanslarının doğru değerlendirilmesi, bu yapıların korunması ve geleceğe aktarılması açısından büyük önem taşımaktadır. Doğu Anadolu Fay Hattı üzerinde yer alan 18. yüzyıl yapısı Diyarbakır Çüngüş Köprüsü, 2023 Kahramanmaraş depremlerinden etkilenmiştir. Literatürde tarihi köprülerin analizinde ayrık eleman modellemesi, Burger-Creep malzeme modeli ve yansısız sınır koşullarının bir arada kullanılmasına dair sınırlı sayıda çalışma bulunması temel araştırma tartışmasını oluşturmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Analog Tümleşik Devre Tasarımı Optimizasyonu İçin Evrimsel Algoritmaların Performans Değerlendirmesi
Analog tümleşik devre (IC) tasarımı, dijital devrelerin aksine, yüksek düzeyde karmaşıklık, çok sayıda çelişen tasarım kriteri ve manuel deneyime olan bağımlılık nedeniyle otomasyona direnç göstermektedir. Kazanç, faz marjı, güç tüketimi, alan ve bant genişliği gibi parametrelerin eş zamanlı olarak optimize edilmesi gerekmektedir. Literatürde, simülasyon tabanlı optimizasyon yöntemlerinde evrimsel algoritmaların kullanımı yaygınlaşmakla birlikte, bu algoritmaların yüksek hesaplama maliyetleri ve çoklu çalışmalardaki yüksek standart sapma sorunları çözülmeyi bekleyen temel araştırma konularıdır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Açık RAN İlkeleri ile 6G Hücresel Ağ Mimarısının Güçlendirilmesi: Sistem Düzeyinde Bir Bakış ve Eğitim İncelemesi
Geleneksel dördüncü ve beşinci nesil (4G/5G) hücresel ağlar, genel olarak dikey entegrasyona sahip kapalı ve monolitik donanım/yazılım mimarileriyle kurulmaktadır. Ancak, 5G standartlarındaki hızlı gelişime kıyasla saha yaygınlaştırmalarının geride kalması, yüksek kurulum ve işletim maliyetleri ile esneklik eksikliği temel bir problem teşkil etmektedir. Altıncı nesil (6G) hücresel mimarilere geçiş sürecinde; enerji verimliliği, kapsama alanı genişletme, sistem dayanıklılığı ve maliyet optimizasyonu gibi hedeflere ulaşılabilmesi için hücresel erişim ağının sistem düzeyinde yeniden tasarlanması gerekmektedir. Açık RAN (Open RAN) ilkeleri, bu mimari kısıtlamaları aşmak için bir çözüm sunmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
F-104 Uçaklarının Dünya Havacılık Tarihindeki Yeri ve Önemi
Soğuk Savaş dönemi askeri havacılık tarihi, ikinci nesil jet savaş uçaklarının ortaya çıkışı ve jet teknolojisindeki süpersonik dönüşüm etrafında şekillenmiştir. Kore Savaşı sonrasında jet motorlu uçakların hava muharebelerinde gösterdiği performans, hava kuvvetlerini daha yüksek irtifa, Mach-2 düzeyinde sürat ve gelişmiş füze sistemlerine sahip önleme uçakları geliştirmeye yöneltmiştir. Bu süreçte tasarlanan F-104 Starfighter uçakları, NATO'nun Avrupa ve Orta Doğu'daki nükleer caydırıcılık doktrininin ana unsurlarından biri olmuş; aynı zamanda Soğuk Savaş'ın sıcak krizlerinde aktif roller üstlenmiştir. Askeri teknoloji tarihi alanındaki mevcut tartışmalar, jet teknolojisinin yayılımı ve ittifak ilişkileri bağlamında Türk Hava Kuvvetlerinin jet çağına entegrasyonunu da kapsamaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Filistin Üniversitelerindeki Öğretim Üyelerinin Yükseköğretimde Yapay Zeka Uygulamalarının Kullanımına Yönelik Tutumları: Fırsatlar ve Zorluklar
Yükseköğretim kurumları, dijitalleşme ve gelişen teknolojilerle birlikte köklü bir dönüşüm süreci yaşamaktadır. Yapay zeka teknolojilerinin eğitim süreçlerine entegrasyonu, kişiselleştirilmiş öğrenme, idari verimlilik ve geri bildirim mekanizmalarının hızlandırılması gibi birçok önemli fırsat sunmaktadır. Ancak bu dönüşüm, akademik dürüstlük kaygıları, iş kaybı endişeleri ve teknik altyapı yetersizlikleri gibi çeşitli zorlukları da beraberinde getirmektedir. Bu dinamik süreçte, yükseköğretimin ana yürütücüsü olan öğretim üyelerinin yapay zekaya yönelik tutum ve inançlarının kapsamlı bir şekilde incelenmesi, teknolojik entegrasyon politikalarının başarısı açısından kritik bir öneme sahiptir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Yapay Zeka ile Siber Güvenlik ve Gizliliğin İlerletilmesi: Güncel Eğilimler ve Gelecek Araştırma Yönelimleri
Dijitalleşmenin hızlanmasıyla birlikte siber tehditlerin karmaşıklığı artmış, geleneksel statik ve kural tabanlı güvenlik sistemleri yetersiz kalmaya başlamıştır. Yapay zeka ve makine öğrenimi teknolojileri; sızma tespiti, zararlı yazılım sınıflandırma ve gizlilik koruma gibi alanlarda öngörücü analitik ve otonom karar alma yetenekleriyle öne çıkmaktadır. Bununla birlikte, yapay zekanın siber güvenlik ve gizlilik alanlarındaki kullanımını 20 yıllık geniş bir literatür ölçeğinde bütüncül olarak sentezleyen ve gelecekteki araştırma yönelimlerini haritalandıran sistematik çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Nijerya'nın Kıyı ve Açık Deniz Bölgelerindeki Rüzgar Enerjisi Potansiyelinin ve Ekonomik Uygulanabilirliğinin Değerlendirilmesi
Nijerya'nın artan nüfusu ve sanayileşmesi, ülkeyi kronik enerji açığıyla karşı karşıya bırakmış ve bu durum sürdürülebilir alternatiflerin araştırılmasını zorunlu kılmıştır. Mevcut enerji arzı büyük ölçüde doğal gaz ve hidroelektrik kaynaklarına dayalı olup, yenilenebilir enerji payı oldukça düşüktür. Literatürde Nijerya'nın rüzgar potansiyeline dair çalışmalar bulunsa da, bu çalışmaların çoğu kara bölgelerine odaklanmış; açık deniz ve kıyı şeritlerinin teknolojik-ekonomik analizi göz ardı edilmiştir. Bu çalışma, ülkenin henüz kullanılmamış deniz üstü rüzgar kaynaklarını nicel verilerle inceleyerek enerji güvenliği tartışmalarına somut bir katkı sunmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Karaçi, Pakistan'da Alışveriş Merkezleri ve Geleneksel Açık Sokak Pazarlarının Karşılaştırmalı Kullanıcı Tercihleri Analizi
Kentsel kamusal alanlar, sosyal etkileşimin, ekonomik değişimin ve kültürel bütünleşmenin merkezleri olarak şehir yaşamının can damarını oluşturmaktadır. Ancak yirminci yüzyılın sonlarından itibaren hızla gelişen sanayileşme ve değişen tüketici davranışları, geleneksel açık sokak pazarlarının yerini çok katlı ve kontrollü alışveriş merkezlerinin almasına yol açmıştır. Gelişmekte olan ülkelerdeki hızlı kentleşme süreçleri, kamusal alanların niteliğini dönüştürürken, kullanıcıların bu iki farklı mekansal tipolojiye yönelik tercihleri ve bunları etkileyen faktörler kentsel planlama disiplininde önemli bir tartışma konusudur. Makale, Pakistan'ın en büyük metropolü olan Karaçi örneğinde, modern alışveriş merkezleri ile geleneksel açık pazarlar arasındaki kullanıcı eğilimlerini karşılaştırmalı olarak ele almaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Yazılım Tabanlı Rüzgar Enerjisi Potansiyeli Değerlendirmesi: Batı Türkiye'den Bir Vaka Çalışması
Modern enerji ihtiyacının artışı, fosil yakıtların tükenmesi ve çevresel emisyon sorunları, yenilenebilir enerji kaynaklarına olan yönelimi küresel bir zorunluluk haline getirmektedir. Rüzgar enerjisi, temiz ve sürdürülebilir yapısıyla bu dönüşümün merkezinde yer almaktadır. Ancak bir bölgede rüzgar santrali kurulmadan önce, o bölgenin rüzgar rejiminin, hız dağılımının ve türbin teknolojileriyle olan uyumunun teknik yöntemlerle analiz edilmesi yatırım başarısı için kritiktir. Bu makale, Türkiye'nin rüzgar potansiyeli en yüksek bölgelerinden biri olan Çanakkale sahasını ele alarak, hesaplamalı yöntemlerin enerji projeksiyonlarındaki hassasiyetini tartışmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Güvenli İletişim İçin Hafif Sıklet ve Gürültüye Dayanıklı Bir Şifreleme Şeması: İnsansız Hava Aracı Uygulaması
İnsansız hava araçlarının (İHA) askeri ve sivil alanlarda gerçek zamanlı veri toplama ve aktarım süreçlerinde kullanımı hızla yaygınlaşmaktadır. Ancak bu platformlar sınırlı batarya kapasitesi, düşük bellek ve işlemci gücü gibi donanımsal kısıtlara sahiptir. İHA'lar tarafından yakalanan görüntü verilerinin güvenli bir şekilde yer istasyonlarına iletilmesi kritik bir gereksinimdir. Mevcut gelişmiş şifreleme standartları yüksek işlem karmaşıklığı nedeniyle gerçek zamanlı İHA sistemleri için elverişsizdir. Literatürdeki temel tartışma, hem yüksek seviyeli kriptografik güvenlik sağlayan hem de enerji ve zaman verimliliğini optimize eden hafif sıklet algoritmaların tasarımı üzerinedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Pakistan'ın Su Kaynakları Yönetimi: Sürdürülebilir Kalkınma İçin Su Güvenliğinin Sağlanması
Pakistan, 225 milyonluk devasa nüfusu ve sınırlı su depolama kapasitesi nedeniyle kritik bir su kıtlığı eşiğindedir. Ülkede kişi başına düşen su miktarı 1951'den bu yana dramatik şekilde azalırken, mevcut su yönetişimi ve altyapı yetersizlikleri bu durumu bir ulusal güvenlik tehdidine dönüştürmüştür. Bu çalışma, Indus Havzası Sulama Sistemi'nin (IBIS) mevcut kısıtlarını, iklim değişikliğinin yıkıcı etkilerini ve su kaynaklarının sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda nasıl yeniden yapılandırılabileceğini analiz etmektedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Eğitim Verilerinde Duygu Analizi ve Görüş Madenciliği: Kapsamlı Bir Derleme
Eğitim sektöründe duygu analizi ve görüş madenciliği, öğrencilerin geri bildirimlerini pedagojik ve kurumsal düzeyde değerlendirmek amacıyla giderek daha fazla kullanılmaktadır. Öğrenim yönetim sistemleri, ders değerlendirme anketleri ve çevrim içi tartışma forumları üzerinden toplanan nitel metinler, öğrenme ve öğretme süreçlerinin geliştirilmesinde kritik rol oynamaktadır. Ancak bu metinlerin manuel olarak etiketlenmesi büyük kaynak ve zaman gerektirdiğinden, yapay zekâ ve doğal dil işleme tekniklerine dayalı otomatik duygu analizi yaklaşımlarına olan ihtiyaç her geçen gün artmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Büyük Dil Modelleri Üzerine Kapsamlı Bir İnceleme: Gelişim, Teknikler ve Gelecek Yönelimleri
Doğal dil işleme ve yapay zeka alanında dil modelleme, istatistiksel yaklaşımlardan derin nöral ağlara ve önceden eğitilmiş Transformer modellerine uzanan kapsamlı bir evrim geçirmiştir. Parametre boyutlarının milyarlarca ölçeğe ulaşmasıyla birlikte modellerde metin içi öğrenme, talimat takip etme ve adım adım akıl yürütme gibi beliren beceriler gözlemlenmiştir. Bu durum, yapay zeka geliştirme paradigmalarını kökten değiştirmiş, ancak devasa modellerin eğitimi, hizalanması ve değerlendirilmesi konularında yeni metodolojik zorluklar ortaya çıkarmıştır. Bu derleme, alandaki hızlı teknik gelişmeleri sistematik bir yapıda organize ederek literatürdeki karmaşıklığı gidermeyi hedeflemektedir.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
PacBio Yüksek Doğruluklu Okumalardan Mitokondriyal Genom Montajı İçin Python Boru Hattı: MitoHiFi
Biyoçeşitlilik genomik araştırmalarında, PacBio HiFi gibi yüksek doğruluklu uzun okuma teknolojileri karmaşık genomların montajında devrim yaratmıştır. Ökaryotik hücrelerde mitokondriyal genomlar nükleer genomla birlikte yüksek kapsama oranlarında dizilenmektedir. Ancak mitokondriyal dizilerin nükleer genoma aktarılmış kopyaları (NUMT), tandem yinelemeler ve heteroplazmi gibi yapılar geleneksel kısa okumalı biyoenformatik araçlarıyla tam çözülememekte ve tekrarlı bölgelerin eksik monte edilmesine yol açmaktadır. Bu bağlamda HiFi verilerini doğrudan işleyerek tam uzunlukta organel genomlarını güvenle monte eden ölçeklenebilir araçlara ihtiyaç duyulmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Foldseek ile Hızlı ve Hassas Protein Yapısı Arama Algoritması
Yapay zeka tabanlı protein yapısı tahmin yöntemlerinin milyonlarca yeni protein yapısı üretmesi, yapısal biyoloji ve biyoinformatik alanında devasa veri tabanlarının oluşmasını sağlamıştır. Ancak bu devasa veri tabanlarında benzerlik araması yapmak mevcut hizalama araçlarının yüksek hesaplama maliyetleri nedeniyle bir darboğaz oluşturmaktadır. Klasik dizi hizalama yöntemleri hızlı olsa da uzak evrimsel ilişkileri yakalamada yetersiz kalırken, üç boyutlu yapısal hizalama araçları son derece yavaş çalışmaktadır. Bu durum, hem yüksek hassasiyete sahip hem de hesaplama süresini kökten azaltabilecek yeni algoritmaların geliştirilmesini zorunlu kılmaktadır.
Mühendislik ve Teknoloji · Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği
Nesnelerin İnterneti Sistemlerinde Veri Dağılımı Zorluklarına Karşı Saldırı Tespitinde Federatif Öğrenme Yaklaşımlarının Karşılaştırmalı Analizi
Nesnelerin İnterneti sistemlerinin yaygınlaşması ve veri hacminin artması, geleneksel makine öğrenmesi modellerinin merkezi sunucularda eğitilmesini veri güvenliği ve gizliliği açısından sürdürülemez kılmaktadır. Bu bağlamda, model eğitimini uç cihazlara dağıtan Federatif Öğrenme yaklaşımı alternatif bir çözüm olarak öne çıkmaktadır. Ancak farklı cihazlardaki veri dağılımlarının birbiriyle özdeş ve bağımsız olmaması durumu, federatif öğrenme algoritmalarının başarısını doğrudan etkileyen istatistiksel heterojenlik sorununu doğurmaktadır. Mevcut literatürde, Nesnelerin İnterneti ağlarındaki saldırı tespiti bağlamında bu istatistiksel heterojenliği ele alan farklı federatif öğrenme yaklaşımlarını kapsamlı bir şekilde karşılaştıran çalışmaların eksikliği dikkat çekmektedir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Seçim Coğrafyasına Yeni Bir Yaklaşım Olarak Sosyal Medya Veri Madenciliği
Web 2.0'ın yükselişiyle birlikte, sosyal medya platformları kullanıcıların mekânsal-zamansal bilgiler içeren içerikler üretmesine olanak tanımıştır. Bu durum, seçim coğrafyası alanında seçmen davranışı ve oy verme tercihleri hakkında değerli ipuçları sağlayabilen büyük bir veri potansiyeli yaratmıştır. Geleneksel seçim çalışmaları çoğunlukla oy sonuçlarına dayanırken, sosyal medya verileri oyların ardındaki mekânsal ve bağlamsal nedenleri anlamada yeni bir boyut sunmaktadır. Mevcut literatürde sosyal medya verilerini kullanan seçim odaklı çalışmalar bulunmasına rağmen, bu çalışmalar oy verme tercihlerinin ardındaki nedenleri mekânsal olarak anlamaktan uzak kalmıştır. Bu çalışma, bu boşluğu doldurarak, özellikle mekânsal ve bağlamsal etkilerin seçmen davranışları üzerindeki rolünü sosyal medya verileri üzerinden derinlemesine incelemeyi hedeflemektedir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Çin'in Eyalet Düzeyindeki Bölgelerinde Küresel Değer Zinciri Eklemlenmesi, Dijital Ekonomi ve Yeşil Yenilikçilik Üzerine Ampirik Bir İnceleme
Geleneksel küreselleşme sürecinde Çin'in küresel değer zincirlerine entegrasyonu hızlı bir ekonomik büyümeyi beraberinde getirmiş, ancak bu büyüme yüksek doğal kaynak tüketimi ve çevresel bozulma pahasına gerçekleşmiştir. Son yıllarda ülke genelinde sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşılabilmesi için yeşil yenilikçilik politikaları öncelik kazanmıştır. Aynı zamanda dijital ekonominin hızla gelişmesi, verimlilik artışı ve bilgi yayılımı sağlayarak ekonomik yapıyı dönüştürmektedir. Ancak küresel değer zinciri eklemlenmesi ve dijital ekonominin yeşil yenilikçilik üzerindeki eş zamanlı etkileri ile mekanik ilişkileri bölgesel düzeyde henüz bütüncül biçimde açıklığa kavuşturulmamıştır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Makine Öğrenimi ve Seyir Verileri Kullanılarak Bir Yölçu Feribotunun Yakıt Tüketiminin Tahmini: Karşılaştırmalı Bir Çalışma
Küresel ticaretin %80'inden fazlasının deniz yoluyla taşınması, denizcilik sektörünü küresel ekonominin temel taşlarından biri haline getirirken, gemilerden kaynaklanan karbondioksit emisyonları da küresel seragazı salınımının önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) tarafından getirilen SEEMP ve EEDI zorunlulukları ile yakıt maliyetlerinin işletme giderlerinin %25'inden fazlasını oluşturması, gemi yakıt tüketiminin (SFC) verimli yönetimini kritik kılmaktadır. Ancak literatürde, yalnızca seyirci personelin tecrübesine dayanılması, operasyonel veri durağan olmaması, çoklu doğrusal bağlantı sorunları ve operasyonel mod farklarının dikkate alınmaması gibi eksiklikler bulunmaktadır. Bu çalışma, gerçek zamanlı operasyonel veriler ve çevresel faktörleri entegre ederek veriye dayalı makine öğrenimi modelleri ile fiziksel alan bilgisini birleştiren gri-kutu (gray-box) yaklaşımı sunmaktadır.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
Dil Öğretiminde Yapay Zeka: İngilizce Öğrenme Başarısı, L2 Motivasyonu ve Kendi Kendine Düzenlemeli Öğrenme Üzerindeki Etkisi
Yabancı dil öğretiminde bilgi teknolojilerinin ve özellikle yapay zeka araçlarının kullanımı son yıllarda büyük bir ivme kazanmıştır. Öğrenme süreçlerini kişiselleştirme, etkileşimli kılma ve anlık geri bildirim sağlama potansiyeli sunan yapay zeka teknolojileri, geleneksel dil öğretim yöntemlerinin ötesine geçerek öğrencilerin dil becerilerini ve duyuşsal süreçlerini geliştirme imkânı tanımaktadır. Buna karşın, yapay zeka destekli öğretimin yabancı dil olarak İngilizce öğrenenlerin genel öğrenme başarıları, ikinci dil motivasyonları ve kendi kendine düzenleme stratejileri üzerindeki bütüncül etkisini karma yöntem araştırmalarıyla inceleyen ampirik çalışmaların literatürdeki varlığı halen sınırlıdır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Tropikal Kesme Çiçeklerde Hasat Sonrası Teknolojilerdeki Son Gelişmeler ve Gelecek Perspektifleri: Örnek Olay Olarak Heliconia
Tropikal kesme çiçekler (TCF), egzotik yapıları ve canlı renkleriyle küresel çiçekçilik pazarında yüksek katma değerli bir segment oluşturmaktadır. Ancak bu türlerin ticari yaygınlaşması; agronomi uygulamalarındaki bilgi eksiklikleri, hasat sonrası soğuk zararı hassasiyeti, ksilom tıkanmaları ve taşımadaki lojistik zorluklar nedeniyle sınırlı kalmaktadır. Literatürde Anthurium ve Strelitzia gibi türler öne çıkarken, Heliconia gibi yükselen türlerin hasat sonrası fizyolojisine odaklanan kapsamlı derlemelerin bulunmayışı bu alandaki temel tartışma ve araştırma boşluğunu oluşturmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Sezgilerle Çelişen Sahte Bilimin Zihnin İletişim Değerlendirme Mekanizmaları Aracılığıyla Yayılımı
Kültürel temsil epidemiyolojisi, inançların toplumdaki yaygınlığının zihnin evrimleşmiş sezgisel yapısıyla uyumuna bağlı olduğunu öne sürmektedir. Aşı karşıtlığı gibi bazı sahte bilimsel inançlar bulaşma ve zarar sezgilerine dayanarak hızla yayılırken, astroloji ve parapsikoloji gibi alanlar zihnin temel fizik ve psikoloji sezgilerini doğrudan ihlal eden içerikler taşımaktadır. Bu makale, sezgilerle çelişen sahte bilimsel kavramların zihnin bilgi süzgeçlerini aşarak nasıl dikkat çektiğini, bellekte korunduğunu ve toplumsal aktarıma girdiğini kuramsal açıdan açıklamaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Sigorta Sirketi Katılıminin Sermaye Piyasasinin Surdurulebilir Kalkinmasina Etkisi: Yatırımci Duyarliligi ve Hisse Senedi Fiyat Eszamanliligina Dayalı Ampirik Kanıtlar
Gelismekte olan sermaye piyasalarinda hisse senedi fiyatlarinin bireysel sirket bilgilerinden ziyade genel piyasa hareketleriyle birlikte hareket etmesi, yani fiyat eszamanliligi, piyasa etkinliğini ve surdurulebirligini olumsuz etkileyen onemli bir yapısal sorundur. Bu bağlamda, internet tabanlı finansal forumlardaki yatırımci duyarliliginin rasyonel olmayan davranışlari tetikleyerek piyasa gurultusunu artirdigi ve hisse senetlerinde 'birlikte yukselip birlikte dusme' egilimini guclendirdigi ileri surulmektedir. Ote yandan, uzun vadeli ve kurumsal yatırımcilar olarak sigorta sirketlerinin piyasaya katılıminin, bilgi etkinliğini artirarak ve yatırımci duyarliligini dengeleyerek bu rasyonel olmayan dalgalanmalari ve eszamanliligi azaltip azaltamayacagi, alanin en cok tartisilan ve yanit aranan sorularindan biridir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Toplumsal Hareketlerde Facebook ve Twitter'ın Rolü: Türkiye'de 15 Temmuz Darbe Girişimi Üzerine Bir Çalışma
Siyasal iletişim ve toplumsal hareketler literatüründe, dijital iletişim teknolojileri ile kitle mobilizasyonu arasındaki ilişki geniş bir tartışma alanıdır. Özellikle Arap Baharı ve Gezi Parkı protestoları sonrasında ivme kazanan bu tartışmalar, ağlaşmış toplum yapısında sosyal medyanın otoriter veya askeri müdahalelere karşı nasıl bir sivil direnç ve kolektif kimlik alanı oluşturduğunu incelemektedir. İnceleme konusu çalışma, 15 Temmuz 2016 darbe girişimi bağlamında Facebook ve Twitter'ın bilgi aktarımı, kamuoyu oluşturma ve kitlesel eylemsellik süreçlerindeki rollerini sörgülayarak literatüre katkı sağlamaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Küresel Bağlamda Okyanus Zarar Peyzajlarını Yeniden Düşünmek: Güney Mavi Kriminolojisi
Kriminoloji disiplini, geleneksel kent içi suç odaklı analizlerin ötesine geçerek çevresel zararları ve ekolojik adaletsizlikleri inceleyen yeşil kriminolojiye doğru genişlemiştir. Ancak mevcut deniz hukuku ve kolluk kuvveti yaklaşımları, Batı merkezli ve devlet odaklı yapıları nedeniyle okyanuslarda gerçekleşen karmaşık ve ulusaşırı ekolojik zararları açıklamakta yetersiz kalmaktadır. Bu makale, Küresel Güney'in sosyo-politik gerçekliklerini, yerel bilgi sistemlerini ve devlet dışı aktörleri kapsayan Güney Mavi Kriminolojisi kuramsal çerçevesini önererek okyanus adaletine yeni bir perspektif kazandırmayı tartışmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Astrobiyolojide Yaşanabilir Ortamların Keşfi, Haritalanması ve Veri Yönetimi Entegrasyonu
Astrobiyoloji ve gezegen bilimlerinde yürütülen çalışmalarda, Dünya dışı yaşam izlerinin tespiti ve geçmiş ya da günümüzdeki yaşanabilir ortamların saptanması temel bir hedef oluşturmaktadır. Bununla birlikte, uydu gözlemlerinden elde edilen makro ölçekli mineralojik veriler ile mikro ölçekli mikrobiyal biyolojik gözlemler arasında belirgin bir ölçek uyumsuzluğu bulunmaktadır. Bu ölçek uyuşmazlığı, farklı veri türlerinin nicel olarak ilişkilendirilmesini zorlaştırmakta ve gezegen keşiflerinde hedef odaklı tahminlerin yapılmasını sınırlamaktadır. Yazar grubu, otijenik minerallerin biyoimza koruma potansiyelini öne çıkararak siber altyapı, bilgisayarlı görü ve coğrafi bilgi sistemlerini entegre eden bütüncül bir Astrobiyoloji Bilgi Sistemi yaklaşımının bu ölçek sorununu nasıl çözeceğini tartışmaktadır.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Çatışma Bölgelerinde Yenilenebilir Dayanıklılık: Suriye'deki Güneş Enerjili Elektrikli Sağlık Araçlarından Edinilen Dersler
Suriye'de 2011 yılında başlayan iç savaş, ülkedeki altyapıyı ve özellikle sağlık sistemini ağır şekilde tahrip etmiştir. Çatışma ortamında sağlık tesislerine yönelik sürekli saldırılar ve ciddi enerji krizleri, temel sağlık hizmetlerine erişimi kısıtlayarak insani krizin boyutlarını derinleştirmiştir. Literatürde yenilenebilir enerji çözümlerinin insani yardım ve yerinden edilmiş topluluklar üzerindeki genel etkileri ele alınmış olsa da, aktif çatışma hatlarında çalışan sağlık altyapılarına doğrudan entegre edilen güneş enerjili ulaşım sistemlerinin uygulanabilirliği ve saha performansı konusunda önemli bir bilgi boşluğu bulunmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Üniversite Yönetişiminin Eğitim Hizmet Kalitesine Etkisi: Etiyopya Kamu Üniversitelerinden Bulgular
Yükseköğretim kurumlarında yönetişim yapılarının dönüşümü, küreselleşme, bilginin artan ekonomik değeri ve kamu finansmanındaki kısıtlar doğrultusunda uluslararası ve bölgesel ölçekte temel bir politika gündemi haline gelmiştir. Üniversitelerin eğitim-öğretim, araştırma ve toplumsal katkı misyonlarını başarıyla yerine getirebilmeleri, kurumsal yönetişim ilkelerinin etkin bir şekilde uygulanmasına bağlıdır. Gelişmekte olan ülkeler ve özellikle Sahra Altı Afrika bağlamında kamu üniversitelerinin hızlı genişlemesi, yönetimsel özerklik, hesap verebilirlik ve akademik özgürlük dengesinin hizmet kalitesini nasıl şekillendirdiği sorusunu öne çıkarmaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Dini Ses Peyzajları ve Travmatik Dinleme: Chong Keat Aun'un Midsummer'da Kar (2023) Filminde İşitsel Hafıza, Ritüel ve Manevi Mekan
Günümüz sosyal ve insanı bilimlerinde din ile duyusal deneyimlerin kesişim noktalarına yönelik ilgi giderek artmaktadır. Özellikle ritüeller, kolektif törenler ve tarihsel travmaların aktarımında ses, yalnızca duygusal tepkileri tetikleyen bir araç değil, bireysel ve kolektif hafızaya kazınan temel bir ortam olarak öne çıkmaktadır. Güneydoğu Asya Çin topluluklarının dini ve kültürel pratiklerinde ses; çok dilli, çok etnikli ve çok dinli etkileşimlerle şekillenen yerel bilgi sistemleriyle derinden bağdaşmaktadır. Malezya'daki 13 Mayıs 1969 ırk çatışmaları gibi bastırılmış tarihsel travmaların sinematik temsilinde dini ses peyzajları, politik unutturmaya karşı bir hafıza mekanı ve travmatik dinleme alanı inşa etmektedir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Tayvan'da Çevrimiçi Alışverişte Döngüsel Paketleme Kullanımına Yönelik Haber Tüketimi ve Yeşil Alışkanlıklar: Planlanmış Davranış Teorisinin Bir Genişletilmesi
COVID-19 pandemisi ve e-ticaretin hızla yaygınlaşması, çevrimiçi alışverişlerde tek kullanımlık paketleme malzemelerinin aşırı tüketimine yol açarak çevre üzerinde büyük bir çöp krizine ve sürdürülebilirlik sorununa neden olmuştur. Çevre koruma ve pratik tüketici ihtiyaçları arasındaki bu ikilem, ambalaj atıklarının azaltılması yönünde yeşil tedbirlerin alınmasını zorunlu kılmaktadır. Alanyazında tüketicilerin döngüsel ekonomiye katılımını ve yeşil paketleme çözümlerini benimsemesini sağlayan psikolojik ve davranışsal faktörlerin belirlenmesi kritik bir tartışma alanıdır. Bu bağlamda, kitle iletişim araçlarının bilgi yayma işlevi ile bireysel alışkanlıkların çevre dostu niyetler üzerindeki rolünün incelenmesi büyük önem taşımaktadır.
Sosyal Bilimler · Psikoloji ve Davranış Bilimleri
HCI Oyun Araştırmalarında Hüsranla Sonuçlanan Vaatler ve Sörgülanmayan Paradigmalar Olarak Hür İrade Kuramı
İnsan-bilgisayar etkileşimi (HCI) kapsamındaki oyun araştırmalarında oyuncu deneyimini ve motivasyonunu açıklamak amacıyla psikolojik kuramlardan sıklıkla yararlanılmaktadır. Bu kuramlar arasında Hür İrade Kuramı (SDT) en baskın paradigmalarından biri olarak öne çıkmaktadır. Ancak alandaki mevcut çalışmaların bu teoriyi derinlemesine analiz etmeden yalnızca yüzeysel ölçme araçları üzerinden kurguladığı ve kuramsal ilkeleri sörgülamadan kabul ettiği yönünde ciddi eleştiriler bulunmaktadır. Bu durum akademik araştırmaların pratik oyun tasarımına katkısını sınırlandırmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Ekolojik Ayak İzninin Belirleyicisi Olarak Yeşil Büyüme: BİT Yayılımı, Çevresel İnovasyon ve Doğal Kaynaklar Önemli mi?
Gelişmekte olan ve gelişmiş ekonomilerde geleneksel iktisadi büyüme modelleri doğa üzerindeki baskıyı artırmakta ve çevresel sürdürülebilirliği tehdit etmektedir. İklim değişikliği ve ekolojik bozulmayla mücadelede, yeşil büyüme, çevresel inovasyonlar, bilgi ve iletişim teknolojilerinin (BİT) yaygınlaşması ve doğal kaynak yönetimi stratejik bir rol oynamaktadır. Ancak mevcut yazında yeşil büyümenin ekolojik ayak izi üzerindeki uzun dönemli etkileri yeterince incelenmemiş, BİT ve doğal kaynakların çevresel kalitedeki rolü çelişkili bulgular üretmiştir. Özellikle yükselen 7 (E7) ve gelişmiş 7 (G7) ülke gruplarının karşılaştırmalı analizi literatürde eksiktir.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Türk Yükseköğretiminde Uluslararası Araştırma İş Birlikleri: Bireysel, Mesleki ve Kurumsal Faktörlerin Rolü
Yükseköğretimde uluslararasılaşma, küresel bilgi ekonomisinde rekabetçiliğin temel göstergelerindendir. Uluslararası araştırma iş birlikleri hem kurumsal prestij hem de akademik meşruiyet açısından kritik öneme sahiptir. Literatürdeki tartışmalar, bilgi üretiminin Batı merkezli tekelini ve gelişmekte olan sistemlerin bu küresel ağlara entegrasyonundaki engelleri vurgulamaktadır. Bu çalışma, Türk yükseköğretiminde akademisyenlerin küresel iş birliklerine katılımını şekillendiren bireysel, mesleki ve kurumsal faktörleri ampirik olarak incelemektedir.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Makine Kültürü: Yapay Zeka Sistemlerinin Kültürel Evrim Süreçleri Üzerindeki Dönüştürücü Etkisi ve Kavramsal Çerçeve
İnsan türünün evrimsel başarısının en temel dayanağı olan kültür üretme ve aktarma yeteneği, dijital teknolojiler ve yapay zeka sistemlerinin yaygınlaşmasıyla yeni bir evreye girmiştir. Kültürel evrim literatürü geleneksel olarak bilginin insan toplulukları içinde sosyal öğrenme yoluyla nasıl yayıldığını, korunduğunu ve değiştiğini inceler. Ancak günümüzde arama motorları, öneri algoritmaları, üretken yapay zeka modelleri ve pekiştirmeli öğrenme sistemleri yalnızca bilginin iletimini kolaylaştırmakla kalmamakta, bizzat kültürel ögeler üreterek evrimsel süreçlerin yönünü değiştirmektedir. Bu makale, makinelerin aracılık ettiği veya doğrudan ürettiği 'makine kültürü' olgusunu Darwinci evrim ilkeleri çerçevesinde ele alarak alandaki kuramsal boşluğu doldurmayı ve disiplinlerarası bir araştırma gündemi oluşturmayı amaçlamaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Nijerya Niger Deltasi Bölgesinde Aşı Hizmetlerine Yönelik Talebi Artırmak İçin Toplum Tiyatrosunun Kullanılması
Düşük ve orta gelirli ülkelerde çocukluk çağı aşı kapsayıcılığının artırılması, küresel kamu sağlığı hedefleri ve Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları açısından kritik bir öneme sahiptir. Nijerya gibi gelişmekte olan ülkelerde aşı kapsayıcılığının yetersiz kalması hem sağlık hizmeti sunumundan hem de toplumsal talep eksikliğinden kaynaklanmaktadır. Tedarik zincirindeki aksamalar sunum tarafını oluştururken, yanlış inanışlar, güvensizlik, yetersiz bilgi ve kültürel engeller talep tarafındaki temel sorunlardır. Niger Deltası bölgesinde zorlu coğrafi koşullar ve güvenlik sorunları aşıya erişimi daha da zorlaştırmaktadır. İnsan odaklı tasarım ve toplum tiyatrosu gibi katılımcı iletişim yöntemleri, bakım verenlerin aşıya yönelik tutumlarını olumlu yönde değiştirerek toplumsal talebi artırma potansiyeline sahiptir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Sanmen Nükleer Güç Santralinin İşletime Alınması Öncesinde ve Sonrasında Radyasyon Maruziyeti ve Halk Sağlığının Değerlendirilmesi
Nükleer enerji santrallerinin yaygınlaşması, özellikle 2011 Fukushima Daiichi kazasının ardından çevre radyoaktivitesi ve halk sağlığı üzerindeki potansiyel etkiler nedeniyle küresel ölçekte yoğun bir akademik ve toplumsal tartışma alanına dönüşmüştür. Çin'in 2060 karbon nötr hedefleri doğrultusunda hayata geçirdiği ilk üçüncü nesil gelişmiş pasif AP1000 reaktör teknolojisine sahip Sanmen Nükleer Güç Santrali (SNPP), bu yeni reaktör mimarisinin radyoaktif salım ve halk sağlığı güvenilirliği açısından incelenmesini zorunlu kılmaktadır. Mevcut literatürde geleneksel basınçlı su reaktörlerine ilişkin veriler bulunsa da, ticari AP1000 ünitelerinin faaliyete geçmesiyle birlikte ortaya çıkan uzun dönemli çevresel radyoaktivite değişimleri ve halk sağlığı göstergeleri henüz yeterince belgelenmemiştir. Bu çalışma, söz konusu bilgi boşluğunu doldurmak üzere tasarlanmıştır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Fiziksel Aktivite, Ruh Sağlığı ve İyilik Hali Üzerine Otuz Yıllık Araştırmalar: Odak Noktaları ve Eğilimlerin Bilimsel Ölçüm Analizi
Fiziksel aktivitenin beden ve ruh sağlığı üzerindeki iyileştirici rolüne dair ampirik yayın patlaması, tıp ve halk sağlığı literatüründe münferit sistematik derleme veya meta-analizlerin kapsamakta zorlandığı devasa bir bilgi birikimi oluşturmuştur. Geleneksel derleme yöntemleri dar klinik sorulara odaklanırken, alanın otuz yıllık tarihsel gelişimini, disiplinler arası etkileşim ağlarını, kurumsal iş birliklerini ve yükselen araştırma odaklarını bütüncül olarak haritalandırmada yetersiz kalmaktadır. Bu makale, bilimsel haritalama ve veri görselleştirme tekniklerini kullanarak söz konusu geniş yazının entelektüel yapısını ve dinamiklerini çözümlemeyi amaçlamaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Avrupa'da Batı Nil Virüsü Yayılımı: Filocoğrafik Model Analizi ve Temel Belirleyiciler
Batı Nil Virüsü (BNV), Flaviviridae ailesine ait, sivrisinekler aracılığıyla kuşlar ve memeliler arasında taşınan önemli bir halk sağlığı sorunudur. Avrupa'da son on yılda virüsün coğrafi menzili ve prevalansı ciddi bir artış göstermesine rağmen, virüsün yayılma dinamikleri ve evrimsel tarihçesi üzerindeki temel belirleyiciler hakkındaki bilgiler sınırlıdır. Özellikle Kuzey Amerika'daki tekil giriş senaryosundan farklı olarak Avrupa'da çoklu soyların ve karmaşık bulaşma yollarının bulunması, bölgeye özgü kapsamlı bir filogenetik analizi zorunlu kılmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Çin'de Çevresel, Sosyal ve Yönetişim (ESG) Performansı, Denetim Kalitesi ve Yatırım Etkinliği: Ampirik Bir Analiz
Geleneksel finansal raporlamanın ötesine geçen yönetim tartışmaları, kurumsal yönetişim bilgileri ve finansal tablo dipnotları gibi ek bilgi taleplerinin artmasıyla birlikte, Çevresel, Sosyal ve Yönetişim (ESG) açıklamaları modern iş dünyasında hayati bir konuma gelmiştir. Gelişmekte olan piyasalarda ESG performansının kurumsal kararlar ve özellikle kaynak tahsisinin rasyonelliğini gösteren yatırım etkinliği üzerindeki etkisi finans ve işletme literatüründe yoğun şekilde tartışılmaktadır. Bu çalışma, karmaşık ajans ilişkilerine sahip olan Çinli işletmelerin ESG uygulamalarının yatırım etkinliğini nasıl etkilediğini ve denetim kalitesinin bu süreçteki mekanizmalarını incelemektedir.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
VOSviewer ve CitNetExplorer Kullanılarak Eğitimde Yapay Zeka Etiğinin Nitel ve Nicel Analizleri
Eğitimde yapay zeka teknolojilerinin hızla yaygınlaşması, esnek ve kişiselleştirilmiş öğrenme olanakları sunarken pedagojik ve etik açıdan ciddi tartışmaları da beraberinde getirmiştir. Yapay zeka sistemlerinin adaptif değerlendirme ve izleme süreçlerine entegrasyonu artarken, bu teknolojilerin getirdiği riskler ve etik ilkelerin eksikliği literatürde önemli bir bilgi boşluğu oluşturmaktadır. İnsan merkezli eğitim anlayışı ile teknolojik ilerleme arasında denge kurulması gerekliliği, yapay zeka etiğinin hem nitel hem de nicel boyutlarıyla bütüncül bir biçimde çözümlenmesini zorunlu kılmaktadır. Çalışma, bu alandaki küresel yayın eğilimlerini ve temel etik prensipleri haritalandırarak bahsedilen akademik boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Iğdır İlinde (Doğu Anadolu) Üreyen ve Göçmen Kuş Çeşitliliği
Türkiye, sahip olduğu farklı habitat tipleri, iklim rejimleri ve değişken topografyasıyla Batı Palearktik bölgesinin en zengin kuş faunalarından birine ev sahipliği yapmaktadır. Ancak, üreyen kuş türlerinin dağılımı ve bölgesel göç statüleri hakkındaki detaylı çalışmalar henüz tamamlanmamış olup, ulusal ölçekteki kırmızı liste değerlendirmeleri için önemli bir bilgi boşluğu bulunmaktadır. Iğdır ili, barındırdığı nehir boyu habitatlar, tuzcul stepler ve sulak alanlar ile bu tartışmanın merkezinde yer alan kritik bir bölgedir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Mekansal Transkriptomik Teknolojilerindeki Gelişmeler ve İlgili Veri Analizi Stratejileri
Biyomedikal araştırmalarda doku mimarisinin ve hücresel heterojenliğin anlaşılması, hücresel etkileşimler ile mikreçevre ilişkilerini çözebilmek adına kritik önem taşımaktadır. Geleneksel tek hücre RNA sekanslama (scRNA-seq) yöntemleri, dokuyu ayrıştırırken hücrelerin fizyolojik mekansal konum bilgisini yok etmektedir. Bu durum karmaşık hücresel iletişim ağlarının tam olarak anlaşılmasını zorlaştırırken, son yıllarda gelişen mekansal transkriptomik teknolojileri geni korunan doku kesitlerinden elde edilen gen anlatım verilerini özgün mekansal koordinatlarıyla birleştirerek bu sınırlılığı aşmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Yükseköğretimde Üretken Yapay Zeka Teknolojilerinin Kullanımına İlişkin Öğrenci Perspektifleri
Yükseköğretimde ChatGPT gibi üretken yapay zeka araçlarının hızla yaygınlaşması, geleneksel akademik dürüstlük politikalarının ve intihal algılarının yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılmıştır. Söz konusu teknolojiler, öğrencilerin yazma süreçlerini ve bilgiye erişim biçimlerini dönüştürürken, üniversitelerin akademik dürüstlük kurallarının güncellenmesi ihtiyacını ortaya çıkarmaktadır. Bu araştırmada, öğrencilerin üretken yapay zeka araçlarına yönelik farkındalıkları, kullanım amaçları, akademik yazma özgüvenleri ile bu teknolojilere ilişkin tutumları bütüncül bir yaklaşımla ele alınmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Gelişmekte Olan Hisse Senedi Piyasalarında Yatırımcı Eğiliminin Mevcut ve Gelecekteki Getiriler Üzerindeki Tahmin Edici Etkisi
Geleneksel finans teorileri yatırımcıların rasyonel hareket ettiğini ve piyasalarda bilginin eşit dağıldığını varsayarken, davranışsal finans yaklaşımı yatırımcı psikolojisinin ve duygu durumlarının varlık fiyatlaması üzerindeki belirleyici etkisini öne sürmektedir. Gelişmekte olan hisse senedi piyasalarında yatırımcı eğiliminin (investor sentiment) hisse senedi getirilerini doğrusal ve doğrusal olmayan modeller çerçevesinde ne ölçüde tahmin edebildiği literatürde tartışmalı bir konu olmaya devam etmektedir. Bu çalışma, söz konusu piyasalarda yatırımcı eğiliminin anlık ve farklı zaman ufuklarındaki getiriler üzerindeki tahmin gücünü ampirik olarak inceleyerek literatürdeki doğrusal olmayan ilişki tartışmalarına katkı sunmayı hedeflemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
ChatGPT'nin USMLE Sınavındaki Performansı: Büyük Dil Modelleri Kullanılarak Yapay Zekâ Destekli Tıp Eğitimi Potansiyeli
Klinik tıp alanında yapay zekâ uygulamalarının yaygınlaşması, serbest metin verilerinin düzensizliği, sistemler arası entegrasyon eksikliği ve etiketlenmiş yapılandırılmış veri yetersizliği nedeniyle uzun süredir sınırlı bir düzeyde kalmıştır. Derin öğrenme algoritmalarının klinik bakımda genelleştirilebilir sonuçlar üretmekte zorlanması, alana özgü ve yüksek maliyetli eğitim verilerine olan bağımlılıktan kaynaklanmaktadır. Son dönemde gelişen büyük dil modellerinin (LLM), genel alan verileriyle eğitilmesine rağmen karmaşık tıp bilgisini işleme, klinik akıl yürütme ve mantıksal çıkarım yapma yetenekleri tıp eğitimi ve akademik literatürde yoğun bir tartışma konusu haline gelmiştir. Bu çalışma, alan odaklı eğitim almamış genel bir dil modelinin üst düzey klinik akıl yürütme gerektiren tıp lisanslama sınavlarındaki başarısını ölçerek alandaki bu temel soruyu incelemektedir.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
COVID-19 Pandemisi Sırasında Güney Afrikalı Orta Düzey Yöneticiler İçin Anlamlı ve Tehdit Edici Bir Fenomen Olarak İş: Anlam ve Esenlik Geliştirmede Kendini Aşmanın Rolü
COVID-19 pandemisi, dünya genelinde bireyler ve topluluklar için eşi benzeri görülmemiş sosyal, politik ve ekonomik zorluklar yaratmış, derin insani duyguları ve varoluşsal kaygıları gün yüzüne çıkarmıştır. Bu dönemde insanların normal kabul ettikleri yaşam düzenleri, kişisel kimlikleri ve dünyadaki yerleri tehdit altına girmiştir. Özellikle Güney Afrikalı orta düzey yöneticilerin sınır ötesi hizmet sektörlerinde yaşadığı deneyimler, işe yükledikleri anlamın ve kişisel esenliklerinin bu zorlu süreçten nasıl etkilendiğini göstermektedir. Mevcut literatürde anlamlı iş ve esenliğin önemi vurgulanırken, böylesi bir felaket ortamında kendini aşmanın (self-transcendence) bu süreçlerdeki rolü ve yöneticilerin deneyimlerine nasıl yansıdığına dair sınırlı bilgi bulunmaktadır. Bu araştırma, tam da bu boşluğu doldurmayı hedeflemiştir.
Doğa Bilimleri · Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri
Cüce Galaksilerde Ara Kütleli Karadelikler: Epizodik, Büyük Ölçekli ve Güçlü Jet Aktivitesinin Bulunması
Cüce galaksiler, düşük kütleleri ve düşük parlaklıkları ile karakterize edilen yıldız sistemleridir; ancak bünyelerinde barındırdıkları dev karadeliklerin birikim ve püskürtme faaliyetleri nedeniyle düşük parlaklığa sahip aktif galaktik çekirdekler (AGN) barındırabilirler. Ara kütleli karadeliklerin (IMBH) tespiti, galaksi ile dev karadeliklerin ortak evrimini anlamak, doluluk oranlarını kısıtlamak ve ilgili teorik modelleri test etmek için büyük önem taşımaktadır. Ancak bu cisimlerin zayıf radyo emisyonları yayması ve düşük tespit oranları, cüce galaksi jet sistemleri hakkındaki bilgimizi sınırlamaktadır. Bu çalışmada, SDSS J090613.77+561015.2 adlı cüce galaksi çekirdeğinde yer alan bir ara kütleli karadeliğin jet mekanizmaları ve radyo morfolojisi derinlemesine incelenmektedir.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Aile Tatillerinin Satın Alma Kararlarında Ergenlerin Etkisine İlişkin Annelerin Algıları
Tüketici davranışları yazınında hanehalkı ve aile, bireylerin boş zamanlarını geçirdikleri ve satın alma kararlarını ortaklaştırdıkları en temel birim olarak kabul edilmektedir. Geleneksel olarak ergenlerin aile içi tüketim kararlarındaki rolü genellikle kişisel kullanıma yönelik ürünlerle veya düşük maliyetli aile ürünleriyle sınırlı görülmüştür. Ancak değişen sosyal perspektifler ve artan bilgi erişimi, ergenlerin aile kararlarındaki konumunu tartışmaya açmış ve turizm gibi ortak tüketim hizmetlerinde ergen etkisinin kapsamının incelenmesini gerekli kılmıştır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
ELF5, Luminal Meme Kanserinde Östrojen Duyarlılığını Baskılar ve Antiestrojen Direncinin Kazanılmasının Temelini Oluşturur
Meme kanserinin moleküler alt tipleri, her hastanın prognozu ve tedavi seçenekleri için kritik öneme sahip olan gen ekspresyonu örüntüleri ile ayırt edilir. Bu alt tipleri belirleyen moleküler mekanizmaların derinlemesine anlaşılması, yeni öngörücü ve prognostik belirteçlerin geliştirilmesi, yenilikçi tedavilerin oluşturulması ve mevcut tedavilere karşı gelişen direncin üstesinden gelinmesi açısından hayati bir araştırma alanıdır. Östrojen reseptörü (ER)-pozitif lüminal alt tipler, ER ve FOXA1 transkripsiyonel faktörlerinin birleşik etkisiyle yönlendirilen gen ekspresyonu örüntüleriyle karakterize edilir. Bu bağlamda, E-twenty-six (ETS) transkripsiyon faktörü ELF5'in, özellikle gebelik ve laktasyon sırasında meme gelişiminde önemli bir rol oynadığı ve ER ile karşılıklı dışlayıcı bir şekilde ifade edildiği bilinmektedir. Bu çalışma, ELF5'in meme kanseri alt tipinin belirlenmesindeki ve östrojen duyarlılığının baskılanmasındaki rolünü, dolayısıyla antiestrojen direncine katkısını inceleyerek bu alandaki bilgi boşluğunu doldurmayı hedeflemektedir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Kadın Futbolunda Duygular ve Kaygı: Kapsamlı Bir Derleme
Kapsamlı bir inceleme alanı olarak spor psikolojisi, özellikle kadın futbolunda kaygı ve performans ilişkisini ele alırken erkek futboluna kıyasla belirgin bir bilgi boşluğuyla karşı karşıyadır. Tarihsel olarak erkek merkezli spor politikaları, finansal dengesizlikler, yetersiz medya görünürlüğü ve toplumsal cinsiyet kalıpyargıları kadın sporcuların rekabetçi ortamlardaki psikolojik yükünü artırmaktadır. Bu bağlamda, kadın futbölçuların yaşadığı kaygı faktörlerinin haritalandırılması ve mevcut müdahalelerin incelenmesi, alandaki literatür eksikliklerinin giderilmesi açısından kritik bir öneme sahiptir.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
TikTok Üzerinden Maui Orman Yangınlarına İlişkin Kriz İletişimi: Bir Yıllık Gönderi Etkileşimlerinin İçerik Analizi
Afet iletişimi alanında sosyal medya, geleneksel haber kaynaklarının yerini almaya başlamış ve kriz anlarında toplumsal mobilizasyonun temel aracı haline gelmiştir. Ancak TikTok gibi eğlence odaklı platformların kriz sırasında nasıl bir bilgi kaynağına dönüştüğü ve kullanıcı etkileşimini hangi unsurların tetiklediği üzerine tartışmalar sürmektedir. Bu çalışma, kriz iletişimindeki Sosyal Aracılı Kriz İletişimi (SMCC) teorisini TikTok bağlamında test ederek, görsel anlatıların ve dezenformasyonun afet yönetimindeki etkisini derinlemesine araştırmaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
NeuResonance: Beyinler Arasi Senkronizasyonu Destekleyen Geri Bildirim Deneyimlerinin Deneysel Analizi
Beyinler arasi senkronizasyon (IBS), norobilim ve insan-bilgisayar etkileşimi (HCI) kesisiminde yer alan kritik bir araştırma alanidir. Bireylerin ortak bir amac için etkileşime girdiginde beyin aktivitelerinin benzer desenler sergilemesi, grup performansini ve sosyal bagi doğrudan etkilemektedir. Makale, bu senkronizasyonun kendiliginden olusmasini beklemek yerine, dissal uyaranlarla nasıl aktif olarak tetiklenebilecegi ve yonetilebilecegi sorusuna odaklanarak, geleneksel etkileşim tasarimlarinin otesinde bir beyin-beyin is birligi modeli tartismaktadir.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Tıbbi Nesnelerin İnterneti Ekosisteminde Kenar-Bulut Bilişim ve Yapay Zeka Entegrasyonu: Mimari Yapılar, Teknolojik Bileşenler ve Uygulama Alanları
Sağlık bilişimindeki dijital dönüşüm, 5G teknolojisinin gelişiyle birlikte tıbbi verilerin heterojen yapısını ve patlayıcı büyümesini beraberinde getirmiştir. Geleneksel sağlık modellerindeki erişim zorlukları, yüksek tedavi maliyetleri ve bilgi kapalılığı gibi kronik sorunlar, Tıbbi Nesnelerin İnterneti (IoMT) teknolojileriyle aşılmaya çalışılsa da, devasa büyüklükteki verinin güvenliğinin sağlanması ve gecikmesiz işlenmesi kritik bir teknik darboğaz teşkil etmektedir. Özellikle gerçek zamanlı veri analizi gerektiren cerrahi müdahaleler ve yoğun bakım izlemi gibi durumlarda, merkezi bulut sistemlerinin yarattığı ağ gecikmesi hayati riskler barındırmaktadır. Makale, bu sorunsalı çözmek adına bilişim kaynaklarının veri kaynağına yakınlaştırıldığı kenar-bulut hiyerarşisini ve yapay zeka optimizasyonlarını akademik bir mercekle tartışmaya açmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Z Kuşağının Sosyal Medya Kullanım Alışkanlıklarının İncelenmesi
Dijitalleşme süreçlerinin hız kazanmasıyla birlikte internet ve bilgisayar teknolojileri bireysel yaşamın merkezine yerleşmiş, özellikle iletişim pratikleri köklü bir dönüşüm geçirmiştir. Geleneksel iletişim biçimlerinin yerini dijital ağlara bırakması, çocukluk dönemi de dahil olmak üzere her yaş grubunda yeni alışkanlıkların doğmasına yol açmıştır. Alanyazında genellikle ortaokul ve lise düzeyindeki bireyler üzerine odaklanıldığı görülmekte, daha erken yaş gruplarında sosyal medya kullanımının dinamikleri yeterince ele alınmamaktadır. Bu araştırma, Z kuşağı olarak tanımlanan ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin sosyal medya kullanım alışkanlıklarını çok boyutlu bir perspektifle ele alarak bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Batı Cava'daki Z Kuşağının Yatırım Kararları Üzerinde İslami Finansal Okuryazarlık, İslami Finansal Kapsayıcılık ve Finansal Davranışın Etkisi
Endonezya'nın en yoğun nüfuslu bölgesi olan Batı Cava'da Z kuşağı, teknolojik yetkinlikleri sayesinde ekonomik kalkınmanın temel itici gücü olarak görülmektedir. Ancak İslami finansal okuryazarlık ve kapsayıcılık endekslerinin genel finansal verilere kıyasla düşük olması, genç yatırımcıların yeterli bilgiye sahip olmadan riskli alanlara yönelmesine neden olmaktadır. Bu çalışma, bölgedeki Müslüman gençlerin dini prensiplere uygun finansal araçlara erişimlerinin ve bu konudaki bilgi düzeylerinin yatırım tercihlerini nasıl şekillendirdiğini ampirik bir model üzerinden tartışmaktadır.
Sağlık Bilimleri · Klinik ve Halk Sağlığı
Yapay Zeka ile Diş Hekimliği Teşhislerinin Dönüştürülmesi: Hasta Bakımı için ChatGPT ve Büyük Dil Modellerinin Gelişmiş Entegrasyonu
Yapay zeka ve büyük dil modellerinin (LLM) tıp ve diş hekimliği teşhis süreçlerine entegrasyonu, dijital sağlık alanında büyük bir dönüşüm yaratmaktadır. Geleneksel kural tabanlı uzman sistemlerden (Yazılım 1.0) makine öğrenimi ve derin öğrenmeye dayalı sistemlere (Yazılım 2.0) geçiş süreci, klinisyenlerin teşhis doğruluğunu artırırken idari yükleri azaltmayı vadetmektedir. Ancak diş hekimliği klinik süreçlerine yönelik yapay zeka modellerinin geliştirilmesinde, tıp eğitimi almamış mühendislerin tasarımları ile hekimlerin bütüncül yaklaşımı arasındaki farklar, veri kalitesi, model yanlılığı ve bilgi doğruluğu gibi yapısal sorunlar güncel alan yazında yoğun tartışmalara neden olmaktadır. Bu makale, özellikle ChatGPT ve benzeri dil modellerinin diş hekimliğindeki güncel konumunu, olanaklarını ve sınırlılıklarını tartışmaya açmaktadır.
Sosyal Bilimler · İşletme, Ekonomi ve İletişim
Etkili İşletme Yönetiminde İletişimin Rolü: İki Araç Kiralama İşletmesinin Karşılaştırmalı Analizi
İç iletişim, modern işletme yönetiminde sadece bilgi aktarımı değil, kurumsal kültürün inşası ve çalışan bağlılığının tesisi için stratejik bir fonksiyon olarak değerlendirilmektedir. Literatürde iletişimin planlama, örgütleme, motivasyon ve kontrol süreçlerindeki kritik rolü vurgulansa da, aynı sektördeki benzer ölçekli işletmelerin iletişim pratiklerinin operasyonel düzeyde nasıl farklılaştığına dair ampirik bir boşluk bulunmaktadır. Bu makale, Polonya araç kiralama sektöründeki iki işletmeyi karşılaştırarak teknoloji kullanımı ve katılımcı modellerin iletişim etkinliği üzerindeki somut etkilerini tartışmaya açmaktadır.
Sosyal Bilimler · Toplum, Siyaset ve Kamu
Bir Zanaat Olarak Yapay Zeka Rekabeti: Üretken Yapay Zekaya Direnme ve Onu Benimsemenin Yazarlık Mesleğini Yeniden Şekillendirmesi
Üretken yapay zeka teknolojilerinin hızlı gelişimi, yazarlık mesleği ve yaratıcı emek süreçlerinde köklü bir dönüşüm başlatmıştır. İnsan-Bilgisayar Etkileşimi yazınında erken benimseme deneyimleri ve verimlilik artışları sıklıkla öne çıkarılsa da, profesyonel yazarların yapay zekaya karşı geliştirdikleri direnç stratejileri ve bu sürecin zamanla nasıl yerleşik iş pratiklerine dönüştüğü yeterince incelenmemiştir. Yazarların mesleki kimliklerini koruma ve üretken yapay zekayla rekabet etme çabaları, teknolojinin mesleki pratikleri ve emek süreçlerini nasıl dönüştürdüğünü anlamak açısından kritik bir akademik tartışma alanı sunmaktadır.
Sosyal Bilimler · Eğitim Bilimleri
Yaşam Boyu Eğitimde Eğitimsel Yetkinlik ve Pedagojik Modeli
Yaşam boyu eğitimde süreklilik, yalnızca kurumlar arasındaki geçişlerle sınırlı değildir; öğrenenin bilgiyi yeni koşullarda kullanabilmesi, başkalarıyla birlikte öğrenebilmesi ve kendi öğrenme sürecini değerlendirebilmesi de bu yapının parçalarını oluşturmaktadır. İncelenen makale söz konusu sürekliliği, bilişsel, sosyal ve yansıtıcı deneyimleri bir araya getiren eğitimsel yetkinlik kavramı üzerinden açıklamaktadır.